Tiểu luận cao học đạo đức người làm báo trong thời đại bùng nổ truyền thông

A . Mở đầu Báo chí có sự tác động mạnh mẽ, rộng lớn và nhanh chóng vào toàn bộ xã hội, ảnh hưởng đến tinh thần, đạo đức của công chúng. Nó có vai trò quan trọng trong việc tạo dựng và định hướng dư luận xã hội. Nhà báo là chủ thể của hoạt động báo chí. Đảng và nhà nước ta đã xác định rằng: người làm báo là chiến sỹ trên mặt trận văn hóa tư tưởng. Để thực hiện được những công việc đó, đòi hỏi nhà báo không chỉ có kiến thức sâu rộng, giỏi nghiệm vụ mà còn có tâm trong sáng. Nếu nhà báo đưa một thông tinn không có thật hoặc bóp méo sự thật thì sẽ có tác hại rất lớn. Vì vây, trong hoạt động báo chí, vấn đề đạo đức nghề nghiệp của nhà báo luôn được coi là một trong những vấn đề then chốt. Nhìn chung, phần lớn các nhà báo hoạt động đúng định hướng chính trị, đúng pháp luật, thực hiện tốt nhiệm vụ của mình. Bên cạnh việc tích cực tuyên truyền Chủ nghĩa MácLê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, pháp luật của nhà nước đến cán bộ, đảng viên và nhân dân; phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân đến Đảng, Nhà nước; góp phần cổ vũ, động viên phong trào thi đua yêu nước, phát hiện biểu dương các nhân tố, điển hình tiên tiến, gương người tốt, việc tốt. Đội ngũ nhà báo Việt Nam còn tham gia tích cực vào chống tham nhũng, lãng phí, chống “diễn biến hòa bình” góp phần giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, nâng cao lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Song nền kinh tế thị trường cũng bộ lộ nhiều khuyết điểm. Mặt trái của nó như: coi trọng sức mạnh đồng tiền, nảy sinh nhiều tệ nạn xã hội… tác động không nhỏ đến nhân các của con người khiến đạo đức xã hội có nhiều biến đổi. Sự xa ngã của một bộ phận cán bộ báo chí với số nhà báo bị thu thẻ, số đơn khiếu kiện báo chí cũng phần nào cho thấy mức độ đáng báo động trong đạo đức nghề nghiệp làm giảm uy tín của Đảng, Nhà nước, gây mất lòng tin trong nhân dân, ảnh hưởng xấu đến xã hội. Làm bất cứ công việc gì cũng phải có đạo đức, riêng đối với báo chí hoạt động đặc biệt có tính đặc thù rất cao. Với nghề báo, đạo đức nghề nghiệp là vấn đề sống còn, là nền tảng của người làm báo.

A Mở đầu

Báo chí có sự tác động mạnh mẽ, rộng lớn và nhanh chóng vào toàn

bộ xã hội, ảnh hưởng đến tinh thần, đạo đức của công chúng Nó có vai tròquan trọng trong việc tạo dựng và định hướng dư luận xã hội Nhà báo làchủ thể của hoạt động báo chí Đảng và nhà nước ta đã xác định rằng:người làm báo là chiến sỹ trên mặt trận văn hóa- tư tưởng Để thực hiệnđược những công việc đó, đòi hỏi nhà báo không chỉ có kiến thức sâurộng, giỏi nghiệm vụ mà còn có tâm trong sáng Nếu nhà báo đưa mộtthông tinn không có thật hoặc bóp méo sự thật thì sẽ có tác hại rất lớn Vìvây, trong hoạt động báo chí, vấn đề đạo đức nghề nghiệp của nhà báoluôn được coi là một trong những vấn đề then chốt

Nhìn chung, phần lớn các nhà báo hoạt động đúng định hướng chínhtrị, đúng pháp luật, thực hiện tốt nhiệm vụ của mình Bên cạnh việc tíchcực tuyên truyền Chủ nghĩa Mác-Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quanđiểm, đường lối của Đảng, pháp luật của nhà nước đến cán bộ, đảng viên

và nhân dân; phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân đếnĐảng, Nhà nước; góp phần cổ vũ, động viên phong trào thi đua yêu nước,phát hiện biểu dương các nhân tố, điển hình tiên tiến, gương người tốt,việc tốt Đội ngũ nhà báo Việt Nam còn tham gia tích cực vào chống thamnhũng, lãng phí, chống “diễn biến hòa bình” góp phần giữ vững ổn địnhchính trị, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, nâng cao lòng tin của nhândân đối với Đảng và Nhà nước

Song nền kinh tế thị trường cũng bộ lộ nhiều khuyết điểm Mặt tráicủa nó như: coi trọng sức mạnh đồng tiền, nảy sinh nhiều tệ nạn xã hội…tác động không nhỏ đến nhân các của con người khiến đạo đức xã hội có

nhiều biến đổi Sự xa ngã của một bộ phận cán bộ báo chí với số nhà báo

bị thu thẻ, số đơn khiếu kiện báo chí cũng phần nào cho thấy mức độ đángbáo động trong đạo đức nghề nghiệp làm giảm uy tín của Đảng, Nhà nước,gây mất lòng tin trong nhân dân, ảnh hưởng xấu đến xã hội

Làm bất cứ công việc gì cũng phải có đạo đức, riêng đối với báo chí

- hoạt động đặc biệt có tính đặc thù rất cao Với nghề báo, đạo đức nghềnghiệp là vấn đề sống còn, là nền tảng của người làm báo

B Nội dung

I Nhận thức chung về đạo đức nghề nghiệp và đạo đức nghề

báo

1.1 Nhận thức chung về đạo đức nghề nghiệp

Nói đến đạo đức nghề nghiệp là phải nói tới lương tâm nghề nghiệp.Lương tâm nghề nghiệp là biểu hiện tập trung nhất của ý thức đạo đức cánhân trong thực tiễn; nó vừa là dấu hiệu vừa là thước đo sự trưởng thànhcủa đời sống đạo đức cá nhân Mỗi con người với tư cách một chủ thể đạođức đã trưởng thành bao giờ cũng biểu hiện là người sống có lương tâm,

mà rõ nét nhất là trong hoạt động nghề nghiệp của họ Lương tâm nghềnghiệp là ý thức trách nhiệm của chủ thể đối với hành vi của mình tronghoạt động nghề nghiệp, là thái độ và cách ứng xử của người làm nghềtrước lợi ích của người khác, của xã hội; là sự tự phán xử về các hoạt

Trong đạo đức nghề nghiệp cũng như đạo đức nói chung, trạng tháikhẳng định của lương tâm có vai trò nâng cao tính tích cực của con người,giúp cho con người tin tưởng vào mình trong quá trình hoạt động nghềnghiệp Niềm tin tưởng đó là động lực bên trong thôi thúc con người vươntới cái thiện, cái tốt đẹp, cái cao cả; loại trừ cái xấu, cái nhỏ nhen, ty tiệnnhằm làm cho xã hội ngày một tốt đẹp hơn Thật bất hạnh đối với những

kẻ làm điều ác cho người khác mà không bị lương tâm cắn dứt, dằn vặt.Chẳng hạn, buôn bán gian lận, bán hàng giả hoặc cậy chức, cậy quyền đẩyngười khác vào đường cùng… mà “lương tâm” của những kẻ đó vẫnkhông hề gợn lên một chút day dứt trước tình đồng loại

Muốn giữ được đạo đức nghề nghiệp, trước hết phải giữ được lươngtâm nghề nghiệp, bởi vì, làm điều ác lần thứ nhất thì lương tâm còn dằnvặt, cắn dứt nhưng điều ác được lặp lại thì lương tâm biến mất Lúc đócũng là thời điểm báo trước sự đổ vỡ của lòng tự tin, lòng tự trọng nghềnghiệp.

Trong thực tiễn đạo đức, người có lương tâm trong sạch là người cókhả năng tự ý thức và đánh giá được bản chất lương thiện của chính mình.Ngược lại, mọi giá trị đạo đức sẽ tiêu tan khi chủ thể không còn cảm giác

về lương tâm trước những việc làm sai trái của bản thân

Để giữ gìn uy tín nghề nghiệp trong xã hội, những người có hành vi tráivới lương tâm nghề nghiệp sẽ bị người hoạt động cùng nghề phê phán;đồng thời, dư luận xã hội sẽ lên án và thậm chí, pháp luật sẽ trừng trị Chỉ

có sự phê phán mạnh mẽ của dư luận xã hội, sự trừng phạt thích đáng củapháp luật mới có thể thức tỉnh và phục hồi được lương tâm của nhữngngười đã đánh mất nó Khi lương tâm được thức tỉnh trong hoạt động nghềnghiệp cũng có nghĩa là nghĩa vụ đạo đức trước nghề nghiệp của chủ thểbắt đầu được khôi phục

Nghĩa vụ đạo đức không chỉ là sự đòi hỏi, yêu cầu của xã hội đối với cánhân mà còn là nhu cầu tiến bộ và hoàn thiện của chính bản thân mỗingười Vì thế, nghĩa vụ đạo đức không phải là sự ép buộc từ bên ngoài mà

nó là sự gắn bó chặt chẽ với ý thức về lẽ sống, hạnh phúc và triết lý sốngcủa mỗi con người Trong lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp cũng vậy, nghĩa

vụ đạo đức nghề nghiệp đòi hỏi mỗi cá nhân phải giải quyết một cách hàihoà giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xã hội Mỗi bước tiến bộ nghề nghiệpcủa cá nhân đều gắn liền với sự tiến bộ của xã hội và sự trưởng thành về

mặt nhân cách của mỗi người Trong quá trình hoạt động nghề nghiệp,mỗi người lựa chọn cho mình một triết lý nghề nghiệp riêng, không nhữngkhông mâu thuẫn với lợi ích của người khác và của xã hội mà còn đápứng những yêu cầu, đòi hỏi của xã hội Trong xã hội ta hiện nay, quanniệm cho rằng, “tiền không phải là tất cả, cái quý hơn tiền đó là niềm tinnơi con người và lòng tự trọng” đã trở thành lẽ sống trong hoạt động nghềnghiệp của không ít người Đó thực sự là một giá trị đáng trân trọng trongđời sống đạo đức của xã hội nói chung và đạo đức nghề nghiệp nói riêng.Chính những quan niệm đúng đán vè nghề nghiệp đã giúp mỗi chủ thểđạo đức nhận thức một cách sâu sắc sự thống nhất giữa lợi ích cá nhân vàlợi ích xã hội, giữa hạnh phúc của bản thân với hạnh phúc của người khác

và hạnh phúc chung của xã hội Đó cũng là lý do làm cho ý thức về nghĩa

vụ đạo đức được nuôi dưỡng, củng cố và phát triển trong môi trường xãhội lành mạnh; mỗi cá nhân đều cảm thấy yêu cuộc sống, yêu lao động vànghề nghiệp của mình Nếu mất đi ý thức về nghĩa vụ đạo đức cũng cónghĩa là đã đánh mất ý thức về bản thân mình, mất đi ý nghĩa làm ngườicủa mình và lao động nghề nghiệp cũng không còn động lực xã hội caođẹp Với sự định hướng của những giá trị đạo đức trong lao động nghềnghiệp, cái thiện được bảo vệ và cái ác bị đẩy lùi Vượt qua tất cả nhữngkhó khăn trở ngại, thách thức trong cuộc sống, con người ngày càng cóđầy đủ cơ sở để nhận thức, kiểm nghiệm và tin vào những giá trị mà nghĩa

vụ đạo đức mang lại Cũng chính vì lý do như vậy mà ý thức về nghĩa vụđạo đức được tất cả các thế hệ trong xã hội vun đắp, giữ gìn, phát triển,hoàn thiện và trở thành một giá trị tinh thần quý báu của dân tộc

1.2 Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo

Đạo đức nghề nghiệp được hiểu như là những tiêu chuẩn, nguyêntắc được xã hội và những người trong nghề thừa nhận, quy định thànhquan hệ của con người với con người trong một nghề và trong toàn xã hộitheo một hệ tiêu chí riêng biệt Mỗi xã hội, mỗi quốc gia, mỗi chế độchính trị đều có hệ chuẩn cho hoạt động báo chí và có quan niệm khácnhau về đạo đức nghề báo Đối với nghề báo, quan niệm về đạo đức cũngvẫn dựa trên đạo đức xã hội nói chung để phân biệt tốt-xấu, thiện-ác Tuynhiên trên thực tế giữa cái xấu và cái tốt của nghề báo hiện nay, những ý

đồ không tốt của tác giả trong một bài báo thật khó phân định, mà cái cốtlõi vẫn là cái tâm nhà báo và tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng

Trong cuốn “Thuật ngữ Báo chí- truyền thông” tác giả cho rằng đây

là kháo niệm chỉ tư cách, lương tâm nghề nghiệp trong hoạt động báo chí,biểu hiện qua hành vi, nguyên tắc ứng xử của người làm báo

Theo Phó giáo sư, tiến sỹ Nguyễn Văn Dững thì khi nói đến đạo đứcnghề nghệp của nhà báo là nói đến các mối quan hệ ứng xử của nhà báotrong quá trình tác nguyện”, “ nói đến thái độ và hành vi ứng xử của nhàbáo trong từng tình huống cụ thể

Như vậy, đạo đức nghề nghiệp của nhà báo là những quy tắc, chuẩnmực quy định thái độ và hình vi ứng xử của nhà báo trong các mối quan

hệ nghề nghiệp

Đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam được xác lập trên

cơ sở thống nhất với báo chí thế giới và dựa trên cơ sở thực tiễn hoạt độngbáo chí Việt Nam Ở Việt Nam, những người làm báo Việt Nam đều làcông dân của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nên đạo đức

nghề báo không thể tách rời những chuẩn mực đạo đức của mỗi con ngườiViệt Nam trong thời kỳ này Chính về thế, những phẩm chất yêu nước,thương dân, trung thành với chủ nghĩa xã hội, lòng nhân đạo xã hội chủnghĩa… phải trở thành nền tảng chả đạo đức nhà báo Việt Nam.

Hội Nhà báo Việt Nam đã đưa ra 9 điều quy định đạo đức báo chíViệt Nam Cụ thể:

Điều 1: Tuyệt đối trung thành với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sảnViệt Nam

Điều 2: Luôn gắn bó với nhân dân, hết lòng phục vụ nhân dân

Điều 3: Hành nghề trung thực, khách quan, tôn trọng sự thật

Điều 4: Sống lành mạnh, trong sáng, không lợi dụng nghề nghiệp để

vụ lợi và làm trái pháp luật

Điều 5: Gương mẫu chấp hành pháp luật, làm tròn nghĩa vụ côngdân, làm tốt trách nhiệm xã hội

Điều 6: Bảo vệ bí mật quốc gia, nguồn tin và giữ bí mật cho ngườicung cấp thông tin

Điều 7: Tôn trọng, đoàn kết, hợp tác giúp đỡ đồng nghiệp trong hoạtđộng nghề nghiệp

Điều 8: Thường xuyên học tập, nâng cao trình độ chính trị, văn hóa,nghiệp vụ, khiêm tốn cầu tiến bộ

Điều 9: Gìn giữ và phát huy văn hóa dân tộc đồng thời tiếp thu cóchọn lọc các nền văn hóa kh

Những quy định này là nhằm điều chỉnh hành vi của nhà báo, ngănngừa những hành vi không đúng đắn, nhưng không mang tính chất cưỡng

chế mà chỉ mang tính tự giác trên cơ sở trách nhiệm, lương tâm và lòng tựtrọng của nhà báo Căn cứ vào những tiêu chuẩn đạo đức này và dựa vàotính chất của những hành vi, mỗi nhà báo sẽ phải biết tự điều chỉnh hành

vi của mình trong hoạt động tác nghiệp Quy ước đạo đức báo chí ViệtNam là văn bản pháp quy đối với nhà báo

1.3 Tầm quan trọng của đạo đức nghề báo

Báo chí có vị trí, vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, ngày càngđược nâng lên, nó trở thành bộ phận quan trọng không thể thiếu trong đờisống tinh thần của con người Báo chí có vị trí, vai trò to lớn, cùng lúc cóthể tác động đến nhiều người, nhiều tầng lớp xã hội, nhiều lĩnh vực củacuộc sống nên những người làm nghề báo trong mỗi tác phẩm của mìnhphải nhận thức sâu sắc từng việc làm, cân nhắc kỹ lưỡng và xem xét cẩntrong những hậu quả có thể xảy ra với xã hội Chỉ cần một chút thiếu cẩntrọng của nhà báo, xã hội phải gấp trăm ngàn lần công sức để khắc phụchậu quả Cùng đưa tin về một sự việc, nhưng nhà báo có đạo đức sẽ đặt lợiích của số đông, của công chúng, nhân dân lên trên, còn nhà báo thiếu đạiđức nghề nghiệp đầu tiên sẽ nghĩ đến lợi ích bản thân hoặc cơ quan báochí mình mà bấp chấp hậu quả xảy ra với xã hội

Xét một cách toàn diện, nghề nào cũng cần có đạo đức Nhưng vớimột nhà báo- những người luôn được coi là đại diện cho tiếng nói củanhân dân, thì đạo đức nghề nghiệp lại cần phải được đề cao Lương tâmnghề nghiệp, trách nhiệm với sự kiện, con chữ Với nhà báo, danh tiếng làđiều xã hội công nhận cho những cống hiến của họ Những cống hiến ấykhông tính bằng một vài bài báo hay vài tháng, vài năm mà phải bằngcuộc đồi phấn đấu lao động không mệt mỏi Tuy nhiên, thực tế để trở

thành một nhà báo có đạo đức nghề nghiệp không đơn giản chút nào.Không phải cứ tuân theo đầy đủ các quy định của luật pháp đã trở thànhnhà báo có đạo đức Thực tiễn cuộc sống đa dạng, muôn hình muôn vẻ Vìthể, nhà báo phải trau dồi đạo đức thì mới đáp ứng được yêu cầu củaĐảng, của nhân dân, của xã hội Đặc biệt trong cơ chế thị trường phức tạphiện nay, báo chí nói chung, nhà náo nói riêng luôn chịu tác động haichiều: tích cực và tiêu cực, nó vừa đặt ra nhiều cám dỗ nhưng cũng là nơi

“lửa thủ vàng”

Chương II

Đạo đức người làm báo trong thời đại bùng nổ truyền thông

2.1 Đạo đức người làm báo là nền tảng của hoạt động báo chí.

Trong thời kỳ bùng nổ thông tin như hiện nay, rất dễ dàng tìm thấynhững bài viết chỉ ra những điểm “phi đạo đức” của người làm báo, biểuhiện thông qua việc: Thông tin sai sự thật (do phóng viên bịa ra), thông tinméo mó (sai một phần), không quan tâm đến hậu quả của thông tin, ứng

xử nhẫn tâm, đưa tin không khách quan vì mục đích vụ lợi…

Ví dụ:

Vụ việc “cha chồng dính nàng dâu ở Tiền Giang” là một ví dụ buồn cho việc phóng viên tự bịa thông tin Câu chuyện “tào lao” được trao đổi ngoài lề lớp học, phóng viên tình cờ nghe được, vậy là thành bài viết

“hot” Thay vì xác minh cặn kẽ nguồn cơn, phóng viên cứ bê nguyên xi những gì nghe được (và cả không nghe được) lên mặt báo Dù phóng viên trên đã bị treo bút vĩnh viễn, nhưng hậu quả của vụ việc vẫn còn âm ỉ Một làng quê bình yên bị rối tung, nhiều cá nhân có liên quan trực tiếp,

gián tiếp đều bị vạ lây Và quan trọng hơn hết, niềm tin của công chúng đối với báo chí bị giảm sút nghiêm trọng.

Ví dụ:

Năm 2013, phóng viên Q.K (báo Công Lý) đã thông tin sai sự thật trong bài báo: “Quảng Nam: Dân gồng mình chống bão, Bí thư thành phố Tam Kỳ “vô tư” ngồi nhậu” Theo Sở Thông tin và Truyền thông Quảng Nam, hành vi trên đã vi phạm điểm a, Khoản 2, Điều 7, Nghị định

số 02/NĐ-CP Cùng với việc ra quyết định xử phạt, Giám đốc Sở Thông tin và Truyền thông Quảng Nam Hồ Quang Bửu cũng đã ký văn bản gởi

Bộ Thông tin và Truyền thông, Cục Báo chí, Cục Quản lý phát thanh truyền hình và thông tin điện tử yêu cầu xử lý các trang báo: Đất Việt, Tin Tức, Báo Mới… đã đăng tải thông tin sai sự thật này tạo dư luận tiêu cực làm ảnh hưởng đến địa phương Qua xác minh, không có việc các quan chức thành phố Tam Kỳ “ăn nhậu” trong lũ, mà họ chỉ ăn tối sau khi đi kiểm tra tình hình bão lũ về Bản thân tác giả cũng đã thừa nhận những sai trái, vì vội vàng viết bài gởi tòa soạn, không kiểm chứng kỹ thông tin nên xảy ra sai sót trên.

-Một thực trạng đáng buồn khác là việc “copy-paste” đã khiến một

bộ phận người làm báo trở thành “chuyên gia ẩm thực xào nấu” Nhiềuđồng nghiệp lần phải than trời vì bài của mình “được” in ở một tờ báokhác, nhưng tên tác giả là… một ai đó Họ sao chép nguyên văn, hoặckhéo hơn thì thêm mắm giặm muối chút đỉnh, rồi lãnh nhuận bút Mà cái

sự “thêm thắt” này lại làm cho bài viết trở nên méo mó, sai sự thật (bởi họ

có biết rõ vụ việc đâu!)

Ví dụ: Đã từng xảy ra một người đàn ông nổi cơn ghen giết chết vợ

hờ của mình tại thành phố Long Xuyên, An Giang: “Đứa con của nạn nhân còn quá nhỏ, chưa ý thức được việc mẹ đã bị giết chết, nên vẫn vô tư cười đùa trong đám tang của mẹ”, Tuy nhiên, một tờ báo lá cải lấy sửa lại thành “Đứa bé gào khóc thảm thiết bên quan tài, miệng không ngừng thốt lên: “Trả mẹ lại đây!”…” Nếu như gia đình nạn nhân mà đọc được bài viết ấy, họ sẽ nghĩ thế nào về những người làm báo, khi chỉ vì “giật gân, câu khách” mà báo chí biến đen thành trắng, biến không thành có?

Theo các nhà nghiên cứu, tình trạng báo động về đạo đức người làmbáo bắt nguồn do quá trình toàn cầu hóa thông tin, sự bùng nổ của cácphương tiện truyền thông trên Internet Trào lưu hội nhập và toàn cầu hoádẫn đến áp lực cạnh tranh mạnh mẽ giữa các cơ quan truyền thông, khôngchỉ với nước ngoài mà ngay cả trong nước, tìm mọi cách để có thông tinnhanh, hay và độc quyền Bên cạnh đó, khuynh hướng thương mại hóabáo chí khiến sản sinh ra một bộ phận người làm báo yếu về chuyên mônnghiệp vụ, kém về đạo đức, chỉ chạy theo đồng tiền…

Tính khách quan chân thật là nguyên tắc cơ bản, cốt lõi của báo chí.Nếu bỏ qua, xâm phạm nguyên tắc đó, báo chí không thể thực hiện đượcchức năng quan trọng nhất là phản ánh bản chất của sự thật Ở đây ý chỉ rõbản chất chứ không phải là hiện tượng mà ta nhìn thấy bên ngoài Sự thậtđược nhìn nhận dưới các góc độ, với rất nhiều chi tiết, mức độ khác nhau.Điều đó phụ thuộc vào tính chủ quan của nhà báo Một người làm báo cókiến thức, bản lĩnh, trách nhiệm và đạo đức sẽ luôn nhìn sự thật ở góc độmang tính bản chất nhất Người không hội đủ những yếu tố đó, nhữngngười vụ lợi, thiên kiến, có ý đồ xấu thì sẽ khai thác sự thật theo cách khác

và làm sai lệch bản chất sự thật, những thông tin họ đưa ra có thể đúngmột phần nhưng người đọc sẽ cảm nhận bản chất khác hẳn.

Báo chí cách mạng Việt Nam có truyền thống vẻ vang, phản ánhchân thực và khách quan đời sống xã hội, trong đó tính nhân văn luônđược đề cao Người làm báo hôm nay cần quan tâm đúng mức hơn về tínhnhân văn trong tác nghiệp Nếu báo chí không hướng tới giá trị nhân văncao đẹp thì không thể góp phần bồi đắp nền tảng văn hóa - tinh thần cho

xã hội, để từng con người, từng gia đình và rộng hơn là cả xã hội cảm thấybình yên

Tính chính trực của người làm báo là rất quan trọng Bởi đứng trướcmột biển thông tin xô bồ, hỗn tạp, điều quyết định giúp nhà báo đưa đượcnhững thông tin tích cực, lành mạnh, đúng đắn tới độc giả là tính chínhtrực Để hỗ trợ, phục vụ cho sự chính trực đó, rất cần năng lực và trình độtác nghiệp cao Nhiều khi muốn mà không có khả năng tác nghiệp thì tínhchính trực cũng bị hạn chế Đạo đức, năng lực hòa quyện với nhau, tạonên chân dung của người làm báo, thể hiện qua hiệu quả, tác dụng, chấtlượng tác phẩm Và tổng thể, rất nhiều gương mặt nhà báo sẽ tạo nên chândung của một nền báo chí Trách nhiệm của báo chí là quyết đứng về cáithiện, giúp độc giả dám đứng về cái thiện, không run sợ trước cái ác Điều

đó phụ thuộc rất nhiều vào tính chính trực, lòng quả cảm, dám dấn thâncủa nhà báo Đó là biểu hiện cao nhất của đạo đức nghề nghiệp

Nhiều người đặt câu hỏi, có cần thiết phải xây dựng một bộ quy tắcứng xử cho phóng viên đi tác nghiệp hay không? Ở Việt Nam, trước hết,nhà báo phải nắm vững và tuân thủ Hiến pháp, Luật Báo chí Luật Báo chínăm 2016 do Quốc hội khóa 13 thông qua có một điều quy định rất rõ

ràng, cụ thể về chức năng, nhiệm vụ của Hội Nhà báo Việt Nam, trong đó

có nhiệm vụ ban hành, tổ chức thực hiện Quy định đạo đức nghề nghiệpcủa người làm báo Việt Nam Tại hội nghị toàn quốc Hội Nhà báo ViệtNam vừa qua, đồng chí Võ Văn Thưởng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thưTrung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương đã nhấn mạnh vấn

đề đạo đức báo chí Trong phát biểu bế mạc hội nghị đó, đồng chí ThuậnHữu, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịchHội Nhà báo Việt Nam đã khẳng định: Hội Nhà báo Việt Nam sẽ tổ chứcmột đợt sinh hoạt sâu rộng để học tập, quán triệt Luật Báo chí 2016 và trên

cơ sở đó, góp ý, bổ sung, điều chỉnh và xây dựng Quy định đạo đức củangười làm báo Việt Nam sao cho phù hợp với tinh thần Hiến pháp, phùhợp Luật Báo chí và thực tiễn đời sống báo chí, đời sống xã hội hiện nay.Đây là đợt sinh hoạt rất quan trọng, có ý nghĩa sâu sắc cả về chính trị, tinhthần và nghề nghiệp đối với các nhà báo Do đó, đạo đức báo chí đang trởthành một vấn đề có tính cốt lõi, nền tảng của hoạt động báo chí ngày nay.Nếu xa rời nền tảng đó, báo chí không thể hoàn thành trách nhiệm đối với

xã hội

2.3 Đạo đức nhà báo trước sự phát triển của mạng xã hội.

Mạng xã hội hiện nay phát triển quá mạnh, nhiều thông tin, cónhững thông tin chuẩn xác, lành mạnh, nhưng cũng có những thông tin vớimục đích xấu Nếu nhà báo không có sự kiểm chứng, làm việc thiếuchuyên nghiệp thì dễ sa lầy vào những thông tin không đúng sự thật Mạng

xã hội phát triển giúp bất cứ ai cũng có thể chuyển tải, tiếp cận thông tin

Bản thân mỗi nhà báo cũng có thêm nhiều nguồn thông tin, đó vừa là cơhội, vừa là thách thức.

Nếu những nhà báo chuyên nghiệp chọn cách chạy theo nhữngthông tin mang tính chất tầm thường, giật gân thì chính họ sẽ hủy hoại trithức xã hội Báo chí không chỉ cung cấp thông tin mà còn hướng mọingười đến một giá trị văn hóa cao hơn Nếu chúng ta chạy theo nhữngthông tin tầm thường, giật gân thì làm thế nào có thể nâng cao dân trí,nâng cao tri thức xã hội? Mạng xã hội càng phát triển, báo chí càng phảilàm tốt vai trò định hướng dư luận Phải ghi nhận là trong những năm qua,báo chí đã làm rất tốt điều này Muốn thu hút người đọc đến với mình, nhàbáo phải có những thông tin giá trị, gần với trái tim và gắn với quyền lợisát sườn của người đọc Làm thế nào để có những thông tin giá trị, điềunày liên quan đến kỹ năng tác nghiệp của người làm báo

Trong thời đại bùng nổ truyền thông, để xây đắp một môi trườngbáo chí trung thực, lành mạnh, các nhà báo và cơ quan báo chí phải đạt tớitiêu chí chuyên nghiệp Báo chí là báo chí, quảng cáo là quảng cáo, khôngthể nhập nhằng Phóng viên viết bài và những người làm quảng cáo phảitách biệt ra Việc trau dồi kỹ năng nghiệp vụ cho phóng viên không baogiờ thừa, đặc biệt vấn đề đạo đức người làm báo là rất quan trọng Đã làmbáo đừng nghĩ làm giàu Nếu làm giàu bằng nghề báo thì ngòi bút có thể

bị bẻ cong vì đồng tiền Nói đạo đức làm báo cũng không có gì xa vời, nóliên quan trực tiếp đến nhận thức và kỹ năng tác nghiệp

Ví dụ:

Hàng ngày chúng ta không khó đọc, xem những tin tức về các vụ thảm án, trong đó có hình ảnh của trẻ em, được các báo đăng lên mà

không cần che mặt Không ít người tỏ ra bất bình việc nhiều trẻ em bị lạm dụng hình ảnh của mình trên báo chí, bởi trẻ em là đối tượng dễ bị tổn thương nhất, chưa thể bảo vệ được chính mình Những trẻ em bị lạm dụng tình dục, những trẻ em có bố mẹ trong các vụ án, những trẻ có HIV và những bệnh truyền nhiễm khác… bị phơi bày trên mặt báo, trên truyền hình là sự thật bất nhẫn mà chúng ta phải chứng kiến hằng ngày.

Các chuyên gia tâm lý, các nhà xã hội học đều cho rằng, cách thông tin kiểu này sẽ khiến các em có thể bị lộ nhân thân, các em có thể bị ảnh hưởng tiêu cực trong tương lai Đôi khi vì những hình ảnh, những thông tin đó mà có những đứa trẻ phải tự tử, nhiều gia đình phải đưa con mình trốn đi biệt xứ hay không? Đó là vết sẹo mà trẻ em có thể sẽ phải mang theo cả cuộc đời.

Theo một báo cáo của Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), mặc dù giới báo chí truyền thông đã thay đổi khá nhiều trong những năm qua khi đề cập về trẻ em, nhưng vẫn còn đó một thực trạng đáng buồn là phần lớn trẻ em trên thế giới vẫn trả lời một cách không tích cực khi nói

về hình của chính mình trên các phương tiện truyền thông đại chúng.

Vì vậy, đưa hay không đưa, đưa như thế nào đều liên quan đến đạođức nghề nghiệp và nên thường xuyên có những cuộc trao đổi nghiệp vụ

để giúp người làm báo phân định rõ ràng hơn cái nào đúng, cái nào sai

Trong thời đại bùng nổ truyền thông, vấn đề khủng hoảng truyềnthông, theo cách hiểu của đại đa số, chỉ xảy ra với các tổ chức, doanhnghiệp Nhưng thực tế, những cá nhân của doanh nghiệp, của tổ chức ấymới là nạn nhân hiện hữu

Ví dụ:

Vụ Tân Hiệp Phát với chai nước có ruồi, vụ kênh kiệu phạt 5 triệu ở

An Giang, và mới đây nhất, vụ Vinastas với nước mắm có thạch tín vượt ngưỡng cho phép… là những ví dụ tiêu biểu Cuộc khủng hoảng truyền

thông đã vượt ra khỏi tầm kiểm soát của những cá nhân liên quan, cầmtrịch khi mạng xã hội lan tỏa những vấn đề tiềm ẩn

Những vụ việc như “gạt tay trúng má”, “đánh nhân viên hàng không” mới đây cho thấy, đôi khi những quyết định của cơ quan hữu quan

cũng không vượt ra khỏi được những chuẩn mực giá trị mà mạng xã hội

đã quy định hoặc luôn tôn vinh, cổ vũ Những diễn đàn có sức lan tỏa lớn,với hàng triệu thành viên, không còn nghi ngờ gì nữa, đã trở thành những

“thế lực” trong đời sống xã hội cũng như trên “mạng ảo”

Mạng xã hội, dù còn những khiếm khuyết, nhưng rõ ràng nếu bất kểmột cá nhân, một chủ thể nào không coi trọng mạng xã hội cũng sẽ gánhchịu những hậu quả do mạng xã hội gây nên

Bởi như một quy luật phổ quát, những “rắc rối” do mạng xã hội gâynên chỉ là một phần rất nhỏ so với những tiện ích, lợi ích nó mang lại chonhững “cư dân mạng” và cho xã hội Sở dĩ những “rắc rối” ấy được chú ýnhiều và trở thành vấn đề là bởi vì thói quen của con người vẫn hay tậptrung vào những gì bất thường, khác lạ, độc đáo Trong khi cây đời vẫnmãi xanh tươi và cỏ thì nhiều hơn hoa

Năm 2006, Facebook ra đời và cho đến nay, đã chiếm vị trí rất caotrong lĩnh vực truyền thông Quan hệ riêng-chung của các Facebooker đều

bị Facebook nắm giữ và bắt phụ thuộc Không chỉ có cá nhân, mà các cơquan, tổ chức, đặc biệt là báo chí, đã phải lệ thuộc vào Facebook một cách

tự nguyện