Quản lý nhà nước đối với hợp tác xã trên địa bàn tỉnh gia lai

Xuất phát từ các yêu cầu thực tế đó tôi chọn đề tài “Quản lý nhà nước đối với hợp tác xã trên địa bàn tỉnh Gia Lai” nhằm đánh giá cụ thể thực trạng hoạt động của HTX theo Luật HTX năm 20

NGUYỄN THANH NAM

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HỢP TÁC

XÃ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH GIA LAI

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Mã số: 8.34.04.10

Đà Nẵng - Năm 2020

Công trình được hoàn thành tại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Lê Thế Giới

Phản biện 1: GS.TS Trương Bá ThanhPhản biện 2: GS.TS Nguyễn Trọng Hoài

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ quản lý kinh tế họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 01 tháng 3 năm 2020

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

 Trung tâm Thông tin-Học liệu, Đại học Đà Nẵng

 Thư viện trường Đại học Kinh tế, ĐHĐN

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Phát triển KTTT mà nòng cốt là HTX là một tất yếu kháchquan Điều đó đã được khẳng định trong đường lối phát triển KT-XHcủa Đảng và Nhà nước ta Tuy nhiên, HTX trên địa bàn tỉnh Gia Laicòn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạnmới; các cơ chế chính sách nhằm phát triển HTX được ban hànhnhưng chưa thực sự đi vào cuộc sống Sự quan tâm của một số cấp

ủy, chính quyền địa phương đối với thành phần kinh tế này còn hạnchế; bên cạnh đó nội tại của các HTX vẫn còn yếu kém cả về cơ sởvật chất và năng lực quản lý Các HTX còn bộc lộ tính không đồng

bộ giữa mục tiêu và nội dung hoạt động KT-XH Trình độ tổ chức,năng lực quản lý trong các HTX nhìn chung còn yếu

Do vậy, việc tìm ra các giải pháp để phát triển, nâng cao hiệuquả hoạt động của các HTX đối với tỉnh Gia Lai là việc làm rất cần

thiết Xuất phát từ các yêu cầu thực tế đó tôi chọn đề tài “Quản lý nhà nước đối với hợp tác xã trên địa bàn tỉnh Gia Lai” nhằm đánh

giá cụ thể thực trạng hoạt động của HTX theo Luật HTX năm 2012,những kết quả đạt được, những khó khăn, tồn tại để đưa ra các giảipháp để các HTX hoạt động có hiệu quả hơn trong thời gian tới

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu tổng quát

Trên cơ sở xác định thực trạng của công tác QLNN đối vớiHTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai giai đoạn 2014 - 2018, đề tài xác địnhphương hướng, đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác QLNN

đối với HTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai trong thời gian đến nhằm thúcđẩy sự phát triển có hiệu quả của các HTX góp phần phát triển KT-

- Đề xuất phương hướng, các giải pháp nhằm hoàn thiện QLNN đối với HTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai trong thời gian đến

3 Câu hỏi nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu của luận văn nhằm trả lời các câu hỏi:QLNN đối với HTX gồm những nội dung gì? Nhân tố nàoảnh hưởng đến cơ chế QLNN đối với HTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai?Thực trạng của việc QLNN đối với HTX trên địa bàn tỉnh Gia Laihiện nay như thế nào? Có những thành công và hạn chế gì?Nguyên nhân nào dẫn đến hạn chế đó?

Cần có những giải pháp, hay những thay đổi gì trong trongcông tác QLNN đối với HTX để nâng cao hiệu quả hoạt động củaHTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai?

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tƣợng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các vấn đề lý luận vàthực tiễn liên quan đến công tác QLNN đối với HTX trên địa bàntỉnh Gia Lai

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Công tác QLNN đối với HTX trên địa bàn tỉnhGia Lai

- Về không gian: Trên địa bàn tỉnh Gia Lai

- Về thời gian: Từ năm 2014 đến năm 2018

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích các số liệu, nội dung các báo cáo, chương trình, kế hoạch về kinh tế tập thể của tỉnh

- Phương pháp tổng hợp, thống kê các số liệu, đánh giá tìnhhình, kết quả thực hiện công tác QLNN đối với HTX của tỉnh GiaLai

- Phương pháp đối chiếu, so sánh các số liệu HTX qua cácnăm

Đề tài được sử dụng phương pháp trên phối hợp với nhau tạo nên một hệ thống vấn đề được trình bày theo một trình tự nhất định

5.2 Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các nguồn có sẵn thông qua các báocáo sơ kết, tổng kết của UBND tỉnh, Liên minh HTX tỉnh và một số

sở, ban, ngành có liên quan như Sở Kế hoạch - Đầu tư, Sở Nôngnghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Tài nguyên Môi trường, các báocáo giám sát của HĐND tỉnh…; các văn bản pháp quy của các cơquan Nhà nước liên quan đến hoạt động HTX

Các tài liệu này cung cấp những thông tin cần thiết cho phầnnghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài, đánh giá được thực

trạng và đưa ra các giải pháp nhằm tăng cường công tác QLNN vềHTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai.

5.3 Phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu

Từ các nguồn dữ liệu thứ cấp được xử lý bằng các phươngpháp cơ bản như: sao chép, tổng hợp, phân nhóm, phương phápthống kê, phương pháp phân tích chỉ số, phương pháp so sánh,phương pháp suy luận logic

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

* Về khoa học: Đề tài góp phần làm rõ hơn cơ sở lý luận vàthực tiễn về quản lý nhà nước đối KTTT nói chung và HTX nóiriêng; làm sáng tỏ các quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng,các chính sách của Nhà nước trong phát triển HTX ở Việt Nam Vậndụng cơ sở lý thuyết và các phương pháp khoa học để đánh giá thựctrạng về công tác QLNN đối với các HTX trên địa bàn tỉnh Gia Laihiện nay; từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tácQLNN đối với HTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai trong thời gian đến

* Về thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận văn có giá trịtham khảo cho các nhà quản lý trong công tác QLNN đối với HTXtrên địa bàn tỉnh Gia Lai và có thể làm làm tài liệu tham khảo chocác địa phương trong cả nước và tài liệu phục vụ giảng dạy, học tập

và nghiên cứu về lĩnh vực quản lý HTX

7 Sơ lược tài liệu nghiên cứu chính sử dụng trong đề tài

- Lê Bảo (2014) với bài viết Thực trạng và giải pháp phát triển Hợp tác xã ở Việt Nam, đăng trên Tạp chí Khoa học kinh tế, số

4(08), Trường Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng

- Đỗ Hoàng Toàn và Mai Văn Bưu (2005), Quản lý nhà nước

về kinh tế, NXB Lao động - Xã hội.

- Phạm Thị Cần, Vũ Văn Phúc, Nguyễn Văn Kỷ (2003),

Kinh tế hợp tác trong nông nghiệp nước ta hiện nay, NXB Chính trị

Quốc gia, Hà nội

8 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

- Chantal, Chommel (2015) với nghiên cứu Agricultural cooperatives in France [Tạm dịch HTX nông nghiệp tại Pháp], Paris.

- Ủy ban Kinh tế của Quốc hội và UNDP tại Việt Nam

(2012) với cuốn sách Sự phát triển của HTX và vai trò của HTX đối với an sinh xã hội, Nhà xuất bản trẻ, Hà Nội.

- Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2013) với

cuốn sách Sự phát triển của các hợp tác xã giai đoạn 2008-2011, Nhà xuất bản Thống kê, Hà Nội.

9 Bố cục đề tài

Chương 1: Cơ sở lý luận về QLNN đối với HTX

Chương 2: Thực trạng công tác QLNN đối với HTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai giai đoạn 2014 - 2018

Chương 3: Giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác QLNN đối với HTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QLNN ĐỐI VỚI

HTX 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HTX

1.1.1 Tổng quan kinh tế tập thể, HTX

a Khái niệm về Kinh tế tập thể

KTTT là “thành phần kinh tế bao gồm những cơ sở kinh tế

do người lao động tự nguyện góp vốn, cùng kinh doanh, tự quản lý theo nguyên tắc tập trung, bình đẳng, cùng có lợi” [8, tr.32].

c Đặc điểm của HTX

- HTX được xác định là một tổ chức kinh tế có tính tập thể[15, tr3]

- HTX là tổ chức kinh tế vừa thể hiện tính kinh doanh vừa mang tính xã hội [15, tr.3]

- HTX có số lượng thành viên tối thiểu là 07 thành viên [15,tr.3]

- HTX có tư cách pháp nhân và chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn của mình [15, tr.3]

- Các thành viên của HTX tham gia HTX không chỉ trên tinhthần tự nguyện, cùng lao động sản xuất, cùng làm việc, cùng đầu tư

mà còn trên cơ sở cùng phân phối và cam kết sử dụng hàng hóa, dịch

vụ do chính HTX cung cấp

d Vai trò của HTX

1.2.1 Tổng quan QLNN đối với HTX

a Khái niệm QLNN đối với HTX

QLNN đối với HTX là hoạt động thực thi quyền lực nhànước do các cơ quan nhà nước tiến hành đối với HTX nhằm mục tiêuphát triển, nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX và thúc đẩy KT-

XH phát triển theo một định hướng thống nhất của nhà nước

b Vai trò của QLNN đối với

HTX 1.2 NỘI DUNG QLNN ĐỐI VỚI

HTX

1.2.1 Ban hành, phổ biến, hướng dẫn và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật, quản lý đối với HTX

Nội dung của các văn bản pháp luật về quản lý HTX gồm [21, tr.5-7]:

- Pháp luật về địa vị pháp lý của HTX, gồm Luật HTX và các văn bản thi hành

- Pháp luật về các quan hệ của HTX

- Pháp luật về thẩm quyền của các cơ quan nhà nước trong quản lý HTX

Tiêu chí đánh giá:

- Tính kịp thời, thường xuyên của các văn bản pháp luật và văn bản hướng dẫn

- Số lượng các văn bản pháp luật và văn bản hướng dẫn

- Tính tăng giảm của các văn bản pháp luật và văn bản hướng dẫn qua các năm

- Số lượng các cuộc tuyên truyền, phổ biến kiến thức

- Tính đa dạng của hình thức, nội dung tuyên truyền

1.2.2 Xây dựng bộ máy và tổ chức thực hiện kế hoạch, chương trình, chính sách hỗ trợ, ưu đãi đối với HTX

Hoạt động của bộ máy phải bảo đảm kết hợp hài hoà lợi íchgiữa Trung ương và địa phương, giữa trước mắt và lâu dài, kết hợpquản lý theo ngành và theo lãnh thổ, phát huy sức mạnh tổng hợptrong quản lý, tăng cường vai trò và quyền hạn của các cấp chínhquyền địa phương trong quản lý và phát triển HTX

Tiêu chí đánh giá:

- Số lượng cán bộ đảm nhiệm QLNN đối với HTX tăng/giảmqua các năm

- Trình độ của các cán bộ đảm nhiệm QLNN đối với HTX

- Sự quan tâm của các cấp, ban, ngành về đào tạo, bồi dưỡngnâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cả các cán bộ đảm nhiệmQLNN đối với HTX

- Số lượng buổi đào tạo, bồi dưỡng

- Tính đa dạng của nội dung, hình thức đào tạo, bồi dưỡng

1.2.3 Tổ chức và hướng dẫn đăng ký HTX

Nhà nước cũng cần thực hiện nhiều chính sách để hỗ trợ cácHTX nông nghiệp, cụ thể trong một số lĩnh vực như [3, tr.24]:

- Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực

- Xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường

- Ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới

- Tiếp cận vốn và quỹ hỗ trợ phát triển hợp tác xã

- Tạo điều kiện tham gia các chương trình mục tiêu, chương trình phát triển kinh tế - xã hội.

- Thành lập mới HTX

- Tính kịp thời trong hướng dẫn đăng ký KTX

- Tính đơn giản trong thủ tục, trình tự đăng ký HTX, chuyển đổi sang mô hình HTX khác

- Văn bản hướng dẫn trình tự, quy trình cụ thể về việc chuyển đổi HTX sang loại hình tổ chức khác

1.2.4 Thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật, chủ trương, chính sách, qui định của Nhà nước và chính quyền địa phương đối với HTX

Nội dung công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện phápluật, chủ trương, chính sách, qui định của Nhà nước và chính quyềnđịa phương đối với HTX gồm:

- Thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật trong tổ chức

và hoạt động của HTX nông nghiệp

- Thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các chính sách hỗ trợ phát triển HTX nông nghiệp

- Xử lý các vi phạm về đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước đối với hoạt động của HTX nông nghiệp

Tiêu chí đánh giá:

- Số lượng các thanh tra, kiểm tra

- Số lượng các thanh tra/kiểm tra tăng/giảm hàng năm

- Số lượng các vi phạm phát hiện sau thanh tra/kiểm tra

- Tính tăng/giảm của các vi phạm

- Tính thường xuyên của các thanh tra, kiểm tra

- Tính đã dạng của hình thức và nội dung thanh tra, kiểm tra

1.2.5 Hợp tác quốc tế về phát triển HTX

Trong thời gian tới, công tác hợp tác quốc tế tiếp tục đóngvai trò quan trọng góp phần vào phát triển kinh tế hợp tác, HTX ở nước ta trong điều kiện hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng

- Hiệu quả mang lại từ các HTX hội nhập quốc tế

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC QLNN ĐỐI VỚI HTX

1.3.1 Các nhân tố thuộc môi trường bên

ngoài a Thể chế chính trị, pháp luật b Môi

trường tự nhiên

c Môi trường kinh tế - xã hội

1.3.2 Các nhân tố thuộc môi trường bên trong

a Nhân tố con người

b Nguồn vốn

c Cơ sở vật chất kỹ thuật

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QLNN ĐỐI VỚI HTX TRÊN ĐỊA

BÀN TỈNH GIA LAI GIAI ĐOẠN 2014 - 2018

2.1 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KT-XH VÀ HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN HTX CỦA TỈNH GIA LAI

2.1.1 Điều kiện tự nhiên

2.1.2 Điều kiện về KT-XH

2.1.3 Tác động của điều kiện tự nhiên và điều kiện

KT-XH đối với hoạt động của HTX trên địa bàn tỉnh

a Tác động tích cực

Gia Lai có vị trí địa lý thuận lợi nên có nhiều tiềm năng, lợithế trong việc phát triển các ngành kinh tế, các vùng lãnh thổ, tạođiều kiện thuận lợi cho Gia Lai thực hiện chính sách mở cửa, hộinhập với các tỉnh lân cận trong khu vực Tây Nguyên, thu hút vốn đầu

tư của nước ngoài

b Tác động tiêu cực

Gia Lai vẫn là một tỉnh nghèo, đời sống nhân dân ở vùng sâu,vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, vùng căn cứ cách mạng vẫn còn khókhăn, tỷ lệ hộ nghèo còn cao, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao sovới tổng số dân, phong tục, tập quán, phương thức sản xuất lạc hậu

2.1.4 Tình hình phát triển HTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai từ năm 2014 đến năm 2018

Bảng 2.1: Số lượng HTX phân loại theo ngành nghề từ năm 2014

đến năm 2018

là mức thuế khoán cao và tình trạng xe dù, bến bóc còn nhiều.

2.2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QLNN ĐỐI VỚI HTX TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH GIA LAI

2.2.1 Thực trạng ban hành, phổ biến, hướng dẫn và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật, quản lý đối với HTX

Số lượng các văn bản ban hành và văn bản hướng dẫn vềquản lý nhà nước đối với HTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai được trìnhbày trong bảng dưới đây:

Bảng 2.4: Số lượng văn bản ban hành và văn bản hướng dẫn về quản lý HTX

trên địa bàn tỉnh Gia Lai

Nguồn: Liên minh HTX tỉnh Gia Lai Nhìn vào bảng số liệu trên ta

thấy, số lượng văn bản về quản lý HTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai và

văn bản hướng dẫn đều tăng từnăm 2014-2018

Qua tuyên truyền, triển khai, các quy định tại Luật HTX

2012 và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật vẫn còn bất cập: Một

số quy định của Trung ương, của tỉnh còn chưa được hướng dẫn hoặc

có hướng dẫn, nhưng tính khả thi chưa cao, khó triển khai

2.2.2 Thực trạng xây dựng bộ máy và tổ chức thực hiện

kế hoạch, chương trình, chính sách hỗ trợ, ưu đãi đối với HTX

UBND tỉnh chỉ đạo thành lập, kiện toàn Ban Chỉ đạo pháttriển KTTT, thành viên là đại diện lãnh đạo một số ngành liên quan

Nguồn: Liên minh HTX tỉnh Gia Lai Kết quả đào tạo cho cán bộ đảm

nhiệm công tác quản lý HTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai giai đoạn

2014-2018 cho thấy, số buổitập huấn, bồi dưỡng, hội thảo và số người tham gia tăng

Số lượng cán bộ quản lý HTX có trình độ ngày càng cao, đặcbiệt là cán bộ có trình độ cao đẳng, đại học trở lên

2.2.3 Thực trạng tổ chức và hướng dẫn đăng ký HTX

Bảng 2.8: Tình hình thành lập và giải thể HTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai từ năm 2014 đến năm 2018

Nguồn: Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Gia Lai

Nhìn chung, việc thực hiện chuyển đổi từ HTX cũ sang hoạtđộng theo luật HTX 2012 tại nhiều huyện còn chậm

2.2.4 Thực trạng thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật, chủ trương, chính sách, qui định của Nhà nước và chính quyền địa phương đối với HTX

Hàng năm Ban chỉ đạo đối mới, phát triển KTTT, HTX củatỉnh chỉ đạo tổng kết, đánh giá và rút kinh nghiệm về QLNN đối vớiHTX Liên minh HTX tỉnh phối hợp với các cơ quan chức năng cóliên quan đã tổ chức kiểm tra, nắm tình hình việc thực hiện LuậtHTX

Bảng 2.9: Số lượng cuộc thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật, chủ trương, chính sách, qui định của Nhà nước và chính quyền địa phương đối với HTX trên địa bàn tỉnh Gia Lai giai đoạn 2014-

2018

Chỉ tiêu Năm Năm Năm Năm Năm

Nguồn: Liên minh HTX tỉnh Gia Lai Nhìn vào bảng số liệu trên, ta

thấy, số lượng HTX được kiểm tra, thanh tra có tăng, từ 26 HTX

năm 2014 lên 121 HTX năm

2018 Tuy nhiên, số HTX không được thanh tra, kiểm tra vẫn chiếm

tỷ lệ khá cao

2.2.5 Thực trạng hợp tác quốc tế về phát triển HTX

Vấn đề hợp tác quốc tế về phát triển HTX ở Gia Lai cònnhiều hạn chế, duy nhất chỉ có HTX Cà phê Tân Nông Nguyên thuộchuyện Chư Sê được thành lập từ năm 2012

2.3 ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC QLNN ĐỐI VỚI HTX TẠI TỈNH GIA LAI

2.3.1 Những kết quả đạt đƣợc

- Tỉnh và các địa phương ban hành nhiều văn bản triển khaithi hành Luật và bổ sung cơ chế, chính sách đặc thù nhằm phát triểnKTTT, HTX tại địa phương

- Trình độ cán bộ quản lý HTX được nâng cao