Đẩy mạnh xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của việt nam sang thị trường mexico

Trong phiên họp toàn thể đầu tiên của Ban Chỉ đạo quốc gia về hội nhập quốc tế nhằm tổng kết hoạt động hội nhập quốc tế năm 2014, phương hướng, nhiệm vụ năm 2015; trọng tâm đối ngoại đa

Trang 1

Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU Hoi Can Su FTU

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ

Người hướng dẫn khoa học : TS Vũ Thị Hiền

Trang 2

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG MEXICO VÀ QUAN HỆ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM – MEXICO 6

1.1 Một số khái niệm 6

1.1.1 Lý luận chung về xuất khẩu hàng hóa 6

1.1.2 Mặt hàng xuất khẩu chủ lực 11

1.1.3 Đẩy mạnh xuất khẩu 12

1.2 Tổng quan thị trường Mexico 18

1.2.1 Giới thiệu chung về điều kiện tự nhiên và dân cư 18

1.2.2 Một số thông tin về nền kinh tế Mexico 20

1.2.3 Môi trường luật pháp và chính sách thương mại của Mexico 24

1.3 Tổng quan về quan hệ thương mại Việt Nam – Mexico 25

1.3.1 Quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Mexico 25

1.3.2 Quan hệ thương mại giữa hai nước trong gần 40 năm qua (1975 – 2015) 25

1.4 Sự cần thiết đẩy mạnh xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico 27

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU MỘT SỐ MẶT HÀNG CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG MEXICO GIAI ĐOẠN 2005 – 2014 30

2.1 Khái quát tình hình xuất khẩu từ Việt Nam sang Mexico giai đoạn 2005 -2014 30

2.1.1 Kim ngạch và tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu 30

2.1.2 Cơ cấu các mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang thị trường Mexico 30

2.1.3 Phương thức thương mại của các mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Mexico 31

2.1.4 Giá cả các mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Mexico 32

2.1.5 Năng lực cạnh tranh của các mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Mexico 32

Trang 3

2.2 Thực trạng xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị

trường Mexico 33

2.2.1 Mặt hàng gạo 33

2.2.2 Mặt hàng thủy sản 40

2.2.3 Mặt hàng giày dép 48

2.2.4 Mặt hàng dệt may 56

2.3 Một số yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico 62

2.3.1 Yếu tố pháp luật và chính sách thương mại 62

2.3.2 Nhóm các yếu tố kinh tế 65

2.3.3 Nhóm các yếu tố văn hoá, xã hội 65

2.3.4 Yếu tố vốn 65

2.3.5 Nhóm các yếu tố cạnh tranh quốc tế 66

2.3.6 Một số yếu tố khác 66

2.4 Đánh giá về hoạt động xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico giai đoạn 2005 – 2014 66

2.4.1 Thành tựu 66

2.4.2 Hạn chế 67

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU MỘT SỐ MẶT HÀNG CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG MEXICO 69

3.1 Mục tiêu phát triển thị trường hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đến năm 2020 69

3.2 Định hướng xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico giai đoạn 2015 – 2020 70

3.3 Giải pháp chung 71

3.3.1 Nhóm giải pháp vĩ mô 71

3.3.2 Nhóm giải pháp vi mô 74

3.3.3 Giải pháp riêng cho từng loại mặt hàng 76

KẾT LUẬN 80

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

Trang 4

26

Bảng 2.1 Kim ngạch và sản lượng xuất khẩu gạo trắng đã xay xát

của Việt Nam vào Mexico giai đoạn 2010 – 2014 37

Bảng 2.2 Giá cả mặt hàng gạo trắng đã xay xát nhập khẩu vào

Mexico từ một số nước giai đoạn 2010 – 2014 38

Bảng 2.3 Kim ngạch xuất khẩu một số mặt hàng thủy sản từ Việt

Nam sang thị trường Mexico giai đoạn 2005 – 2014 45

Bảng 2.4 Mức giá trung bình mặt hàng fillet cá đông lạnh nhập

khẩu vào Mexico từ một số nước giai đoạn 2005 -2014 47

52

Bảng 2.7

Kim ngạch xuất khẩu , tỷ trọng trong kim ngạch xuất khẩu dệt may và giá cả của một số mặt hàng chính từ Việt Nam sang Mexico năm 2014

61

Trang 5

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 1.1 GDP (theo giá so sánh) và GDP đầu người của

Biểu đồ 1.2 Kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu của Mexico giai

Biểu đồ 2.2 Kim ngạch và sản lượng nhập khẩu mặt hàng gạo và

thóc của Mexico giai đoạn 2005 – 2014 34

Biểu đồ 2.3 Kim ngạch nhập khẩu thủy sản của Mexico từ một số

thị trường chính giai đoạn 2005 – 2014 44

Biểu đồ 2.4

Kim ngạch xuất khẩu mặt hàng giày dép các loại từ Việt Nam và Trung Quốc sang Mexico và tỷ trọng trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Mexico giai

đoạn 2005 – 2014

53

Biểu đồ 2.5 Kim ngạch nhập khẩu dệt may của Mexico từ một số

Trang 6

LỜI NÓI ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Trong tiến trình từng bước hội nhập kinh tế quốc tế, một trong những mục tiêu hàng đầu của Việt Nam là đẩy mạnh xuất khẩu, tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu, giảm bớt sự phụ thuộc vào nhập khẩu, tiến tới cân bằng cán cân thương mại Trong phiên họp toàn thể đầu tiên của Ban Chỉ đạo quốc gia về hội nhập quốc tế nhằm tổng kết hoạt động hội nhập quốc tế năm 2014, phương hướng, nhiệm vụ năm 2015; trọng tâm đối ngoại đa phương Việt Nam đến năm 2020, Thủ tướng Nguyễn Tấn

Dũng đã khẳng định Việt Nam cần “tiếp tục tích cực, chủ động hội nhập sâu rộng

hơn nữa trên các lĩnh vực, trong đó lấy hội nhập kinh tế làm trung tâm; chủ động hơn trong tham gia, định hình luật chơi chung nhằm phục vụ tốt nhất cho lợi ích quốc gia cả trước mắt và lâu dài.”

Hiện tại, hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của Việt Nam vào các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, Nhật Bản, EU tuy vẫn đạt kim ngạch lớn nhưng

đã có dấu hiệu tăng trưởng chậm dần do nhu cầu trở nên bão hòa và gặp phải một số trở ngại khi đối mặt với chính sách quản lý nhập khẩu ngày càng khó khăn, ngặt nghèo của các thị trường này Việc phụ thuộc sâu sắc vào các thị trường truyền thống đã làm chúng ta không chủ động, linh hoạt được khi thị trường đó bất ngờ xảy ra sự cố Do vậy, việc tìm kiếm các thị trường mới, còn chưa khai thác để trở thành thị trường dự phòng là một biện pháp cần thiết nhằm đảm bảo lợi ích cho quốc gia và doanh nghiệp xuất khẩu Trong số các thị trường này, Mexico nổi lên như một thị trường giàu tiềm năng

Đứng thứ 12 trên 15 nền kinh tế lớn nhất thế giới năm 2013 với tốc độ tăng trưởng trung bình 1,7%/năm, ngoài ra còn là một thị trường tiêu thụ rộng lớn với số dân lên tới 122,3 triệu người có mức thu nhập trung bình cao, nền văn hóa đa dạng cùng nhu cầu phong phú, từ các mặt hàng nông sản đến những mặt hàng công nghệ cao, hay hàng nội thất, thủ công mỹ nghệ, Mexico đang dần thu hút được sự chú ý của nhiều doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam Bên cạnh đó, vị trí kinh tế chiến lược của Mexico với trên 3.000 km biên giới đường bộ với Mỹ, có nhiều cảng thương mại lớn bên bờ Thái Bình dương và Đại Tây Dương đóng vai trò kết nối kinh tế -

Trang 7

thương mại với cả châu Á – Thái Bình Dương, Châu Âu và Châu Mỹ, hệ thống giao thông đường bộ kết nối trong nước và với bên ngoài (Bắc Mỹ và Trung - Nam Mỹ) ngày càng phát triển và được nâng cấp… cũng là một yếu tố hấp dẫn đối với các nhà đầu tư và xuất khẩu

Tuy Mexico là một thị trường giàu tiềm năng và đầy hứa hẹn, nhưng hiện nay, ngoài một số thỏa thuận hợp tác nhỏ lẻ trên một số lĩnh vực như y tế, giáo dục, Việt Nam và Mexico chưa ký kết một hiệp định thương mại song phương nào Công tác nghiên cứu, tìm kiếm thị trường cũng như xúc tiến thương mại đã được thực hiện nhưng chưa thực sự hiệu quả nên không có nhiều doanh nghiệp dám mạnh dạn đầu

tư, xuất khẩu trực tiếp vào thị trường mới này mà hầu hết là qua trung gian Theo thống kê của Trung tâm Thương mại Quốc tế ITC, năm 2014, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Mexico là 797,64 tỷ USD nhưng tổng kim ngạch thương mại hàng hóa hai chiều giữa Việt Nam và Mexico mới chỉ đạt 1,006 tỷ USD, chiếm 0,126%; hơn nữa, tổng giá trị xuất khẩu của Việt Nam sang Mexico năm 2013 mới chiếm khoảng 0,39% giá trị nhập khẩu của Mexico, chứng tỏ tiềm năng xuất khẩu sang thị trường này vẫn còn rất lớn Việc đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu các mặt hàng, trước hết và ưu tiên nhất là các mặt hàng xuất khẩu chủ lực, mũi nhọn của ta sang thị trường Mexico sẽ mở đường cho việc phát triển thương hiệu hàng hóa của Việt Nam trên thị trường này, từ đó tăng cường đẩy mạnh hợp tác toàn diện trên nhiều lĩnh vực không chỉ thương mại mà còn là đầu tư, du lịch, văn hóa, khoa học

kỹ thuật… Đặc biệt, trong thời gian tới, khi hiệp định TPP được ký kết, nhiều mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Mexico sẽ được hưởng mức thuế suất thấp cùng nhiều chính sách ưu đãi khác, điều này mang lại cho Việt Nam một ưu thế rất lớn về giá để có thể cạnh tranh với hàng hóa xuất khẩu đến từ các nước có trình độ sản xuất và khoảng cách tương tự như Trung Quốc

Xuất phát từ tiềm năng hấp dẫn của thị trường Mexico cũng như nhu cầu, trình

độ, năng lực sản xuất và xuất khẩu của nền kinh tế Việt Nam, việc thúc đẩy quan hệ thương mại đối với Mexico là một vấn đề mang tính chiến lược Không chỉ giải quyết nhu cầu tìm kiếm thị trường mới trước mắt, vị trí kinh tế chiến lược của Mexico còn giúp ta thâm nhập sâu hơn vào thị trường các nước Mỹ Latinh cũng

như Bắc Mỹ Chính vì vậy, với đề tài tốt nghiệp là “Đẩy mạnh xuất khẩu một số

Trang 8

mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico”, tác giả xin tập trung

vào phân tích tình hình xuất khẩu từ Việt Nam vào thị trường Mexico trong những năm gần đây, những thành công và tồn tại, đồng thời đề xuất một số phương hướng nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu sang thị trường này

2 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang Mexico và phân tích các nhân tố ảnh hưởng, mục đích nghiên cứu của đề tài nhằm đề xuất những biện pháp nhằm đẩy mạnh xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico

Để đạt được mục đích nghiên cứu, đề tài đề ra những nhiệm vụ như sau :

- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về xuất khẩu, các mặt hàng chủ lực và đẩy mạnh xuất khẩu ;

- Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico ;

- Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico ;

- Đề xuất các giải pháp hữu hiệu nhằm đẩy mạnh xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hoạt động xuất khẩu một số mặt chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico như gạo, thủy sản, giày dép và dệt may

- Nội dung nghiên cứu : Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng xuất khẩu một số mặt chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico: gạo, thủy sản, giày dép và hàng

Trang 9

dệt may Đây vốn là những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đồng thời cũng đóng góp tỷ trọng lớn trong kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mexico

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Phương pháp chủ yếu được sử dụng là phương pháp duy vật biện chứng, đặt đối tượng nghiên cứu trong trạng thái luôn biến đổi, phát triển và có sự tương quan với các đối tượng khác; phương pháp logic kết hợp duy vật lịch sử, các phương pháp nghiên cứu tài liệu, thu thập thông tin, phân tích, so sánh, đối chiếu Thêm vào

đó, khóa luận kết hợp sử dụng phương pháp bảng số liệu, các đồ thị… để trình bày thông tin và phân tích nhằm tìm ra các xu hướng, đặc điểm biến động của hiện tượng

5 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Hiện nay, Mexico vẫn còn là một thị trường mới mẻ đối với hàng xuất khẩu Việt Nam, do đó so với các thị trường khác như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, thông tin về thị trường Mexico ở Việt Nam vẫn còn khá hạn chế Các nghiên cứu hiện tại mới dừng ở mức đưa ra một số thông tin hoặc đánh giá một cách tổng quan

về quan hệ thương mại Việt Nam – Mexico (số liệu cập nhật cho đến năm 2013) như :

- Tổng quan về thị trường và chính sách thương mại của Mêhicô, Vụ thị trường châu Mỹ, 2009 ;

- Hồ sơ thị trường Liên Bang Mexico, Ban quan hệ quốc tế VCCI, 2013 ;

- Báo cáo thị trường Mexico 2013, Thương vụ Việt Nam tại Mexico, 2013;

- Trade Policy Review by Secretariat : Mexico, WTO, 2013 ;

- Guide to Doing business in Mexico, LexMundi WorldReady, 2010

Ngoài ra còn có các nghiên cứu khác của một số tổ chức quốc tế như World Footwear hay Văn phòng Dệt may Mỹ (OTEXA), bao gồm :

- The World Footwear Yearbook 2013, The World Footwear, 2013;

- Market Reports/Tariffs of Textiles, Apparel, Footwear and Travel Goods in Mexico, OTEXA, 2015

Những nghiên cứu này hầu hết mới chỉ đưa ra các thông tin về nhu cầu nhập khẩu, khả năng sản xuất và xuất khẩu của Mexico ở một số mặt hàng cụ thể (giày

Trang 10

dép, dệt may) chứ chưa có những thông tin và đánh giá về hoạt động xuất khẩu các mặt hàng này của Việt Nam sang thị trường Mexico

Do vậy, trên cơ sở đi sâu vào phân tích thực trạng xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico giai đoạn 2005 – 2014, đánh giá và đưa ra giải pháp đối với việc đẩy mạnh xuất khẩu trong giai đoạn 2015 – 2020, khóa luận mang tính chất độc lập, không trùng lặp

6 BỐ CỤC CỦA KHÓA LUẬN

Ngoài Mục lục, Lời nói đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục,

đề tài được kết cấu thành ba phần như sau :

CHƯƠNG 1: Tổng quan về thị trường Mexico và quan hệ thương mại Việt Nam – Mexico

CHƯƠNG 2: Thực trạng xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico giai đoạn 2005 - 2014

CHƯƠNG 3: Một số giải pháp nhằm đẩy mạnh xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico

Tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến TS Vũ Thị Hiền, giảng viên trường Đại học Ngoại thương, người đã tận tình giúp đỡ tôi thực hiện đề tài này Do hạn chế về mặt thời gian cũng như trình độ nghiên cứu, khóa luận không tránh khỏi thiếu sót, tác giả rất mong nhận được sự đóng góp, nhận xét của thầy cô giáo

Hà Nội, 2015

Trang 11

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƯỜNG MEXICO VÀ QUAN HỆ

THƯƠNG MẠI VIỆT NAM – MEXICO 1.1 Một số khái niệm

1.1.1 Lý luận chung về xuất khẩu hàng hóa

1.1.1.1 Khái niệm xuất khẩu hàng hóa

Xuất khẩu hàng hóa, định nghĩa theo điều 28 khoản 1 Luật Thương mại Việt Nam 2005 như sau: “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi

là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.”

Như vậy có thể hiểu, trong hoạt động ngoại thương, xuất khẩu là việc bán hàng hóa và dịch vụ cho nước ngoài Hoạt động xuất khẩu được thực hiện dựa trên việc khai thác lợi thế quốc gia trong phân công lao động quốc tế và đã trở thành một phần rất cơ bản của hoạt động kinh tế đối ngoại Xuất khẩu có vai trò thúc đẩy nền kinh tế phát triển, giúp tăng thu ngoại tệ cho quốc gia và cho nhu cầu nhập khẩu phục vụ cho sự phát triển kinh tế, đây là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của chính sách thương mại

1.1.1.2 Vai trò của xuất khẩu hàng hóa đối với quá trình phát triển kinh tế

Theo Bùi Xuân Lưu (2009), trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế hiện nay, hoạt động xuất khẩu ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với việc phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế của một quốc gia Cụ thể như sau:

 Xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu phục vụ công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước:

Nguồn thu ngoại tệ lớn từ xuất khẩu cho phép chúng ta thanh toán những khoản nợ nước ngoài đến kỳ hạn mà trước đó đã vay để nhập khẩu công nghệ hiện đại, máy móc và thiết bị kĩ thuật tiên tiến nhằm phục vụ quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa, đồng thời tạo uy tín cho các khoản vay nợ khác, chứng minh khả năng kinh tế của quốc gia đối với các chủ đầu tư và người cho vay, từ đó đẩy mạnh các hoạt động đầu tư nước ngoài, viện trợ…

 Xuất khẩu đóng góp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển:

Đầu tiên, xuất khẩu tạo điều kiện cho các ngành khác có cơ hội phát triển thuận lợi, đặc biệt là các ngành có liên quan, phục vụ cho việc sản xuất hàng xuất

Trang 12

khẩu và hoạt động xuất khẩu như các ngành sản xuất nguyên liệu, chế tạo thiết bị, ngân hàng, vận tải, bảo hiểm Thứ hai, xuất khẩu tạo khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ góp phần cho sản xuất phát triển và ổn định Nhờ có xuất khẩu, sản xuất trong nước không còn bị giới hạn bởi thị trường trong nước với những nhu cầu hạn hẹp nữa mà được mở rộng ra thị trường thế giới với những nhu cầu tiêu dụng đa dạng, phong phú

 Xuất khẩu tác động tích cực đến giải quyết công ăn việc làm, cải thiện đời sống của nhân dân:

Hoạt động xuất khẩu được mở rộng tạo ra cơ hội cho những ngành liên quan đến sản xuất hàng hóa phục vụ xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu được chú trọng hơn trước, tạo ra công ăn việc làm cho hàng triệu lao động với mức thu nhập không nhỏ đồng thời giảm tỷ lệ thất nghiệp cũng như số lượng tội phạm, tệ nạn xã hội Hơn nữa, hoạt động xuất khẩu được đẩy mạnh có tác dụng khôi phục lại những ngành nghề truyền thống của nước ta như gốm sứ, mây tre đan và phát triển một số ngành nghề mới… Xét theo một khía cạnh khác, nguồn thu ngoại tệ thu được từ hoạt động xuất khẩu sẽ phụ vụ cho việc nhập khẩu hàng hóa tiêu dùng thiết yếu phục vụ trực tiếp đời sống và đáp ứng nhu cầu ngày một phong phú của người dân

 Xuất khẩu là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy các quan hệ kinh tế đối ngoại của nước ta:

Có thể thấy, hoạt động xuất khẩu có mối quan hệ hữu cơ và tạo điều kiện thúc đẩy các hoạt động kinh tế đối ngoại khác như dịch vụ quốc tế, đầu tư quốc tế, tài chính, chuyển giao công nghệ - kỹ thuật quốc tế, vv phát triển Chẳng hạn, xuất khẩu mạnh mẽ thể hiện được tiềm năng, thế mạnh phát triển của một nước đối với các nước khác, củng cố lòng tin đối với các nhà đầu tư, do đó thu hút dòng vốn đầu

tư từ nước ngoài vào Mặt khác, chính các quan hệ đối ngoại nêu trên lại tác động

ngược lại, tạo tiền đề cho mở rộng xuất khẩu

Tóm lại, đẩy mạnh xuất khẩu được coi là vấn đề có ý nghĩa chiến lược để phát triển kinh tế và công nghiệp hóa đất nước

1.1.1.3 Các hình thức xuất khẩu hàng hóa

Với mục đích đa dạng hóa các hình thức xuất khẩu nhằm tiếp cận nhiều đối tượng khách hàng và chia sẻ rủi ro, các doanh nghiệp có thể lựa chọn nhiều hình thức xuất khẩu khác nhau Theo Vũ Hữu Tửu (2006) có thể kể đến như sau:

Trang 13

a) Xuất khẩu trực tiếp

Xuất khẩu trực tiếp là việc xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ do chính doanh nghiệp sản xuất ra hoặc thu mua từ các đơn vị sản xuất trong nước hoặc nước ngoài thông qua tổ chức của mình

b) Xuất khẩu ủy thác

Xuất khẩu ủy thác là hình thức kinh doanh, trong đó đơn vị kinh doanh xuất khẩu đóng vai trò là người trung gian thay cho đơn vị sản xuất tiến hành ký hợp đồng mua bán hàng hóa, tiến hành các thủ tục cần thiết để xuất khẩu hàng hóa cho nhà sản xuất qua đó thu được một số tiền nhất định (thường là theo tỷ lệ phần trăm giá trị lô hàng)

c) Buôn bán đối lưu

Buôn bán đối lưu ( Counter – trade) là một phương thức gia dịch trao đổi hàng hóa, trong đó xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với nhập khẩu, người bán đồng thời là người mua, lượng hàng giao đi có giá trị tương xứng với lượng hàng nhận về

d) Giao dịch qua trung gian

Trong giao dịch qua trung gian, mọi việc thiết lập quan hệ giữa người mua và người bán và việc quy định đến các điều kiện mua bán đều phải qua trung gian buôn bán Người trung gian buôn bán phổ biến trên thị trường có thể là đại lý hoặc môi giới

e) Gia công quốc tế

Gia công quốc tế là một hoạt động kinh doanh thương mại trong đó một bên (gọi là bên nhận gia công) nhập khẩu nguyên liệu hoặc bán thành phẩm của một bên khác ( gọi là bên đặt gia công) để chế biến ra thành phẩm, giao lại cho bên đặt gia công

và nhận thù lao (gọi là phí gia công)

f) Tái xuất khẩu

Tái xuất khẩu là hình thức xuất khẩu trở lại những hàng trước đây đã nhập khẩu, chưa qua chế biến ở nước tái xuất Giao dịch tái xuất bao gồm nhập khẩu và xuất khẩu với mục đích thu về một số lượng ngoại tệ lớn hơn vốn bỏ ra ban đầu

1.1.1.4 Một số yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu hàng hóa

a) Nhóm các yếu tố chính trị - pháp luật

Một nền chính trị ổn định sẽ tạo đà cho kinh tế phát triển, thúc đẩy quá trình xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ Môi trường chính trị ổn định của cả nước nhập khẩu

Trang 14

và nước xuất khẩu sẽ tạo tâm lý yên tâm, tin tưởng sản xuất kinh doanh cho các doanh nghiệp kinh doanh quốc tế cũng như các nhà đầu tư Ngoài ra, mỗi quốc gia

có một hệ thống luật pháp riêng để điều chỉnh hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu của nước mình, do vậy cần có những hiểu biết nhất định về những yếu tố này để tạo nên hành lang pháp lý an toàn cho hoạt động xuất khẩu

b) Nhóm các yếu tố kinh tế

Các nhân tố kinh tế có vai trò quan trọng hàng đầu và ảnh hưởng có tính chất quyết định đến hoạt động kinh doanh xuất khẩu

- Trạng thái phát triển của nền kinh tế: tăng trưởng, ổn định hay suy thoái: Đối

với nước xuất khẩu, khi nền kinh tế quốc dân tăng trưởng với tốc độ cao làm tăng khả năng tích lũy vốn nhiều hơn, tăng về đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh làm cho sản xuất phát triển, từ đó xuất khẩu cũng được đẩy mạnh Đối với nước nhập khẩu, tăng trưởng làm cho thu nhập của các tầng lớp dân cư dẫn đến khả năng thanh toán cho nhu cầu của họ, đa dạng hóa các loại nhu cầu và xu hướng phổ biến là tăng cầu sử dụng các sản phẩm nhập khẩu

- Dân số ở nước xuất khẩu và nhập khẩu: đối với nước xuất khẩu, khi dân số

tăng sẽ tăng cung lao động, từ đó giá lao động trở nên rẻ hơn và giảm giá thành sản phẩm xuất khẩu Còn với nước nhập khẩu, tốc độ gia tăng dân số mạnh mẽ đã mở ra những thị trường đầy tiềm năng cho những mặt hàng thiết yếu với mức giá và chất lượng ở mức trung bình

- Tỷ lệ lạm phát: Khi tỷ lệ lạm phát cao nó sẽ tác động xấu đến cả nước nhập

khẩu và nước xuất khẩu: đối với nước nhập khẩu, lạm phát tăng làm giảm tiêu dùng,

số cầu giảm, làm cho lượng hàng tiêu thụ giảm; tương tự, đối với nước xuất khẩu, thị trường trong nước không ổn định sẽ làm giảm đầu tư và không khuyến khích sản xuất

c) Nhóm các yếu tố văn hoá, xã hội

Nền văn hoá của một quốc gia được hình thành từ lâu và trở thành thói quen với người dân của nước đó, từ đó tạo nên các loại hình khác nhau của nhu cầu thị trường Việc tìm hiểu và nắm rõ sự khác biệt về phong tục tập quán cũng như thói quen tiêu dùng tại một thị trường giúp cho các doanh nghiệp xuất khẩu có thể nắm bắt được nhu cầu hiện tại cũng như nhu cầu tiềm tàng, tìm cách dung hòa hai nền

Trang 15

văn hóa của nước xuất khẩu và nước nhập khẩu, lấy thị trường làm mục tiêu để sản xuất ra những sản phẩm phù hợp với nhu cầu, từ đó thống lĩnh thị trường

d) Các yếu tố về điều kiện tự nhiên, lao động, vốn, khoa học kỹ thuật

Đây là các yếu tố vô cùng quan trọng, ảnh hưởng lớn đến hoạt động xuất khẩu

vì là các yếu tố cấu thành nên sản phẩm

- Các yếu tố về điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến đầu vào của hoạt động sản xuất Quốc gia nào có nguồn tài nguyên phong phú thì sẽ có nhiều thế mạnh và tiềm năng để phát triển hoạt động xuất khẩu

- Yếu tố lao động: Việc sở hữu nhiều lao động lành nghề, có tay nghề cao và giá lao động rẻ sẽ tác động trực tiếp đến việc nâng cao năng lực sản xuất của nền kinh

tế, giảm giá thành sản phẩm, tăng sức cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường quốc

tế

- Yếu tố khoa học kỹ thuật: Muốn tăng sức cạnh tranh trên thị trường thế giới, giá cả hợp lý cũng là một yếu tố hết sức quan trọng, điều cần thiết là phải có một quy trình sản xuất hiện đại với công nghệ kỹ thuật tiên tiến, ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào lĩnh vực quản lý sẽ góp phần nâng cao khả năng tiếp cận và cập nhật thông tin, đặc biệt là những thông tin về thị trường, xóa bỏ các hạn chế về không gian, tăng năng suất lao động

- Yếu tố vốn: Nguồn vốn đủ lớn là rất cần thiết để nhập khẩu công nghệ kỹ thuật hiện đại, quy trình sản xuất và kinh doanh tiên tiến, giúp cho các doanh nghiệp xuất khẩu mạnh dạn tiến hành nghiên cứu, điều tra, từ đó quyết định đầu tư, kinh doanh vào các thị trường mới, mở rộng phạm vi thị trường tiêu thụ và lĩnh vực kinh doanh

e) Nhóm các yếu tố cạnh tranh quốc tế

Sự cạnh tranh của các đối thủ trên thị trường quốc tế là rất mạnh mẽ và quyết liệt Các đối thủ cạnh tranh với Việt Nam không chỉ có sức mạnh về kinh tế chính trị, khoa học công nghệ mà còn có sự sự lên doanh liên kết thành các tập đoàn lớn, tạo nên thế mạnh về độc quyền trên thị trường Chính vì vậy các doanh nghiệp Việt Nam phải luôn biết xây dựng cho mình một thương hiệu mạnh, ngoài ra hợp lý về giá cả, tăng chất lượng, đa dạng hóa mẫu mã, chủng loại

Trang 16

1.1.2 Mặt hàng xuất khẩu chủ lực

1.1.2.1 Khái niệm mặt hàng xuất khẩu chủ lực

Hàng xuất khẩu chủ lực là “những hàng có điều kiện sản xuất ở trong nước với hiệu quả kinh tế cao hơn những hàng hóa khác; có thị trường tiêu thụ tương đối ổn định, chiếm tỷ trọng cao trong tổng kim ngạch xuất khẩu của một quốc gia”

Trên cơ sở đó, có thể chia cơ cấu xuất khẩu của một quốc gia thành 3 nhóm hàng: (1) Hàng xuất khẩu chủ lực: là loại hàng chiếm vị trí quyết định trong kim ngạch xuất khẩu do có thị trường ngoài nước và điều kiện sản xuất trong nước thuận lợi (2) Hàng quan trọng: là những hàng không chiếm tỷ trọng lớn trong kim ngạch xuất khẩu nhưng đối với từng thị trường, từng địa phương lại có vị trí quan trọng (3) Hàng thứ yếu: gồm nhiều loại, kim ngạch thường nhỏ (Bùi Xuân Lưu, 2009)

1.1.2.2 Quá trình hình thành và đặc điểm

Theo Bùi Xuân Lưu (2009), hàng xuất khẩu chủ lực được hình thành từ quá trình từng bước xuất khẩu và thâm nhập vào thị trường thế giới Cuộc hành trình này đòi hỏi phải phát triển sản xuất trong nước với quy mô lớn và chất lượng phù hợp với yêu cầu của người tiêu dùng, rất nhiều mặt hàng được đưa ra và trải qua những cuộc cạnh tranh, cọ sát khốc liệt trên thị trường thế giới Nếu có thể đứng vững được thì mặt hàng đó sẽ liên tục phát triển và trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực Tuy nhiên vị trí của mặt hàng xuất khẩu chủ lực luôn thay đổi liên tục dựa vào cung cầu của thị trường

Như vậy, một mặt hàng chủ lực ra đời cần ít nhất 3 đặc điểm cơ bản:

(1) Có thị trường tiêu thụ tương đối ổn định và luôn cạnh tranh được trên thị trường đó;

(2) Có nguồn lực để tổ chức sản xuất và sản xuất với chi phí thấp để thu được lợi nhuận;

(3) Có khối lượng kim ngạch lớn trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu

1.1.2.3 Ý nghĩa của việc xây dựng mặt hàng xuất khẩu chủ lực

Việc xây dựng mặt hàng xuất khẩu chủ lực luôn được tất cả các nước coi trọng

và tập trung đầu tư phát triển Nguyên nhân là do việc xây dựng các mặt hàng xuất khẩu chủ lực có ý nghĩa rất lớn:

Trang 17

Một là, mở rộng quy mô sản xuất trong nước, nâng cao năng suất lao động giúp chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, mở rộng và làm phong phú thị trường nội địa;

Hai là, tạo uy tín, danh tiếng cho quốc gia trên thị trường quốc tế, tạo điều kiện

để giữ vững, ổn định thị trường xuất khẩu và nhập khẩu tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu nhờ thế mạnh vốn có trên thị trường quốc tế, từ đó tăng thu ngoại tệ, ổn định

tỷ giá, tăng ngân sách nhà nước và cải thiện cán cân thanh toán quốc tế;

Ba là, tạo cơ sở vật chất để mở rộng các quan hệ hợp tác kinh tế, khoa học kỹ thuật với nước ngoài

1.1.2.4 Một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam giai đoạn 2005 – 2014

Năm 1992, sau khi có định hướng đổi mới và mở cửa nền kinh tế, Việt Nam mới chỉ có 4 mặt hàng chủ lực là Dầu thô, thủy sản, gạo và dệt may Từ đó đến nay,

cơ cấu các mặt hàng xuất khẩu chủ lực luôn biến đổi linh hoạt cũng như luôn có sự thay đổi vị trí của các ngành hàng và mặt hàng, tuy nhiên vai trò của các mặt hàng xuất khẩu chủ lực truyền thống vẫn đóng vai trò quyết định trong tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước như: dầu thô, gạo, dệt may, giày dép… Theo số liệu của Bộ Công thương Việt Nam năm 2013, đến năm 2010, dệt may trở thành mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu cao nhất (12,82 tỷ USD) và từ năm 2011, sản phẩm máy tính

và linh kiện điện tử luôn dẫn đầu với kim ngạch xuất khẩu đạt trên 7 tỷ USD, cho đến năm 2013 là 38,03 tỷ USD Năm 2014, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hoá cả nước đạt hơn 298,24 tỷ USD, tăng 12,9%, tương ứng tăng 34,17 tỷ USD so với năm 2013; trong đó xuất khẩu đạt kim ngạch 150,19 tỷ USD, tăng 13,7%, tương ứng tăng hơn 18,15 tỷ USD; dẫn đầu là điện thoại và các loại linh kiện đạt 23,60 tỷ USD, tăng 11,1% (tương ứng tăng 2,36 tỷ USD) so với năm 2013; hàng dệt may đạt 20,95 tỷ USD, tăng 16,8% (tương ứng tăng 3,02 tỷ USD) so với năm 2013; giày dép đạt 10,34 tỷ USD, tăng 23,1% (tương ứng tăng 1,947 tỷ USD) so với năm 2013; thủy sản đạt 7,84 tỷ USD, tăng 17,1%, tương ứng tăng 1,14 tỷ USD so với năm

2013

1.1.3 Đẩy mạnh xuất khẩu

1.1.3.1 Khái niệm đẩy mạnh xuất khẩu

Đẩy mạnh xuất khẩu là một hệ thống các biện pháp, chính sách nhằm mục tiêu tăng cường, thúc đẩy xuất khẩu phát triển cả kể mặt chất lẫn mặt lượng Về mặt

Trang 18

lượng, đẩy mạnh xuất khẩu hướng đến tăng kim ngạch xuất khẩu, tăng sản lượng xuất khẩu hoặc tăng giá trị gia tăng của các mặt hàng xuất khẩu Còn về mặt chất, đẩy mạnh xuất khẩu có nghĩa là nâng cao chất lượng, cải tiến mẫu mã, đa dạng hóa chủng loại của hàng hóa xuất khẩu Hai khía cạnh này cần được kết hợp và bổ sung, tương tác với nhau một cách hiệu quả

1.1.3.2 Một số biện pháp đẩy mạnh xuất khẩu

Trong bối cảnh diễn ra sự cạnh tranh mạnh mẽ, khốc liệt giữa các mặt hàng từ rất nhiều nước khác nhau trên thị trường quốc tế, bên cạnh việc thực hiện chính sách chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu và phát triển thị trường xuất khẩu, hình thành một hệ thống các biện pháp đẩy mạnh xuất khẩu trở thành công cụ quan trọng nhất

để chiếm lĩnh thị trường nước ngoài Theo Bùi Xuân Lưu (2009), các biện pháp mà các nước hay áp dụng có thể chia thành 3 nhóm như sau:

(1) Nhóm chính sách và biện pháp liên quan đến tổ chức nguồn hàng, cải biến cơ cấu xuất khẩu

(2) Nhóm chính sách và biện pháp tài chính (3) Nhóm chính sách và biện pháp liên quan đến thể chế và xúc tiến thương mại

(1) Nhóm chính sách và biện pháp liên quan đến tổ chức nguồn hàng, cải biến

cơ cấu xuất khẩu:

a) Xây dựng các mặt hàng xuất khẩu chủ lực

Như đã đề cập ở trên, các mặt hàng xuất khẩu chủ lực là những mặt hàng có giá trị kim ngạch xuất khẩu chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu của

cả nước, có ý nghĩa quan trọng đối với việc thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển

và tạo nên thế mạnh xuất khẩu của một quốc gia Do vậy, việc xây dựng các mặt hàng xuất khẩu chủ lực cũng là một trong những biện pháp hữu hiệu nhằm đẩy mạnh xuất khẩu

b) Gia công xuất khẩu

Theo quan niệm của Việt Nam , gia công là một hoạt động mà một bên – gọi

là bên đặt hàng – giao nguyên vật liệu, có khi cả máy móc, thiết bị và chuyên gia cho bên kia, goi là bên nhận gia công – để sản xuất ra một mặt hàng mới theo yêu

Trang 19

cầu của bên đặt hàng Sau khi sản xuất xong, bên đặt hàng nhận hàng hóa đó từ bên nhận gia công và trả tiền công cho bên làm hàng gọi là hoạt động gia công Khi hoạt động gia công vượt ra khỏi phạm vi biên giới quốc gia thì gọi là gia công xuất khẩu

c) Các biện pháp đầu tư liên quan đến tổ chức nguồn hàng, cải biến cơ cấu xuất khẩu:

Đầu tư là một trong những biện pháp đúng đắn và có ý nghĩa thiết thực để gia tăng xuất khẩu nhằm xây dựng thêm nhiều cơ sở sản xuất mới, tạo ra nguồn hàng xuất khẩu dồi dào, tập trung, có chất lượng cao, đạt tiêu chuẩn quốc tế Nguồn vốn đầu tư cho sản xuất hàng hóa có thể là vốn đầu tư trong nước thông thường đến từ các nguồn như: ngân sách nhà nước; nguồn vốn từ tư nhân như vốn đầu tư vài sản xuất, chế biến, kinh doanh hàng xuất khẩu; hoặc là vốn đầu tư nước ngoài được thực hiện chủ yếu thông qua các hình thức: nguồn vốn ODA, nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), nguồn vốn đầu tư gián tiếp thông qua việc mua cổ phần, trái phiếu của nước ngoài; nguồn vốn từ kiều hối…

d) Xây dựng các khu chế xuất (EPZ - Export Processing Zone)

Theo Nghị định số 36 ngày 24/4/1997 của Thủ tướng Chính phủ về quy chế khu chế xuất: “Khu chế xuất là khu công nghiệp tập trung các doanh nghiệp chế xuất chuyên sản xuất hàng xuất khẩu, thực hiện các dịch vụ phục vụ cho xuất khẩu

và hoạt động xuất khẩu, có ranh giới địa lý xác định, không có dân cư sinh sống.” Các khu chế xuất ra đời là biện pháp đẩy mạnh xuất khẩu hiệu quả để tăng cường thu hút vốn đầu tư, mở rộng cửa đón nhận đầu tư nước ngoài trong khi chưa tạo được môi trường đầu tư hoàn chỉnh trong nước Hiện nay ở nước ta có 6 Khu chế xuất (KCX) được cấp phép hoạt động, tuy nhiên chỉ có KCX Tân Thuận và KCX Linh Trung được coi là hoạt động có hiệu quả

(2) Các biện pháp, chính sách tài chính nhằm khuyến khích sản xuất và thúc đẩy xuất khẩu

Để tạo đà đẩy mạnh xuất khẩu, việc thực hiện các biện pháp tài chính là thích hợp và cần thiết nhằm giải quyết vấn đề thiếu vốn cho việc nhập khẩu nguyên liệu, máy móc thiết bị phục vụ sản xuất cũng như việc xúc tiến các hoạt động xuất khẩu

ra nước ngoài Các biện pháp này bao gồm:

Trang 20

a) Tín dụng xuất khẩu

Tín dụng xuất khẩu có thể thực hiện bởi các hình thức như Nhà nước bảo lãnh tín dụng xuất khẩu (Nhà nước là tổ chức cung cấp bảo lãnh, có thể là bảo lãnh trước ngân hàng cho nhà xuất khẩu hoặc Nhà nước có thể bảo lãnh trước khoản tín dụng

mà nhà xuất khẩu thực hiện cấp cho nhà nhập khẩu); hoặc Nhà nước bảo hiểm tín dụng xuất khẩu (Nhà nước bảo hiểm cho khoản thanh toán chậm trả trong một thời gian của nhà nhập khẩu hàng hóa hoặc dịch vụ nước ngoài); hoặc Nhà nước cấp tín dụng xuất khẩu (Nhà nước thực hiện cấp tín dụng xuất khẩu qua các hình thức như cấp tín dụng cho nước ngoài hoặc cấp tín dụng cho doanh nghiệp xuất khẩu)

b) Trợ cấp xuất khẩu:

Trợ cấp xuất khẩu là những ưu đãi mà Chính phủ một nước hoặc một cơ quan công cộng dành cho các doanh nghiệp nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu Có hai hình thức trợ cấp xuất khẩu là trực tiếp (là việc Nhà nước trực tiếp dành cho doanh nghiệp những thuận lợi khi xuất khẩu hàng hóa như: bù đắp thiệt hại, bảo lãnh các khoản vay…) hoặc trợ cấp gián tiếp (là việc Nhà nước dùng ngân sách, gián tiếp hỗ trợ cho các doanh nghiệp gia tăng xuất khẩu như giới thiệu, giúp đỡ kỹ thuật, đào tạo chuyên gia…)

c) Chính sách tỷ giá hối đoái

Hiện nay, hầu hết các nước đều áp dụng chế độ tỷ giá hối đoái thả nổi có quản

lý, sử dụng nó thành công cụ đắc lực trong quá trình quản lý kinh tế vĩ mô điều chỉnh thương mại quốc tế, trước hết là hoạt động xuất nhập khẩu Tác động này

được thể hiện ở hai trường hợp: nâng giá và phá giá đồng nội tệ:

- Nâng giá đồng nội tệ: tức là giá trị của đồng ngoại tệ so với đồng nội tệ sẽ giảm xuống, cần ít nội tệ hơn để đổi lấy một đồng ngoại tệ Do vậy, giá cả hàng hóa trong nước sẽ tăng một cách tương đối so với hàng hóa nước ngoài, nhập khẩu sẽ tăng và xuất khẩu giảm

- Hạ giá đồng nội tệ (phá giá): lúc này tác động của việc hạ giá đồng nội tệ trái ngược với việc nâng giá đồng nội tệ Khi đồng nội tệ giảm giá, hàng hóa xuất khẩu

ra nước ngoài sẽ rẻ một cách tương đối so với hàng hóa cùng loại trên thị trường, do vậy nhập khẩu sẽ giảm và xuất khẩu sẽ tăng

Trang 21

d) Thuế xuất khẩu và các ưu đãi về thuế

Chính sách thuế ảnh hưởng trực tiếp đến giá cả, cung cầu, lợi nhuận, cơ cấu đầu tư cũng như sự phát triển của hoạt động sản xuất kinh doanh hàng hóa xuất khẩu Hiện nay, Nhà nước có những chính sách ưu tiên về thuế đối với các nguyên vật liệu đầu vào phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu như không đánh thuế hoặc chỉ đánh với mức thuế suất rất thấp, xem xét miễn giảm và hoàn thuế cho các doanh nghiệp xuất khẩu, ưu đãi về thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp Bên cạnh đó, thuế xuất khẩu được sử dụng rất hạn chế, nếu có cũng chỉ nhằm các mục tiêu như an ninh quốc gia, nâng cao mức độ chế biến nguyên liệu thô của các nhà xuất khẩu, từ đó tăng khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu

(3) Các biện pháp về thể chế và xúc tiến xuất khẩu a) Các biện pháp về thể chế

Các biện pháp về thể chế là các biện pháp mà qua đó Chính phủ tạo ra môi trường pháp lý thuận lợi cho xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ, nhằm giúp các nhà xuất khẩu non trẻ tìm kiếm thị trường và hỗ trợ các nhà sản xuất trong nước có

hướng đi đúng đắn để tiến ra thị trường thế giới Các biện pháp này bao gồm:

- Tạo môi trường pháp lý hoàn thiện trong nước bằng việc thể chế hóa tất cả các chính sách, biện pháp khuyến khích hỗ trợ xuất khẩu;

- Đàm phán, ký kết các hiệp định thương mại song phương, đa phương nhằm bảo vệ và tạo thuận lợi cho nhà xuất khẩu;

- Gia nhập và ký kết các hiệp ước quốc tế nhằm thúc đẩy tự do buôn bán;

- V.v

b) Thực hiện xúc tiến xuất khẩu

Xúc tiến xuất khẩu là một bộ phận của xúc tiến thương mại nhằm cải thiện khả năng cạnh tranh và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh xuất khẩu của doanh nghiệp, đảm bảo mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu của đất nước Các hoạt động này

Trang 22

1.1.3.3 Ý nghĩa của việc đẩy mạnh xuất khẩu các mặt hàng chủ lực

Ý nghĩa của việc đẩy mạnh xuất khẩu các mặt hàng chủ lực được thể hiện ở chỗ:

a) Góp phần giảm thiểu những khó khăn trong hoạt động xuất khẩu:

Hoạt động xuất khẩu phức tạp và khó khăn hơn nhiều so với các hoạt động thương mại trong nước vì nó chịu sự chi phối và ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố vượt khỏi phạm vi biên giới và tầm kiểm soát của một quốc gia, có thể kể đến như: các thủ tục hành chính rườm rà; thông tin về thị trường nước ngoài không đầy đủ, chính xác, toàn diện do khoảng cách địa lý và năng lực nghiên cứu thị trường… Thông qua các biện pháp đẩy mạnh xuất khẩu kể trên, những trở ngại cho hoạt động xuất khẩu sẽ được giảm bớt và các doanh nghiệp sẽ mạnh dạn thực hiện xuất khẩu một cách hiệu quả hơn

b) Tăng tính cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường thế giới:

Thông qua các biện pháp hỗ trợ tín dụng hoặc trợ cấp xuất khẩu, Nhà nước đã trợ giúp một phần về vốn để các doanh nghiệp có thể đầu tư trang thiết bị, công nghệ kỹ thuật để nâng cao chất lượng, cải tiến mẫu mã, chất lượng hàng hóa Ngoài

ra, chính sách thuế xuất khẩu và các biện pháp ưu đãi, miễn giảm thuế đầu vào cho nguyên liệu sản xuất hàng xuất khẩu đã tác động trực tiếp đến giá bán của hàng xuất khẩu giảm đi, tăng khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu trên thị trường quốc

tế

c) Giúp phát huy lợi thế so sánh của quốc gia:

Căn cứ vào các yếu tố trên thị trường như cung cầu, tỷ giá hối đoái, dung lượng mặt hàng, và đặc biệt là tình hình sản xuất của mặt hàng đó, những mặt hàng

sở hữu nhiều lợi thế so sánh, có nhiều nhân tố thuận lợi để phát triển đồng thời có một thị trường ổn định sẽ được chọn là mặt hàng chủ lực Như vậy, việc phát triển các mặt hàng chủ lực là cách một quốc gia tận dụng, khai thác hiệu quả các lợi thế

so sánh của mình nhằm đẩy mạnh xuất khẩu, tăng thu nhập phục vụ cho công cuộc phát triển đất nước

Trang 23

1.2 Tổng quan thị trường Mexico

1.2.1 Giới thiệu chung về điều kiện tự nhiên và dân cư

1.2.1.1 Điều kiện tự nhiên

 Vị trí địa lý:

Mexico, tên chính thức là Liên bang Mexico (tiếng Tây Ban Nha: Estados Unidos Mexicanos), có thủ đô là thành phố Mexico, là quốc gia rộng lớn nằm ở khu vực Bắc Mỹ với diện tích 1.972.550 km² - đứng hàng thứ 14 trên thế giới, đứng thứ

3 khu vực Mỹ Latinh (sau Brazil và Argentina) Về phía bắc, Mexico chia sẻ đường biên giới dài 3.141 km với Hoa Kỳ Về phía nam, Mexico chia sẻ chung đường biên giới dài 871 km với Guatemala và 251 km với Belize Có thể thấy, Mexico nằm trong khu vực có vị trí chiến lược về kinh tế - chính trị - xã hội của cả khu vực Bắc

Mỹ, Trung Mỹ và Mỹ Latinh

 Điều kiện tự nhiên:

- Địa hình: Đất nước Mexico có địa hình chủ yếu là đồi núi và cao nguyên

rộng lớn cùng đường bờ biển dài 9.330 km, thuận lợi cho việc phát triển ngư nghiệp, du lịch và giao lưu buôn bán với các quốc gia ở châu Âu, châu Á…

- Tài nguyên thiên nhiên: Mexico là quốc gia giàu tài nguyên thiên nhiên như

dầu lửa, bạc, đồng, vàng, chì, kẽm, khí đốt tự nhiên, gỗ

là người đứng đầu chính phủ và đồng thời cũng được coi là Tổng tư lệnh quân đội

Mexico, và Tư pháp: Đứng đầu nhánh này là Tòa án Tư pháp Tối cao, gồm 21 vị

thẩm phán được bổ nhiệm bởi tổng thống với sự đồng ý của Thượng viện

 Sự tồn tại của các Đảng chính trị:

Mexico theo chế độ đa đảng, trong đó có 3 đảng lớn nhất và có ảnh hưởng quan trọng đối với nền chính trị Mexico là: Đảng Hành động Quốc gia (Partido

Trang 24

Acción Nacional, PAN), Đảng Cách mạng Thể chế (Partido Revolucionario Institucional, PRI) và Đảng Cách mạng Dân chủ (Partido de la Revolución Democrática, PRD) Điều đặc biệt là trong suốt 71 năm kể từ khi thành lập, PRI là đảng nắm giữ vai trò chủ yếu trên chính trường Mexico Sau hai nhiệm kỳ để mất chiếc ghế tổng thống vào tay những thành viên của đảng PAN từ năm 2000, ngày 1/12/2012, đương kim tổng thống Enrique Peña Nieto đã tuyên thệ nhận chức Tổng thống, mở ra một nhiệm kỳ mới 2012 – 2018 do đảng PRI trở lại cầm quyền

1.2.1.3 Dân cư

 Quy mô dân số và tốc độ tăng trưởng

Mexico là một trong những quốc gia đông dân nhất thế giới Theo thống kê của World Bank, năm 1900, dân số Mexico là 13,6 triệu người Cho đến năm 2014,

số dân của Mexico đã lên tới 123.799.215 người, đứng thứ 11 thế giới, đứng thứ hai trong số các nước Mỹ Latin sau Brazil, chiếm 1,2% số dân toàn cầu Mật độ dân số

là 62,7 người/km2.Một đặc điểm nổi bật của dân số Mexico là mức độ gia tăng dân

số rất nhanh với tốc độ tăng trưởng hiện tại tầm 1,22%, đứng thứ 98 thế giới và dự báo sẽ còn tiếp tục gia tăng hơn nữa với tốc độ tăng trưởng tầm 0,8%

 Cơ cấu dân số

Theo thống kê của The World Factbook, năm 2013 cơ cấu dân số theo độ tuổi của Mexico gồm 27,9% trong khoảng 0 – 14 tuổi, 18,1% trong khoảng 15 – 24 tuổi, 40,4% trong khoảng 25 – 54 tuổi, 7% trong khoảng 55 – 64 tuổi và 6,6% trên 65 tuổi Như vậy, Mexico được coi là một nước có dân số trẻ với khoảng 46% dân số

có độ tuổi dưới 25

 Về sắc tộc

Mexico là 1 quốc gia có nhiều sắc tộc khác nhau Nhóm sắc tộc chiếm tỉ lệ cao nhất tại Mexico là người Mestizo – lai giữa da trắng và da đỏ, ước tính từ 60-75% Người da đỏ bản địa – được ước tính chiếm khoảng từ 12 - 30% dân số Người da trắng chiếm khoảng 9 - 17% dân số Ngoài ra còn có một số người Mỹ và Canada gần đây cũng di cư đến Mexico Mexico cũng có một cộng đồng người Á khá đông đảo đến từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Philippines…

 Về tôn giáo: 80% dân số Mexico theo đạo Thiên chúa, 9% theo đạo tin lành,

4% là các tôn giáo khác, 7% không theo tôn giáo nào cả

Trang 25

 Ngôn ngữ: Là một quốc gia đa sắc tộc, Mexico đồng thời cũng có sự đa dạng

về ngôn ngữ Là quốc gia có số lượng người nói tiếng Tây Ban Nha nhiều nhất thế giới, có đến 97% dân số Mexico sử dụng tiếng Tây Ban Nha Ngoài ra còn có một

số ngôn ngữ khác như tiếng Anh, tiếng Đức, tiếng Pháp và tiếng Digan…

 Lực lượng lao động: Theo số liệu của OECD, năm 2013, lực lượng lao động

của Mexico là 85.889.600 người, trong đó số người có việc làm là 49.228.000 người (chiếm 39,8% dân số) Năm 2014, tỷ lệ thất nghiệp là khoảng 4,8%

Có thể thấy, với sự đa dạng về sắc tộc và thành phần dân cư cùng sự chênh lệch lớn trong thu nhập, Mexico được đánh giá như một thị trường có tập quán tiêu dùng phong phú và nhu cầu về cả hàng hóa đắt tiền và rẻ tiền

1.2.2 Một số thông tin về nền kinh tế Mexico

1.2.2.1 Quy mô và tốc độ tăng trưởng kinh tế

- Quy mô nền kinh tế và tốc độ tăng trưởng: Theo thống kê của Ngân hàng thế

giới (World Bank) năm 2014, Mexico có nền kinh tế thị trường hỗn hợp và được xếp vào nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình trên Mexico hiện là nền kinh tế

lớn thứ 12 thế giới và thứ hai khu vực Mỹ Latinh (sau Bra-xin), với GDP theo giá

so sánh năm 2013 là 2.014,01 tỷ USD với tốc độ tăng trưởng 3,02% Với dân số đông và một nền kinh tế phát triển năng động và vững chắc, Mexico được dự báo có thể sẽ trở thành một trong 7 cường quốc kinh tế thế giới vào năm 2050 theo thứ tự

lần lượt là Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Brazil, Nhật Bản, Nga và Mexico

- GDP/đầu người: Theo số liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), thu nhập bình

quân đầu người của Mexico theo sức mua tương đương năm 2007 là 16.463,39 USD, đứng thứ 67 thế giới Tuy nhiên sự bất bình đẳng trong thu nhập của người dân Mexico cũng là một vấn đề lớn đối với nước này Từ năm 2004 đến năm 2012,

hệ số Gini của Mexico luôn ở mức cao, vào năm 2012, hệ số Gini của Mexico là 48,1; 20% số người giàu nhất nắm giữ tới 54,1% tổng thu nhập quốc nội Sự chênh lệch giàu nghèo, phản ánh qua hệ số Gini cao của Mexico có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng về xã hội và kinh tế

Trang 26

Biểu đồ 1.1: GDP (theo giá so sánh) và GDP đầu người của Mexico giai đoạn

2005 – 2013

Đơn vị: Tỷ USD và nghìn USD

0 2 4 6 8 10 12 14 16 18

0 200 400 600 800 1.000 1.200 1.400 1.600 1.800 2.000 2.200

Nguồn: Ngân hàng thế giới (World Bank), 2015

1.2.2.2 Cơ cấu nền kinh tế

Theo thống kê của Ngân hàng thế giới World Bank, trong cơ cấu nền kinh tế Mexico thì dịch vụ là khu vực lớn nhất, chiếm 59,8% GDP, sau đó là công nghiệp với 36,6% , sản xuất nông nghiệp chỉ chiếm 3,6% GDP (số liệu ước tính năm 2013) Lao động trong lĩnh vực nông nghiệp là 6.666.000 người (13,5%); công nghiệp là 11.744.000 người (23,9%) và dịch vụ là 30.818.000 người (62,6%)

Các sản phẩm chủ yếu của nền kinh tế gồm có công nghiệp chế tạo và phụ trợ

(lắp ráp và sản xuất linh kiện ô-tô, trở thành nước xuất khẩu ô-tô thứ tư thế giới), hàng không, luyện kim, điện tử, khai khoáng; thực phẩm, đồ uống, thuốc lá; công nghiệp dệt may, giầy da, dược phẩm, hóa chất, công nghệ thông tin, du lịch và du lịch sinh thái

1.2.2.3 Chính sách đối ngoại

Theo thông tin của Thương vụ Việt Nam tại Mexico, sau một thời gian dài thực hiện chủ trương đóng cửa nền kinh tế của mình với mục đích thực hiện công nghiệp hóa thay thế hàng nhập khẩu và bảo hộ mậu dịch, vào cuối thế kỷ 20, khi toàn cầu hóa trở nên mạnh mẽ trên toàn thế giới, chính phủ Mexico đã có những chính sách thích hợp phục vụ cho công cuộc mở cửa nền kinh tế

Trang 27

Năm 1986, Mexico đã tham gia Hiệp ước chung về thuế quan và mậu dịch GATT, sau đó là việc trở thành thành viên chính thức của Hiệp định mậu dịch tự do Bắc Mỹ (NAFTA) vào năm 1994 Từ đó, nền kinh tế Mexico có nhiều triển vọng phát triển mạnh hơn trước do tranh thủ được nguồn vốn và kỹ thuật cao cũng như thị trường rộng lớn của Mỹ và Canada, nhưng cũng đứng trước những thách thức lớn do nền sản xuất trong nước chưa đáp ứng kịp nhu cầu phát triển, nhập khẩu tăng mạnh nên cán cân thương mại thâm hụt Tháng 12/1994 ở Mexico đã nổ ra cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính rất nghiêm trọng, làm chấn động kinh tế - tài chính quốc tế Nhờ có sự trợ giúp của Mỹ và cộng đồng tài chính quốc tế cùng với việc

áp dụng các biện pháp giảm chi tiêu ngân sách, thắt chặt chính sách tiền tệ và đẩy nhanh cải cách cơ cấu, từ giữa năm 1996 nền kinh tế Mexico đã từng bước phục hồi

Kinh tế Mexico phụ thuộc nặng vào nước ngoài, chủ yếu là Mỹ Trong chính sách kinh tế và đối ngoại, Mexico dành ưu tiên hàng đầu phát triển quan hệ toàn diện với Mỹ, Canada, tiếp đến là các nước EU, các nước láng giềng ở Trung Mỹ và

Mỹ Latinh Đối với Châu Á-Thái Bình Dương, Mexico ưu tiên quan hệ với Nhật Bản, Trung Quốc và các nước NICs

Ngoài ra, Mexico còn là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới WTO (năm 1995), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) vào năm 1994, Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương APEC vào năm 1993, Nhóm các nền kinh tế lớn G20, Liên minh Thái Bình Dương (gồm Mexico, Colombia, Chile

và Peru)… Cho đến nay, Mexico đã ký Thỏa thuận/Hiệp định tự do thương mại (FTA) với trên 40 nước trên thế giới; khoảng 90% mậu dịch của Mexico có FTA

- Vị trí kinh tế chiến lược: Mexico có vị trí kinh tế chiến lược với trên 3.000 km

biên giới đường bộ với Mỹ (quan hệ thương mại mậu biên Mexico - Mỹ hiện đạt 1,2

tỷ USD/ngày), có nhiều cảng thương mại lớn bên bờ Thái Bình dương và Đại Tây dương đóng vai trò kết nối kinh tế - thương mại với cả châu Á – Thái Bình Dương, Châu Âu và Châu Mỹ, hệ thống giao thông đường bộ kết nối trong nước và với bên ngoài (Bắc Mỹ và Trung - Nam Mỹ) ngày càng phát triển và nâng cấp

1.2.2.4 Hoạt động thương mại

Theo số liệu của Ngân hàng thế giới (World Bank) từ năm 1980 đến năm

2014, trong nhiều năm, Mexico luôn ở trong tình trạng nhập siêu với cán cân thương mại âm, con số trung bình từ năm 1980 đến năm 2014 là -0,237 tỷ USD;

Trang 28

đỉnh điểm là năm 2008, cán cân thương mại của Mexico thâm hụt với mức 17,32 tỷ USD vì lý do giá dầu giảm mạnh dẫn tới xuất khẩu giảm sút rõ rệt Theo Viện thống

kê Quốc gia và Địa lý Mexico INEGI, tháng 1 năm 2015, Mexico tiếp tục ghi nhận mức thâm hụt thương mại 0,325 tỷ USD

Biểu đồ 1.2: Kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu của Mexico

giai đoạn 2005 – 2014

Đơn vị: Tỷ USD

2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Xuất khẩu 214,21 249,96 271,82 291,26 229,71 298,31 349,57 370,64 380,12 397,66 Nhập khẩu 221,82 256,09 281,93 308,58 234,38 301,48 350,84 370,75 381,21 399,98 Cán cân thương mại -7,61 -6,13 -10,11 -17,32 -4,67 -3,18 -1,27 -0,11 -1,09 -2,32

-50 0 50 100 150 200 250 300 350 400 450

tỷ USD, đứng thứ 15 toàn thế giới và đứng thứ nhất Mỹ Latinh Cũng theo số liệu của Ngân hàng thế giới (World Bank), nhập khẩu của Mexico từ các nước Bắc Mỹ

là chủ yếu, khoảng 51,5% kim ngạch, trong đó 2 đối tác chính là Mỹ và Canada, cùng thuộc khối Thị trường tự do Bắc Mỹ (Mỹ chiếm tới 49%); kế đến là các nước châu Á với 32,1% kim ngạch (trong đó Trung Quốc là 16,6%), và thứ ba là từ các nước châu Âu, khoảng 12,1% kim ngạch (Đức 3,4% ; Italy 1,3% ) Mexico nhập khẩu chủ yếu những sản phẩm như : Máy móc nông nghiệp (21,3%), thiết bị điện tử (16,4%), phụ tùng ô tô, máy bay (8,9%)…

Trang 29

b) Hoạt động xuất khẩu:

Theo số liệu của Ngân hàng thế giới (World Bank), năm 2014, kim ngạch xuất khẩu của Mexico là 397,66 tỷ USD, đứng thứ 15 thế giới và thứ nhất trong các nước

Mỹ Latinh Trong chính sách xuất khẩu, Mexico cũng dành ưu tiên hàng đầu cho

Mỹ và Canada Xuất khẩu của Mexico sang các nước Bắc Mỹ chiếm tới 83% kim ngạch (Mỹ là 80,3% ; Canada là 2,7%) ; tiếp theo là các nước Mỹ Latinh chiếm 6,4%, cuối cùng là châu Á với 4,5% Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Mexico bao gồm : phương tiện giao thông (21,62%), máy móc thiết bị điện tử (20,12%), dầu

(10,6%), nhựa, dược phẩm, đồ nội thất…

1.2.3 Môi trường luật pháp và chính sách thương mại của Mexico

Mexico bao gồm 31 bang tự do, có chủ quyền trong các vấn đề liên quan đến chế độ nội bộ của họ, nhưng thống nhất trong một liên bang theo quy định của Hiến pháp Liên bang năm 1917 Luật pháp Mexico được tổ chức theo hệ thống luật Civil Law, được áp dụng dựa trên một hệ thống các bộ luật và nguyên tắc pháp lý: Luật Dân sự, Hình sự, Luật Doanh nghiệp, Luật lao động, Luật thương mại… với bộ luật Dân sự là xương sống của toàn bộ hệ thống pháp luật

Một số văn bản điều chỉnh hoạt động kinh doanh và nhập khẩu của Mexico bao gồm:

- Luật thương mại 1890: điều chỉnh việc thực hiện các giao dịch kinh doanh trên khắp quốc gia Mexico, chuyên giải quyết các vấn đề cụ thể của thương mại

- Luật thương mại nước ngoài: nhằm mục đích kiểm soát và xúc tiến các hoạt động thương mại nước ngoài, nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực trong nước, tăng cường hội nhập kinh tế quốc tế và góp phần cải thiện phúc lợi của cộng đồng quốc tế

Ngoài ra, nó cũng bao gồm những quy định về rào cản thương mại như thuế quan và phi thuế quan, các quy định và hạn chế (hạn ngạch, giấy phép nhập khẩu,

hệ thống tiêu chuẩn chính thức của Mexico – NOM’s) cũng như các quy định về chống bán phá giá

Có thể thấy Mexico là một nước có hệ thống thuế quan và rào cản thương mại phòng phú và ngày càng được hoàn thiện, chặt chẽ hơn, tuy nhiên Mexico cũng

Trang 30

đang trong tiến trình cắt giảm thuế quan sâu cho nhiều ngành, nhiều mặt hàng và luôn sẵn sàng thực hiện nhiều ưu đãi đặc biệt cho các nước có thỏa thuận thương mại tự do Trong thời gian tới, khi Việt Nam và Mexico tham gia thành công hiệp định TPP và thỏa thuận thương mại song phương được ký kết giữa hai nước, nhiều

cơ hội mới sẽ mở ra cho công cuộc hợp tác toàn diện, lâu dài giữa hai quốc gia

1.3 Tổng quan về quan hệ thương mại Việt Nam – Mexico

1.3.1 Quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Mexico

Việt Nam và Mexico chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 19/05/1975 và cũng trong năm này, Đại sứ quán Việt Nam được mở tại Mexico Năm 1976, Mexico mở Đại sứ quán tại Hà Nội, tuy nhiên, đến năm 1980 phải rút vì khó khăn kinh tế Tháng 10/2000, Mexico mở lại Đại sứ quán tại Hà Nội

Trong gần 40 năm qua, quan hệ chính trị - ngoại giao luôn được duy trì và phát triển tốt đẹp cả trên bình diện song phương và đa phương thông qua trao đổi đoàn các cấp - ngành, cơ chế tham khảo chính trị giữa hai Bộ Ngoại giao và sự hợp tác và ủng hộ lẫn nhau tại các tổ chức quốc tế, diễn đàn đa phương, hai bên luôn khẳng định mong muốn tăng cường quan hệ hữu nghị và hợp tác nhiều mặt Hai nước đã ký một số Hiệp định và Thoả thuận hợp tác về nông nghiệp, y tế, giáo dục

và khoa học kỹ thuật, tham khảo chính trị giữa hai Bộ Ngoại giao, miễn thị thực đối với người mang hộ chiếu ngoại giao và công vụ Về hợp tác đa phương, cả hai nước đều cùng là thành viên của nhiều tổ chức thương mại quốc tế như Tổ chức thương mại thế giới (World Trade Organization – WTO), Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (Asia Pacific Economic Co-operation – APEC), đồng thời luôn tích cực phối hợp và hợp tác trên các diễn dàn đa phương

Năm 2015 sẽ là một năm quan trọng đối với Việt Nam và Mexico, hai nước sẽ

kỷ niệm 40 năm quan hệ ngoại giao, đánh dấu mối quan hệ thương mại và đầu tư tăng cường giữa hai bên Ngoài ra, Việt Nam và Mexico cũng là là hai quốc gia cùng tham gia đàm phán Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) Hai nước sẽ có được nhiều cơ hội hợp tác hiệu quả hơn nữa một khi TPP được ký kết

1.3.2 Quan hệ thương mại giữa hai nước trong gần 40 năm qua (1975 – 2015)

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam ngoài việc chú trọng vào các thị trường truyền thống cũng nhận thức được tầm quan trọng của việc mở rộng

Trang 31

quan hệ hợp tác kinh tế với các thị trường mới mẻ và giàu tiềm năng, trong đó có thị trường Mỹ Latinh nói chung và thị trường Mexico nói riêng Về phía Mexico, mặc

dù chưa có Hiệp định thương mại song phương giữa hai nước, song trong vài năm trở lại đây, Mexico vẫn đơn phương dành cho hàng hoá nhập khẩu từ Việt Nam được hưởng quy chế Tối huệ quốc (MFN), thể hiện sự thiện chí và định hướng mở rộng quan hệ thương mại đối với Việt Nam của Mexico Thực tế hoạt động giao dịch xuất nhập khẩu giữa 2 nước Việt Nam và Mexico chỉ thực sự bắt đầu từ năm

1994 với tổng kim ngạch 2 chiều là 0,3 triệu USD Tuy nhiên trong thời gian gần đây, đặc biệt là thương mại hàng hóa đã có những bước phát triển tích cực với tốc

độ tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu trung bình giai đoạn 2008 – 2013 là 21,19%, năm 2013 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nước là 1,59 tỷ USD – theo số liệu của Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) dẫn từ Viện thống kê và Địa

lý quốc gia Mexico (INEGI), trong khi đó thương mại dịch vụ thì hầu như không

có Còn theo Tổng cục Hải quan Việt Nam, tổng thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Mexico năm 2013 đạt mức 1,006 tỷ USD Mexico dù là nước xuất khẩu

đứng thứ 15 thế giới nhưng vẫn là nước nhập siêu đối với Việt Nam

Bảng 1.1 : Kim ngạch xuất khẩu - nhập khẩu và tốc độ tăng/giảm cán cân

thương mại giữa Việt Nam và Mexico giai đoạn 2008 – 2013

Đơn vị: triệu USD, %

Năm

(triệu USD)

Tăng/giảm năm sau so năm

trước (%) Xuất

Trang 32

Về cơ cấu mặt hàng xuất nhập khẩu giữa hai nước

Theo số liệu của Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) dẫn từ Viện thống kê

và Địa lý quốc gia Mexico (INEGI), năm 2014, cơ cấu các mặt hàng xuất khẩu từ Mexico vào Việt Nam khá đa dạng, bao gồm cả nguyên vật liệu như bông sợi (5%), sắt thép (9%)… và hàng thành phẩm như dược phẩm (5%), thiết bị y tế (5%), các sản phẩm từ cao su (5%) nhưng chủ yếu là điện tử và linh kiện và máy móc, thiết bị

cơ khí (khoảng 56%)

Còn về phía Việt Nam, nước ta chủ yếu xuất khẩu vào Mexico các mặt hàng chủ lực truyền thống như giày dép, dệt may, thủy hải sản, sản phẩm điện tử và linh kiện, máy móc và thiết bị cơ khí, cà phê… Năm 2013, Việt Nam xuất khẩu sang Mexico 1486,02 triệu USD các mặt hàng trong đó kim ngạch xuất khẩu sản phẩm điện tử và linh kiện là 378,98 triệu USD, chiếm 25,5%; giày dép các loại là 273,6 triệu USD, chiếm 18,41%; hàng thủy sản là 109,92 triệu USD, chiếm 7,4%

Tuy nhiên nhìn chung tổng mức lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ giữa hai nước còn quá nhỏ bé so với các đối tác của từng nước cũng như tiềm năng hợp tác phát triển giữa hai nước Trong quan hệ thương mại song phương, Việt Nam luôn trong tình trạng xuất siêu với những mặt hàng xuất khẩu chủ lực như giày dép, thủy sản, dệt may, cà phê, thiết bị và linh kiện điện tử ; còn các mặt hàng nhập khẩu chủ yếu bao gồm bông, sắt và thép, dược phẩm, máy móc và thiết bị cơ khí … Một trong những nguyên nhân cán cân thương mại nghiêng về Việt Nam, là do Việt Nam đã

mở Văn phòng Thương mại tại Mexico từ tháng 9/2005, tuy nhiên Mexico chưa mở Văn phòng Thương mại tại Việt Nam

1.4 Sự cần thiết đẩy mạnh xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico

Đối với Việt Nam, việc đẩy mạnh xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang Mexico sẽ mở đường cho công cuộc mở rộng thị trường, tăng cường hợp tác toàn diện giữa hai nước

Thứ nhất, Mexico là một thị trường rộng lớn, nhu cầu nhập khẩu phong phú và

đa dạng, và trong tương lai khi nền kinh tế của Mexico phát triển thì dung lượng thị trường sẽ còn tăng hơn nữa Với dân số đông được dự báo đến năm 2020 sẽ là 176 triệu người và một nền kinh tế phát triển năng động và vững chắc với tốc độ tăng

Trang 33

trưởng trung bình ước tính sẽ là 1,27%, Mexico được dự báo có thể sẽ trở thành một trong 7 cường quốc kinh tế thế giới vào năm 2050 theo thứ tự lần lượt là Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Brasil, Nhật Bản, Nga và Mexico Như vậy đây là một thị trường đầy tiềm năng cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt là khi nhu cầu

tiêu thụ ở các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, EU đã có dấu hiệu bão hòa

Thứ hai, thị trường tiêu thụ Mexico thuộc về nhiều tầng lớp với nhiều mức thu nhập khác nhau, là sự giao thoa của nhiều nền văn hóa sẽ tạo nên một thị trường với nhu cầu đa dạng và phong phú và cũng không quá khó để đáp ứng với năng lực sản xuất hiện nay của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam Thêm vào đó, Mexico là một nước có hệ thống những quy định về quản lý nhập khẩu đang trong quá trình hoàn thiện, tuy đã bài bản chưa đạt tới độ tinh vi và ngặt nghèo như một số thị trường truyền thống khác của Việt Nam như Nhật Bản, EU, Hoa Kỳ; ngoài ra, Mexico cũng sẵn sàng ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do, thực hiện tiến trình cắt giảm thuế quan sâu để thúc đẩy tự do thương mại Việc đẩy mạnh xuất khẩu sang Mexico sẽ thúc đẩy trao đổi thương mại giữa hai nước, đẩy nhanh triển vọng

ký kết hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Mexico

Thứ ba, cơ cấu kinh tế của Việt Nam và Mexico không quá giống nhau nên việc tăng cường quan hệ thương mại sẽ tạo nên sự bổ sung cần thiết cho nền kinh tế hai nước, đảm bảo hiệu quả trao đổi thương mại Có thể thấy Việt Nam chủ yếu xuất khẩu sang Mexico những mặt hàng truyền thống như giày dép, dệt may, thủy sản, gạo… và nhập khẩu của Mexico chủ yếu là nguyên vật liệu đầu vào cho sản xuất như bông sợi, sắt thép, máy móc cơ khí…

Thứ tư, Mexico nằm ở vị trí kinh tế chiến lược với trên 3.000 km biên giới đường bộ với Mỹ, có nhiều cảng thương mại lớn bên bờ Thái Bình dương và Đại Tây dương đóng vai trò kết nối kinh tế - thương mại với cả châu Á – Thái Bình Dương, Châu Âu và Châu Mỹ, hệ thống giao thông đường bộ kết nối trong nước và với bên ngoài (Bắc Mỹ và Trung - Nam Mỹ) ngày càng phát triển và nâng cấp Bạn hàng chủ yếu ở châu Mỹ của Việt Nam vốn là Mỹ, Canada và một số nước Mỹ Latinh khác như Brazil, Argentina, Cuba, còn Mexico vẫn là một thị trường mới đối với Việt Nam và chưa thực sự được coi trọng Thông thường chỉ khi việc xuất khẩu sang Mỹ gặp khó khăn do bị cáo buộc bán phá giá thì doanh nghiệp Việt Nam mới

Trang 34

xuất khẩu sang Mexico Vì vậy việc nhìn ra tiềm năng ở vị trí kinh tế chiến lược của Mexico thực sự rất cần thiết Tấn công vào thị trường Mexico sẽ là bước đệm giúp cho doanh nghiệp Việt Nam có thể dễ dàng tiếp cận được các thị trường mới khác ở châu Mỹ, ngoài ra việc tận dụng xuất khẩu đồng thời sang nhiều thị trường ở châu

Mỹ có thể làm giảm chi phí vận chuyển, giảm giá thành sản phẩm

Tóm lại, việc đẩy mạnh xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực sang Mexico là rất cần thiết để tăng cường hợp tác chặt chẽ, toàn diện hơn giữa hai nước, tăng hiệu quả kinh tế, thương mại

Trang 35

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU MỘT SỐ MẶT HÀNG CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG MEXICO GIAI ĐOẠN 2005 – 2014

2.1 Khái quát tình hình xuất khẩu từ Việt Nam sang Mexico giai đoạn 2005

-2014

2.1.1 Kim ngạch và tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu

Số liệu về kim ngạch xuất khẩu từ Việt Nam sang Mexico có thể xem xét qua bảng 1.1: Kim ngạch xuất khẩu - nhập khẩu và tốc độ tăng/giảm cán cân thương

mại giữa Việt Nam và Mexico giai đoạn 2005 – 2013, trong đó thương mại hàng

hóa của Việt Nam và Mexico có tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu trung bình giai đoạn 2008 – 2013 là 21,2%, vào năm 2013 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nước là 1,59 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 1486,02 triệu USD theo số liệu từ Viện Địa lý và Thống kê quốc gia Mexico (INEGI) và kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều là 1,006 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 891,97 triệu USD - theo số liệu từ Bộ Công thương Việt Nam Tuy nhiên, con số này vẫn còn rất khiêm tốn so với tổng thương mại hai chiều của Mexico là 780 tỷ USD và của Việt Nam là 280 tỷ

USD

Về tốc độ tăng trưởng, theo bảng 1.1, những năm gần đây, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mexico cũng liên tục tăng cao với tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2005 – 2014 là 22,01% còn tốc độ tăng trưởng của năm 2014 là 16,24%

2.1.2 Cơ cấu các mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang thị trường Mexico

Theo biểu đồ 2.1 trích nguồn số liệu của Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) dẫn từ Viện thống kê và Địa lý quốc gia Mexico (INEGI), giai đoạn 2005 –

2013, Việt Nam xuất khẩu sang Mexico chủ yếu là các mặt hàng chủ lực truyền thống như giày dép, dệt may, thủy hải sản, sản phẩm điện tử và linh kiện, máy móc

và thiết bị cơ khí, cà phê… Năm 2013, Việt Nam xuất khẩu sang Mexico 1.486,02 triệu USD các mặt hàng trong đó kim ngạch xuất khẩu sản phẩm điện tử và linh kiện là 378,98 triệu USD, chiếm 25,5%; giày dép các loại là 273,6 triệu USD, chiếm 18,41%; hàng thủy sản là 109,92 triệu USD, chiếm 7,4% Đặc biệt đối với

Trang 36

mặt hàng gạo, trước năm 2013, Việt Nam chưa xuất khẩu vào Mexico, đầu năm

2013 Việt Nam mới bắt đầu xuất khẩu gạo sang Mexico với 5 doanh nghiệp tham gia nhưng đã đạt kim ngạch xuất khẩu là 6,34 triệu USD, chiếm 5,3% kim ngạch nhập khẩu gạo của Mexico và đứng thứ tư sau Hoa Kỳ, Uruguay và Pakistan, còn theo thống kê của Tổng cục Hải quan Việt Nam, con số này là 7,9 triệu USD

Biểu đồ 2.1: Kim ngạch xuất khẩu một số nhóm hàng chính của Việt Nam

sang thị trường Mexico giai đoạn 2005 – 2013

Đơn vị: triệu USD

0 50 100 150 200 250 300 350 400

Sản phẩm điện tử & linh kiện Máy móc, thiết bị cơ khí

Nguồn: Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC), 2015 2.1.3 Phương thức thương mại của các mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Mexico

Hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Mexico chủ yếu dưới các hình thức xuất qua trung gian, gia công, xuất khẩu trực tiếp Phương thức xuất khẩu qua trung gian được phần lớn các doanh nghiệp áp dụng do Mexico vẫn là một thị trường khá mới mẻ Hiện nay xuất khẩu đồ nội thất gỗ của Việt Nam sang Mexico thường qua nước thứ 3 hoặc thông qua các công ty đa quốc gia Đối với các mặt hàng công nghiệp như giày dép, dệt may, phương thức gia công phổ biến hơn Có thể là gia công thuần túy tư liệu, vật tư, nguyên liệu được cung cấp từ phía đối tác nước ngoài hoặc tự mua nguyên liệu, bán thành phẩm và vật tư Điều nãy dẫn tới một thực trạng là hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp gia công rất phụ thuộc

Trang 37

vào bên giao gia công, hàng Việt Nam lại không thể có thương hiệu riêng trên thị trường, giá trị xuất khẩu tuy lớn nhưng lợi nhuận không cao Còn phương thức xuất khẩu trực tiếp thường được áp dụng đối với các mặt hàng nông, lâm, thủy sản như gạo, cà phê, cá tra, cá basa… Tuy nhiên hình thức xuất khẩu này đòi hỏi doanh nghiệp phải có hiểu biết nhất định về thị trường cũng như thông thạo đường đi nước bước trong quá trình làm thủ tục hải quan, phân phối sản phẩm đến tay người tiêu dùng Vì từ trước tới nay doanh nghiệp Việt Nam hầu hết chỉ xuất khẩu sang thị trường Mexico nếu gặp khó khăn ở thị trường nước láng giềng là Hoa Kỳ, cho nên hình thức này vẫn chưa phải là một hình thức quen thuộc và đã gây ra không ít khó khăn cho doanh nghiệp xuất khẩu

2.1.4 Giá cả các mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Mexico

Có sự khác biệt khá lớn giữa giá cả các mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Mexico, mà cụ thể là hàng nông, lâm, thủy sản và các mặt hàng công nghiệp Các sản phẩm nông nghiệp của ta như gạo, cà phê, cá tra, cá basa, tôm có mức giá khá thấp so với các nước khác, nên rất được đón nhận tại Mexico Tuy nhiên, mức giá quá rẻ lại đẩy ta vào tình thế khó khăn khi bị cho là bán phá giá, điều này đặc biệt nguy hiểm khi Mexico là một trong những nước luôn sẵn sàng áp dụng các biện pháp chống bán phá giá Bên cạnh đó, các sản phẩm công nghiệp như dệt may, giày dép, linh kiện điện tử… của ta xuất khẩu sang Mexico lại có mức giá khá cao do từ trước tới giờ Việt Nam vốn quen xuất khẩu sang các thị trường có mức thu nhập cao như EU, Nhật Bản, Hoa Kỳ

2.1.5 Năng lực cạnh tranh của các mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Mexico

Việt Nam xuất khẩu sang Mexico hầu hết là các mặt hàng xuất khẩu chủ lực Việc hầu hết các mặt hàng này chiếm thị phần tương đối cao trên thị trường Mexico mặc dù Việt Nam chưa có một kế hoạch cụ thể nào để tấn công, chiếm lĩnh thị trường này đã chứng tỏ năng lực cạnh tranh rất mạnh của hàng hóa Việt Nam Chất lượng sản phẩm tương đối tốt, đáp ứng được yêu cầu của người tiêu dùng, giá cả phải chăng, chủng loại khá đa dạng là những thế mạnh không thể chối cãi của hàng xuất khẩu Việt Nam Tuy nhiên, xét riêng với một số mặt hàng, cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam vẫn còn khá đơn điệu, mức giá còn cao dẫn đến thua thiệt khi so

Trang 38

sánh với các doanh nghiệp nội địa Mexico cũng như các nước xuất khẩu khác như Trung Quốc hay Hoa Kỳ Một vấn đề đáng lưu tâm là hiện nay rất ít, thậm chí hầu như không có doanh nghiệp Việt Nam xây dựng được một thương hiệu mạnh trên thị trường Mexico

2.2 Thực trạng xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang thị trường Mexico

2.2.1 Mặt hàng gạo

2.2.1.1 Thuận lợi và khó khăn đối với hoạt động xuất khẩu gạo sang thị trường

Mexico

 Thuận lợi

Việc xuất khẩu gạo trắng sang Mexico của Việt Nam gặp khá nhiều thuận lợi:

- Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO), Mexico là một quốc gia có dân số đông nhưng lại đang có xu hướng giảm sản xuất lúa trong nước, dẫn đến giảm tốc độ tăng trưởng 2,3% mỗi năm, từ sản lượng 367.000 tấn vào năm 1995, xuống chỉ còn gần 180.000 tấn vào năm 2013 Do đó khả năng cung ứng thóc gạo của các doanh nghiệp trong nước không đủ phục vụ nhu cầu lương thực cao trong nội địa Mexico xếp thứ 34 trong tổng số 100 nước sản xuất lúa gạo trên thế giới, tuy nhiên nước này vẫn phải nhập khẩu 90% về nhu cầu gạo, trong số này

có 75% là nhập khẩu dưới dạng thóc dùng để xay xát, 25% còn lại là nhập khẩu gạo trắng Nhu cầu thị trường Mexico tiêu thụ 90% là gạo hạt dài 5% tấm (nhập khẩu), 9% là hạt thô (sản xuất trong nước) và 1% là gạo Morelos

- Theo số liệu của Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) dẫn từ Viện thống kê

và Địa lý quốc gia Mexico (INEGI), Mexico là nước có nhu cầu nhập khẩu sản phẩm gạo nói chung tương đối ổn định, mỗi năm khoảng 800 – 900 nghìn tấn với trị giá nhập khẩu khoảng 390 triệu USD mỗi năm

Trang 39

Biểu đồ 2.2: Kim ngạch và sản lượng nhập khẩu mặt hàng gạo và thóc của

Mexico giai đoạn 2005 – 2014

Đơn vị: triệu USD và nghìn tấn

0 100 200 300 400 500 600 700 800 900

0 50 100 150 200 250 300 350

Sản lượng nhập khẩu gạo đã xát toàn bộ hoặc sơ bộ, đã hoặc chưa đánh bóng hạt hoặc hồ

Nguồn: Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC), 2015

Từ biểu đồ 2.2, năm 2014, Mexico nhập khẩu gạo xay xát đánh bóng, hạt dài, 5% tấm với tổng số 259.163 tấn, đạt giá trị là 157,74 triệu USD Cũng theo số liệu của Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) dẫn từ Viện thống kê và Địa lý quốc gia Mexico (INEGI), trong đó nhập từ các quốc gia chủ yếu: Hoa Kỳ: 100.348 tấn (tương đương 70,31 triệu USD), chiếm 38,72%; Việt Nam: 66.665 tấn (tương đương 32,46 triệu USD), chiếm 25,72%; Uruguay: 50.039 tấn (tương đương 32,65 triệu USD), chiếm 19,31%

- Hoa Kỳ là một trong số những nước đứng đầu về thị phần xuất khẩu mặt hàng gạo vào Mexico, tuy nhiên mặt hàng xuất khẩu chính của Hoa Kỳ sang Mexico chủ yếu là thóc (hiện nay chỉ có Hoa Kỳ được phép xuất khẩu thóc vào Mexico để cho các nhà máy Mexico xay xát với sản lượng năm 2014 là 597.380 tấn, tương đương 236,05 triệu USD – theo số liệu của Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) dẫn từ

Trang 40

Viện thống kê và Địa lý quốc gia Mexico (INEGI)) nên đã giảm tính cạnh tranh của thị trường gạo trắng Mexico;

- Năm 2013, Pakistan - một trong những đối tác xuất khẩu chính mặt hàng gạo sang Mexico, tuy năm trước đó, Mexico nhập khẩu tới 11,754 triệu USD – hiện nay

đã bị cấm nhập khẩu do phía Mexico phát hiện côn trùng thuộc đối tượng kiểm dịch thực vật trong lô hàng gạo Điều này mở ra cho Việt Nam nhiều cơ hội để đẩy mạnh xuất khẩu, chiếm lĩnh thị trường gạo Mexico

 Khó khăn

Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi kể trên, việc xuất khẩu mặt hàng gạo vào

Mexico cũng gặp không ít khó khăn, có thể kể đến như:

- Do truyền thống trồng và tiêu thụ ngô là chính, mức tiêu thụ gạo bình quân theo đầu người ở Mexico chỉ đứng ở mức 6 kg/năm, quá thấp so với 8 kg/người/tháng của Việt Nam

- Khoảng cách địa lý xa dẫn đễn chi phí vận tải, bảo hiểm cao; Mexico cũng là một nước có khí hậu nóng ẩm cộng thêm việc vận chuyển dài ngày sẽ làm cho chất lượng gạo bị ảnh hưởng nếu không bảo quản kĩ lưỡng

- Do tiếng Tây Ban Nha là một ngôn ngữ còn khá xa lạ với nhiều doanh nghiệp Việt Nam nên việc tìm hiểu, nghiên cứu thị trường, giao dịch với các đối tác Mexico gặp nhiều trở ngại

- Về quy định nhập khẩu: Mới đây, Tổng cục quản lý Vệ sinh, An toàn và Chất lượng Thực phẩm (SENASICA) của Mexico đã ban hành thêm nhiều quy định về xuất xứ, vệ sinh dịch tễ, đóng gói, nhãn mác đối với gạo Việt Nam, cụ thể là:

+ Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật, phải nêu rõ sản phẩm có nguồn gốc từ các tỉnh tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long, Việt Nam Việc ghi rõ tên xuất xứ gạo tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu long, đồng nghĩa với việc Mexico không cho phép nhập khẩu gạo từ các tỉnh phía Bắc, hoặc miền Trung Việt Nam

+ Gạo không có bất cứ các loại côn trùng sau đây (12 loại): Alphitobius diaperinus; Alphitobius laevigatus; Callosobruchus chinensis; Corcyra cephalonica; Dinoderus minutus; Latheticus oryzae; Lophocateres pusillus; Palorus foveicollis; Palorus ratzeburgi; Palorus subdepressus; Setomorpha rutella và Tenebroides mauritanicus + Không có các loại hạt, sản phẩm ngũ cốc khác, hoặc đất lẫn vào

Định dạng
Số trang	90
Dung lượng	1,8 MB