Bài giảng Kỹ thuật lập trình: Chương 3 - Nguyễn Văn Huy

Bài giảng Kỹ thuât lập trình - Chương 3: Mảng, chuỗi và hàm cung cấp cho người học các kiến thức: Mảng, chuỗi, mảng chuỗi, hàm, đệ quy, hàm và mảng dữ liệu, tổ chức chương trình. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

Chương III

Mảng, Chuỗi và Hàm

• <tên kiểu> <tên mảng>[số thành phần] ; // không khởi tạo

• <tên kiểu> <tên mảng>[số thành phần] = { dãy giá trị } ;

/* có khởi tạo */

• <tên kiểu> <tên mảng>[ ] = { dãy giá trị } ; // có khởi tạo

Cách sử dụng: Để chỉ thành phần thứ i (hay chỉ số i) của một

mảng ta viết tên mảng kèm theo chỉ số trong cặp ngoặc vuông [].

cout<< "Nhap so phan tu cua day: "; cin >> n;

for (i = 0; i<n; i++) { cout<< "a[" << i << "] = "; cin>>a[i] ; } min = a[0];

for (i = 1; i<n; i++)

if (a[i] < min) min = a[i];

cout << "So be nhat la " << min << '\n';

}

3.1 Mảng

B Mảng nhiều chiều

Để thuận tiện trong việc biểu diễn các loại dữ liệu phứctạp như ma trận hoặc các bảng biểu có nhiều chỉ tiêu, C++ đưa rakiểu dữ liệu mảng nhiều chiều Tuy nhiên, việc sử dụng mảngnhiều chiều rất khó lập trình vì vậy trong mục này chúng ta chỉbàn đến mảng hai chiều

được sắp liên tiếp theo từng

dòng của mảng như minh hoạ

trong hình dưới đây

0 A[0][0] A[0][1] A[0][2] A[0][3]

1 A[1][0] A[1][1] A[1][2] A[1][3]

2 A[2][0] A[2][1] A[2][2] A[2][3]

A[0][0] A[0][1] A[0][2] A[0][3] A[1][0] A[1][1] A[1][2] A[1][3] A[2][0] A[2][1] A[2][2] A[2][3]

Mảng hai chiều

Cú pháp khai báo:

<kiểu thành phần > <tên mảng>[m][n] ;

– m, n là số hàng, số cột của mảng.

– Kiểu thành phần là kiểu của m*n phần tử trong mảng.

– Trong khai báo cũng có thể được khởi tạo bằng dãy các dòng giá trị, các dòng cách nhau bởi dấu phẩy, mỗi dòng được bao bởi cặp ngoặc {} và toàn bộ giá trị khởi tạo nằm trong cặp dấu {}.

Sử dụng: Để truy nhập phần tử của mảng ta sử dụng tên mảng

kèm theo 2 chỉ số chỉ vị trí hàng và cột của phần tử Các chỉ số này có thể là các biểu thức thực, khi đó C++ sẽ tự chuyển kiểu sang nguyên.

Ví dụ: Tìm phần tử nhỏ nhất của mảng hai chiều

cout<< "Nhap so hang va so cot:\n"; cin >> m>> n;

for (i = 0; i<m; i++)

for (j = 0; j<n; j++)

{ cout<< "a[" << i << "]["<<j<<"] = "; cin>>a[i][j]; }

min = a[0][0];//Gán min bằng phần tử đầu tiên

for (i = 1; i<n; i++)

for (j = 0; j < n; j++)

if (a[i][j] < min) min = a[i][j];

cout << "So be nhat la " << min << '\n';

3.2 Chuỗi

Chuỗi hay xâu kí tự là một mảng các kí tự bất kì được kết thúc bằng kí tự ‘\0’.

Hình vẽ trên minh hoạ 3 xâu, mỗi xâu được chứa trong mảng kí tự

có độ dài tối đa là 8 Nội dung xâu thứ nhất là “TINHOC" có độ dài thực tế là 6 kí tự, chiếm 7 ô trong mảng (thêm ô chứa kí tự kết thúc '\0') Xâu thứ hai có nội dung “TIN" với độ dài 3 (chiếm 4 ô) và xâu cuối cùng biểu thị một xâu rỗng (chiếm 1 ô).

Chú ý : Mảng kí tự được khai báo với độ dài 8 tuy nhiên các xâu

có thể chỉ chiếm một số kí tự nào đó trong mảng này và tối đa là 7 kí tự.

T I N H O C \0

T I N \0 H O C \0

\0 T I H O C \0

3.2 Chuỗi

Khai báo chuỗi:

char <tên chuỗi>[độ dài] ; // không khởi tạo char <tên chuỗi>[độ dài] = xâu kí tự ; // có khởi tạo char <tên chuỗi>[] = xâu kí tự ; // có khởi tạo

‒ Độ dài mảng là số kí tự tối đa có thể có trong xâu Độ dài thực sự của xâu chỉ tính từ đầu mảng đến dấu kết thúc xâu (không kể dấu kết thúc xâu ‘\0’) Do vậy trong khai báo độ dài của mảng cần phải khai báo thừa ra một phần tử.

‒ Cách khai báo thứ hai có kèm theo khởi tạo xâu, đó là dãy kí tự đặt giữa cặp dấu nháy kép.

‒ Cách khai báo thứ 3 tự chương trình sẽ quyết định độ dài của mảng bởi xâu khởi tạo (bằng độ dài xâu + 1).

Ví dụ:

char thang[] = "Muoi hai" ; // độ dài mảng = 9

3.2 Chuỗi

Cách sử dụng: Sử dụng tương tự như mảng các giá trị số

Nhập chuỗi với hàm cin.getline(s, n);

Ví dụ:

#include<iostream>

using namespace std;

int main() {

Một số hàm xử lý chuỗi trong #include<string.h>

• strcpy(s, t) ;

Hàm sẽ sao chép toàn bộ nội dung của xâu t (kể cả kí tự kết thúc xâu ‘\0’) vào cho xâu s Để sử dụng hàm này cần đảm bảo độ dài của mảng s ít nhất cũng bằng độ dài của mảng t Trong trường hợp ngược lại

kí tự kết thúc xâu sẽ không được ghi vào s và điều này có thể gây treo máy khi chạy chương trình.

Ví dụ: #include<iostream>

#include<string.h>

using namespace std;

int main() {

Một số hàm xử lý chuỗi trong #include<string.h>

• strncpy(s, t, n) ;

Sao chép n kí tự của t vào s Hàm này chỉ làm nhiệm vụ saochép, không tự động gắn kí tự kết thúc xâu cho s Do vậy NSDphải thêm lệnh đặt kí tự '\0' vào cuối xâu s sau khi sao chép xong

Ví dụ: #include<iostream>

#include<string.h>

using namespace std;

int main() {

char s[15], t[20] = "Tin hoc dai cuong";

strncpy(s, t, 3); // copy 3 kí tự "Tin" vào s

Một số hàm xử lý chuỗi trong #include<string.h>

• strcat(s, t);

Nối một bản sao của t vào sau s (thay cho phép +) Hiển nhiênhàm sẽ loại bỏ kí tự kết thúc xâu s trước khi nối thêm t Việc nối

sẽ đảm bảo lấy cả kí tự kết thúc của xâu t vào cho s (nếu s đủ chỗ)

vì vậy NSD không cần thêm kí tự này vào cuối xâu

Ví dụ: #include<iostream>

#include<string.h>

using namespace std;

int main() {

char a[100] = "Nam", b[4] = "Bac";

strcat(a, " va ");

strcat(a, b);

cout << a; //Sẽ xuất ra “Nam va Bac”

}

Một số hàm xử lý chuỗi trong #include<string.h>

• strncat(s, t, n);

Nối bản sao n kí tự đầu tiên của xâu t vào sau xâu s Hàm tựđộng đặt thêm dấu kết thúc xâu vào s sau khi nối xong

Tương tự, có thể sử dụng cách viết strncat(s, t+k, n) để nối n

kí tự từ vị trí thứ k của xâu t cho s

• strcmp(s, t);

Hàm so sánh 2 xâu s và t (thay cho các phép toán so sánh).Giá trị trả lại là hiệu 2 kí tự khác nhau đầu tiên của s và t Từ đó,nếu s1 < s2 thì hàm trả lại giá trị âm, bằng 0 nếu s1==s2, vàdương nếu s1 > s2 Trong trường hợp chỉ quan tâm đến so sánhbằng, nếu hàm trả lại giá trị 0 là 2 xâu bằng nhau và nếu giá trị trảlại khác 0 là 2 xâu khác nhau

Một số hàm xử lý chuỗi trong #include<string.h>

cout<<"Nhap vao ho va ten sinh vien thu " <<i+1<<" :\n";

cin.getline(Sinh_vien[i], 24);//Nhập tối đa 24 kí tự cho chuỗi Sinh_vien[i]

}

cout<<"Danh sach sinh vien vua nhap la: \n";

for( i=0; i<10; i++)

cout<<"Sinh vien thu "<<i+1<<": "<<Sinh_vien[i]<<"\n";

}

3.4 Hàm

 Định nghĩa hàm:

Hoặc :

Lưu ý: C không cho phép các hàm lồng nhau, nghĩa là phần

định nghĩa của hàm này phải độc lập hoàn toàn với hàm khác.

Kiểu_trả_về tên_hàm (kiểu và danh_sách_tham_số)

3.4 Hàm

 Khai báo nguyên mẫu hàm : Khai báo nguyên mẫu hàm sẽ

cung cấp cho trình biên dịch mô tả về một hàm sẽ được định nghĩa ở một vị trí nào đó trong chương trình:

 Gọi hàm:

 Trong danh_sách_đối_số không đưa ra kiểu dữ liệu của đối

số Nếu hàm cần truyền nhiều đối số thì chúng phải tách nhau bởi dấu phẩy Nếu đối số là mảng thì chỉ cần ghi tên mảng.

Kiểu_trả_về tên_hàm (kiểu và danh_sách_tham_số);

Tên_hàm (danh_sách_đối_số) ;

Ví dụ 1: Định nghĩa và gọi hàm tính giai thừa

cout<<"So lon nhat trong ba so vua nhap la: ";

t=max(x,y,z); //Gọi hàm max

cout<< t;

3.5 Đệ quy

 Hàm đệ quy là hàm mà từ một điểm trong thân của nó có thể

gọi tên hàm của chính nó

 Cấu trúc tổng quát của hàm đệ qui thường như sau:

if (trường hợp cơ sở) {

trình bày cách giải // giả định đã có cách giải

} else // trường hợp tổng quát

{

Gọi lại hàm với tham đối "bé" hơn

}

Ví dụ 1: Hàm đệ quy tính UCLN của 2 số

#include<iostream>

using namespace std;

int UCLN(int a, int b)

{

if(a==b)return a; //Trường hợp cơ sở

if(a>b)return UCLN(a-b, b); //Thuật toán Euclid

if(a<b)return UCLN(a, b-a);

}

int main()

{

int x, y, uc;

cout<<"Nhap vao 2 so nguyen:\n"; cin>>x>>y;

cout<<"UCLL cua 2 so "<<x<<" va "<<y<<" la: "<< UCLN(x,y);

Ví dụ 2: Tính số hạng thứ n của dãy Fibonaci

//Phần tử thứ n bằng tổng của (phần tử thứ n-1) và (phần tử thứ n-2) }

int main()

{

cout<<"Phan tu thu 7 cua day Fibonacci la: "; cout<<Fibo(7);

cout<<"\n8 phan tu dau tien cua day Fibonacci la:\n";

for(int i=1; i<=8; i++) cout<<Fibo(i)<<"\t";

if(a[i]>a[j]) //Nếu phần tử a[i]>a[j] ( a[j] - Các phần tử sau a[i])

{ t=a[i]; a[i]=a[j]; a[j]=t; } //hoán đổi a[i] cho a[j]

return mc; //Trả về mc (chính là giá trị lớn nhất của mảng) cho hàm MAX }

3.7 Tổ chức chương trình

 Các loại biến và phạm vi

 Biến cục bộ

 Biến ngoài hay biến toàn cục

 Biến với mục đích đặc biệt

 Biến hằng và từ khóa const

 Biến tĩnh và từ khóa static

 Biến thanh ghi và từ khóa register

 Biến ngoài và từ khóa extern

 Các chỉ thị tiền xử lý

 Chỉ thị bao hàm tệp #include

 Chỉ thị macro #define

 Chỉ thị #ifdef và #ifndef

Bài tập chương III

Viết chương trình giải các bài tập sau ( nên dùng hàm) :

Bài 1 Nhập dữ liệu cho dãy số nguyên gồm n phần tử (n<=50).

A Xác định số phần tử là số chẵn mà lớn hơn 30 trong mảng

B Tìm giá trị nhỏ nhất trong mảng và số lần xuất hiện của nó

C Sắp xếp mảng tăng dần

D Xóa tất cả các phần tử có giá trị bằng x ở trong mảng

E Chèn vào mảng phần tử y sao cho mảng vẫn tăng dần

Bài 2 Nhập dữ liệu cho 2 ma trận số nguyên A và B đều gồm m

Bài tập chương III

Bài 4 Nhập dữ liệu cho xâu kí tự str[100]

A Xuất ra màn hình xâu str

B Xâu str có bao nhiêu kí tự và trong đó bao nhiêu kí tự là số

C Loại bỏ các kí tự không phải là chữ hoặc không phải khoảng

trống trong xâu str

D Đổi chữ thường trong xâu str thành chữ in hoa

E Chèn vào xâu str một xâu str2 khác vào vị trí bất kì trong str

Bài 5 Nhập dữ liệu cho mảng chuỗi A gồm n sinh viên (n<=50).

A Xuất các chuỗi trong A ra màn hình

B Tìm xem trong A có bao nhiêu người có họ là “Nguyen”

C Dựa vào họ hãy sắp xếp A tăng dần (a  z)

D Xuất ra màn hình tên của các sinh viên dưới dạng chữ in hoa

Bài tập chương III

Bài 6 Viết hàm đệ qui tính n!

A Tính tổ hợp chập k của n phần tử ( Nếu tồn tại)

B Tính hệ số của số hạng thứ k trong khai triển nhị thức Newton

của : ( + )

C Xuất ra tất cả các hệ số của khai triển nhị thức ở câu B trên

D Xuất ra màn hình tam giác Pascal

Bài 7 Viết hàm đệ qui tính số fibonaci thứ n

A Xuất ra n phần tử đầu tiên của dãy Fibonacci

B Xuất ra màn hình k phần tử chẵn đầu tiên của dãy Fibonacci

C Xuất ra phần tử lẻ thứ m của dãy Fibonacci

( Cho dãy Fibonacci: 0,1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21,….)

www.themegallery.com