Trong mấy năm gần đây, trong nhiều tiết dạy tôi đã sử dụng phương pháp tích hợp kết hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinhvànhận thấy rằng học sinh hứng thú hơn nhiều trong học tập, tiết
Trang 1A MỞ ĐẦU
ĐỀ TÀI: “ SỬ DỤNG DẠY HỌC LIÊN MÔN KẾT HỢP VỚI GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT
LƯỢNG DẠY HỌC BÀI TÂY ÂU THỜI HẬU KỲ TRUNG ĐẠI LỊC SỬ 10-BAN CƠ BẢN”
mà bản thân nó có sự liên kết, bổ sung cho nhau, đồng thời nó chứa đựng các kiến thức về giáo dục kĩ năng sống
Thứ hai, chương trình và sách giáo khoalịch sử vốn dĩ khô khan, nếu giáo viên khôngcó sự tích hợp, liên hệ các vấn đề liên quanđến các môn khác, các lĩnh vực khác thì bài dạy sẽ rất khô khan, gây sự nhàm chán cho học sinh, làm cho hiệu quả giảng dạy không lớn.Nhưngnếu giáo viên biết tích hợp các môn học khác và các lĩnh vực giáo dục khác vào bài giảng thì chắc chắn học sinh sẽ hứng thú rấtnhiều, làm tăng hiệu quả dạy học
Thứ ba,dạy tích hợp liên môn và giáo dục kĩ năng sống cho học sinh là yêu cầu cần thiết và phù hợp trong đổi mới giáo dục.Trong mấy năm qua, các cấp bộ, ngành đã liên tiếp ban hành các công văn chỉ đạo về phương pháp dạy học tích hợp và sự cần thiếttrong giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Do chưa hiểu biết một cách hệ thống nên việc vận dụng còn gặp khó khăn hoặc chưa vận dụngnhiều Đó là những băn khoăn, trăn trở của cá nhân tôi và của các giáo viên
Thứ tư, tích hợp là môn học khi dạy học làm cho người học nhận thức được sự phát triển xã hội một cách liên tục, thống nhất,thấy được mối liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực trong đời sống xã hội, khắc phục được tính tản mạn rời rạc trong kiến thức Đồngthời,giúp học sinh phát triển được các kỹ năng sống, rèn luyện được các năng lực Bởi suy cho cùng, tư duy của con người bao giờ cũng
đa chiều, đa dạng , có tính liên kết, liên hệ với nhau chứ không bao giờ tư duy đơn nhất Hơn nữa, tinh thần cơ bản của đổi mới tronggiáo dục hiện nay là học đểvận dụng vào thực tiễn Học sinh tiếp thu kiến thức, vận dụng vào thực tiễn cuộc sống để tồn tại, phát triển
Trang 2Trong mấy năm gần đây, trong nhiều tiết dạy tôi đã sử dụng phương pháp tích hợp kết hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinhvànhận thấy rằng học sinh hứng thú hơn nhiều trong học tập, tiết dạy đạt hiệu quả cao.
Muốn tiến hành dạy tích hợp các môn học kết hợp giáo dục kĩ năng sống vào bài dạy Lịch sử giáo viên cần có phông kiến thứcchung các môn Vì thế, giáo viên phải tích cực nghiên cứu và tìm hiểu sâu, kĩ về nội dung một số môn học; học sinh cũng phải nắm vàhiểu các môn: Ngữ văn, Địa lý, Giáo dục công dân, Tin học, Âm nhạc, Vật Lý, Hóa học…mới có thể làm được Khi làm được như vậy
sẽ giúp học sinh và giáo viên có kiến thức tổng quát để dễ dàng áp dụng vào thực tiễn cuộc sống
Trong chương trình Lịch sử THPT có thể áp dụng dạy học tích hợp và giáo dục kĩ năng sống ở nhiều bài Đề tài nghiên cứu củatôi tập trung vào bài 11:Tây Âu thời hậu kì trung đại Lịch sử 11- Ban cơ bản
Qua quá trình dạy học và suy ngẫm tôi thấy “bài 11:Tây Âu thời hậu kì trung đại Lịch sử 10- Ban cơ bản” chỉ dạy kiến thức đơn
thuần sẽ sa vào liệt kê, kể tạo nên cảm giác khô khan, cứng nhắc học sinh khó nắm bài học Do vậy để đạt hiệu quả cao tôi thấy việc tíchhợp liên môn kết hợp giáo dục kĩ năng sống là hết sức cần thiết Tôi đã tiến hành dạy tích hợp bài 11trong ba năm tại nhiều lớp và thấyđạt hiệu quả cao Vì vậy, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “ Sử dụng dạy học liên môn kết hợp giáo dục kĩ năng sống nhằm nâng cao
chất lượng dạy học bài 11-Tây Âu thời hậu kì trung đại –Lịch sử 10”để nghiên cứu Với hi vọng giúp học sinh hiểu biết sâu sắc hơn
về những khó khăn, gian khổ trong các cuộc phát kiến địa lý, đồng thời qua đó giáo dục một số kĩ năng sống cần thiết cho học sinh Từ
đó, góp phần vào mục tiêu giáo dục toàn diện theo tinh thần đổi mới của nền giáo dục hiện nay
Đồng thời đề tài góp phần phục vụ cho quá trình giảng dạy của bản thân trong việc tiến hành đổi mới phương pháp dạy học
2 Mục đích nghiên cứu
Với đề tài này tôi tiến hành sử dụng kiến thức một số môn học khác như Địa lý, Thiên văn, Vật Lý, Văn học, Giáo dục công dân,
Âm nhạc, Hội họa, kỹ năng sống ….để giảng dạy làm nổi bật được trọng tâm nội dung của bài Học sinh cần phải nhận thức để đạt đượcmục đích hay thành công trong cuộc sống phải trải qua nhiều gian nan, khó khăn và thử thách, đồng thời phải có cho mình nhiều kĩ năngcần thiết để giải quyết các tình huống thực tiễn trong cuộc sống thông qua tìm hiểu tấm gương các nhà phát kiến địa lý vĩ đại, qua cáccuộc đấu tranh kiên trì, bền bỉ của con người trong phong trào văn hóa phục hưng Đồng thời học sinh cần phải trân trọng những giá trịhiện tại: loài người có một nền văn minh pháttriển và kết nối được sự phát triển trên toàn cầu
Sử dụng kiến thức liên môn và kiến thức kĩ năng sống nhằm nâng cao hiệu quả học tập, giúp học sinh nắm chắc được hoàn cảnh,quá trình và hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí thời cận đại, về những nét chính của phong trào văn hóa phục hưng, tạo hứng thú vànhững biểu tượng sâu sắc cho học sinh về các đơn vị kiến thức trong bài Thông qua đó, không chỉ giúp học sinh biết được các kiến thức
cơ bản của bài mà còn giúp học sinh vận dụng được những kiến thức, kinh nghiệm có được vào thực tiễn cuộc sống
Trang 3Quá trình thực hiện đề tài tôi mong muốn giờ học Lịch sử phải thực sự tạo hứng thú học tập và phát triển toàn diện cho học sinh.Muốn đổi mới giáo dục, thay đổi suy nghĩ của đa số cho rằng Lịch sử khô khan, khó học thì giáo viên chúng ta là những người tiênphong thay đổi phương pháp dạy học để đạt hiệu quả cao Nếu làm được như vậy một cách đồng bộ tôi tin rằng: Học sinh sẽ không quaylưng đối với môn Lịch sử như hiện nay.
Đề tài cũng góp phần kinh nghiệm về cách tiếp cận mới về phương pháp dạy học một bài lịch sử, không đi theo lối mòn vốn có
Mà cần tích cực có những cách tiếp cận đa chiều, phong phú, sinh động, nhiều góc độ và lĩnh vực giáo dục, để tiết học lịch sử thực sự làmột tiết học sinh động, hấp dẫn Học sinh được tiếp cận nhiều lĩnh vực văn hóa khác ngoài lịch sử, góp phần nâng cao phông văn hóacho học sinh phổ thông
3 Đối tượng nghiên cứu
Trong đề tài này, tôi sử dụngmột số kiến thức thuộc các môn: Vật Lý, Ngữ Văn, Địa lý, Văn học, Giáo dục công dân, Âm nhạc,
Tin học, Hội họa….và kiến thức giáo dục kỹ năng sống vào dạy bài “Tây Âu thời hậu kỳ trung đại- Lịch sử 10”
Tôi và đồngnghiệp tiến hành dạy tại hai lớp: 10A,10C trường THPT Cát Ngạn và 10C,10Atrường THPT Thanh Chương 3 và 10E, 10Btrường THPT Thanh Chương I
4 Phương pháp nghiên cứu
Trong đề tài này, tôi đã sử sụng cácphương pháp lịch sử, logic, phương pháp liên ngành…phân tích một số nội dung lịch sửquantrọng của bài học bằng việc dựa trên kiến thức các môn: Vật Lý, Ngữ Văn, Địa lý, Văn học, Hội họa, … Sử dụng hệ thống cau hỏi liênquan đến nội dung bài học để hình thành các Kỹ năng sống cần thiết cho học sinh
Trên cơ sở các kiến thức của bài, tôi liên hệ phát triển các kiến thức đó để giáo dục Kỹ năng sống cho học sinh
Bên cạnh đó, tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu đặc thù như:
- Phương pháp khảo sát thực tế trước và sau khi tác động
- Phương pháp so sánh trước và sau khi tác động vào việc dạy học tích hợp liên môn, giáo dục kĩ năng sống
- Phương pháp thu thập, xử lý tài liệu, thông tin
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu, tranh ảnh…
Trang 45 Kế hoạch nghiên cứu
Quá trình thực hiện công việc nghiên cứu:
1 15/9/2018 đến - Chọn đề tài, viết đề cương - Bản đề cương chi tiết
II Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp liên
môn III Hiệu quả đề tài
C Kết luận và kiến nghị
Trang 5B PHẦN NỘI DUNG
I Cơ sở lý luận và thực tiễn
1 Cơ sở lý luận
* Đối với dạy học tích hợp:
Tích hợp liên môn là một xu hướng dạy học có tính khoa học và thực tiễn nhằm nâng cao năng lực của người học, giúp học sinh có
đủ phẩm chất và năng lực giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện tại Nhận thức rõ điều này ở nước ta, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tăngcường công tác chỉ đạo áp dụng quan điểm tích hợp và giáo dục kỹ năng sống vào quá trình giảng dạy
- Công văn 5341/BGDĐT-VP ngày 16/10/2015 Tập huấn cán bộ quản lý, giáo viên trung học phổ thông về “Tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp, liên môn”
- Công văn số 2341/BGDĐT-GDTrH ngày 24/11/2015 về việc tổ chức cuộc thi “Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn và cuộc thi dạy học theo chủ đề tích hợp
- Công văn 3844/BGDĐT-GDTrH ngày 15/08/2016 V/v tổ chức Cuộc thi “Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn và Cuộc thi Dạy học theo chủ đề tích hợp” năm học 2016-2017
Trong dạy học tích hợp, tích hợp liên môn được hiểu là sự kết hợp tổ hợp các nội dung từ các môn học trong các lĩnh vực học tập khác nhau thành một môn tổng hợp mới hoặc lồng ghép nội dung cần thiết vào những nội dung vốn có của môn học Công nghệ
- Mục tiêu của dạy học liên môn:
+ Giúp học sinh nắm được vấn đề trọng tâm và thứ yếu của bài học
+ Hình thành người học những năng lực rõ ràng: năng lực chung và năng lực riêng
+ Học sinh xác lập được mối quan hệ giữa các khái niệm đã học
+ Quan tâm đến việc sử dụng kiến thức vào trong tình huống cụ thể: Giúp học sinh hòa nhập vào thực tiễn cuộc sống
- Đặc điểm của dạy học tích hợp liên môn:
+ Định hướng, phân hóa năng lực người học
+ Lấy người học làm trung tâm
Trang 6+ Dạy và học các năng lực thực tiễn.
Dạy học tích hợp liên môn giúp học sinh trở thành người học tích cực giải quyết tốt các tình huống trong thực tiễn cuộc sống Dạyhọc tích hợp liên môn rút ngắn được thời gian dạy học tăng khối lượng và chất lượng thông tin
* Đối với giáo dục kỹ năng sống:
Giáo dục kỹ năng sống là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch đến học sinh nhằm giúp học sinh có những kiến thức về cuộcsống, có những thao tác, hành vi ứng xử đúng mực trong các mối quan hệ xã hội, giúp cho nhân cách mỗi học sinh được phát triển đúngđắn đồng thời thích ứng tốt nhất với môi trường sống
Việc giáo dục những kỹ năng cuộc sống chính là sự bổ sung về kiến thức và năng lực cần thiết cho các cá nhân thanh thiếu niên học sinh
để họ có thể hoạt động độc lập và giúp họ chủ động tránh được những khó khăn trong thực tế đời sống Đối với học sinh, nhất là học sinhbậc trung học phổ thông, giáo dục kỹ năng sống là môn học trang bị những tri thức giúp học sinh hình thành những kỹ năng sống cầnthiết, phù hợp với từng giai đoạn phát triển của con người với môi trường sống
Thông qua hoạt động Giáo dục kỹ năng sống sẽ trang bị thêm cho học sinh những kỹ năng tự chủ, kỹ năng từ chối, khả năng tự đưa raquyết định và thích nghi, biết chấp nhận, hóa giải được những tác động tiêu cực trong cuộc sống chung quanh
2 Cơ sở thực tiễn
* Đối với dạy học tích hợp liên môn:
Trong thực tiễn nhiều năm qua bài: “Tây Âu thời hậu kỳ trung đại” trong chương trình Sách giáo khoa Lịch sử 10 NXB
GDđược giáo viên khai thác chủ yếu liệt kê nguyên nhân, kể về các cuộc phát kiến địa lý, đánh giá hệ quả, vai trò của nó mang tính chất chính trị, độc lập các môn học khác Người dạy chủ yếu cố gắng hướng dẫn học sinh nắm kiến thức cơ bản Bởi thế sau khi học xong học sinh chỉ nắm được bài trên phương diện lịch sử như: Nguyên nhân, điều kiện, các cuộc phát kiến, vai trò của các cuộc phát kiến địa lý; Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của phong trào Văn hóa phục hưng.
* Đối với giáo dục kỹ năng sống:
Giáo dục kỹ năng sống trong nhà trường nói riêng và cho thế hệ trẻ nói chúng thời gian qua đã trở thành một chủ đề nóng bỏng, thu hút
sự quan tâm của những người làm trong ngành giáo dục cũng như đối với toàn xã hội
Thực tế xã hội phát triển đã dẫn đến yêu cầu giáo dục cần phải có những thay đổi mạnh mễ để không chỉ dạy chữ cho học sinh mà còn dạy người, dạy cách thích ứng đối với cuộc sống
Trang 7Bộ giáo dục và đào tạo thời gian qua cũng đã có nhiều công văn chỉ đạo, hướng dẫn về việc giáo dục kỹ năng sống trong nhà trường ởcác cấp học Thực tế khách quan cho thấy, hoạt động giáo dục kỹ năng sống đã bắt đầu được quan tâm, thực hiện.
Sở giáo dục và đào tạo Nghệ An mấy năm gần đây trong công văn chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ năm học mới đều có nhắc tới và nhấnmạnh đến vai trò, tầm quan trọng của việc cần đưa giáo dục kỹ năng sống lồng ghép vào giáo dục, giảng dạy trong nhà trường
Các sách báo, thông tin về giáo dục kỹ năng sống cũng ngày một nhiều, thu hút sự quan tâm, chú ý của giáo viên, phụ huynh và họcsinh
Bản thân tôi vì vậy cho rằng việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là một hoạt động vô cùng cần thiết, hữu ích
Năm học 2017-2018 tôi tiến hành khảo sát học sinh khối 10 tại trường THPT về 2 nội dung Dạy học tích hợp liên môn và giáo dục kỹ
năng sống quabài “Tây Âu thời hậu kỳ trung đại- Lịch sử 10” thông qua 2 câu hỏi và đã cho kết quả như sau:
Câu hỏi 1: Khi học bài “Tây Âu thời hậu kỳ trung đại ” trong chương trình Sách giáo khoa Lịch sử 10-Ban cơ bản em
có biết kiến thức môn học nào khác ngoài Lịch sử không?
Bảng 1: Kết quả khảo sát ở 2 trường THPT
Từ đó, tôi mạnh dạn thực hiện đề tài này để góp một phần kinh nghiệm nhỏ bé của mình trong thực tiễn dạy học
Câu hỏi 2:Sau khi học bài “Tây Âu thời hậu kỳ trung đại ”em có hình thành được thêm cáckỹ năng sống nàokhông?
Bảng 3: Kết quả khảo sát ở 3 trường THPT.
Trang 8Vì vậy, tôi thử mạnh dạn thực hiện ý tưởng dạy học của mình thông qua một bài học cụ thể ở chương trình Lịch sử lớp 10.
II Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp liên môn và giáo dục kĩ năng sống cho họcsinh quabài “Tây Âu thời hậu kỳ trung đại”
1 Tính thực tiễn và ý nghĩa của đề tài
1.1 Tính thực tiễn
Trong thực tế dạy – học hiện nay khi dạy bài “Tây Âu thời hậu kỳ trung đại- Lịch Sử 10”nhiều giáo viên vẫn áp dụng phương
pháp dạy học truyền thống: nhiều giáo viên vẫn chưa thoát khỏi cách dạy đọc – chép, thiếu hình ảnh và phương tiện dạy học Học sinhghi nhớ máy móc, nhàm chán, thiếu tính chủ động và sáng tạo khi học Chương trình sách giáo khoa còn nặng về cung cấp kiến thức thi
cử, ít chú trọng đến vấn đề bồi dưỡng năng lực cho học sinh Do đó giải pháp cấp thiết hiện nay là thực hiện quan điểm tích hợp, giáodục kỹ năngtrong dạy học lịch sử Đó cũng là một cách để đổi mới phương pháp dạy học
Dạy học bài “Tây Âu thời hậu kỳ trung đại- Lịch sử 10” theo tinh thần tích hợp liên môn và giáo dục kỹ năng sống là rất phù hợp vì bài
chứa đựng nhiều đơn vị kiến thức của môn học khác và có nhiều vấn đề để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
Vì vậy, ở bài “Tây Âu thời hậu kỳ trung đại- Lịch sử 10” tôi đã mạnh dạn áp dụng tích hợp liên môn gồm: Vật lý, Ngữ văn, Địa
lý, hội họa, hiểu biết về tôn giáo…đáp ứng nhu cầu thực tiễn đặt ra là hình thành năng lực cho học sinh, cũng như qua đây lồng ghépgiáo dục những kỹ năng sống cần thiết cho học sinh
1.2 Ý nghĩa, vai trò của đề tài
- Qua đề tài, học sinh có thể vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề xảy ra trong thực tiễn từ đó tự xây dựng ý thức và hành động cho chính bản thân
- Gắn kết kiến thức, kĩ năng, thái độ các môn học (Vật lý, Ngữ văn, Địa lý, Âm nhạc…) với nhau, với thực tiễn đời sống xã hội, làm cho học sinh yêu thích môn học, yêu cuộc sống, trân trọng những giá trị văn hóa của nhân loại
Trang 9- Qua việc thực hiện đề tài giúp giáo viên bộ môn không chỉ nắm chắc kiến thức mình dạy mà còn không ngừng học hỏi nghiên cứu cácmôn học khác để tổ chức hướng dẫn cho học sinh giải quyết các tình huống, vấn đề đặt ra trong môn học một cách nhanh nhất và hiệuquả.
- Tích hợp trong giảng dạy sẽ giúp học sinh phát huy suy nghĩ tích cực, chủ động, sáng tạo
- Đề tài còn góp phần vào một cách tiếp cận mới, cách đi mới trong dạy học môn Lịch sử đó là kết hợp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
2 Cách thức dạy học
Giáo viên tổ chức cho học sinh hoạt động trí óc và tay chân nhằm đảm bảo học sinh lĩnh hội được nội dung dạy học, đạt được mục tiêu xác định Cụ thể:
+ Giáo viên tổ chức tình huống, giao nhiệm vụ, nảy sinh vấn đề cần tìm tòi, giải quyết
+ Học sinh tự chủ động, giải quyết các vấn đề đặt ra dưới sự theo dõi, định hướng, giúp đỡ của giáo viên Giáo viên tổ chức cho học sinhhoạt động cá nhân, nhóm
+ Giáo viên tổ chức cho học sinh báo cáo kết quả làm việc, thảo luận nhận xét bổ sung kết quả cho nhau
+ Giáo viên hướng dẫn học sinh rút ra kết luận, chốt các kiến thức thu được và gợi ý học sinh phát hiện các vấn đề cần giải quyết tiếp theo
3 Phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá
3 1 Phương pháp dạy học
Trong đề tài này, tôi sử dụng phương pháp dạy học tích cực nhằm tạo hứng thú người học và tích hợp kiến thức, năng lực vận dụng, tìm tòi sáng tạo, tự học, tự nghiên cứu của học sinh… từ đó giáo dục và rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh
Bên cạnh đó là các phương pháp làm việc với đồ dùng trực quan, làm việc nhóm
3.2 Phương pháp kiểm tra đánh giá
* Tự đánh giá của học sinh
- Giao phiếu cho các nhóm tự đánh giá quá trình học tập
Trang 10- Giao phiếu đánh giá cho các học sinh tự đánh giá lẫn nhau
- Các nhóm nhận xét, cho điểm
* Đánh giá của giáo viên
- Xem xét kết quả đánh giá giữa các nhóm với nhau, làm trọng tài
- Nhận xét, đưa ra ý kiến thống nhất cho điểm theo nhóm theo cá nhân hướng vào kiểm tra, đánh giá theo năng lực học sinh
- Tổng hợp điểm, công bố kết quả
4 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
4 1.Hoạt động dạy học
- Bài học dạy trong 2tiếttheo kế hoạch dạy học của tổ chuyên môn
- Thời điểm: học kỳ Itheo lịch học của nhà trường
* Học sinh nhận thức có hệ thống, thông hiểu vềcác cuộc phát kiến địa lý, về phong trào văn hóa phục
hưng: + Nguyên nhân, điều kiện và diễn biến, tác động của các cuộc phát kiến tiêu biểuthời trung đại
+ Ý nghĩa của các cuộc phát kiến địa lý đốivới sự phát triển của lịch sử nhân loại
+ Bối cảnh, thành tựu của phong trào Văn hóa phục hưng Ý nghĩa của phong trào này đối với lịch sử châu Âu và nhân
loại * Học sinh cần có năng lực sử dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề đặt ra trong tiết dạy học liên môn:
Trang 11+ Kiến thức về kinh tế học để giải quyết vấn
đề: - Hiểu được quy luật cung- cầu.
- Hiểu được sự phát triển của kinh tế hàng hóa ở châu Âu tất yếu dẫn đến nhu cầu đi tìm các vùng đất mới để thỏa mãn nhu cầu về nguồn nguyên, nhiên liệu
+ Kiến thức địa lí trong việc giải quyết các vấn đề sau:
-Hiểu biết của con người trước khi phát kiến về các vùng đất; về đại dương; về hình dạng trái đất; thủy triều, sóng biể- dòng biển nóng, dòng biển lạnh, dòng hải lưu; quả địa cầu
- Sử dụng quả địa cầu hoặc bản đồ tự nhiên thế giới để chỉ được hành trình của các cuộc phát kiến tiêu biểu
+ Kiến thức về thiên văn trong việc giải quyết các vấn đề sau:
- Nắm được các hiểu biết về thiên văn của người châu Âu thời điểm đó Vì sao người châu Âu lại có những hiểu biết vượt trội về thiên văn thời điểm đó
-Những hiểu biết về thiên văn đã giúp ích gì cho các nhà thám hiểm
+ Kiến thức về vật lý trong việc giải quyết các vấn đề
sau: -Tìm hiểu về la bàn và các kĩ thuật sử dụng la bàn.
- Biết được tác dụng của la bàn đối với các cuộc phát kiến địa lý
+ Kiến thức về du hành, thám hiểm trong việc giải quyết vấn đề
sau: - Biết được các nhà du hành, thám hiểm nổi tiếng trên thế giới.
- Biết về những ghi chép của nhà du hành vĩ đại Mác cô Po lo và những hiểu biết, ghi chép của ông về Ấn Độ, Trung Quốc đã có tác dụng như thế nào đối với các cuộc phát kiến địa lý
+ Kiến thức về Tôn giáo để giải quyết vấn đề sau:
- Hiểu biết về đạo Ki tô và tác động của nó đến lịch sử châu Âu
- Vì sao đạo Ki tô lại trở thành đối tượng đấu tranh của phong trào Văn hóa phục hưng
+ Cảm thụ về Hội họa để giải quyết vấn đề sau:
- Phân tích được cái đẹp và ý nghĩa của bức họa La Giô công trong phong trào văn hóa phục hưng
Trang 12+ Kiến thức về Văn học để giải quyết vấn đề sau:
- Khai thác được 1 đoạn trích trong vở Rô mê ô và Giu li ét của văn hào Xếch xi bia để thấy được cuộc đấu tranh giữa 2 tư tưởng phong kiến và tư sản
3 Định hướng các năng lực được hình thành:
- Năng lực chung: năng lực giao tiếp và hợp tác; năng lực tự học; năng lực sáng tạo.
- Năng lực chuyên biệt:
+ Năng lực thực hành bộ môn: khai thác, sử dụng bản đồ
+ Phân tích được mối liên hệ, ảnh hưởng, tác động giữa các sự kiện lịch sử với nhau
+ Nhận xét về tác động của các cuộc phát kiến địa lý và phong trào văn hóa phục hưng
+ Năng lực phát hiện, đề xuất, giải quyết các vấn đề trong học tập lịch sử (tra cứu và xử lí thông tin, nêu dự kiến giải quyết các vấn
đề, tổ chức thực hiện dự kiến, vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống)
+ Kỹ năng khái quát để đi đến nhận định, đánh giá về những sự kiện lịch sử lớn
+ Kỹ năng phân tích, đánh giá vai trò của vĩ nhân lịch sử
+ Kỹ năng sử dụng kiến thức liên môn (địa lý, vật lý, văn học,du lịch,hội họa…) để hiểu sâu bài học lịch sử
- Kỹ năng sống hình thành:Hình thành cho học sinh được 5 kỹ năng sống sau:
+ Kỹ năng ra quyết định
+ Kỹ năng xác định giá trị
+ Kỹ năng kiên định
Trang 13+ Kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ.
+Kỹ năng đấu tranh
II Thiết bị dạy học, học liệu:
1 Chuẩn bị của GV:
* Phương tiện (Thiế bị):
- Sách giáo khoa cơ bản và sách giáo viên: Lịch sử 10, Địa lí 10 – 11; Văn học 11; Vật Lý 8 và Vật Lý 11; … và các tài liệu tham khảo có liên quan
- Giáo án, máy vi tính, máy chiếu, bản ghi chép…
- Bản đồ thế giới, bản đồ các châu lục, quả địa cầu, la bàn…
- Tranh ảnh liên quan đến quá trình phát kiến địa lý, văn hóa phục hưng
- Tác phẩm văn học Rô mê ô và Giu li ét, Bức học La Giô công phóng to;
- Phiếu học tập, phiếu nhận xét áp dụng kĩ thuật dạy học “3 lần 3”, kĩ thuật KWL và phiếu kiểm tra đánh giá cuối giờ học
- Bài giảng điện tử của giáo viên
* Học liệu:
- Kiến thức liên môn, kiến thức thực tế, nguồn Internet, tư liệu từ đồng nghiệp…
- Tranh ảnh, phim tư liệu về các cuộc phát kiến địa lý, về văn hóa phục hưng
- Cácmẩu chuyện lịch sử thế giới
- Các tài liệu về kỹ năng sống
2 Chuẩn bị của HS:
- Vở, sách giáo khoa, kiến thức liên môn
- Sưu tầm, nghiên cứutư liệu, chuẩn bị bài thuyết trình
- HS đọc trước Sách giáo khoa, đọc thêm tư liệu về các cuộc phát kiến địa lý
Trang 14III Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học:
*Ổn định tổ chức:
*Bài mới:
I TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC
1 Dẫn dắt bài:
Giáo viên cho học sinh xem hình ảnh về các châu lục trên thế giới
Tiếp đó, giáo viên đặt câu hỏi:
( Các em có thích đi du lịch tới các nước trên thế giới không? ( giáo viên vừa nói vừa chạy các slide trên màn chiếu) Châu Á, Châu Âu, Châu Phi, Châu Mĩ, hay Châu Úc ? Và em sẽ tới đó bằng phương tiện gì ?
Học sinh sẽ đưa ra nhiều phương án trả lời khác nhau và giải thích lí do tại sao lại có sự lựa chọn như vậy Giáo viên chốt vấn đề:Qua những chia sẻ của các em, thầythấy các em đều có chung một sở thích yêu du lịch và thích khám phá Các em biết không, cách đâykhoảng 6,7 thế kỉ con người trên trái đất mới chỉ có những hiểu biết ít ỏi về trái đất, về các vùng đất chứ không đầy đủnhư bây giờ, vàphương tiện đi lại cũng rất hạn chế chứ không hiện đại như ngày nay.Vậy để có được những hiểu biết đầy đủ về thế giới như ngày nay,
có một mốc lịch sử rất quan trọng, đó là sự kiện các cuộc phát kiến địa lý diễn ra vào thời hậu kỳ trung đại ở Tây Âu Vậy để hiểu sâuhơn về cuộc phát kiến này, hôm nay thầy trò chúng ta sẽ cùng đi tìm hiểu về bài học số 11: Tây Âu thời hậu kỳ trung đại nhé
2.Tổ chức các hoạt động dạy và học bài mới:
+ GV phát phiếu học tập cho học sinh: Phiếu dạy học tích cực theo kĩ thuật “KWL”
+ HS hoàn thành trong vòng 3 phút:
+ HS phản hồi kết quả:
+ GV nhận xét: Tóm tắt lại những vấn đề học sinh đã được tìm hiểu, biết nhấn mạnh những vấn đề học sinh còn chưa rõ cần hiểu sâu hơn
Trang 15Phiếu học tập số 1: Tìm hiểu những vấn đề liên quan đến các cuộc phát kiến địa lý.
(GV phát phiếu học tập cho học sinh và yêu cầu mỗi học sinh phải tự hoàn thiện phiếu học tập của mình)
PHIẾU HỌC TẬP THEO KĨ THUẬT “KWL”
Tên bài học: ………
Tên học sinh:………
Trường:………Lớp:………
Các cuộc phát kiến ) Các cuộc phát kiến) Các cuộc phát kiến)
Giáo viên sử dụng kết quả phản hồi của học sinh để định hướng cho bài dạy
Trang 16Kiến thức cần đạt Kiến thức liên môn Hoạt động của GV Hoạt động của HS
Hình thành kỹ năn sống
( Tiết 1)
1.1 Bối cảnh lịch -Kiến thức địa lý: -GV giới thiệu cho HS nắm được bối
sử. Bản đồ thế giới thế kỉ XV. cảnh trước cuộc phát kiến. -HS lắng nghe.
-Do sự phát triển đôi, trong vòng 2 phút, hoàn thành yêu Hoàn thành phiếu học tập sau:
cầu trong phiếu học tập:
của sản xuất dẫn
Yêu cầu Nội dung trả lời
hương liệu, vàng Giải quyết các yêu cầu trong phiếu học 1 Sự phát triển
ngày càng tăng.
sinh yêu cầu gì?
YC1: Sự phát triển của LLSX TBCN ởChâu Âu đã nảy sinh yêu cầu gì?
Trang 17-Con đường giao
lưu buôn bán
Đông-Tây bị người
ẢRập độc chiếm
-Kiến thức địa lý:
Bản đồ: “con đường tơ lụa”
YC2: Em biết gì thêm về con đườngbuôn bán qua Tây Á và Địa Trung Hải?
YC3: Con đường buôn bán Đông-Tây bịngười Ả Rập độc chiếm đặt ra yêu cầulịch sử gì?
-GV lắng nghe, nhận xét Chốt các ýđúng, bổ sung
Dùng kiến thức địa lý củng cố:
- Củng cố: Bằng cách sử dụng kiến thứcđịa lý, em hãychỉ rõ về “con đường tơ lụa” trên bản đồ
2.Em biết gì vềcon đường buônbán qua Tây Á
và Địa TrungHải
3.Con đườngbuôn bán Đông-Tây bị người ẢRập độc chiếmđặt ra yêu cầulịch sử gì?
- Các cặp đôi trình bày sản phẩm của mình
- Các cặp đôi khác nhận xét, bổ sung
- Một học sinh lên bảng chỉ bản đồ
Trang 18-GV nhận xét, chốt ý Con đường giaolưu Đông-Tây bị người Ả Rập độc chiếmbuộc người Châu Âu phải tìm ra một con -HS lắng nghe, hiểu hơn về nguyênđường mới để đến với phươg Đông.
nhân dẫn đến các cuộc phát kiến
-Khoa học và kỹ -Kiến thức môn địa lý: Chia lớp làm 3 nhóm, trong 3 phút,thảo Bước 1: Giao nhiệm vụ ( như bên).thuật có những bước Sử dụng quả địa cầu để mô tả luận và thực hiện 3 nhóm vấn đề sau Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ.
tiến quan trọng hình dạng trái đất, chỉ ra Nhóm 1: Sử dụng kiến thức địa lý kết - Nhóm 1:
cácđại dương lớn trên thế giới hợp với mô hình quả địa cầu Em hãy: Sử dụng mô hình quả địa cầu:
Mô hình quả địa cầu Mô tả về hình dạng trái đất và chỉ ra các
đại dương lớn trên thế giới. +Một bạn lên :Mô tả hình dạng trái
Em cho biết những hiểu biết của cư dân đất
châu Âu về những vấn đề trên Tác dụng Dự kiến sản phẩm: Hình cầu, quay
+ Một bạn khác lên chỉ ra các đạidương lớn trên thế giới:
Dự kiến sản phẩm: Đại Tây
Dương-Thái Bình Dương- Ấn Độ Dương.+ Một bạn khác lên nêu: Hiểu biết của
cư dân châu Âu thời bấy giờ về đạidương, về hình dạng trái đất
Dự kiến sản phẩm: Đã có hiểu biết
nhiều về đại dương như về các dònghải lưu, hướng gió Có quan niệmđúng đắn về hình dạng quả đất Họphỏng đoán được để đi đến Ấn Độ, có
Trang 19-Kiến thức về hội họa:
+ Vẽ mô hình tàu Ca ra ven
Theo trí tưởng tượng
Nhóm 2: Em biết gì về La bàn? Sử dụng kiến thức Vật Lý để giải thích về cách thức hoạt động của La bàn? La Bàn có tác dụng gì đối với các cuộc phát kiến địa lý.
Nhóm 3: Em hãy căn cứ vào SGK mục 1
mô tả về tàu Ca –ra-ven để vẽ một môhình theo trí tưởng tượng của em?
2 con đường: một là đi về hướng Đông, hai là đi về hướng Tây
-Cách thức hoạt động: Do ảnh hưởngcủa từ trường trái đất nên dù đặt ở bất
cứ đâu song song với trái đất, chiếckim từ tính kia cũng quay về hướngbắc, từ hướng bắc sẽ tìm ra hướngnam, sau đó là đông và tây
-Tác dụng: Là một dụng cụ không thểthiếu để định hướng khi đi biển, vàorừng, sa mạc hay đến những vùngđất xa lạ, hoang vắng
-Nhóm 3:
+ Đại diện nhóm giới thiệu sản phẩm của nhóm
Trang 20- GV kết luận: Kĩ thuật đóng tàu có tiến -HS lắng nghe, hiểu vấn đề.
bộ vượt bậc cộng với những hiểu biết vềtrái đất; đại dương và kỹ thuật sử dụng labàn đã tạo tiền đề mạnh mẽ cho các nhàthám hiểm dũng cảm quyết định tiếnhành các cuộc phát kiến địa lý
Kỹ năng thu được: Giáo dục kỹ năng ra quyết -Gv giới thiệu: Vai trò của Kỹ năng ra -HS hiểu được vai trò của việc ra
định cần phải có quá 1 Các nhà phát kiến địa lý ở thế kỷ XV- -HS làm việc cá nhân, trả lời nhanhtrình chuẩn bị chu XVI đã đưa ra quyết định là gì? các câu hỏi bên của GV:
20
Trang 212.Họ đưa ra quyết định như vậy dựa trên những điều kiện ( công cụ) nào? Những rào cản ( khó khăn) khi họ ra quyết định?
Có Bởi quyết định dựa trên những cơ
sở khoa học, kỹ thuật Nhưng khôngloại trừ những khó khăn, thất bại
5 Từ những đáp án trến, em hãy rút ra
Trang 22bài học cho riêng bản thân?
-GV kết luận Rút ra các kiến thức về kỹnăng ra quyết định -HS suy ngẫm, rút ra bài học cho bản
thân
Sản phẩm thu Giáo dục kỹ năng tìm kiếm - GV đặt vấn đề:
được sự hỗ trợ Như vậy rõ ràng người châu Âu ở vào - HS lắng nghe, hiểu vấn đề
bối cảnh đó họ đang gặp bế tắc khikhông có con đường nào để sang buôn
gặp bế tắc là tìm Câu 1: Đứng trước sự bế tác đó? Người -HS trả lời các câu hỏi
Câu 2: Để làm được điều đó họ đã vận
những nỗ lực đó?
Câu 3: Trong cuộc sống, công việc, học
tập…Nếu em gặp bế tắc em sẽ làm gì?Để
làm điều đó hiệu quả em có những giải
đường mới để đi sang phương Đông
lời khuyên để tháo
Câu 4: Lợi ích từ việc tìm kiếm sự hỗ trợ vận dụng những hiểu biết của cư dân
gỡ khó khăn,
- Được giải bày - GV lắng nghe các ý kiến của HS, sau về phương Đông của các nhà du hành
căng thẳng do bị Ảnh mô phỏng sự hỗ trợ đó chốt ý theo hướng dẫn trả lơi thiết, có thểđể đạt được mục đích
+ Câu 3:Nếu em gặp bế tắc, em sẽ tìm
- Nhận được sự bảo