Phát triển năng lực tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội thông qua giảng dạy môn GDCD 10

Nắm được những điểm yếu của học sinh, cũng như những tồn tại và hạn chếtrong phương pháp giảng dạy môn Giáo dục công dân của bản thân nói riêng, vớimục đích hình thành cho học sinh thói

tốt nhất cho những thành công trong cuộc sống” (TS Joyce Brothers).

Năng lực tự nhận thức là một năng lực sống cơ bản, là khả năng con người

có thể ý thức rõ ràng về cảm xúc, tính cách, quan điểm, giá trị và động cơ, hiểu biết

và chấp nhận những tố chất vốn có để phát huy điểm mạnh, hạn chế những điểmyếu nhằm tổ chức tốt cuộc sống và cải thiện mối quan hệ của mình với mọi người

Với vai trò quan trọng, môn GDCD không chỉ cung cấp hệ thống kiến thức cho các em học sinh, mà còn hình thành và phát triển cho các em những năng lực

cơ bản như: Năng lực Tự chịu trách nhiệm và thực hiện trách nhiệm công dân với cộng đồng, đất nước; Giải quyết các vấn đề đạo đức, pháp luật, chính trị, xã hội Đặc biệt là năng lực tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợp với pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội.

Trong môn Giáo dục công dân 10 THPT, phát triển năng lực tự nhận thức vàđiều chỉnh hành vi đạo đức cho học sinh là giúp học sinh nhận thức được các giátrị đạo đức, truyền thống văn hóa Nhận thức được các yếu tố tác động của bảnthân trong cuộc sống, học tập để từ đó có cách ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạođức của xã hội

Tuy nhiên, trong suốt quá trình giảng dạy, với các phương pháp đã từng thểhiện, tôi thấy việc học và tìm hiểu kiến thức Giáo dục công dân không gây đượchứng thú triệt để cho học sinh Học sinh có vẻ “xem nhẹ” và chưa có ý thức caotrong việc tìm hiểu các kiến thức của môn học, làm cho hoạt động dạy và họckhông mang lại hiệu quả cao dẫn đến việc không phát huy được hết tính tích cựccủa học sinh trong quá trình giảng dạy, và bài giảng Giáo dục công dân của giáoviên chưa thể hiện được hết nội dung mà mình muốn truyền tải

Nắm được những điểm yếu của học sinh, cũng như những tồn tại và hạn chếtrong phương pháp giảng dạy môn Giáo dục công dân của bản thân nói riêng, vớimục đích hình thành cho học sinh thói quen tìm hiểu kiến thức khoa học, xã hội vàđời sống, hình thành cho các em cách ứng xử phù hợp với các chuẩn mực đạo đức,giúp các em có thể vận dụng thành thạo những kiến thức ấy để giải quyết các vấn

đề thực tiễn nên bản thân đã mạnh dạn nghiên cứu và thử nghiệm đề tài: Phát triển năng lực tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức

xã hội thông qua giảng dạy môn GDCD 10, Phần Đạo đức.

Phần hai: NỘI DUNG

1 Lý luận chung về Phát triển năng lực; năng lực tự nhận thức và điều chỉnh hành vi cho phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội

1.1 Lý luận chung về dạy học phát triển năng lực

1.1.1 Năng lực

- Năng lực: “ khả năng điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực

hiện một hoạt động nào đó Phẩm chất tâm lí sinh lí tạo cho con người khả năng

hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao” (Từ điển Tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên NXB Đà Nẵng.1998).

Trong tài liệu tập huấn việc dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướngphát triển năng lực cho học sinh thì năng lực là: sự kết hợp một cách linh hoạt có

tổ chức kiến thức, kĩ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân, nhằmđáp ứng hiệu quả một nhu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định

Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) tổng thể được Ban Chỉ đạo đổimới chương trình sách giáo khoa giáo dục phổ thông thông qua ngày 28/7/2017,bao gồm 10 năng lực sau:

Những năng lực chung được tất cả các môn học và hoạt động giáo dục gópphần hình thành, phát triển: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợptác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

Những năng lực chuyên môn được hình thành, phát triển chủ yếu thông quamột số môn học, hoạt động giáo dục nhất định: năng lực ngôn ngữ, năng lực tínhtoán, năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội, năng lực công nghệ, năng lực tin học,năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất

Bên cạnh việc hình thành, phát triển các năng lực cốt lõi, chương trình giáo dụcphổ thông còn góp phần phát hiện, bồi dưỡng năng lực đặc biệt ( năng khiếu) củahọc sinh

Môn GDCD ở trường THPT có vai trò quan trọng trực tiếp trong quá trìnhhình thành ý thức chính trị, hành vi đạo đức, pháp luật và lối sống cho học sinh.Môn học này có đặc điểm là gần gũi, gắn bó mật thiết với đời thực tiễn sinh độngcủa gia đình, nhà trường và xã hội Đặc điểm này tạo cho môn GDCD có nhữnglợi thế để giáo viên có thể sử dụng các phương pháp giảng dạy tích cực nhằmphát triển các năng lực cho học sinh Bên cạnh các năng lực chung, môn GDCDcòn cung cấp các năng lựcc chuyên biệt sau:

- Tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợp với pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội.

- Tự chịu trách nhiệm và thực hiện trách nhiệm công dân với cộng đồng, đất nước.

- Giải quyết các vấn đề đạo đức, pháp luật, chính trị, xã hội.

1.1.2 Chương trình giáo dục định hướng năng lực

Chương trình định hướng nội dung chúng ta muốn học sinh cần biết cái gì?Chương trình định hướng năng lực chúng ta muốn học sinh biết và có thể làmđược những gì?

Sự khác nhau giữa chương trình định hướng nội dung và chương trình địnhhướng năng lực:

Chương trình định Chương trình định hướng phát hướng nội dung triển năng lực

Nội dung giáo Việc lựa chọn nội dung Lựa chọn nội dung nhằm đạt đượcdục dựa vào các khoa học kết quả đầu ra đã quy định, gắn với

chuyên môn, không gắn các tình huống thực tiễn Chươngvới các tình huống thực trình chỉ quy định nội dung chínhtiễn Nội dung được quy không quy định chi tiết

định chi tiết trong chươngtrình

Mục tiêu giáo Mục tiêu dạy học được Kết quả học tập cần đạt được mô tảdục mô tả không chi tiết và chi tiết và có thể quan sát, đánh giá

không nhất thiết phải được; thể hiện mức độ của học sinhquan sát đánh giá được một cách liên tục

Hình thức dạy Chủ yếu dạy học lí thuyết Tổ chức hình thức học tập đa dạng;học trên lớp học chú ý các hoạt động xã hội, ngoại

khóa, nghiên cứu khoa học, trảinghiệm sáng tạo, đẩy mạnh ứngdụng công nghệ thông tin và truyềnthông trong dạy và học

Điều kiện dạy Chủ yếu khai thác điều Sử dụng các điều kiện cơ sở vật chấthọc kiện dạy học trong phạm trong trường như: phòng máy chiếu,

vi nhà trường thư viện, phòng thí nghiệm

Khai thác các điều kiện bên ngoàinhư: cơ sở văn hóa, di tích lịch sử,internet, cơ sở nghiên cứu

Phương pháp Giáo viên chủ yếu là Giáo viên chủ yếu là người tổ chức,dạy học người truyền thụ kiến hỗ trợ cho học sinh tự học Chú

thức, là trung tâm của quá trọng phát triển khả năng giao tiếp,trình dạy học Học sinh giải quyết vấn đề Sử dụng cáctiếp thu thụ động những phương pháp dạy học tích cực tri thức được quy định

sẵn

Đánh giá kết Tiêu chí đánh giá được Tiêu chí đánh giá dựa vào năng lựcquả học tập xây dựng chủ yếu dựa đầu ra, có tính đến sự tiến bộ trong

trên sự ghi nhớ và tái hiện quá trình học tập, chú trọng khảnội dung đã học năng vận dụng trong các tình huống

xây dựng kế hoạch giáo dục; chủđộng thực hiện chương trình và kếhoạch giáo dục

1.1.3 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là dạy học theo chuẩn và địnhhướng kết quả sản phẩm đầu ra Kết quả đầu ra cuối cùng của quá trình dạy học làhọc sinh vận dụng được kiến thức, kĩ năng đã học vào giải quyết tình huống trongcuộc sống, nghề nghiệp

Dạy học theo định hướng năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra củaviệc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chútrọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thục tiễn nhằm chuẩn bịcho con người năng lực giải quyết những tình huống cuộc sống và nghề nghiệp

Dạy học theo định hướng năng lực phải tổ chức các hoạt động đa dạng ,phong phú, linh hoạt trong phương pháp và ứng xử sư phạm Tổ chức các hoạtđộng khám phá bằng cách đưa ra hệ thống câu hỏi bằng cách kích thích học sinhtìm ra kết quả Luôn kiểm tra đánh giá kiến thức kĩ năng đạt được ở học sinh

Lấy người học làm trung tâm, mục tiêu dạy học tập trung vào vận dụng kiếnthức kĩ năng có thể quan sát được, nội dung dạy học thiết thực, bổ ích, gắn với cáctình huống trong thực tiễn Phương pháp dạy học định hướng hoạt động thực hành,hình thức học tập đa dạng Tăng cường dạy học vận dụng giải quyết các vấn đềthực tiễn

1.2 Định hướng phát triển năng lực tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi cho phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội trong môn Giáo dục công dân

Năng lực tự nhận thức và điều chỉnh hành vi cho phù hợp với chuẩn mựcđạo đức xã hội

+ Nhận thức được các giá trị đạo đức, truyền thống văn hóa, các quy địnhcủa pháp luật và nhận ra được yếu tố tác động của bản thân trong cuộc sống họctập

+ Nhận thức được các yếu tố tác động đến bản thân, có cách ứng xử phù hợpvới các tình huống trong cuộc sống, học tập.

+ Tự đánh giá, điều chỉnh hành vi phù hợp với pháp luật và chuẩn mực đạođức xã hội

Môn Giáo dục công dân là một môn học tích hợp khá nhiều kiến thức củacác môn học khác Chính vì thế, giáo viên giảng dạy môn này phải chịu khó mày

mò, tìm hiểu và tích lũy kiến thức để có được những bài giảng hay và sâu

Phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực Tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợp với pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội không chỉ

chú ý tích cực hóa học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lựcgiải quyết vấn đề gắn với tình huống cuộc sống, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ vớihoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan

hệ giáo viên học sinh theo hướng cộng tác, nhằm phát triển Tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợp với pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội cho học sinh.

Dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, từ đó giúp họcsinh khám phá điều chưa biết chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thứcđược sắp đặt sẵn Chú trọng rèn luyện cho học sinh những tri thức phương pháp đểcác em biết cách tìm lại những kiến thức đã có, biết cách suy luận tìm tòi kiến thứcmới Tăng cường học hợp tác trong nhóm để cho học sinh suy nghĩ nhiều hơn, tựgiác làm việc và có thảo luận bàn bạc trong nhóm Cần sử dụng các tình huống,trường hợp điển hình, hiện tượng thực tế, các vấn đề trong đời sống xã hội để phântích đối chiếu cho bài giảng Khuyến khích học sinh liên hệ thực tiễn trong nhàtrường, địa phương, đất nước trong quá trình học tập Đặc biệt, cần hướng dẫn họcsinh vận dụng kiến thức bài học để xây dựng dự án nhỏ

2 Cơ sở thực tiễn cho dạy học Phát triển năng lực tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội thông qua giảng dạy môn GDCD

2.1.Vai trò của môn GDCD hiện nay

Giáo dục công dân là bộ môn thuộc khoa học xã hội đang được giảng dạytrong trường THPT Đây là môn học tích hợp, tập trung khá nhiều phân môn, chứađựng nhiều kiến thức của các môn khoa học khác Mặt khác, việc dạy môn học nàyđòi hỏi gắn liền trực tiếp, cụ thể với đời sống, với việc rèn luyện và tu dưỡng đạođức học sinh Nó trang bị cho học sinh THPT những kiến thức cơ bản về Triết học,đạo đức, các vấn đề về thời đại ngày nay, đường lối, chính sách của Đảng, phápluật của nhà nước Qua đó, hình thành và bồi dưỡng cho học sinh thế giới quankhoa học và nhân sinh quan cộng sản, phương pháp tư duy biện chứng trong việcđánh giá hiện thực khách quan, đặc biệt góp phần hình thành con người xã hội chủnghĩa

Hơn nữa, trong hai năm trở lại đây, môn GDCD đã được Bộ GDĐT chọn làmột trong ba môn thi của bài thi tổ hợp xã hội Điều này khẳng định vai trò của

môn này ngày càng quan trọng trong chương trình giáo dục, trong lòng người học

và toàn xã hội

2.2.Thực trạng phát triển năng lực tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội thông qua giảng dạy môn GDCD 10, Phần Đạo đức tại các trường THPT hiện nay

* Khó khăn

+ Đối với giáo viên:

- Giáo viên phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác,các kiến thức trong thực tiễn, lựa chọn các kiến thức phù hợp để hình thành và pháttriển năng lực tự nhận thức và điều chỉnh hành vi cho học sinh

- Vấn đề tâm lý chủ yếu vẫn quen dạy theo lối truyền thụ kiến thức nên dạytheo định hướng phát triển năng lực cho học sinh, các giáo viên sẽ vất vả hơn, phảixem xét rà soát nội dung chương trình, sách giáo khoa (SGK) hiện hành để loại bỏnhững thông tin cũ, lạc hậu, đồng thời bổ sung, cập nhật những thông tin mới, phùhợp Nội dung của phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực chohọc sinh cũng yêu cầu giáo viên cấu trúc, sắp xếp lại nội dung dạy học trongchương trình hiện hành theo định hướng phát triển năng lực học sinh nên khôngtránh khỏi làm cho giáo viên có cảm giác ngại thay đổi

- Điều kiện cơ sở vật chất (thiết bị thông tin, truyền thông) phục vụ cho việc dạy học trong nhà trường còn nhiều hạn chế nhất là các trường ở nông thôn

- Ở một số trường nông thôn, một bộ phận học sinh còn khá nhút nhát nênviệc định hướng phát triển năng lực tự nhận thức và điều chỉnh hành vi đạo đứccho học sinh còn gặp nhiều khó khăn

+ Đối với học sinh:

- Dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh là cả một quá trình

từ tiểu học đến THPT nên giai đoạn đầu này, đặc biệt là thế hệ học sinh hiện tạiđang quen với lối mòn cũ nên khi đổi mới học sinh thấy lạ lẫm và khó bắt kịp

- Do xu thế chọn nghành nghề theo thực tế xã hội nước ta hiện nay và việc quyđịnh các môn thi trong các kỳ thi tuyển sinh nên đa số các học sinh và phụ huynhkém mặn mà với các môn không thi, ít thi

*Thuận lợi

+ Đối với giáo viên:

- Trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn thường xuyên dạynhững kiến thức có liên quan đến việc hình thành năng lực tự nhận thức và điềuchỉnh hành vi con người cho học sinh, tuy nhiên chúng ta chưa đi sâu và chưa cókhái niệm, tên gọi cụ thể mà thôi

- Với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viên khôngcòn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, đánh giá, địnhhướng hoạt động học của học sinh cả ở trong và ngoài lớp học.Vì vậy, giáo viên

các bộ môn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học.

- Trong những năm qua giáo viên cũng đã được trang bị thêm nhiều kiến thứcmới về phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực: như phương pháp tình huống,dạy học theo dự án

- Môi trường ”Trường học kết nối ” rất thuận lợi để giáo viên đổi mới trong dạyhọc theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh

- Nhà trường đã đầu tư nhiều phương tiện dạy học có thể đáp ứng một phần đổimới phương pháp dạy học hiên nay

- Sự phát triển của công nghệ thông tin (CNTT), sự hiểu biết của đội ngũ giáoviên của nhà trường là cơ hội để chúng ta triển khai tốt dạy học theo định hướngphát triển năng lực

+ Đối với học sinh:

- SGK trình bày theo hướng “ mở ” nên cũng tạo điều kiện, cơ hội cũng nhưmôi trường thuận lợi cho học sinh phát huy tư duy sáng tạo, từ đó các em có hứngthú tìm hiểu kiến thức môn học

- Mặc dù, dạy học theo định hướng phát triển năng lực đã được vận dụng vàogiảng dạy bộ môn giáo dục công dân, song hiệu quả đạt được chưa cao Do đóphần lớn học sinh hiện nay có thái độ bình thường, chưa phát huy được tính tíchcực trong học tập

Vì vậy với nội dung đề tài này, bản thân tôi chỉ muốn đưa ra một số kinhnghiệm về dạy học phát triển năng lực tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợpvới chuẩn mực đạo đức xã hội thông qua giảng dạy môn GDCD 10, Phần Đạo đức

3 Kinh nghiệm về dạy học Phát triển năng lực tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội thông qua giảng dạy môn GDCD 10, Phần Đạo đức

3.1 Nắm vững những yêu cầu, nội dung, chương trình GDCD 10, Phần Đạo đức trong dạy học phát triển năng lực

- Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành vàphát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếmthông tin, )

- Sử dụng một cách linh hoạt các PPDH và đảm bảo nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên”

- Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà có nhữnghình thức tổ chức thích hợp như học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học ởngoài lớp

- Coi trọng thực hành và vận dụng kiến thức vào thực tiễn

- Sử dụng hiệu quả các thiết bị dạy học môn học, tích cực vận dụng công nghệ thông tin trong dạy học

3.2 Kinh nghiệm sử dụng một số phương pháp để phát triển năng lực tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi cho phù hợp với chuẩn mực đạo đức trong môn Giáo dục công dân 10, Phần đạo đức

3.2.1 Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong quá trình lên lớp

Trong những năm qua, nhận thức được việc đổi mới phương pháp dạy họctheo định hướng phát triển năng lực cho học sinh là vấn đề quan trọng Đặc biệtmôn GDCD, với vị trí đặc thù của mình là giữ vai trò chủ chốt trong việc giáo dụccho học sinh ý thức, hành vi của người công dân góp phần hình thành và phát triển

ở các em phẩm chất, năng lực cần thiết của người công dân Môn GDCD có vai tròquan trọng đặc biệt trong trong việc phát triển nhân cách học sinh, góp phần nângcao nguồn nhân lực, đào tạo học sinh thành người lao động mới đáp ứng yêu cầuđòi hỏi quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Phương pháp dạy họcmôn GDCD phải theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạocủa học sinh, bồi dưỡng cho học sinh năng lực tự học, khả năng thực hành, lòngsay mê học tập và ý chí vươn lên Quá trình dạy học một bài GDCD phải là quátrình học sinh được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên thiết kế hướngdẫn Trong quá trình dạy học giáo viên phải huy động tối đa vốn hiểu biết kinhnghiệm sống của học sinh Dạy môn GDCD phải gắn chặt chẽ với thực tiễn cuộcsống Phương pháp và hình thức tổ chức dạy học môn GDCD rất phong phú đadạng bao gồm các phương pháp truyền thống như: diễn giảng, đàm thoại và cácphương pháp mới như: hoạt động nhóm, giải quyết vấn đề, điều tra thực tiễn, dự

án, tình huống,

Nhận thức được tầm quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học theo địnhhướng phát triển năng lực cho học sinh, giáo viên nói chung và giáo viên bộ mônGDCD của trường THPT Nghi Lộc 5 nói riêng đã thay đổi và có nhiều biếnchuyển, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã thực hiện, trong đóchúng tôi đã vận dụng một số phương pháp dạy học sau:

- Phương pháp thảo luận nhóm

+ Phương pháp thảo luận nhóm: đây là phương pháp sử dụng rộng rãi nhằmgiúp học sinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội chohọc sinh có thể chia sẻ kinh nghiệm Với phương pháp này phát huy được năng lực

tự học, hợp tác, biết tìm kiếm và xử lí thông tin, học sinh tự tin hơn trong trình bày

ý kiến của mình Đồng thời, thông qua phương pháp này, học sinh tự nhận biếtđược trách nhiệm của mình nên từ đó giúp các em điều chỉnh được hành vi của bảnthân, các em tự biết được mình nên làm gì khi tham gia vào hoạt động của cảnhóm Đây là phương pháp mà đa số giáo viên trong trường vận dụng trong quátrình dạy học

Ví dụ 1: Khi giảng mục 2(Bài 10: Quan niệm về đạo đức): Vai trò cuả đạo

đức trong sự phát triển của cá nhân, gia đình, xã hội, giáo viên có thể chia lớpthành 6 nhóm với 3 nội dung:

Nhóm 1,3: Em có suy nghĩ gì về câu: “Tiên học lễ, hậu học văn”? Vai trò

của đạo đức đối với cá nhân?

Nhóm 2,4: Em hãy nêu một vài biểu hiện vi phạm đạo đức gia đình? Vai trò

của đạo đức đối với gia đình?

Nhóm 5,6: Trường em tổ chức hiến máu nhân đạo và vận động học sinh

tham gia Em có suy nghĩ gì về việc này? Vai trò của đạo đức đối với xã hội?

Rút ra được các vai trò cơ bản của đạo đức đối với cá nhân, gia đình và xã hội như sau:

* Đối với cá nhân

- Góp phần hoàn thiện nhân cách của con người

- Có ý thức và năng lực sống thiện, sống có ích

- Giáo dục lòng nhân ái, vị tha, bao dung cho con người…

* Đối với gia đình.

- Đạo đức là nền tảng của gia đình

- Tạo sự ổn định và phát triển bền vững cho gia đình

- Là nhân tố quan trong để xây dựng hạnh phúc gia đình

* Đối với xã hội

- Xã hội sẽ phát triển bền vững nếu xã hội đó thực hiện đúng các quy tắc chuẩn mực đạo đức của xã hội

- Xã hội sẽ mất đi nếu đạo đức xuống cấp

Thông qua bài học, năng lực tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi cho phù hợp với chuẩn mực đạo đức được hình thành là: học sinh nhận thức được các giá trị đạo đức, các truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc ta, từ đó các em sẽ tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho học sinh có thể chia

sẻ kinh nghiệm, hiểu biết của mình Thông qua những hiểu biết, học sinh tự suy nghĩ liên hệ thực tiễn để rút ra được vai trò của đạo đức đối với cá nhân, gia đình

và xã hội là gì? Học sinh tự trình bày suy nghĩ, hiểu biết của bản thân thông qua các nội dung đó Phát huy được năng lực tự học, hợp tác, biết tìm kiếm và xử lí thông tin, học sinh tự tin hơn trong trình bày ý kiến của mình Đặc biệt là, học biết điều chỉnh các hành vi của mình cho phù hợp với các chuẩn mực đạo đức khi các

em là thành viên của gia đình, của tập thể và của cả cộng đồng quốc gia, dân tộc

Ví dụ 2: Khi dạy bài 14: Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ

quốc, mục 1b, phần: “biểu hiện lòng yêu nước của dân tộc Việt Nam” giáo viên có

thể sử dụng phương pháp thảo luận nhóm để giảng dạy nội dung này Giáo viênchia lớp thành 4 nhóm:

Nhóm 1:

Anh đi anh nhớ quê nhà

Nhớ canh rau muống nhớ cà dầm tương

Nhớ ai dãi nắng dầm sương

Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao”

Qua những câu ca dao trên, người lao động muốn gửi gắm điều gì?

Nhóm 2:

Nhiễu điều phủ lấy giá gương

Người trong một nước phải thương nhau cùng”

Qua câu ca dao trên, ông cha ta muốn nói lên điều gì?

- HS rút ra được các biểu hiện cơ bản của truyền thống yêu

nước: + Tình cảm gắn bó với quê hương, đất nước

+ Tình thương yêu đối với đồng bào, dân tộc, giống

nòi + Lòng tự hào dân tộc chính đáng

+ Đoàn kết, kiên cường, bất khuất chống giặc ngoại

xâm + Cần cù và sáng tạo trong lao động sản xuất

Qua các nội dung thảo luận đó, năng lực tự nhận thức và điều chỉnh hành vi cho phù hợp với chuẩn mực đạo đức của học sinh được hình thành như: các em nhận thức được về chủ quyền biển đảo của đất nước; về các sự kiện lịch sử; ý thức được lòng tự tôn dân tộc, bảo vệ lãnh thổ, bảo vệ quốc gia, đấu tranh, cảnh giác trước những âm mưu chống phá của các thế lực thù địch; - đây chính là nhiệm vụ thường xuyên và lâu dài của nhân dân ta nhằm góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.Qua quá trình đó, học sinh tự điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc trong thời kỳ mới.

- Phương pháp tình huống.

+ Phương pháp tình huống hay còn gọi là phương pháp nghiên cứu trườnghợp điển hình, trong đó học sinh tự lực nghiên cứu một tình huống thực tiễn và giảiquyết vấn đề của tình huống đặt ra Tình huống là một vấn đề thực tế, trong đóchứa đụng những mâu thuẫn Người ta phải đưa ra một quyết định trên cơ sở cânnhắc phương án giải quyết khác nhau Tình huống cũng có thể là một hoàn cảnhgắn với câu chuyện có cốt truyện, nhân vật có chứa đựng xung đột, có tính phứchợp được viết ra để chứng minh một vấn đề hay một số vấn đề của cuộc sống thực

tế Với phương pháp giải quyết tình huống học sinh phải tự suy nghĩ điều gì sẽ xảy

ra hay mình sẽ làm gì nếu là nhân vật trong tình huống đó, đưa ra cách giải quyếtvấn đề Học sinh phải huy động kiến thức để giải quyết tình huống, phát huy đượcnăng lực tự học, năng lực tư duy, tìm kiếm và xử lí thông tin, năng lực sángtạo Phương pháp này bộ môn GDCD thường hay sử dụng trong giảng dạy để pháthuy tính sáng tạo và biết liên hệ thực tiễn của học sinh

Ví dụ 1: Khi giảng dạy Mục 2: Trách nhiệm xây dựng Tổ quốc, bài 14:

Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, giáo viên có thể sử dụng cáctình huống sau:

Tình huống 1: Sau khi tan buổi học T nói với H : chúng ta phải về nhanh để

tập văn nghệ chào mừng quốc khánh 2/9 với mọi người trong xóm, vì hôm nay làthứ 7 theo kế hoạch của xóm là tập trung diễn lại các tiết mục văn nghệ

- H nói: Thôi việc này liên quan gì đến bọn mình ! Đó là việc của ngườilớn !

Câu hỏi

1 Em có đồng ý với ý kiến của H không ? Vì sao ?

2 Em sẽ giải thích như thế nào để bạn H hiểu được trách nhiệm của mình

và mọi người đối với việc tham gia các hoạt động của địa phương?

Tình huống 2: Trên đường đi học, A và B phát hiện một thanh niên đang rải

truyền đơn nói xấu chế độ và Nhà nước Thấy vậy, A định chạy lại ngăn cản thì Bkéo A đi và nói :

- Thôi việc này liên quan gì đến bọn mình ! Đi đi kẻo muộn

học ! Câu hỏi:

1 Em có đồng ý với ý kiến và việc làm của B không ? Vì sao ?

2 Nếu là B, em sẽ ứng xử như thế nào ? Vì sao em lại ứng xử như vậy ?

Để giải quyết tình huống trên, học sinh có thể trao đổi thảo luận theo nhóm

và đưa ra cách giải quyết tình huống và các giải pháp tình huống đưa ra

Với các tình huống này học sinh phải huy động kiến thức hay cách giải quyết của cả nhóm và lựa ra phương án giải quyết tốt nhất Thông qua đó hình

thành cho các em năng lực hợp tác, tìm kiếm và xử lí thông tin, biết liên hệ thựctiễn, tham gia tích cực các hoạt động văn hóa tại địa phương Từ đó nêu và hiểuđược trách nhiệm của học sinh trong việc giữ gìn và phát huy truyền thống yêunước của dân tộc, góp phần xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước, giúp các em

có các hành vi phù hợp

Thông qua giải quyết tình huống, năng lực tự nhận thức, tự điều chỉnh hành

vi được hình thành: Các em nhận thức được các giá trị đạo đức, truyền thống văn hóa, các quy định của pháp luật và nhận ra được các yếu tố tác động đến bản thân mình trong quá trình học tập Ngoài ra, giúp các em nhận thức được các yếu tố tác động đến bản thân, có cách ứng xử phù hợp với các tình huống trong thực tế Mặt khác, thông qua cách giải quyết tình huống, học sinh tự đánh giá và điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với pháp luật và đạo đức xã hội, đặc biệt là trong vấn đề xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc.

Ví dụ 2: Khi dạy bài 10: Quan niệm về đạo đức, Phần đạo đức là gì, giáo

viên có thể sử dụng tình huống sau để cho các em học sinh thảo luận:

Đang trên đường đi học về, K gặp một bà cụ đã già đang muốn đi qua ngã

tư, nhưng có rất nhiều xe cộ đi lại và tại đó lại chưa có biển hiệu đèn xanh đèn đỏ

Câu hỏi:

1 Nếu là K, trong trường hợp trên, em sẽ làm gì?

2 Thế nào là hành vi đạo đức? Đạo đức là gì?

Học sinh sẽ lựa chọn cách giải quyết khác nhau Tuy nhiên, thông qua tình huống đó, học sinh sẽ biết mình nên tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích chung của cộng đồng Khi cá nhân biết tự điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích chung của xã hội, của người khác được coi là người

có đạo đức Đó chính là năng lực tự nhận thức và điều chỉnh hành vi đạo đức đã được hình thành.

- Phương pháp giải quyết vấn đề :

+ Phương pháp giải quyết vấn đề: học sinh vạch ra những cách giải quyếtvấn đề, tình huống cụ thể gặp phải trong đời sống hàng ngày thông qua đó pháttriển tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề

Ví dụ 1:

Khi giảng dạy bài 15: Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại,mục 1b: Trách nhiệm của công dân trong việc bảo vệ môi trường, giáo viên có thểđưa ra vấn đề sau:

Hiện nay việc sản xuất nông nghiệp của các xã vùng Tây Nghi Lộc, đặc biệt

là trên các cánh đồng lúa người nông dân sau khi phun thuốc trừ sâu đã vứt vỏ,chai lọ thuốc trên các bờ kênh mương rất nhiều gây ô nhiễm môi trường

Hỏi: 1 Là một đoàn viên thanh niên chúng ta cần có các chương trình giải pháp như thế nào để giải quyết tình trạng trên để không gây ô nhiễm môi trường?

2.Công dân có trách nhiệm như thế nào trong việc bảo vệ môi trường?

Để giải quyết vấn đề trên học sinh phải xem xét, phân tích những vấn đề đang tồn tại và xác định các bước nhằm cải thiện tình hình như:

+ Thực tế chai lọ túi đựng thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật trên các cánhđồng rất nhiều và đây là loại rác độc hại rất khó phận hủy, gây ô nhiễm môi trường

+ Đưa ra các cách giải quyết như: tuyên truyền cho người dân không nên vứt

vỏ thuốc trừ sâu bừa bãi, mỗi cánh đồng cần xây các thùng đựng rác để bỏ các vỏthuốc trù sâu và xử lí hàng tuần, kiên quyết xử phạt nghiêm minh đối với cáctrường hợp cố tình vi phạm

Năng lực tự nhận thức và điều chình hành vi được hình thành: nhận thức được các truyền thống, các giá trị đạo đức của nhân dân ta và các quy định của pháp luật về vấn đề bảo vệ tài nguyên và môi trường Thông qua đó, giúp các em

có cách ứng xử phù hợp với các quy định đó và có thể tự tin giải quyết các tình huống trong thực tế, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên tại nơi mình sinh sống và học tập.

Các em học sinh tham gia tổng dọn vệ sinh tại xã Nghi Kiều 3/2019

Đối với vấn đề này, học sinh có thể dựa vào các quy định của pháp luật đểnhận xét, đánh giá Tại điều 11, Khoản 1 Luật Hôn nhân và gia đình có quy định:

“Nam nữ không đăng ký kết hôn mà chung sống với nhau như vợ chồng thì khôngđược pháp luật công nhận là vợ chồng” Trong trường hợp trên, anh A và chị Bkhông được gọi là vợ chồng, Việc hai người ấy chung sống với nhau là trái với quyđịnh của pháp luật

Năng lực tự nhận thức và điều chỉnh hành vi cho phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội được hình thành: Học sinh tự nhận thức được các giá trị đạo đức, các truyền thống văn hóa tốt đẹp của gia đình Việt Nam xưa và nay Đồng thời, cũng thông qua tình huống đó, học sinh nắm được các quy định của pháp luật về Hôn nhân và gia đình ở nước ta Từ đó, bản thân mỗi em sẽ biết được mình nên làm gì và không nên làm gì cho phù hợp với những quy định của pháp luật và đạo đức trong hôn nhân và gia đình.

Ví dụ 3: Khi giảng bài 13: Công dân với cộng đồng, phần Nhân nghĩa, giáo

viên có thể kể hoặc trình chiếu câu chuyện về tình bạn đẹp đẽ và trong sáng giữa

Vi Văn Khanh và Vi Nhật Cảnh ( cậu bé ở Quỳ Châu – Nghệ An, 5 năm liền cõngbạn đến trường)

Câu hỏi:

Em có suy nghĩ gì về câu chuyện cậu bé Vi Văn Khanh(Quỳ Châu, Nghệ An)

5 năm liền cõng người bạn tật nguyền Vi Nhật Cảnh đến trường mặc cho trời nắng hay mưa Khanh tình nguyện là đôi chân thực hiện ước mơ đến trường của Cảnh Học sinh nghe (quan sát) câu chuyện đó, sau đó từng em có thể cảm nhận riêng biệt nhưng về cơ bản các em thấy được tình bạn trong sáng, đẹp đẽ giữa hai người bạn, cao hơn đó là tình người với nhau khi trong cuộc sống này các giá trị đạo đức đã dần phai nhạt.

Qua câu chuyện đó, năng lực tự nhận thức và điều chỉnh hành vi được hình thành:Học sinh nhận thức các giá trị đạo đức, truyền thống nhân nghĩa và sự yêu thương, sẻ chia giữa con người với nhau trong cuộc sống Và một điều chắc chắn rằng, hình ảnh một cậu bé với thân hình nhỏ nhắn, tự nguyện làm đôi chân cho bạn sẽ tác động rất lớn đến suy nghĩ và hành động của các em học sinh, giúp các

em hiểu và suy nghĩ được về những giá trị trong cuộc sống Từ đó, các em sẽ tự tin giải quyết các tình huống thực tiễn và tự điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội.

- Phương pháp đóng vai

Phương pháp đóng vai là một phương pháp mà trong quá trình dạy họcchúng tôi thường sử dụng để tạo sự hứng thú của học sinh Đây là phương phápgiúp học sinh rèn luyện được tính tự tin, năng lực ngôn ngữ của bản thân

Thông qua phương pháp này sẽ giúp các em học sinh nhận thấy được mình

có những điểm mạnh và điểm yếu nào, từ đó sẽ điều chỉnh hợp lý hơn Phương

pháp mà trong quá trình dạy học chúng tôi thường sử dụng để tạo sự hứng thú củahọc sinh hình thành kĩ năng giao tiếp, có cơ hội bộ lộ cảm xúc Đây là phươngpháp giúp học sinh rèn luyện được tính tự tin, năng lực ngôn ngữ của bản thân, rènluyện thực hành kĩ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong môi trường an toàn trướckhi thực hành trong thực tiễn Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinhtheo hướng tích cực.

Ví dụ 1: Khi giảng Bài 15: Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân

loại, phần “Ô nhiễm môi trường và trách nhiệm của công dân trong việc bảo vệmôi trường”, giáo viên có thể sử dụng phương pháp đóng vai:

Giáo viên chia lớp thành hai nhóm và nêu chủ đề thời gian để các nhómchuẩn bị 1 tuần và thời gian để nhóm đóng vai tình huống đó trên lớp là 5 phút( thời gian chuẩn bị bài ở nhà và các nhóm tự sắp xếp lập kế hoạch để đóng vai chotình huống):

+ Nhóm 1: ( Tình trạng vứt rác bừa bãi)

+ Nhóm 2: ( Nạn săn bắt động vật quý hiếm)

Học sinh trình bày suy nghĩ cảm nhận và ứng xử theo một vai giả định, giúphọc suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề từ chỗ đứng góc nhìn của người trong cuộc, tậptrung vào một sự kiện cụ thể mà các em quan sát được từ vai của mình

Năng lực tự nhận thức và điều chỉnh hành vi cho phù hợp với chuẩn mực đạo đức được hình thành, đó là: Các em học sinh sẽ tự nhận thức được các hành

vi như thế nào thì sẽ đe dọa đến tài nguyên, môi trường và kể cả đe dọa con người Vậy nên, thông qua các vai diễn các em sẽ làm toát lên được vai trò, trách nhiệm của mỗi cá nhân, tổ chức trong việc bảo vệ tài nguyên, môi trường, bảo vệ sự sống của cả loài người Đồng thời, các em sẽ tự đánh giá và điều chỉnh hành vi của mình một cách phù hợp.

Ví dụ 2: Khi dạy bài 12: Công dân với tình yêu, hôn nhân và gia đình,

phần: “chế độ hôn nhân ở nước ta hiện nay”, giáo viên có thể sử dụng phương phápđống vai

Giáo viên chia lớp thành hai nhóm, giao chủ đề cho mỗi nhóm, các nhónchuẩn bị trong vòng 1 tuần và sau đó, thời gian diễn trên lớp là 7 phút.( thời gianchuẩn bị ở nhà thì các nhóm tự sắp xếp và bố trí cho phù hợp)

đức gia đình, các truyền thống tốt đẹp của hôn nhân, gia đình Việt Nam xưa và nay Từ đó, các em sẽ tự thấy được những giá trị nào còn phù hợp và những hủ tục nào cần loại bỏ trong việc xây dựng hôn nhân và gia đình Thông qua đó, các em học sinh sẽ tự nhận thức được vai trò, trách nhiệm của mình trong cuộc đồng gia đình, giúp các em điều chỉnh hành vi của mình một cách phù hợp Đồng thời, vấn

đề tuyên truyền bình đẳng giới, hay hôn nhân đúng pháp luật sẽ được các em ý thức hơn ngay cả trong gia đình mình.

- Phương pháp dạy học theo dự án

+ Phương pháp dự án được hiểu là một phương pháp trong đó người họcthực hiện một nhiệm vụ phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp giữa lí luận và thựchành, tự lực lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả Phương pháp này kíchthích động cơ, hứng thú học tập của học sinh, phát huy tính tự lực, tinh thần tráchnhiệm, phát triển khả năng sáng tạo, rèn luyện tính bền bỉ kiên nhẫn, kĩ năng hợptác, năng lực nhận thức, điều chỉnh hành vi, năng lực đánh giá

Ví dụ 1: Khi dạy bài 15: Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân

loại, giáo viên có thể sử dụng phương pháp này

Đây là phương pháp mà người học thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, gắnvới thực tiễn, kết hợp giữa lí thuyết với thực hành, tự lực lập kế hoạch, thực hiện

và đánh giá kết quả Với nội dung tìm hiểu các vấn đề về môi trường, dân số, dịchbệnh tại địa phương, giáo viên chia học sinh thành 3 nhóm, hình thức làm việcngoài giờ học trên lớp, thời gian 1 tuần, sản phẩm có thể là một bài thu hoạch hoặc

Với nội dung đó, học sinh sẽ xây dựng đề

nhiệm vụ trong quá trình thực hiện dự án, cả nhóm

kết quả, công bố sản phẩm

cương, kế hoạch, phân công cùng nhau tìm hiểu, thu thập

Học sinhh trình bày sản phẩm của mình sau khi đã hoàn thành dự án

Ví dụ 2: Khi giảng dạy bài 14: Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc, giáo viên có thể sử dụng phương pháp dự án

Đây là phương pháp người học thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, gắn vớithực tiễn, kết hợp giữa lí thuyết với thực hành, tự lực lập kế hoạch, thực hiện vàđánh giá kết quả Với nội dung tìm hiểu quá trình xây dựng quê hương, làng xómcủa mình, giáo viên chia học sinh thành 4 nhóm, hình thức làm việc ngoài giờ họctrên lớp, thời gian 1 tuần, sản phẩm có thể là một bài thu hoạch hoặc là video, tranhảnh:

Nhóm 1,2 Công ty gạch ngói Tuynen Hoàng Nguyên

Nhóm 3,4 Trại bò xóm 5 Xã Nghi Lâm

Sau khi vận dụng phương pháp này sẽ phát huy được tính tự lực tinh thần tráchnhiệm, phát triển khả năng sáng tạo, rèn luyện tính kiên trì, bền bỉ, kĩ năng hợp tácnăng lực đánh giá Đặc biệt, thông qua quá trình tìm hiểu, học sinh sẽ tự nhận thức

và điều chỉnh hành vi phù hợp hơn

Tham quan thực tế tại Nhà máy gạch vàTrại bò ở xã Nghi Lâm, Huyện Nghi

Lộc, Nghệ An

Năng lực tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi cho phù hợp với chuẩn mực đạo đức được hình thành: Học sinh sẽ nhận thức được giá trị của lao động, chỉ có lao động mới giúp con người có cuộc sống ấm no, giúp xã hội giàu mạnh Truyền thống hăng say lao động là một truyền thống quý báu của dân tộc Việt nam nói chung và của quê hương Nghi Lộc nói riêng Chính điều này sẽ giúp cho các em tự điều chỉnh suy nghĩ và hành vi của mình khi bản thân là lực lượng lao động trong tương lai Giúp các em hiểu được rằng, chỉ có lao động mới giúp thay đổi cuộc sống mình, quê hương làng xóm mình, từ đó các em sẽ sống tích cực hơn.

3.2.2 Phát triển năng lực tự nhận thức , tự điều chỉnh hành vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức thông qua hoạt động trải nghiệm, sáng tạo

Trong quá trình giảng dạy, vai trò của người thầy không chỉ dừng lại ở việcdạy học sinh những kiến thức trên lớp, điều quan trọng là làm sao để các em vậndụng những kiến thức ấy vào giải quyết vấn đề thực tiễn Chính vì thế, việc lựachọn các hình thức tổ chức dạy học phù hợp sẽ mang lại kết quả học tập tích cựccho học sinh, rèn luyện cho các em các kỹ năng cơ bản trong cuộc sống

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sựhướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được tham gia trựctiếp vào các hoạt động thực tiễn khác nhau của đời sống gia đình, nhà trường cũngnhư ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua đó phát triển năng lựcthực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình.Trải nghiệm sáng tạo là hoạt động được coi trọng trong từng môn học

3.2.2.1 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong chương trình giáo dục phổ thông mới của Việt Nam

Hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) là những hoạt động có chủ đích, có kếhoạch hoặc có sự định hướng của nhà giáo dục, được thực hiện thông qua nhữngcách thức phù hợp để chuyển tải nội dung giáo dục tới người học nhằm thực hiệnmục tiêu giáo dục.

+ Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành của Việt Nam, kế hoạchgiáo dục bao gồm các môn học và hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) Khái niệmhoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) dùng để chỉ các hoạt động giáo dục được tổchức ngoài giờ dạy học các môn học và được sử dụng cùng với khái niệm hoạtđộng dạy học các môn học Như vậy, hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) baogồm hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp)

Các hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) gồm:

- Hoạt động tập thể (sinh hoạt lớp, sinh hoạt trường, sinh hoạt Đội Thiếuniên Tiền phong Hồ Chí Minh, sinh hoạt Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí

- Hoạt động giáo dục nghề phổ thông (cấp Trung học phổ thông) giúp họcsinh hiểu được một số kiến thức cơ bản về công cụ, kĩ thuật, quy trình công nghệ,

an toàn lao động, vệ sinh môi trường đối với một số nghề phổ thông đã học; hìnhthành và phát triển kĩ năng vận dụng những kiến thức vào thực tiễn; có một số kĩnăng sử dụng công cụ, thực hành kĩ thuật theo quy trình công nghệ để lảm ra sảnphẩm đơn giản

+ Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, kế hoạch giáo dục bao gồmcác môn học, chuyên đề học tập (gọi chung là môn học) và hoạt động trải nghiệmsáng tạo; hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) bao gồm hoạt động dạy học và hoạtđộng trải nghiệm sáng tạo

3.2.2.2 Nguyên tắc xây dựng thành công bài học trải nghiệm sáng tạo

- Gắn với các tình huống từ thực tiễn đời sống

Học tập trải nghiệm sáng tạo mang ý nghĩa rộng là các tình huống hay bốicảnh có ý nghĩa vận dụng kiến thức vào giải quyết và nó mang ý nghĩa một hoạtđộng xã hội

Học tập trải nghiệm gắn với các tình huống từ thực tiễn cuộc sống đòi hỏihọc sinh phải hòa mình vào thực tiễn để giải quyết vấn đề đó Hơn nữa các nộidung học tập trải nghiệm phải mang tính xã hội có nghĩa là nói tới quy mô rộng lớncủa học tập trải nghiệm hướng tới

Với mục tiêu đào tạo ra những con người mới, thế hệ mới làm chủ nhântương lai đất nước thì việc đưa học sinh gần hơn tới thực tế cuộc sống, xã hội sẽlàm nâng cao vốn hiểu biết từ đó có được kĩ năng sống và vốn kiến thức cần thiết.

- Gắn với những vấn đề cần giải quyết ở địa phương

Cần đảm bảo chủ đề học tập trải nghiệm phải gắn với những vấn đề cần giảiquyết ở địa phương nơi tập thể sinh sống và học tập, hoặc những điểm nổi bật.Như các lĩnh vực: Ngành nghề sản xuất cơ bản đang tồn tại trong xã hội, lĩnh vựcphục vụ cộng đồng, lĩnh vực khoa học – công nghệ, lĩnh vực thủ công nghiệp, giađình…

Căn cứ vào đó, giáo viên có thể xây dựng các chương trình học tập trảinghiệm như là: công nghiệp, nông nghiệp, nghề thủ công, công nghiệp – lâmnghiệp – ngư nghiệp, khoa học công nghệ- giáo dục – y tế, văn hóa nghệ thuật – dulịch , kinh tế, giao thông vận tải

- Chủ đề trải nghiệm không không ngoài “tầm với” kiến thức của học sinhkhông nên xây dựng các chủ đề trải nghiệm vượt quá xa nội dung kiến thức củahọc sinh Nội dung kiến thức phải trong khuôn khổ kiến thức học sinh đã đượchọc, những

kiến thức liên quan có thể tham khảo và kiến thức trong chương trình SGK

Như thế mới tạo cho học sinh được lòng tin với chính bản thân mình trong việc giải quyết vấn đề, từ đó năng lực người học sẽ dần được nâng cao

- Giáo viên chỉ là người hỗ trợ, hướng dẫn

Trong các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, giáo viên chỉ là người hỗ trợ,hướng dẫn, nâng đỡ học sinh còn sự tham gia hoạt động, giải quyết vấn đề và nângcao kĩ năng sống lại đòi hỏi ở người học Giáo viên khi này đóng vai trò là một cốvấn, dàn xếp nhắc nhở và giúp học sinh phát triển, đánh giá một cách hiểu biết vềviệc học của mình

Cả giáo viên và học sinh không chỉ xem kiến thức là một thứ để nhớ mà cònxem việc khám phá kiến thức là một niềm vui trong quá trình học tập Đặc biệt vớihọc sinh thì việc khám phá kiến thức thông qua việc học trải nghiệm giống như mởmột hộp quà mà chính học sinh là người tự tìm ra nó

3.2.2.3 Kinh nghiệm sử dụng các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông

HĐTNST được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như hoạt động câulạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại, các hộithi, hoạt động giao lưu, hoạt động nhân đạo, hoạt động tình nguyện, hoạt độngcộng đồng, sinh hoạt tập thể, lao động công ích, sân khấu hóa (kịch, thơ, hát, múarối, tiểu phẩm, kịch tham gia, ), thể dục thể thao, tổ chức các ngày hội, Mỗi hìnhthức hoạt động trên đều mang ý nghĩa giáo dục nhất định Dưới đây là một số

hình thức tổ chức của HĐTNST trong nhà trường phổ thông mà chúng tôi đã thực hiện:

* Hoạt động câu lạc bộ (CLB)

Câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinh cùng

sở thích, nhu cầu, năng khiếu, dưới sự định hướng của những nhà giáo dục nhằmtạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa các học sinh với nhau và giữa họcsinh với thầy cô giáo, với những người lớn khác Hoạt động của CLB tạo cơ hội đểhọc sinh được chia sẻ những kiến thức, hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà các

em quan tâm, qua đó phát triển các kĩ năng của học sinh như: kĩ năng giao tiếp, kĩnăng lắng nghe và biểu đạt ý kiến, kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng viếtbài, kĩ năng chụp ảnh, kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm, kĩ năng ra quyết định vàgiải quyết vấn đề, CLB là nơi để học sinh được thực hành các quyền trẻ em củamình như quyền được học tập, quyền được vui chơi giải trí và tham gia các hoạtđộng văn hóa, nghệ thuật; quyền được tự do biểu đạt; tìm kiếm, tiếp nhận và phổbiến thông tin, Thông qua hoạt động của các CLB, nhà giáo dục hiểu và quantâm hơn đến nhu cầu, nguyện vọng mục đích chính đáng của các em CLB hoạtđộng theo nguyên tắc tự nguyện, thống nhất, có lịch sinh hoạt định kì và có thểđược tổ chức với nhiều lĩnh vực khác nhau như: CLB học thuật; CLB thể dục thểthao; CLB văn hóa nghệ thuật; CLB võ thuật; CLB hoạt động thực tế; CLB tròchơi dân gian

Ví dụ: Để rèn luyện sức khỏe, chống lại các dịch bệnh, các em học sinh

trường THPT Nghi lộc 5 đã lập nên Câu lạc bộ Võ thuật do em Nguyễn Quốc Đạtlớp 12 A5 đứng đầu

Một tiết mục biểu diễn võ thuật nhân ngày 20/11/2018

Chính hoạt động này đã giúp các em nhận thức được vai trò của việc rènluyện sức khỏe, vai trò của cá nhân trong cộng đồng Từ đó, các em sẽ điều chỉnhhành vi của mình một cách phù hợp

* Tổ chức diễn đàn

Diễn đàn là một hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúc đẩy sựtham gia của học sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày tỏ ý kiến củamình với đông đảo bạn bè, nhà trường, thầy cô giáo, cha mẹ và những người lớnkhác có liên quan Diễn đàn là một trong những hình thức tổ chức mang lại hiệuquả giáo dục thiết thực Thông qua diễn đàn, học sinh có cơ hội bày tỏ suy nghĩ, ýkiến, quan niệm hay những câu hỏi, đề xuất của mình về một vấn đề nào đó có liênquan đến nhu cầu, hứng thú, nguyện vọng của các em Đây cũng là dịp để các embiết lắng nghe ý kiến, học tập lẫn nhau Vì vậy, diễn đàn như một sân chơi tạo điềukiện để học sinh được biểu đạt ý kiến của mình một cách trực tiếp với đông đảobạn bè và những người khác Diễn đàn thường được tổ chức rất linh hoạt, phongphú và đa dạng với những hình thức hoạt động cụ thể, phù hợp với từng lứa tuổihọc sinh

Mục đích của việc tổ chức diễn đàn là để tạo cơ hội, môi trường cho họcsinh được bày tỏ ý kiến về những vấn đề các em quan tâm, giúp các em khẳng địnhvai trò và tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳngđịnh vai trò và tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ và hành vi tích cực đểkhẳng định mình Qua các diễn đàn, thầy cô giáo, cha mẹ học sinh và những người

lớn có liên quan nắm bắt được những băn khoăn, lo lắng và mong đợi của các em

về bạn bè, thầy cô, nhà trường và gia đình, tăng cường cơ hội giao lưu giữangười lớn và trẻ em, giữa trẻ em với trẻ em và thúc đẩy quyền trẻ em trong trườnghọc Giúp học sinh thực hành quyền được bày tỏ ý kiến, quyền được lắng nghe vàquyền được tham gia, và phát triển năng lực tự nhận thức, tự điều chinhhr hành vicho phù hợp với đạo đức

Ví dụ: Để viết về truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, nhân ngày 20/11,

giáo viên có thể phát động học sinh viết lời tri ân Thông qua diễn đàn này học sinh

tự nhận thức được các giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc như truyềnthống “uống nước nhớ nguồn”, truyền thống “tôn sư trọng đạo”, từ đó giúp các emhành xử đúng với các chuẩn mực đạo đức

Tình cảm học sinh giành tặng giáo viên nhân ngày 20/11

* Tổ chức các buổi ngoại khóa

Hoạt động ngoại khóa đóng một vai trò quan trọng trong việc bổ trợ kiếnthức, bổ sung các kỹ năng và kinh nghiệm sống cho học sinh, giúp học sinh trởthành những con người toàn diện

Hoạt động ngoại khóa là những hoạt động được thực hiện ngoài giờ học, tuỳthuộc vào hứng thú, sở thích, nguyện vọng của mỗi học sinh trong khuôn khổ khảnăng và điều kiện tổ chức có được của nhà trường

Ví dụ: Để học sinh tự nhận thức vấn đề bảo vệ Tổ quốc, giáo viên và nhà trường có thể tổ chức buổi ngoại khóa với chủ đề “Biển đảo quê hương” Các em

học sinh được trải nghiệm trong thực tế, giúp các em hiểu thêm giá trị của vấn đềbảo vệ biển đảo, từ đó các em sẽ ứng xử một cách phù hợp hơn, biết lên án, tố cáocác hành vi đe dọa an ninh biển đảo, đồng thời sẽ tuyên truyền mọi người nâng caovai trò trách nhiệm trong việc bảo vệ quê hương làng xóm

Ví dụ: Với chủ đề, “công dân với tình yêu, hôn nhân và gia đình”, giáo

viên cũng có thể tổ chức buổi ngoại khóa nhằm giáo dục cho các em vấn đề cơ bảncủa giới tính, sức khỏe, sinh sản vị thành niên Chẳng hạn, trong đợt tháng11/2018, Tổ Xã hội trường THPT Nghi Lộc 5, đã tổ chức ngoại khóa với chủ đề “

Sức khỏa, sinh sản vị thành niên”, bằng hình thức thi Rung chuông vàng.

Qua buổi đó, các em tự nhận thấy được các kiến thức cơ bản về giới tính,tình yêu, hôn nhân Từ đó, giúp các em điều chỉnh hành vi phù hợp, tránh đượcnhững hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra trong tình yêu và hôn nhân

* Tham quan, dã ngoại

Tham quan, dã ngoại là một hình thức tổ chức học tập thực tế hấp dẫn đốivới học sinh Mục đích của tham quan, dã ngoại là để các em học sinh được đithăm, tìm hiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các di tích lịch sử, văn hóa, côngtrình, nhà máy ở xa nơi các em đang sống, học tập, giúp các em có được nhữngkinh nghiệm thực tế, từ đó có thể áp dụng vào cuộc sống của chính các em

Nội dung tham quan, dã ngoại có tính giáo dục tổng hợp đối với học sinhnhư: giáo dục lòng yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước, giáo dục truyền thốngcách mạng, truyền thống lịch sử, truyền thống của Đảng, của Đoàn thanh niên cộngsản Hồ Chí Minh Các lĩnh vực tham quan, dã ngoại có thể được tổ chức ở nhàtrường phổ thông là: Tham quan các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, văn hóa;Tham quan các công trình công cộng, nhà máy, xí nghiệp; Tham quan các cơ sởsản xuất, làng nghề; Tham quan các Viện bảo tàng; Dã ngoại theo các chủ đề họctập; Dã ngoại theo các hoạt động nhân đạo

Ví dụ 1: Giáo dục lòng thương yêu con người, giáo viên và nhà trường có

thể tổ chức các cuộc tham quan tới các vùng xa xôi, khó khăn để tặng quà cho các

em học sinh nơi ấy Thông qua các học động từ thiện như thế, các em học sinh lạicàng nhận thấy được các giá trị cao đẹp trong con người, giúp các em sống tốt hơn,đẹp hơn và thiện hơn