Đền Mẫu Âu Cơ - một giá trị văn hóa trường tồn

Bài viết trình bày khái quát về lịch sử hình thành đền Mẫu Âu Cơ, những giá trị tiêu biểu của đền Mẫu Âu Cơ, giá trị kiến trúc, nghệ thuật.

TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC SÀI GÒN Số 16 (41) - Tháng 5/2016

-

Au Co Mother temple - A permanent cultural value

r ờ ại họ ạ r

Ph.D Dao Dang Phuong National University of Art Education

Tĩm tắt

ền Mẫu  C xã Hiề L , y n Hạ Hịa, tỉnh Phú Thọ l i ờ Tổ Mẫ  C ã ừ lâ đền

Mẫ Â C ú đ đơ đảo nhân dân trong vùng và du khách th Hi ay đề đã

d c tu tu bổ, tơn tạo lại vẫn giữ và bả l đ c nhữ k ơ ia ũ k iến trúc, ngh thu t cổ và chứa đựng trong nĩ nhiều những hi n v t quý giá Qua bài viết này tác giả muốn giới thi u

với ời đọc một bức tranh khái quát nhất về đền Mẫ Â C ù với những giá trị r ờng tồn của nĩ

Từ khĩa: văn hĩa, giá trị, Đền Mẫu, Âu Cơ, trường tồn…

Abstract

e e le f A C M er ( ền Mẫ Â C ) l a ed i Hiề L e, Hạ Hoa district, Phú Thọ province is a relic of Au Co Mother Worship The Mother Au Co Temple has attracted many people in its area and tourists from in different areas for a long time The Temple of Au Co mother, which has been repaired and reconstructed with the retained and reserved space as well as architecture, ancient art, contains many valuable objects Through this article, the author wants to introduce to the readers the most generalized picture of Au Co mother temple along with its permanent value

Keywords: culture, value, Mau temple, Au Co mother, permanently

Di tích lịch sử v ĩa (L VH) l i

chứa đựng những truyền thống tố đẹp của

thế h r ớc trao truyền cho thế h sau Ở

đĩ, ời a đã ảm nh đ c những

ơ i đến từ quá khứ với truyền thống

lịch sử, những giá trị đạ đức, thẩm mỹ, tín

ỡng, tâm linh rê sở những thơng

tin, những nền tả đĩ, á ế h đi sa ĩ

thể tiếp nối và sáng tạo ra những giá trị v

hĩa mới

ền Mẫ Â C , l ột trong những

di í L VH đã đ c xếp hạng cấp Quốc

gia Là một cơng trình kiến trúc cĩ giá trị cao với các kết cấu kiế rú đền cổ, các bức chạ ù điê v á ng cổ quý hiế V ế , i đây ứa đựng những giá trị v ĩa, lịch sử, tâm linh khơng chỉ cho một khu vực, một miền quê

mà của cả một quốc gia, một dân tộc

L ời đ c sinh ra là lớn lên ngay chính mả đất thân yêu này, cùng với quá trình thực tế cơng tác, làm vi c

r lĩ vự v ĩa thu t, tơi nh n thấy vi c bảo tồn và phát huy các giá trị

của di í L VH đền Mẫ Â C vẫn còn

nhiều bất c , a iới thi u và phát huy

đ c hết những giá trị vốn có của nó Với

mong muốn làm sao cho những giá trị ấy

không chỉ đọng lại trong nó, mà nó phải

đ c lan truyền tới đô đảo quần chúng

dân, tới toàn thể dân tộc Vi t Nam Trên

tinh thầ đó, r k ô k ổ của bài viết

này, chúng tôi sẽ t p trung vào các vấ đề:

khái quát về sự hình thành phát triển của

đền Mẫ Â C v ững giá trị tiêu biểu

nổi b t của nó

1 Khái quát về lịch sử hình thành

đền Mẫu Âu Cơ

Theo truyền thuyế , Â C vốn là một

nàng tiên chuyên trồng dâu, nuôi tằm, d t

vải cho trời Nhân tiế đầu xuân, nàng mới

d i, ì x ố d ới hạ giới thì thấy ở

độ L X , bê bờ sô ó bãi

dâ xa i bá á v liền bay xuống

ởng ngoạ a v i i ì bất ngờ

trong giữa bãi dâu, xuất hi n một tràng trai

ca , đạo mạ i ờ , x l Lạc

Long Quân vốn thuộc giống Rồng, làm vua

ớ V La Hai ời gặp nhau chào

hỏi, chuy n trò vui vẻ, Lạ L Q â đã

ngỏ lời cầu hôn với  C Â

nói: Chàng là giống Rồng, thiếp là giống

Tiên, thủy hỏa ng khắc, lấy nhau thế

đ c? Long Quan trả lời: tuy hỏa thủy

k ắ â d vẫn giao hòa

mà sinh hạ đ c Chỉ tiếc rằng là chúng ta

không thể ở với a lâ d i đ c thôi Âu

C e v y đồng ý

Lạc Long Quân liề đ a  C về ở

tại úi ĩa Lĩ - Phong Châu (nay

thuộc khu vự ề Hù , xã Hy C ,

huy n Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ) Â đã

sinh ra một bọ r rứng nở thành 100

ời rai K i á đã k ô lớ , đã

đế lú ai ời phải ia ay, ời con

trai cả tên là Lân Lang ở lại làm vua

 C đã đe e 49 ời con

dò sô a , đến khu vự đất Hiề L , ấy phong cảnh ở đây ữu tình mới dừng chân nghỉ Â C ấy cuộc

số ời dân ở đây è đói, vất vả nên mới quyế định ở lại iú đỡ Nàng

â ô á đi khai khẩ đất hoang

và trực tiếp dạy dân cấy lúa, trồng dâu, nuôi tằm, d t vải K i dâ đã biế l thành thạo, cuộc sống trở nên ấm no, khá giả ì Â C q yế định về trời

ể tránh cuộc chia tay bịn rịn khó

k , Â C đã ờ thầ á l a , gió lớn vào lúc nửa đê , â ội đó,

đã bay về trời ( e r yền là

đê 25 á ạp) Trong lúc chia tay vội

v ,  C đã đá r i dải yế v ớng vào ngọ ây đa ổ thụ bên cạnh giếng Loan và giế ng Sáng hôm sau dân làng không thấy  C đâ ữa ê đã đi tìm và nhìn thấy trên ngọ ây đa ổ thụ có dải yếm của  C vắt ngang, họ hiểu ra

rằ Â C đã về trời Dân làng liền l p miế ay d ới tán gố đa để thờ v định l

ú v y " iê iá " (mồng 7 tháng giêng) và n y " iê " (ngày 25 tháng chạ ) i ra r còn có các ngày lễ khác là 10 - 11 tháng 2, ngày 12 tháng 3 và ngày 13 tháng 8

ế 1465, v riề đại vua Lê

á ô , v a đã ra iếu chỉ cho phong thần, cấp tiền, xây dựng miếu thành đền và giao cho nhân dân xã Hiề L ờ phụ ến thời nhà Nguyễn (thế kỷ 19), triề đì lại một lần nữa phong sắc công

nh đền Mẫ Â C ến ngày 03/8/1991, đền Mẫ Â C đ ớc công nh n

là di tích lịch sử v óa Q ốc gia

Hi ay đền Mẫ Â C ằm trên một

vạ đồi bằng phẳng ven bờ sông Thao, rộng

3 ha, tại trung tâm xã Hiề L , y n

Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ Từ thủ đô H ội và

các tỉnh có thể đi bằng nhiề i để

đế đ ờng bộ, đ ờng thủy, đ ờng sắt

Nế đi e đ ờng bộ thì đền Mẫ Â C

cách Hà Nội 160km, cách thành phố Vi t

rì 80k , á ền Hùng 70km, cách thành

phố Lào Cai 140km, và cách thành phố Yên

Bái 20km rất thu n ti â dâ địa

v d k á về ,

dâ ởng ni m

2 Những giá trị tiêu biểu của đền

Mẫu Âu Cơ

ền Mẫ Â C ó ột vị thế quan

trọ , l i ội tụ những giá trị điển hình,

quý giá về lịch sử, kiến trúc ngh thu t mà

rất ít các di tích khác còn bả l đ c

ền Mẫ Â C ù với khu di tích lịch

sử ề Hù đã v đang góp phần khẳng

định vị thế linh thiêng mấy dựng

ớc và giữ ớc của dân tộc Vi t Nam

ây í l ữ địa chỉ v óa đặc sắc,

tiêu biểu xứ đá đ ời dân Vi t

Nam giới thi u tới các bạn bè trên thế giới

2.1 Giá trị lịch sử, văn hóa

Truyền thuyết Lạc Long Quân lấy Âu

C v si ra bọ r rứ đã ô vi

giống nòi Rồng - Tiên của dân tộc Vi t

a Hì vĩ đại ấy a đ m tính

â v đ c kết tinh của những yếu tố

lịch sử, đ đú q a á ời đại, thể

hi n tình yêu q ê , đấ ớc nồng

nàn, bả lĩ kiê ờng, luôn kề vai sát

á , đ kết bên nhau với ý thức cùng

chung cội nguồ Q a đó, ời dũ

cảm chinh phụ iê iê , đấu tranh với

kẻ ù xâ l c, bảo v vững chắc tổ quốc

ồng thời tạ ê đặc tr v óa riê ,

làm nên bản sắc của dân tộc Vi t Nam

ền Mẫ Â C ằ r vù ất

Tổ, i diễn ra nhiều sự ki n lịch sử, v

hóa, gắn liền với quá trình hình thành và

phát triển của dân tộc Là một trong những

đền cổ đ c xây dựng từ lâ đời Vi c

triề đì Lê, yễ đã sắc cho phép, tu bổ xây dự ôi đền thờ

Mẫ Â C - ời mẹ đầu tiên của dân tộc Vi a đã ứng tỏ tầm quan trọng,

ý ĩa lịch sử cùng sự tôn kính của chế

độ quân chủ thời bấy giờ Nó mang một ý

ĩa lớn lao, thể hi n truyền thống "uống

ớc nhớ nguồn", tri ân nhữ ời có công sinh thành

Sự ki  C iú dâ rồng lúa, nuôi tằm, d t vải, đắ đê, k i , đ giếng là hình ả đẹp của dâ Vi t Nam - dâ ô i p, trồ lúa ớc

Bá , anh áo hôm nay là khởi nguồn

từ cây lúa, cây dâu, con tằ x a kia ẹ Âu

C đã dạy ta trồng cấy Gia s ấm vóc, sông ngồi, đồng bằng trù phú ngày

ay l d x a kia a Rồng - mẹ Tiên khai khẩ để lại ó l sức mạnh dòng giống Lạc Hồng từ mấy đã quyết tâm xây dự đấ ớc ngày càng phồn vinh, thị v ng

Biế ổ tiên, nhớ về cội nguồn dân

tộ , q a, ời dân Hạ Hòa, Phú Thọ đã ù á Lạc Hồng khắp

i l ô ớ về v â dâ , kính lễ Mẫu Mẹ - Â C ó l đạo đức, tình cảm, lẽ số , đạo lý của đời sa đối với đời r ớc Cho dù lịch sử ó ay đổi, thời gian có biến thiên thế đi ữa thì mãi mãi truyền thố , đạo lý "uố ớc nhớ nguồn" " q ả nhớ ời trồng cây" vẫn còn mãi trong tâm huyết của những

ời đất Vi ó ũ l ý ĩa v khẳ định những công lao to lớn của Mẫu

 C đối với ời dân Vi t Nam

ền Mẫ Â C l i bả l đ c những di v t có giá trị quý hiếm, tiêu biểu : ai ờ của đứ á ột Ngột Cao ; ai v b i vị thờ của á ức Ông; ngai thờ và bài vị ù iê đại thời Nguyễn - trên bài vị này có ghi vị hi u

bằng một dòng mỹ tự: ức Dự , ô í,

H ại V , sắc nguyên tặng,

gia tặng, chi thầ ( ĩa l ức Dự , ô

í, H ại V r ớc đây

đ c ban tặng sắc phong là thần); ngai và

bài vị thờ của Vua Hùng - trên bài vị này

có ghi vị hi u của Vua Hùng bằng một

dòng mỹ tự: ứ đ Hùng Trấn, Hiền

Quố V , yê sắc phong tặng,

đẳng thầ ( ĩa l ứ đ Hùng

Trấn, Hiền Quố V r ớ đây đ c

ban tặng sắ l đẳng thần);

ngai và bài vị thờ của Vua Hùng - trên bài

vị này có ghi vị hi u của á Ca

bằng một dòng mỹ tự: ứ đ Hùng Trấn,

Q ý Mi á V , yê sắc

, đẳng thầ ( ĩa l ứ đ

Hùng Trấ , Q ý Mi á V r ớc

đây đ c ban tặng sắ l ng

đẳng thần)

Sắc phong và ngọc phả: Hi n nay, tại

di í đền thờ Tổ Mẫ Â C ò l iữ

đ c một cuốn Ngọc phả (bản sao) và bốn

đạo sắc phong triề đại Nguyễ ó l

nguồ li u lịch sử quan trọng trong vi c

khẳ định giá trị lịch sử, v óa, k a

học, mỹ thu t, kỹ thu t của vù đất lịch

sử Ngọc phả là cuốn sách viết bằng chữ

Hán với nội dung viết về tiểu sử xuất thân,

sự nghi p, công trạng của Tổ Mẫ Â C

cùng các con là các Vua Hùng Cuốn ngọc

phả y đ c sao lại khi cuốn ngọc phả

đ c viết vào thời H u Lê và Nguyễn bị

hỏng và mục nát Còn bố đạo sắc phong

đ c thể chế quân chủ phong kiến nhà

Nguyễn ban phong cho Tổ Mẫ Â C với

ý ĩa ầu mong Tổ Mẫ Â C e ở

và phù hộ cho quốc thái dân an, triề đại

đ đời đời bền vữ D ới đây l ần

iê đại cụ thể của từ đạo sắc phong: sắc

phong niên hi u Tự ứ ứ 6 (1853);

sắc phong niên hi u Tự ứ ứ 33

(1880); sắc phong niên hi ồng Khánh

ứ 2 (1886); sắc phong niên hi u Duy

â ứ 3 (1909)

Lễ hội đền Mẫ Â C ò l i iữ gìn, bảo tồn và phát huy bản sắ v óa dân tộc Bản sắ đó đ c thể hi n thông qua những tục l và nhữ rò i, rò diễn dân gian, tiêu biểu là tích Tiên (Tổ Mẫu Âu C ) iá rầ , đó l vi c tái hi n

sự yê s ủa lịch sử đã ừng diễn ra ở địa y Bê ạnh những nét chung, lễ hội đền Mẫ Â C ó ững nét đặc thù riêng, vốn là nghi lễ đì chứa đựng nhiều giá trị lịch sử xã hội, tri thứ v óa dâ ia đặc sắ ồng thời

ũ l i ra r yền các giá trị v óa của cộ đồng từ thế h này sang thế h khác Lễ hội đền Mẫ Â C y ay

a ý ĩa ái i n lịch sử nên thấm đẫm chấ dâ ia ũ ó ững yếu tố mang tính thời đại, phù h p với cuộc sống ngày nay Chính sự hòa h đó

đã ạo ra cho nhiều thế h ời tham gia

lễ hội khả đồng sáng tạo và phù h p với vi ởng thụ v óa ủa từng cá nhân trong cộ đồ dâ r v ngoài xã Hiề L

2.2 Giá trị kiến trúc, nghệ thuật

- i ái đẹp cảnh quan thiên nhiên sẵn có của đền Mẫu thì những công trình kiến trúc ở đây ũ ó ầ ô điểm cho bức tranh phong cảnh thêm phần linh thiêng Những cây cổ thụ sum suê, hồ ớc trong xanh cùng với bó ái đề đã l cho mối quan giữa kiến trúc với

cả q a v ôi r ờng thiên nhiên càng thêm gắn bó, có sự á động, ả ởng qua lại lẫ a r yề , đền Mẫu

 C ằm trọn vẹn trên cánh Hạc, xa xa

ía r ớc có dãy núi Giác án ngữ, sau

l ó sô a vò ạo ra thế long ẩ , đó l i ụ khí thiêng trời đất

ền Mẫ Â C đặ e ớng nam, nằm

trên mộ k đất cao ráo, rộng rãi và

thoáng mát có phong cả đẹp, tọa lạc giữa

không gian của xã Hiề L

H thống cây xanh, thực v t tồn tại ở

đền Mẫ đã iếm một phần quan trọng về

di n tích không gian và cảnh quan di tích

Trong không gian của đền Mẫu có một số

cây cổ thụ rêu phong mang dấu ấn của thời

ia : ây đa ổ thụ và các cây lâu niên

khác Nhữ á ây s s ê v rộng

che mát cho các công trình kiế rú , đã ạo

nên mộ k ô ia ĩ ại để ời

đế đây ó ể thả hồn vào thế giới tâm linh

K i đế đền Mẫ Â C , bê ạnh những

cây cổ thụ lâ , ú a sẽ ò đ c

t n mắ iê ỡ v ờn cây do các cá

â , á đ đại biểu từ tr đến

địa đã về di í , rồ ây l

ni m với các giố ây q ý : ọc Lan,

Bồ ề, a ỏ, Tùng La Hán

- i v ờ ây xa , đền Mẫu còn

có h thống ao sen, giếng Loan, giếng

ng Theo truyền thuyết thì những ao,

giếng này do Mẫu Mẹ Â C dạy dâ đ

a , đ iế để lấy ớ ới mát cho cây

và sạch sinh hoạ y r ớ

1960, dân làng ở ngần khu di tích vẫn lấy

ớc ở ao, ở giế để dùng Sau những

1980, a v iế đã bị san lấ để lấy

đất trồng trọ ế 2004, ao và hai

giế đ c khôi phục lại, k ô

nằm ở vị rí ũ x a ữa

Với bố cục mặt bằng và không gian

v y, đền thờ Tổ Mẫ Â C l ột

công trình có quy mô vừa phải lại

tạo ra sự hòa h p giữa ôi r ờng tự nhiên

và xã hội, giữa trời v đất

- ói đến giá trị kiến trúc và giá trị

ngh thu t, chúng ta không thể không nói

đến các công kiế rú đ yê đó l :

+ Cổ đền: đ c làm theo kiểu nghi

môn có gác chuông với quy mô bề thế, toàn bộ cổ đ c làm bằng chất li đá xanh, có thể hi á đề tài chạm khắc, cổng gồm có tám trụ, bốn trụ cái và bốn trụ quân, các trụ cộ y ũ đ c chia làm

ba phần rõ r t, phầ đỉnh trụ ó đắp hình

i ng úp bụng vào nhau, với

ý ĩa ú ọi sinh lực của trời a để truyền xuố đất mẹ Nhìn một cách tổng thể, đây l ô rì ó q y ô lớn, với

ô , ứ á k ô gian bên trong và bề i đền, không gian thiêng liêng và trần tụ ồng thời

cổ đền và h thố ờng bao quanh khu

di tích còn có chứ k ẳ định vi c bất khả xâm phạ đến không gian trong di

í đền thờ này

+ Hồ ớ : b ớc qua cổng vào bên

r l đến hồ ớ i đ c coi là

“ hiên quang tỉ ” để di tích và khách

th ó ể soi mình xuố r ớc

k i v đền thờ chính Qua hồ ớc là một khoảng sân rộng, ở hai bên phải và trái là hai dãy nhà tả - hữu mạ , ía r ớc nữa là tòa nhà Tiền tế ây l đ yê ó q y

mô kiến trúc vừa phải, chỉ là ngôi nhà 3 gian 2 chái Toà tả mạ đ c dựng lên với chứ l á ô rì ụ ki để

l i si ạt, bi n lễ vào những ngày

lễ r òa ữu mạc là công trình mang chứ ờ ú á ột Ngột

Ca ại V , ai vị Vua Hùng (với danh hi u là hai vị ức Ông), ban thờ

Mẫ , đức Thánh Trầ H ạ V + Tiền tế: là công trình có quy mô lớn nhấ r á đ yê ủa di í đền thờ Tổ Mẫ Â C Về k ô ia , đ nguyên gồm có 5 gian 2 chái rộ v đ c dựng theo kiể đa lá ái Cô rì

có một cửa chính và hai cửa phụ, các cửa

y đ c làm theo kiể “ ng song hạ

bả ” v “bứ b ” Ở tòa nhà này có kết

cấu bộ khung chịu lực bằng chất li u gỗ,

với kiể vì ó “ ng giá chiêng, hạ

chồ r ờng kẻ hiê ” l bằng gỗ thể hi n

á đề i ra rí v đặt lên các cột gỗ

chịu lự v ờng bao quanh Các bộ vì kèo

r đ yê đ c liên kết với nhau

ô q a á x ng và xà trung Nhìn

vào kiểu thức kiế rú đã a dấu ấn

thời ia , đây l ô rì đ c xây dựng

vào nhữ đầu thế kỷ XX v đ c tu

bổ lại vào nhữ ầ đây

+ C á : b ớc qua Tiền tế là một

không gian nhỏ hẹp sẽ dẫn ta vào mộ đ

nguyên kiến trúc lớn có bố cục hình chữ

nhất nằm dọc và vuông góc với tòa Tiền tế,

đó l một không gian của thế giới tâm linh,

â iê , đầy huyề bí, i ự trị của

Tổ Mẫ Â C

Từ ai ía đầu hồi có thể quan sát

đ c toàn bộ công trình của ôi đền với

bố cục hình chữ “ i ” k é kí , đ

nguyên này bao gồ ba ia ó kí ớc

ngắn về chiều dài và rộng về chiều ngang,

đ yê y ó ứ ối với tòa

Tiền tế

Về không gian kiến trúc của đ

yê , đây l đ yê y ỏ về mặt

di n tích, song lại l i ra rọng, thâm

nghiêm nhất trong tổng thể á đ yê

kiến trúc, i đây l ỗ đặ ng thờ - v t

biể r đại di n cho các b c thần linh,

đó l ổ Mẫ Â C v bộ ớng của mình

Trên thực tế, có thể nh định rằng, bố

cục mặt bằng chữ “ i ” l ô rì x ất

hi đầu tiên với quy mô lớn, là yếu tố

nguyên gốc trong kiến trúc hi n nay của

đền thờ Tổ Mẫ Â C a y d sự phát

triển về mọi mặ , dâ đô đú , ầu

mở rộ sở thờ tự ê á đ yê

kiế rú : k á , bi n lễ đ c

xây dự ê v để tạo nên bố cục mặt

bằng kiến trúc tổng thể i n nay cho di

tích này

+ Ngoài ra, trong tổng thể mặt bằng kiến trúc của k di í đền thờ Tổ Mẫu

 C ò ó á đ yê : iếu

ng thiên, miế Cô đề đ c dựng lại sa y để thờ cúng các nhân v t huyền thoại của đạo Mẫ : iếu ng Thiên là sự hi n thân của Tổ Mẫ Â C

Có thể nói, ngh thu t kiến trúc ở đền

Mẫ đạt tới đỉnh cao của ngh thu t thẩm

mỹ kiến trúc Vi c trang trí trên kiến trúc

đ c chú trọng nhiề , điều này nằm trong một xu thế phát triển chung của ngh thu t trang trí kiến trúc tại á ôi đền ở ớc

a Cá đề tài trang trí ở á đ yê kiến trúc của ôi đề đã ần nào phản ánh giá trị thẩm mỹ của tổng thể công trình kiến trúc Trang trí trên kiến trúc ở đền

Mẫ đ c t p trung chủ yếu trên các cấu

ki n của 4 bộ vì nóc của Tiền tế và 2 bộ vì

ở h u cung với á ô i đề tài trang trí giố a ất cả đề đã ạo nên những bứ ra si độ , đầy sức sáng tạo, có giá trị ngh thu t thẩ ĩ a iều làm mọi ời quan tâm trong phần kiến trúc là những giá trị ngh thu t chạm khắc trong kiến trúc với tiến bộ về kĩ thu t và thẩ ĩ, thu đ ời Các chi tiết kiế rú , a v đ c thể

hi n công phu, mềm mại, tinh xảo với các chủ đề trang trí quen thuộc

ền Mẫ Â C i l iữ nhiều di

v q ý, đa dạng, phong phú về cả chủng loại và chất li : ỗ, đá, đồng, sứ, giấy… r đó di v t gỗ chiế đa số,

i, á , â đối, ng thờ…

đ c chạm khắc công phu, tinh xả ây l những tác phẩm ngh thu t thể hi n bàn tay tài hoa, khéo léo và tinh tế của ông cha ta trong ngh thu t tạo tác, phản ánh nhiều mặt của đời sống xã hội và nhữ ớc vọng về cuộc sống tố đẹ

2.3 Giá trị cấu kết cộng đồng và

cân bằng đời sống tâm linh

Ngoài di sản v t thể, đền Mẫ Â C

ò l iữ nhiều di sản phi v t thể, đó

chính là lễ hội ờng niên ở đền Hàng

v y 7 á iê Â lịch, nhân

dân xã Hiề L , y n Hạ Hòa tổ chức

lễ hội với nghi thức trang trọ để ởng

nhớ Mẫu Mẹ Â C , ời mẹ đầu tiên

của dân tộc Không chỉ có thế, lễ hội còn là

sự ki để khắc sâu vào tâm thức của mỗi

ời dân về truyền thống uố ớc nhớ

nguồn của dân tộc Vi t Nam

Diễn trình lễ hội đền Mẫ ờng

đ c diễ ra sa : B ổi sáng ngày 6

tháng riêng, 7h30' dân làng làm lễ mở cửa

đền, tiến hành quét dọn v sinh, sắ đặt các

đồ thờ cúng buổi chiề đ a á đồ thờ

phụng cho cuộ r ớc ra sân và thực hành

nghi lễ mộc dục, ra quan, nh p tịch Ngày

hôm sau (7 tháng riêng) 7h30' sáng làm lễ

r ớ v , r ớc Tổ Mẫ Â C , ổ chứ đại

lễ - dâ , b ổi chiều tổ chức hát

v , ầ đồ v á rò i dâ ia ại

đề , đến 17h00' tổ chức lễ tạ á v đó

cửa đền

Qua vi c tổ chức lễ hội, sự cố kết cộng

đồ đ c củng cố, vi c phụng thờ

chung một vị Tổ Mẫu chính là s i dây liên

kết tất cả các thành viên trong cộ đồng

thành một khối thống nhất Mỗi khi chuẩn

bị tổ chức lễ hội, các cá nhân trong cộng

đồ l d ờ đều nh n thấy trách

nhi m và vai trò của mình với sự ki n lớn

r K ô ỉ nhữ ời đ c

dân làng cử ra lo li u tổ chức mà ngay cả

từ nhữ ời đ c giao trách nhi m bi n

sắm v t phẩ dâ á đến nhữ ời

đ c chọn vào các vai diễn trong hội, các

chân bồi tế, chấp sự hay bất cứ một vi c

nhỏ đó để phục vụ cho ngày hội đều

phải có ý thức rõ ràng về công vi c mình

đa l ó liê q a đến cả cộ đồng Niề i đó đ c cộ đồng tin rằng, những công vi liê q a đến thần thánh nếu làm tố ì đ c ban phúc còn làm không tốt thì tai vạ đến cả l C í điều này là mối dây liên kế , á độ đến sự

đ kết nhất trí của cả cộ đồng Kể cả nhữ ời k ô đ c giao nhi m vụ

ũ đều trong tâm thế sẵ s iú đỡ nhữ ời có trách nhi m mà không quản ngại, k ó k iễn là họ có thể hoàn thành tốt công vi đ c giao trong ngày hội của làng Qua thời gian vài ba ngày cùng làm vi c, cùng, lo lắng, cùng vui

i, ù ởng thụ các giá trị v óa, các thành viên trong cộ đồ đều có ý thức cao về vai trò và trách nhi m của

ì đối với t p thể ồng thời, q a đây đã thắt chặt mối quan h giữa các thành viên trong cộ đồng với nhau Thực tế cho thấy, hội l đã v đa iú ời dân

ó điều ki n hiể a , ầ ũi a

v ó k ả xóa tan những ấm ức, những mâu thuẫ r đời ờng Lễ hội

ũ l dịp con cháu của l dù l xa

ũ ố gắng thu xếp công vi để trở về

q ê , về với hội l ó l dịp các

ia đì đ c tụ họ đô đủ, gặp gỡ, trao đổi v ù a bữa s ọp, điề y đã ạo nên s i dây liên kết về mặt tình cảm, thắt chặ á ối quan h trong cộ đồng Mỗi lần tham dự lễ hội,

ời dân lặ i e đọc bả ú v rồi kí dâ é lê r ớc linh vị thần linh là mỗi lầ á đ c nghe kể về cuộ đời và công trạng của Tổ

Mẫ Â C - Bà mẹ xứ sở dân tộc Qua thời gian, nhữ dò v ự ghi trong bản

ú v ở k ó iểu, khó nhớ ấy

đã ấm sâu vào tâm thức của các thế h

ời dân trong cộ đồng

ã ừ lâ , ền Mẫ Â C k ô ỉ

là một thắng cả đẹ ò l i ầu

nguy n tâm linh của nhữ ời dân xã

Hiề L v d k á p ph L

i ứa đựng những giá trị v óa â

li vô iá, ê đền Mẫ Â C ừ lâ đã

đ i l i ầ a v ũ l i e

chở về đời sống tâm linh của ời dâ địa

ế i đây ời dâ ờng

cầu tài, cầu lộc, cầ d yê , ời thì cầu

bình an, sức khỏe cho mọi ời trong gia

đì Cũ ó ữ ời đế đây ỉ để

tìm lấy những giây phút bình yên nhằm

x a a đi ững lo toan bộn bề trong cuộc

sống Dù mụ đí đi ữa,

ựu chung lại, k i đế i y, ọi

ời đều mang theo tấm lòng thành kính,

từ đó ọ ì đ đến với đức tin, sự thanh

thản, bình an trong tâm hồn

ền Mẫ Â C l i si ạ v

hóa, tâm linh của â dâ địa ,

q a đó ững giá trị v óa i v t thể đã

đ c kết tinh và biểu hi n ở lễ hội qua các

trò diễn dân gian Lễ hội đền Mẫ Â C

là một trong những lễ hội đặc sắc luôn

ớng về cội nguồn, nhớ ời đã si

thành ra dân tộc Vi t Nam

Khi xã hội hi đại, ời ngày

càng b n rộ bởi nhiều công vi c khác

a , đôi k i ời cảm thấy mình

đa bị cuố đi v k ô ò ời ia để

tìm lại í ì í k i

cầu v t chất dầ đ c cải thi n và nâng lên,

thì nhu cầ ởng thụ v óa, đặc bi t là

v óa â li y ủng cố v

lên theo thời gian Lúc này, co ời tìm

về nhữ i ờ tự l ột cách thứ để

cân bằ â lý â si r ớc sự chứng

giám của thần linh, của quyền lực vô biên,

ời đã b y ỏ đ c nhữ điề ớc

vọng, thầ kí riê , ọ thấy i ởng

v r đầy hy vọng Mỗi ời dân có cảm

iá đ c an ủi, ó lý d để tiếp tục sống và

v lê r ộc sống vốn chứa đầy những vấ đề phức tạ Q a đó, ái ôi đ c thể hi n sự , a, đ c bảo tr giữa cái

ta ồ v đầy tính ràng buộc Niề i đó

là một trong những lý do sinh tồn của cuộc đời mỗi ời dân sống trong cộ đồng làng xã

Bên cạ đó, k i đến với lễ hội, mỗi

ời dâ đa rở về với cội nguồn, gốc rễ của mình Hòa mình trong những khoảng thời gian phi hi n tại phi quá khứ,

ời đ c t ởng những giây phút

iê liê , đ iê bái, ỡng vọng những biể ng cao cả, những biểu

ng hi n thân của giá trị cao quý Lễ hội

có lẽ không chỉ là chuyến du ngoạn vào thế giới của sự a i rần tục mà bởi

ù lú đó ời ta thấy vững vàng về mặt â lý , bởi ý thức về niềm tự hào,

về trụ cột tinh thần Mỗi thành viên trong

cộ đồng sẽ thấy mình là một bộ ph n không thể tách rời, ràng buộc và mang tính cộng sinh, cộng m nh, cộng cảm với một

ể lớ la đó l ộ đồng và dân tộc Ở đây, lý trí và tình cảm trộn lẫ đa

xe a để tạ í á địa , í á dâ ộc

Có ể ói, di í đề Mẫ Â C

ứa đự ữ iá rị đặ bi về lị sử,

v óa, , kiế rú , đồ ời

ũ í l i ắ bó iế với đời

số ộ đồ r si ạ v óa,

í ỡ , ể i đạ lý ố ớ ớ

ồ , ự dâ ộ , sự ố kế ộ đồ

ủa dâ Hiề L - Hạ Hòa ói riê

v ủa dâ ộ Vi a ói

* Lời kết: Di í L VH Mẫ Â C

l ộ iá rị r ờ ồ , l i sả vô iá

ủa dâ ộ Vi a ầ đ bả v , iữ

ì v á y iá rị để đá ứ ầ

ở ụ v óa y a ủa â dân ặ bi r ời kỳ đổi ới, đấ

ớ đa đẩy ạ ô i óa, i

đại óa, ội q ố ế, vấ đề y

đ đề a v í ò l ộ r

i vụ ấ bá H ba iờ ế , ô

á bả ồ v á y á iá rị ủa di

í đề Mẫ Â C ầ đ ờ

v â a i q ả ạ độ

Vi bả ồ , ô ạ v k ai á

những giá trị của đền Mẫ Â C ải đả

bả yê ầ k ô l sai l á iá rị

vố ó ủa ó C í vì v y, ú a

k ô ể để á iá rị r di í bị l

sai l ặ ấ đi r q á rì bả ồ

v k ai á , điề y sẽ l sai l lị

sử, ấ iá rị ố ủa di í

Thông qua bài viế , á iả

ố ọi ời, những con cháu Mẫu Mẹ

 C ô ay, ãy ù a ay, chung sức giữ ì v á y á iá rị

a đẹp của đền Mẫ Â C để cho những giá trị ấy đ ãi ãi r ờng tồn

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Trần Thị An, Phạm Minh Thảo, Bùi Xuân Mỹ

(1998), Truyền thuyết Việt Nam, xb V óa

thông tin, Hà Nội

2 Vũ Ki Biê (s ầm và biên soạn) (2008),

Giới thiệu khu di tích lịch sử Đền Tổ Mẫu Âu

Cơ, chịu trách nhi m xb Sở V óa v

Thông tin Phú Thọ

3 UBND huy n Hạ Hòa, Ban quản lý khu di

í đền thờ Tổ Mẫ Â C (2011), Khu di

tích lịch sử đền Mẫu Âu Cơ, chịu trách nhi m

Nxb Bả Hù V ú ọ

Ngày b i: 25/4/2016 Biê x : 15/5/2016 D y đ : 20/5/2016