Bài giảng Chương 8: Quản lý và sử dụng chất thải chăn nuôi

Bài giảng trình bày phân loại chất thải chăn nuôi; thành phần hóa học của các loại phân; xác súc vật chết; chất thải lỏng; chất thải khí; khả năng gây ô nhiễm của chất thải chăn nuôi; ô nhiễm sinh học; các phương pháp quản lý và xử lý chất thải chăn nuôi...

CH ƯƠ NG VIII

QU N LÝ VÀ X  LÝ Ả Ử

CH T TH I CHĂN NUÔI Ấ Ả

T m quan tr ngầ ọ

   ­Theo báo c a C c chăn nuôi, hàng năm đàn ủ ụ

v t nuôi th i ra 80 tri u t n ch t th i r n, vài ậ ả ệ ấ ấ ả ắ

ch c t  kh i ch t th i l ng và hàng trăm ụ ỷ ố ấ ả ỏ

tri u t n ch t th i khí.ệ ấ ấ ả

  ­ Hi n nay ch t th i ngày càng gia tăng nh ng ệ ấ ả ư

ch a có bi n pháp thu gom và x  lý.ư ệ ử

      Đ c bi t   vùng nông thônặ ệ ở

     Ch t th i r n ch  y u làm phân bón,ấ ả ắ ủ ế

 riêng đ i v i nố ớ ước th i lả ượng đã qua x  lý ử

chi m 10,22% ; ch a qua x  lý chi m 89,78%ế ư ử ế

 ­  T i các c  s  chăn nuôi trang tr i, t p trung :ạ ơ ở ạ ậ  + Ch t th i r n : 30­ 70 % đấ ả ắ ượ ủc   nóng đóng gói bán đ  làm phân bón ; ể

      70 ­ 30 % được th i tr c ti p ra ả ự ế

ao nuôi cá, ra môi trường ,b  Biogasể

   + Ch t th i l ng: 30 % qua b  Biogasấ ả ỏ ể

       30 % qua h  sinh h cồ ọ

       40 % th i tr c ti p ra môi ả ự ế

trường qua h  th ng c ng rãnhệ ố ố  gây ô 

nhi mễ

  ­ Ngành chăn nuôi đang phát tri n m nh v  ể ạ ề

quy mô và s  lố ượng. Tuy nhiên quy mô chăn nuôi gia tăng kéo theo nhi u v n đ  v  môi ề ấ ề ề

trường, bùng phát d ch b nh, ô nhi m môi ị ệ ễ

trường nước là đi u khó tránh kh i. ề ỏ

  ­ Chính vì v y mu n phát tri n b n v ng ậ ố ể ề ữ

ngành chăn nuôi thì ph i chú ý đ n v n đ  ả ế ấ ềmôi trường nhi u h n và c n có nh ng ề ơ ầ ữ

nghiên c u v   nh hứ ề ả ưởng tiêu c c c a ch t ự ủ ấ

th i chăn nuôi đ  đ a ra các bi n pháp nh m ả ể ư ệ ằ

b o v  môi trả ệ ường,đ m b o s c kh e cho ả ả ứ ỏ

người và gia súc

I. Phân lo i ch t th i chăn nuôi ạ ấ ả

Thành ph n hóa h c c a các lo i  ầ ọ ủ ạ

phân(%)

Phân      Nước       N       P         K      CaO      MgO   

 L n         82        0,6     0,4       0,3      0,1        0,1ợTrâu bò    83        0,3     0,2       1,0      0,4        0,1

 Ng a       76        0,5     0,4       0,4      0,2        0,1ự

  Gà      56        1,6      0,5      0,9      2,4        0,7

  V t         56         1,0     1,4       0,6      1,7        0,4ị   Ngoài ra còn có m t s  nguyên t  vi lộ ố ố ượng khác   Đây là nh ng ch t r t d  hòa tan nên cây tr ng ữ ấ ấ ễ ồ

d  h p thu     ễ ấ

 Nh ng phân gia súc cũng ch a lư ứ ượng VSV l nớ     Bruxella       Clostridium

    Đây là tác nhân gây lây lan d ch b nhị ệ

 * Xác súc v t ch tậ ế

  ­ Đ ng v t ch t do nhi u nguyên nhân khác nhau ộ ậ ế ề

  ­ N u ch t do b nh truy n nhi m  ế ế ệ ề ễ C n x  lý tri t  ầ ử ệ

đ  tránh lây lan d ch b nh ra môi tr ể ị ệ ườ ng

      Không đ ượ c v t ra cùng ch t th i r n mà c n đ t,  ứ ấ ả ắ ầ ố chôn sâu sát trùng theo quy đ nh c a lu t thú y ị ủ ậ

     * Th c ăn d  th a, v t lót chu ng : ứ ư ừ ậ ồ

       G m : Rau xanh, c , r m r , tr u, mùn c a, b t  ồ ỏ ơ ạ ấ ư ộ ngũ c c, b t cá, ch t khoáng b  sung ố ộ ấ ổ

        M t s  ch t có thành ph n dinh d ộ ố ấ ầ ưỡ ng cao

        ­ T o đi u ki n thu n l i cho các lo i VSV phát  ạ ề ệ ậ ợ ạ tri n và gây b nh ể ệ

 ­ Thu hút các lo i g m nh m, côn trùng mang theo  ạ ậ ấ

b nh đ n khu v c chăn nuôi ệ ế ự

C n x  lý đúng cách và tri t đ ầ ử ệ ể

2. Ch t th i l ng ấ ả ỏ

   Lượng nước ti u c a gia súc hàng ngàyể ủ

        Loài g/s      lượng nước ti u(kg)ể       Trâu bò      10­15

       L n < 10 kg       0,­0,5ợ

       L n 15­ 45 kg      0,7 – 2ợ

       L n 45­100 kg       2 – 4ợ

  Đây là kh i lố ượng r t l n l i khó qu n lý,khó ấ ớ ạ ả

s  d ng; Trong nử ụ ước th i còn có nhi u VSV ả ề

và tr ng giun sán ứ  D  làm lây lan d ch ễ ị

b nhệ

3. Ch t th i khí ấ ả

    Ch t khí đấ ược sinh ra do

     ­ Hô h p c a v t nuôiấ ủ ậ

     ­ S  phân h y các ch t h u c  trong ự ủ ấ ữ ơ

phân,nước ti u,th c ăn th a   ể ứ ừ  t o ra mùi ạkhó ch uị

      nh hẢ ưởng đ n s c kh e ngế ứ ỏ ười và gia súc

       G m: NHồ 3 , NH2, H2S , CH4 , NO2

      C n x  lý tri t đ  : Làm thông thoáng, h p ầ ử ệ ể ấ

ph  mùi…ụ

II. Kh  năng gây ô nhi m c a ch t  ả ễ ủ ấ

1 Ô nhi m đ tễ ấ

       * Ô nhi m hóa h cễ ọ

    G m ô nhi m ch t h u c  và ô nhi m kim lo i n ng ồ ễ ấ ữ ơ ễ ạ ặ

nhau

      nh h Ả ưở ng đ n h  sinh thái đ t  ế ệ ấ  chu i th c ăn ỗ ứ

      Tr ng giun sán t n t i trong đ t 2 năm ứ ồ ạ ấ

      Các tác nhân này có th  gây b nh cho ng ể ệ ườ i và gia 

súc

     đ c bi t các b nh v  đ ặ ệ ệ ề ườ ng ru t, giun san … ộ

       2. Ô nhi m ngu n nễ ồ ước

          * Ô nhi m hóa h c ễ ọ

        Các thành ph n trong ch t th i nh  ch t h u c ,vô c , khoáng,  ầ ấ ả ư ấ ữ ơ ơ

         ­ Gi m gi m DO, tăng COD ả ả

        ­ Thay đ i m u s c,mùi v  c a n ổ ầ ắ ị ủ ướ c

        ­ Thay đ i khu h  đ ng và th c v t th y sinh, các VSV có    ổ ệ ộ ự ậ ủ ở

        ­ T o thu n l i cho m t s  VSV phát tri n ngoài ý mu n ạ ậ ợ ộ ố ể ố

       ­ Gây hi n t ệ ượ ng phù d ưỡ ng hóa

       Ả nh h ưở ng đ n ch t l ế ấ ượ ng ngu n n ồ ướ c ng m ầ

     ­ Gây nhi m b nh cho ngễ ệ ười và gia súc ,đ c ặ

bi t b nh v  đệ ệ ề ường hô h p,tim m chấ ạ

    Phát tán m t s  b nh theo độ ố ệ ường không khí

III. Các ph ươ ng pháp qu n lý và x  lý  ả ử

Nguyên t c trong qu n lý ch t th i ắ ả ấ ả

  ­ Không  nh hả ưởng t i s c kh e con v tớ ứ ỏ ậ

  ­ Không gây ô nhi m môi trễ ường 

  ­ Chi phí th p,d  thao tácấ ễ

  ­ Đem l i hi u qu  cao nh t cho ngạ ệ ả ấ ười chăn nuôi

1. Ph ươ ng pháp l ng đ ng ắ ọ

    Áp d ng ch  y u đ  s  lý ch t th i l ngụ ủ ế ể ử ấ ả ỏ

    ­ Ch t th i l ng đấ ả ỏ ược ch y qua các b  ch aẩ ể ứ

    ( B  l ng nhanh – b  l ng ch m )ể ắ ể ắ ậ

       Lo i tr  m t ph n các ch t l  l ngạ ừ ộ ầ ấ ơ ử

     ­ Qua b  l ng sinh h c : S  d ng m t s  VSV ể ắ ọ ử ụ ộ ố

ho i sinh đ  phân h y NHạ ể ủ 3,NO2 

      Ho c qua thùng s c khí đ  t o nên quá trình ặ ụ ể ạlên men hi u khí ế Làm gi m VSV có h iả ạ

     Có th  kh  trùng b ng vôiể ử ằ

     10 g/ m3 (b  c  h c) 3 – 5 g/m3 ( B  sinh ể ơ ọ ể

h c)ọ

   ­ Hi u qu  s  lý ch a tri t đ  ­ có mùiệ ả ử ư ệ ể

    Các ch t h u c  là th c ăn cho cá ấ ữ ơ ứ

cơ

3. H  th ng khí sinh h c ( Biogas) ệ ố ọ

    Nguyên lý :

      Trong môi trường y m khí, các vi sinh v t k  ế ậ ỵkhí s  phân h y các ch t h u ph c t p thành ẽ ủ ấ ữ ứ ạcác ch t h u c  đ n gi n và vô cấ ữ ơ ơ ả ơ

        * Các lo i b  Biogasạ ể

        ­ B  hoàn toàn chìm ể

        ­ B  n a n i, n a chìm ể ử ổ ử

        ­ Túi nilon

      Dung tích  4­50 m3

  Xu t hi n t  1970 ch  y u t o ngu n năng l ấ ệ ừ ủ ế ạ ồ ượ ng

   Ch ươ ng trình khí sinh h c th c hi n t  2003 do Hà  ọ ự ệ ừ Lan    

   M c tiêu đ n 2012 có 166.000 công trình khí sinh h c ụ ế ọ

     Đ n 2010 đã có 88.000 công trình t i 45 t nh  ế ạ ỉ

     *  u đi m : Ư ể

    ­ S  lý đ ử ượ ả c c  ch t th i r n và l ng ấ ả ắ ỏ

     ­ Áp d ng cho c  chăn nuôi nh  và chăn nuôi l n ụ ả ỏ ớ      ­ Đ m b o v  sinh môi tr ả ả ệ ườ ng

     ­  T o ngu n phân bón sinh h c t t cho cây tr ng ạ ồ ọ ố ồ

     ­  T o ngu n năng l ạ ồ ượ ng cho đun n u, th p sáng ấ ắ

Hi u qu  c a b  Biogas v i tr ng giun sánệ ả ủ ể ớ ứ

4. Ph ươ ng pháp   phân ủ

       phân y m khíỦ ế

       phân hi u khíỦ ế

   a.   phân y m khí Ủ ế

     Qúa trình phân h y các ch t h u c  x y ra trong  ủ ấ ữ ơ ẩ

đi u ki n thi u ôxy ho c l ề ệ ế ặ ượ ng ôxycung c p b  h n  ấ ị ạ chế

      L ượ ng VSV y m khí là ch  y u chúng phân gi i ế ủ ế ả   thành các ch t trung gian  ấ  nhi t đ  đóng phân tăng  ệ ộ

     *  u đi m : Ư ể

      ­ Đ n gi n , r  ti n, công lao  đ ng ít  ơ ả ẻ ề ộ   d  áp  ễ

d ng ụ

      ­ Di t h u h t các lo i m m b nh ệ ầ ế ạ ầ ệ

      ­ Cung c p ch t dinh d ấ ấ ưỡ ng cho cây tr ng ồ

       * Nh ượ c đi m ; ể

        ­ Ch  x  lý v i ch t th i r n ỉ ử ớ ấ ả ắ

        ­ C n th i gian x  lý dài   ầ ờ ử

        ­  Không tiêu di t h t các tác nhân gây b nh và  ệ ế ệ không phân h y tri t đ  các thành ph n v t ch t ủ ệ ể ầ ậ ấ

   b.    phân hi u khíỦ ế  :

h t  các  ch t  ế ấ   CO 2 ,  NH 3 ,  H 2 O  ,SO 2  ,các  s n  ph m  trung  ả ẩ gian

béo và celluloz

    * Quá trình   hi u khí di n ra 4 quá trình (pha) ủ ế ễ

  ­ Pha s n nhi t :Nhi t đ  tăng lên r t nhanh ( 70­ ả ệ ệ ộ ấ

80 đ ) ộ

  ­ Pha nhi t : Nhi t đ   n đ nh(50­70 đ )  ệ ệ ộ ổ ị ộ Đ o  ả

và cung c p ôxy và đ   m ấ ộ ẩ  tăng nhi t đ ệ ộ

  ­ Pha ngu i : Nhi t đ  gi m xu ng (40 đ ) ộ ệ ộ ả ố ộ

  ­ Pha chín : Nhi t đ  b ng nhi t đ  môi tr ệ ộ ằ ệ ộ ườ ng    

S n ph m cu i cùng đ ng nh t, m u nâu, l ả ẩ ố ồ ấ ầ ượ ng 

gi m ả

    * Các y u t   nh h ế ố ả ưở ng :

       5 . Dùng các ch  ph m sinh h c ế ẩ ọ  :

   Nh  EM, EMC, Bio­F ,Gem­K, Bamix ư

    ­ Tăng kh  năng tiêu hóa h p thu ả ấ

   ­ Kích thích sinh tr ưở ng    tăng s n l ả ượ ng,ch t l ấ ượ ng      ­ Phân h y nhanh các ch t h u c ủ ấ ữ ơ

    ­  c ch  các VSV gây bênh Ứ ế

    ­ Làm m t mùi hôi  ấ   Gi m l ả ượ ng côn trùng

    ­ Không gây đ c cho gia súc, ng ộ ườ i,môi tr ườ ng

    ­ Giá thành rẻ

       6. Đ m lót sinh h c : ệ ọ

    Bao g m : ch t x , mùn c a, bã s n …đ   ồ ấ ơ ư ắ ể làm n n chu ng thay th  n n bê tông ề ồ ế ề

    Các VSV s  phân h y các ch t h u c     ẽ ủ ấ ữ ơ ở phân, n ướ c ti u  ể

    ­ Gi m mùi hôi ả   gi m l ả ượ ng côn trùng

    ­ T o môi tr ạ ườ ng thông thoáng

    ­ Đ n gi n ,ti t ki m ơ ả ế ệ

       7. Giun qu  : ế

       D a vào giun qu  đ  phân gi i ch t th i  ự ế ể ả ấ ả

thành ch t h u c  gi u ch t dinh d ấ ữ ơ ầ ấ ưỡ ng

      Sau khi đ ng hóa giun cũng th i ra m t l ồ ả ộ ượ ng  phân gi u ch t dinh d ầ ấ ưỡ ng

      ­ Thúc đ y nhanh quá trình phân gi i ch t th i ẩ ả ấ ả       ­ B  sung ch t dinh d ổ ấ ưỡ ng cho cây tr ng ồ

      ­  Ch  áp d ng quy mô nh , khó áp d ng r ng  ỉ ụ ỏ ụ ộ rãi