Bài giảng Ngôn ngữ lập trình C: Chương 2 - TS. Nguyễn Thị Hiền

Bài giảng Ngôn ngữ lập trình C - Chương 2: Các yếu tố cơ bản của ngôn ngữ C cung cấp cho người học các kiến thức: Từ vựng trong C, biểu thức, hàm vào/ra dữ liệu chuẩn, các câu lệnh điều khiển. Mời các bạn cùng tham khảo.

Trang 1

Chương 2

Các yếu tố cơ bản của ngôn ngữ C

Trang 2

Chương 2 - Các yếu tố cơ bản của ngôn ngữ C

 Từ vựng trong C

 Biểu thức

 Hàm vào/ra dữ liệu chuẩn

 Các câu lệnh điều khiển

Trang 4

< , > , ? , ( , )

 Các ký tự không hiển thị ra màn hình: space , tab ,

enter

Trang 5

Từ vựng trong C

 Từ khóa

 Là những từ dành riêng cho một ngôn ngữ lập trình

 Một số từ khóa thường dung:

const, enum, signed, struct, typedef, unsigned…

char, double, float, int, long, short, void

case, default, else, if, switch

do, for, while

break, continue, goto, return

Trang 6

 Tên/Định danh (Identifier)

 Một dãy ký tự dùng để chỉ tên một hằng số, hằng ký tự, tên một biến, một kiểu dữ liệu, một hàm một hay thủ tục.

 Quy tắc đặt tên:

 Ký tự đầu tiên có thể là chữ cái hoặc dấu gạch dưới _

 Các ký tự sau đó (nếu có) có thể là chữ cái, dấu gạch dưới hoặc số.

1 la những tên không hợp lệ

Trang 7

 Đối tượng dữ liệu: gồm các thuộc tính

 Kiểu dữ liệu: chỉ ra loại dữ liệu có thể được lưu trữ

 Giá trị: hiện đang được lưu trong đối tượng dữ liệu

 Địa chỉ: vị trí của đối tượng dữ liệu trong bộ nhớ

 Tên: dùng để xác định đối tượng dữ liệu

 Kiểu dữ liệu

 Mỗi kiểu dữ liệu có tên và kích thước nhất định.

 Có miền giá trị xác định

Trang 10

 Kiểu nguyên

 short, int, long

 Kích thước và phạ vi biểu diễn:

int / signed int -32768 đến 32767 2/4 bytes

short / signed short -32768 đến 32767 2 bytes

long / signed long -2147483648 đến 2147483647 4 bytes

Trang 11

 Kiểu số phẩy động

 float, double, long double

 Kích thước và phạm vi biểu diễn:

Kiểu Phạm vi biểu diễn Kích thước

float 3.4E-38 đến 3.4E+38 4 bytes

double 1.7E-308 đến 1.7E+308 8 bytes

long

double

Trang 13

 Hằng

 Là đại lượng mà giá trị của nó không thay đổi trong suốt

quá trình hoạt động của chương trình

 Hằng ký tự: ký tự đơn được viết trong dấu nháy đơn

 Hằng kiểu chuỗi: một dãy các ký tự liên tục được đặt

trong dấu nháy kép

Trang 14

 Biến

 Là một đối tượng dữ liệu có giá trị thay đổi trong quá

trình hoạt động của chương trình

 Cú pháp khai báo:

<Kiểu_dữ_liệu> <Tên_biến>;

 Ví dụ

int a,b,c; Khai báo ba biến int là a,b,c

long dai,mn; Khai báo hai biến long là dai và mn

char kt1,kt2; Khai báo hai biến ký tự là kt1 và kt2

float x,y Khai báo hai biến float là x và y

double canh1,canh2; Khai báo hai biến double là canh1 và canh2

Trang 15

 Biến (t.)

Vị trí khai báo biến:

 Các biến ngoài:

 Là các biến được khai báo bên ngoài hàm

 Phạm vi sử dụng được tính từ vị trí khai báo đến cuối chương trình

Trang 17

Biểu thức

 Là sự kết hợp giữa toán tử và toán hạng để

diễn đạt một công thức toán học nào đó

 Mỗi biểu thức có một giá trị trả về

 Biểu thức thường được dùng trong:

 Vế phải của câu lệnh gán

 Đối số của hàm

 Làm chỉ số cho phần tử của mảng

 Trong các biểu thức điều kiện

Trang 18

Biểu thức

 Toán tử:

 Là các phép toán được ngôn ngữ lập trình hỗ trợ trựctiếp

 Được biểu diễn thông qua các ký hiệu

 Phân loại: 1 ngôi, 2 ngôi, 3 ngôi

 Một số toán tử thông dụng

 Toán tử số học: + - * / %

 Toán tử quan hệ: == > < >= <= !=

 Toán tử gán: = += -= *= /=

 Toán tử tăng, giảm trị: ++

 Toán tử logic: && || !

 Toán tử trên bit gồm: & | ~ ^

Trang 20

Biểu thức

 Phép toán chuyển đổi kiểu dữ liệu:

 Trong biểu thức gồm các toán hạng khác kiểu, kiểu thấp

hơn sẽ được tự động nâng thành kiểu cao hơn trước khi thực hiện phép toán Điều này được gọi là tăng cấp kiểu

Cấp của kiểu dữ liệu theo thứ tự:char < int < long < float <

double

 Giá trị của kiểu dữ liệu này được gán cho 1 biến có kiểu dữ liệu khác Việc này xảy ra trong lệnh gán hoặc truyền giá trị

các tham số, kiểu dữ liệu được tự động đổi kiểu như sau:

 Giá trị của vế phải được chuyển sang kiểu của vế trái đó là kiểu của kết quả

 Kiểu int có thể được chuyển thành float

 Kiểu float có thể chuyển thành int do chặt đi phần sau dấu phảy

 Kiểu double chuyển thành float bằng cách làm tròn

 Kiểu long được chuyển thành int.

Trang 21

Biểu thức

 Phép toán chuyển đổi kiểu dữ liệu:

 Ngoài ra, có thể thực hiện chuyển kiểu giá trị bằngphép chuyển kiểu (ép kiểu)

Cú pháp: (Kiểu_dữ_liệu_mới) <Biểu_thức>;

Trang 23

 Văn bản thường (literal text)

 Ký tự điều khiển (escape sequence)

 Đặc tả (conversion specifier)

Trang 24

Nhập/xuất dữ liệu

 Văn bản thường (literal text)

 Được xuất y hệt như lúc gõ trong chuỗi định dạng

Trang 25

 Gồm dấu \ và một ký tự như trong bảng sau:

In dấu \

In dấu ?

In dấu “

Trang 26

 Đặc tả (conversion specifier):

%[-][fw][.pp]<kí tự định dạng>

 Ý nghĩa:

 Dấu -: căn lề cho dữ liệu

 Có dấu - : kết quả in ra được căn trái

 Không có dấu - : kết quả được căn theo bên phải

 fw: xác định kích thước tối thiểu để in

 pp:

 Đối số kiểu double/float: pp là độ chính xác của giá trị in ra

 Đối số là xâu ký tự:

 pp nhỏ hơn độ dài của xâu: in ra pp ký tự đầu tiên của xâu

 Không có pp hoặc pp lớn hơn độ dài xâu: in ra toàn bộ xâu

 Đối số là số nguyên: số ký tự được in ra (điền thêm số 0 nếu cần)

Trang 27

Số nguyên không dấu

char char, int, short, long float, double

char[], char*

unsigned int/short/long

Trang 30

 Ví dụ: cho a và b kiểu số nguyên

 Các câu lệnh sau đây sai

scanf(“%d”, &a); // Nhập giá trị cho biến a

scanf(“%d”, &b); // Nhập giá trị cho biến b

//scanf(“%d%d”, &a, &b);

scanf(“%d”, a); // Thiếu dấu &

scanf(“%d”, &a, &b);// Thiếu %d cho biến b

scanf(“%f”, &a); // a là biến kiểu số nguyên

scanf(“%9d”, &a); // không được định dạng

scanf(“a = %d, b = %d”, &a, &b”); //chứa ký tự khác

Trang 31

Các câu lệnh điều khiển

 Câu lệnh điều khiển rẽ nhánh

 Câu lệnh if … else

 Câu lệnh switch … case

 Câu lệnh điều khiển lặp

 Câu lệnh for

 Câu lệnh while

 Câu lệnh do … while

Trang 32

 Câu lệnh if … else

 Bài toán: Xác định 1 năm có phải là năm nhuận

 Lệnh if là lệnh cho phép thực hiện hay không thực hiện một khối lệnh nào đó tùy thuộc vào tính đúng của biểu thức.

Trang 33

Trang 34

 Trong C, cho phép sử dụng nhiều câu lệnh if lồng

nhau

 Máy sẽ ghép lệnh else với lệnh if không có else gần nhất

 Chú ý: nên sử dụng dấu {} để tránh nhầm lẫn if-else của câu

lệnh này với câu lệnh khác

 Khi muốn thực hiện 1 trong n quyết định

if (biểu thức 1)

khối lệnh 1

else if (biểu thức 2)

khối lệnh 2

else

khối lệnh n

Trang 35

 Ví dụ:

 Viết chương trình nhập vào hai số nguyên n, k Kiểm tra xem n có chia hết cho k hay không, nếu có in ra màn hình dưới định dạng: n chia het cho k (Ví dụ: 6 chia hết cho 3), nếu không in

ra màn hình dòng chữ “khong chia het”.

 Viết chương trình giải phương trình bậc nhất.

 Viết chương trình giải phương trình bậc 2 (kể

cả trường hợp có nghiệm phức)

Trang 36

Trang 37

Trang 38

Trang 39

 Câu lệnh switch … case

 Có thể sử dụng câu lệnh switch để chọn 1 trong nhiều quyết

case n2:

khối lệnh 2 break;

case nk:

khối lệnh k break;

[ default:

khối lệnh k+1 break;]

 Sự hoạt động của switch:

• Giá trị biểu thức bằng ni,

chương trình hoạt động tại nhãn

case ni, cho đến khi gặp break.

• Nếu giá trị biểu thức khác với tất

cả các ni, sẽ thực hiện lệnh sau default, hoặc thoát khỏi switch.

Trang 40

Trang 41

 Ví dụ:

 Viết chương trình đọc các số từ 0 đến 9 Nếu nằm ngoài khoảng

đó, in ra dòng thông báo: “Khong doc duoc”.

 Viết chương trình in ra số ngày trong tháng, nếu là tháng 2 yêu cầu nhập thêm năm để tính ngày.

Trang 42

 Câu lệnh for

 Bài toán: in ra bảng cửu chương của 3?

 Lệnh for cho phép thực hiện lặp lại 1 số câu lệnh tuân

theo một số quy luật nào đó

<Lệnh> Đ

S

<Đ/K lặp>

<Khởi đầu>

<Bước nhảy>for (<Khởi đầu>; <Đ/K lặp>; <Bước nhảy>)

<Lệnh>;

Trang 43

 Câu lệnh for

 Ví dụ

 Một số lưu ý:

1 Câu lệnh for là câu lệnh đơn, và có thể lồng nhau

2 Các phần khởi đầu, bước nhảy, điều kiện lặp có thể không

xuất hiện

3 Lệnh break làm kết thúc câu lệnh.

4 Lệnh continue bỏ qua lần lặp hiện tại.

5 Các thành phần <Khởi đầu>, <Đ/K lặp>, <Bước nhảy> cách

nhau bằng dấu ; (bắt buộc phải có!)

6 Nếu có nhiều thành phần trong mỗi phần thì được cách nhau

bằng dấu ,

int i;

for ( i = 1; i <= 9; i++ )

printf ( "3x%d = %d\n", i, i*3 ) ;

Trang 44

Trang 45

Trang 46

}

Trang 47

 Btoán: in ra các bội số (nhỏ hơn 20) của 2?

 Lệnh while là lệnh thực hiện 1 số câu lệnh khi thỏa mãn một

điều kiện nào đó.

Trang 48

 Câu lệnh while

 Câu lệnh while là câu lệnh đơn, có thể đặt lồng nhau

 Câu lệnh while có thể không thực hiện lần nào

 Câu lệnh while có thể lặp vô tận

vòng lặp

Trang 49

câu lệnh khi còn thỏa mãn một điều kiện nào đó.

Trang 50

 Câu lệnh do…while

 Câu lệnh do … while là câu lệnh đơn, có thể đặt lồng

nhau

 Câu lệnh do … while thực hiện ít nhất 1 lần

 Câu lệnh do … while có thể lặp vô tận

vòng lặp

Trang 51

 So sánh 3 câu lệnh lặp

 Đều có khả năng lặp lại một (hoặc nhiều) hành độngnhiều lần

 Câu lệnh for có số vòng lặp được xác định trước

 while có thể không thực hiện lần nào

 do… while sẽ được thực hiện ít nhất 1 lần

Trang 52

 Bài tập trên lớp: Sử dụng các câu lệnh điều

khiển thực hiện các bài sau

 Viết chương trình nhập vào một số nguyên dương

không lớn hơn 10000, in ra màn hình tổng các chữ sốcủa số đó (ví dụ nhập n = 1356 in ra 15) Chương

trình chỉ cho phép người dùng nhập các giá trị từ 1 –

10000, nếu nằm ngoài vùng giá trị trên yêu cầu nhậplại

 Viết chương trình in ra 3 số hoàn thiện bé nhất Sốhoàn thiện n là số nguyên dương mà tổng các ướcnguyên dương (nhỏ hơn n) bằng n VD: 28 =

1+2+4+7+14;

Trang 53

 Viết chương trình C

thực hiện thuật toán

theo sơ đồ khối hình

bên

Định dạng
Số trang	54
Dung lượng	659,33 KB