Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn tỉn kon tum

Việc thu quỹBHXH bắt buộc ảnh hưởng trực tiếp đến việc chi trả các chế độ choNLĐ và đảm bảo sự ổn định của chính sách BHXH trong tương lai.Vậy nên, việc nghiên cứu vấn đề về công tác quả

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

THÁI ĐÔNG HẢI

QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘCTRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KON TUM

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

QUẢN LÝ KINH TẾ

Mã số: 8.34.04.10

Đà Nẵng - 2020

Người hướng dẫn KH: TS NGUYỄN HIỆP

Phản biện 1: PGS.TS Lê Văn Huy

Phản biện 2: PGS.TS Đỗ Ngọc Mỹ

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệpthạc sĩ Quản lí kinh tế họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học ĐàNẵng vào ngày 01 tháng 3 năm 2020

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bảo hiểm xã hội là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước,

là một trong những trụ cột của hệ thống An sinh xã hội quốc gia QuỹBHXH là một bộ phận cốt lõi không thể thiếu được và có thể nói nógiữ vai trò quan trọng nhất trọng hoạt động BHXH Việc thu quỹBHXH bắt buộc ảnh hưởng trực tiếp đến việc chi trả các chế độ choNLĐ và đảm bảo sự ổn định của chính sách BHXH trong tương lai.Vậy nên, việc nghiên cứu vấn đề về công tác quản lý thu BHXH bắtbuộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum, trên cơ sở đó nhằm đề xuất một sốgiải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc tại Bảohiểm xã hội tỉnh trong thời gian tới là rất cần thiết Vì lẽ đó, tôi chọn

đề tài “Quản lý thu bảo hiểm hội bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum” làm luận văn thạc sỹ

2 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng công tác quản lý thu BHXHbắt buộc ở Kon Tum, đề tài đề xuất một số giải pháp hoàn thiện quản

lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum trong thời gian tới

3 Câu hỏi nghiên cứu

- Nội hàm công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum gồm những vấn đề gì?

- Công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh KonTum được thực hiện như thế nào? Có những tồn tại, hạn chế gì vànguyên nhân?

- Cần có những giải pháp nào để hoàn thiện công tác quản lý thuBHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum trong thời gian tới?

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Là những vấn đề lý luận và thực tiễn

về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum

- Phạm vi nghiên cứu

+ Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu các vấn đề liên quan đến công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum.+ Phạm vi về không gian: Đề tài nghiên cứu tại địa bàn tỉnhKon Tum

+ Phạm vi về thời gian: Các số liệu nghiên cứu của đề tài đượctập hợp từ giai đoạn 2015 - 2018, đề xuất các giải pháp đến năm2021

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện được các mục tiêu trên, luận văn sử dụng kết hợpnhiều phương pháp sau: Thu thập tài liệu thứ cấp; Phương pháp xử lý

số liệu; Kết hợp các phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Về mặt lý luận: Góp phần cho các nghiên cứu cùng quan tâm

có cơ sở lý luận vững chắc hơn

- Về mặt thực tiễn: Có ý nghĩa tham khảo đối với các cơ quan

BHXH tại địa phương nói riêng và cả nước nói chung

7 Sơ lược tài liệu chính sử dụng trong nghiên cứu

8 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

9 Bố cục luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu thamkhảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm có 3 chương nhưsau:

- Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý thu BHXH bắt buộc

- Chương 2 : Thực trạng quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum

- Chương 3 : Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

BẮT BUỘC 1.1 KHÁI QUÁT VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC

1.1.1 Khái niệm quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

a) Khái niệm bảo hiểm xã hội bắt buộc

b) Khái niệm quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

Quản lý thu BHXH là việc Nhà nước thông qua cơ quanBHXH dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối tượng quản lý phảiđóng BHXH theo mức quy định hoặc cho phép một số đối tượngđược tự nguyện tham gia, lựa chọn mức đóng và phương thức đóngphù hợp với thu nhập của mình Trên cơ sở đó hình thành một quỹ tàichính tập trung nhằm mục đích đảm bảo cho hoạt động BHXH Xét

về mặt tài chính, quản lý thu BHXH còn được hiểu là hoạt động tàichính của Nhà nước; nhằm thực hiện thu nguồn đóng BHXH để hìnhthành quỹ tài chính thống nhất do Nhà nước quản lý

1.1.2 Đặc điểm của quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

a) Đặc điểm hoạt động thu BHXH

b) Đặc điểm quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

- Quản lý thu phải thu đúng đối tượng, đúng mức, đúng tiền lương, tiền công và đúng thời gian quy định

- Quản lý thu đủ là thu đủ số người thuộc diện tham giaBHXH bắt buộc và số tiền phải đóng BHXH của NLĐ, người SDLĐ

đủ theo mức tiền lương, tiền công đã xác định làm căn cứ đóng

- Quản lý thu kịp thời, là thu kịp thời gian khi có phát sinhquan hệ lao động, tiền công, tiền lương mà những quan hệ đó thuộcđối tượng, phạm vi bắt buộc tham gia BHXH

- Quản lý thu tập trung, thống nhất, công bằng, công khai.

- Quản lý thu an toàn, hiệu quả

1.1.3 Ý nghĩa của quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

Quản lý thu BHXH rõ ràng, minh bạch nhằm đảm bảo tínhcông bằng về quyền lợi giữa những người cùng tham gia Quản lýthu BHXH góp phần vào việc phân phối lại thu nhập quốc gia mộtcách công bằng, hợp lý giữa các tầng lớp dân cư, đồng thời giảm chicho NSNN, bảo đảm ASXH bền vững

1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC

1.2.1 Lập dự toán thu BHXH bắt buộc

Lập dự toán thu là công việc khởi đầu có ý nghĩa quyết địnhđối với toàn bộ các khâu của quá trình quản lý thu BHXH Lập dựtoán thu thực chất là lập kế họach thu trong một năm Kết quả củakhâu này là bản dự toán thu, bản dự toán này phải đảm bảo mục tiêu

là sẽ đáp ứng được việc tổ chức thực hiện chế độ chính sách của đơnvị

Dự toán thu phải phản ánh đầy đủ các nội dung thu, đảm bảothực hiện nhiệm vụ thực tế phát sinh và thực hiện những nhiệm vụtrọng tâm trong từng thời kỳ theo chiến lược, kế hoạch phát triển củaNgành; thuyết minh đầy đủ, rõ ràng

a) Xác định đối tượng tham gia

b) Xác định mức đóng

c) Lập dự toán thu

d) Xét duyệt dự toán thu

* Chỉ tiêu đánh giá chất lƣợng công tác lập dự toán thu

- Tỷ lệ dự toán lao động tham gia BHXH:

Số lao động tham gia BHXH

Tỷ lệ dự toán số lao động trong kỳ

Dự toán số tiền phải thu BHXH

1.2.2 Tổ chức hoạt động thu BHXH bắt buộc

a) Các cơ quan quản lý nhà nước về BHXH bắt buộc

b) Tổ chức bộ máy thực hiện thu BHXH bắt buộc

c) Hoạt động thu BHXH bắt buộc

Hoạt động thu là hoạt động thường xuyên của ngành BHXHnhằm tạo ra nguồn quỹ tài chính tập trung từ việc đóng góp của cácbên tham gia

* Các chỉ tiêu để đánh giá việc tuân thủ trong tham gia BHXH bắt buộc:

- Tỷ lệ đơn vị tham gia BHXH:

Số đơn vị đã tham gia BHXH

Tỷ lệ đơn vị tham

x 100% gia BHXH = Số đơn vị bắt buộc phải tham gia

* Các chỉ tiêu để đánh giá việc tuân thủ trong thu, nộp BHXH bắt buộc:

- Tỷ lệ hoàn thành dự toán thu BHXH:

Số tiền thu BHXH thực hiện

Tỷ lệ hoàn thành dự

x 100% toán thu BHXH = Số tiền thu BHXH theo

dự toán

Tỷ lệ tiền thu BHXH:

Tỷ lệ tiên thu Tổng số thu BHXH thực thu trong kỳ

x 100% Tổng số tiền phải thu BHXH trong

BHXH =

kỳ

1.2.3 Quyết toán thu BHXH bắt buộc

Khi quyết toán thu phải đảm bảo các nguyên tắc sau:

- Nguyên tắc đầy đủ

- Nguyên tắc thống nhất

- Nguyên tắc cân đối

- Nguyên tắc rõ ràng, trung thực và chính xác

- Nguyên tắc thường niên

- Nguyên tắc công khai minh bạch

- Nguyên tắc lập quyết toán từ cơ sở

Nội dung thanh tra, kiểm tra quản lý thu BHXH, bao gồm:

- Kiểm tra nguồn hình thành quỹ BHXH

- Kiểm tra đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo quy địnhcủa pháp luật

- Kiểm tra việc trích tiền lương, tiền công tháng của ngườilao động và phần trích của đơn vị đóng BHXH cho NLĐ thông quachuyển khoản vào hệ thống Ngân hàng hoặc Kho bạc

- Kiểm tra việc đơn vị thực hiện thanh toán các chế độ ngắn hạn cho NLĐ

- Kiểm tra, đối chiếu công nợ BHXH và thực hiện tính lãi,phạt tiền do vi phạm pháp luật BHXH về đóng BHXH đối vớiNSDLĐ

1.2.5 Giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về BHXH bắt buộc

Giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý các trường hợp vi phạm pháp luật về BHXH bắt buộc thực hiện các nội dung:

- Tổ chức công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo

về những điều bất hợp lý khi thực hiện chế độ BHXH

- Thực hiện kết luận thanh tra, kiểm tra và theo dõi đôn đốcviệc thực hiện kết luận sau thanh tra, kiểm tra (gọi là hậu kiểm) đốivới các tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật BHXH và các nội dungkhác theo kết luận thanh tra, kiểm tra

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC

1.3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội địa phương

Đây là nhân tố ảnh hưởng mạnh mẽ và trực tiếp đến hoạt độngthu và kết quả thu Thực tế cho thấy, những địa phương có trình độphát triển kinh tế - xã hội cao hơn thì sẽ có nguồn thu lớn hơn so vớinhững địa phương khác, người dân sinh sống ở những địa phươngnày có mức thu nhập cao hơn so với các tỉnh thành khác, dẫn đếnviệc hiểu biết và nhận thức được việc chấp hành nghĩa vụ tham giaBHXH của NLĐ cao hơn

1.3.2 Hệ thống chính sách pháp luật về BHXH bắt buộc

Chính sách pháp luật của Nhà nước ảnh hưởng đến việc thựchiện quản lý và tổ chức hoạt động này, nó thể hiện sự quan tâm củaNhà nước đối với đời sống của NLĐ nói riêng và tới các chính sáchphúc lợi của xã hội nói chung Hệ thống chính sách pháp luật Nhànước càng rõ ràng, chi tiết thì việc thực hiện các hoạt động thu - chiBHXH càng thiết thực, và BHXH mới thực sự trở về với đúng bảnchất của nó là đảm bảo cuộc sống cho NLĐ

1.3.3 Năng lực quản lý của bộ máy quản lý nhà nước về BHXH bắt buộc

a) Sự phối hợp các ngành liên quan

Đây là nhân tố rất quan trọng, ảnh hưởng đến công tác thuBHXH

b) Năng lực quản lý của cơ quan BHXH

Đây là nhân tố trực tiếp đến chất lượng, hiệu quả công tácquản lý, điều hành, khai thác nguồn thu của cơ quan BHXH; là quátrình tổ chức, triển khai thực hiện chủ trương, chính sách BHXH bắtbuộc vào mỗi địa phương theo những mục tiêu đã định

1.3.4 Trình độ nhận thức và ý thức trách nhiệm của người tham gia BHXH bắt buộc

Việc tham gia BHXH là trách nhiệm của người SDLĐ đốivới NLĐ Việc nhận thức được tư tửng này sẽ góp phần làm tăng sứccạnh tranh cho DN, từ đó số DN tham gia BHXH càng nhiều thì sótiền thu BHXH càng tăng, quỹ BHXH càng bền vững dài hạn

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT

BUỘC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH KON TUM

2.1 ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA TỈNH KON TUM ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH BẮT BUỘC

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên

2.1.2 Đặc điểm về kinh tế

2.1.3 Đặc điểm về xã hội

2.2 KHÁI QUÁT VỀ BHXH TỈNH KON TUM

2.2.1 Quá trình hình thành và phát triển của BHXH tỉnh Kon Tum

2.2.2 Tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực

2.3 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC

2.3.1 Lập dự toán thu BHXH bắt buộc trên địa tỉnh Kon Tum

a) Xác định đối tượng tham gia

Bảng 2.4: Tình hình xác định đối tượng tham gia BHXH bắt buộc của BHXH tỉnh Kon Tum qua các năm 2015-2018

Dự toán đối Thực hiện đối Tỷ lệ thực hiện Năm tượng tham gia tượng tham gia so với dự toán

Qua bảng 2.4 ta thấy việc xác định số đối tượng tham gia đểxây dựng dự toán thực hiện hàng năm mặc dù có xu hướng tăng dần,tuy nhiên việc xây dựng đã không sát so với thực tế thực hiện, dẫnđến việc tỷ lệ thực hiện so dự toán xây dựng luôn biến động

b) Xác định mức đóng

Bảng 2.5: Tình hình xác định mức đóng BHXH bắt buộc của

BHXH tỉnh Kon Tum qua các năm 2015-2018

Năm Tổng quỹ tiền Số phải nộp Tốc độ

lương (triệu đồng) (triệu đồng) tăng (%)

Nguồn: BHXH tỉnh Kon Tum

Qua bảng 2.5 ta thấy tổng quỹ lương có xu hướng tăng liêntục qua các năm, thể hiện công tác thu ở BHXH tỉnh Kon Tum liêntục được cải thiện, tuy nhiên tốc độ tăng lại có xu hướng giảm dần,Một trong những nguyên nhân làm ảnh hưởng đến việc xác định mứcthu là do mức lương trích nộp tăng thông qua các Nghị định tiềnlương của Chính phủ Thêm vào đó năm 2017 là năm đầu tiên thựchiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Hội nghị Trungương 6 khóa XII, dẫn đến việc cắt giảm hợp đồng lao độngtại các cơquan HCSN dẫn đến tổng quỹ lương năm 2017, 2018 có xu hướnggiảm, số phải thu BHXH bắt buộc cũng giảm theo tương ứng

c) Lập dự toán thu

Bảng 2.6: Tình hình xây dựng dự toán thu BHXH bắt buộc của

BHXH tỉnh Kon Tum qua các năm 2015-2018

Dự toán mức Số phải thu thực Tỷ lệ vƣợt dự

thu (triệu đồng) tế (triệu đồng)

Nguồn: BHXH tỉnh Kon Tum

Qua bảng 2.6 cho thấy việc lập dự toán thu của BHXH tỉnhKon Tum đã không sát với thực tế thực hiện được hàng năm và chưacăn cứ vào số đã thực hiện của các năm trước để lập dự toán, dẫn đếnviệc lúc lập dự toán thì quá thấp, nhưng khi thực hiện xác định được

số phải thu thì vượt tỷ lệ so với dự toán đã lập là quá cao, khôngphản ánh đúng tình hình thực tế tại địa phương,

d) Xét duyệt dự toán thu

Bảng 2.7: Tình hình xét duyệt thu BHXH bắt buộc của BHXH

tỉnh Kon Tum qua các năm 2015-2018

Dự toán BHXH Dự toán BHXH Năm tỉnh lập (triệu Việt Nam xét Tỷ lệ (%)

2.3.2 Công tác tổ chức hoạt động thu BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Kon Tum

a) Các cơ quan quản lý nhà nước về BHXH

b) Tổ chức bộ máy thực hiện thu BHXH

Để thực hiện công tác quản lý thu BHXH thì bộ máy chính là

02 phòng nghiệp vụ: Phòng Quản lý thu; phòng Khai thác và thu nợ

c) Hoạt động thu BHXH

Quản lý đối tượng

Bảng 2.8 Người lao động tham gia BHXH bắt buộc của BHXH

tỉnh Kon Tum qua các năm 2015-2018

Cơ quan HCSN, 21.425 21.811 21.420 21.506 0,13đảng, đoàn thể

Qua bảng 2.8 cho thấy cho thấy năm 2015 mới có 1.629đơn vị SDLĐ và số lao động tham gia BHXH bắt buộc là 36.518người Đến năm 2018, số đơn vị tham gia BHXH bắt buộc lên tới1.952 đơn vị và số lao động tham gia là 38.475 người Bám sát mụctiêu phát triển đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, BHXH tỉnh KonTum đã có nhiều biện pháp, giải pháp triển khai để tổ chức thựchiện, chủ động phối hợp với các sở, ban, ngành chức năng có liênquan kịp thời xử lý các vướng mắc, tạo điều kiện để các đơn vịSDLĐ tham gia thực hiện tốt chế độ, chính sách BHXH cho NLĐ.

Từ năm 2015 đến nay đối tượng tham gia BHXH bắt buộc ngàycàng tăng, năm sau cao hơn năm trước Nếu năm 2015 có 36.518người tham gia, thì đến năm 2018 số người tham gia lên 38.475người, tương ứng tỷ lê tăng bình quân là 1,76%/năm

Phân cấp quản lý thu

Bảng 2.9 Số đơn vị SDLĐ và số NLĐ tham gia theo phân cấp của BHXH tỉnh Kon Tum qua các năm 2015-2018

BHXH tỉnh BHXH huyện

(Nguồn: BHXH tỉnh Kon Tum)

Qua bảng 2.9 cho thấy BHXH tỉnh Kon Tum đã căn cứ vào từng điều kiện cụ thể của từng địa bàn huyện, thực hiện dần phân cấp

quản lý thu về cho BHXH các huyện, thành phố, năm 2015 thực hiệnphân cấp 80% tổng số đơn vị quản lý trên địa bàn tỉnh cho BHXHcấp huyện, đến hết năm 2018 đã thực hiện phân cấp 93% tổng số đơn

vị quản lý về BHXH cấp huyện để thực hiện công tác quản lý thuđược kịp thời, đúng quy định Nhờ sự phân cấp thu khoa học, cụ thể

và quy trình thu rõ ràng, chi tiết nên số thu trên địa bàn tỉnh KonTum ngày càng lớn, góp phần ổn định quỹ

Quản lý tiền thu

Bảng 2.10 Tình hình thực hiện công tác thu BHXH bắt buộc của

BHXH tỉnh Kon Tum qua các năm 2015-2018

Nguồn: BHXH tỉnh Kon Tum

Qua bảng 2.10 cho thấy số thu BHXH tăng dần qua các năm,với tốc độ tăng bình quân khoảng 9,88%/năm, cụ thể năm 2015 số

thu là 396.335 triệu đồng thì đến năm 2018 số thu BHXH bắt buộc là525.979 triệu đồng, tăng lên 129.644 triệu đồng.

Bảng 2.11 Tình hình thực hiện dự toán thu BHXH bắt buộc của

BHXH tỉnh Kon Tum qua các năm 2015-2018

Đơn vị tính: triệu đồng

Dự toán thu BHXH bắt 394.477 437.729 484.450 523.216buộc

Số tiền thực thu BHXH 396.335 448.885 495.649 525.979bắt buộc

Thực hiện so với dự 100,5% 102,5% 102,3% 100,5%toán

Nguồn: BHXH tỉnh Kon Tum

Qua bảng 2.11 có thể nhận thấy kết quả thu BHXH bắt buộctại BHXH tỉnh Kon Tum hàng năm đã đạt được dự toán thu đượcgiao, số dự toán thu hàng năm có sự tăng so với năm trước là do số

dự toán này đã được tính yếu tố tăng lương, tăng khai thác đơn vịmới phát sinh và phân cấp thu BHXH

Quản lý nợ, đôn đốc thu nợ

Bảng 2.12 Tình hình nợ đọng BHXH bắt buộc buộc của BHXH

tỉnh Kon Tum qua các năm 2015-2018

Số phải thu Số đã thu Số nợ đọng Tỷ lệ nợ