VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TÌNH HUỐNG TRONG GIẢNG DẠY MÔN HỌC KẾ TOÁN TÀI CHÍNH

Các giải pháp nâng cao hiệu quả của việc áp dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy môn học Kế toán tài chính .... 2.1 Bảng đánh giá của sinh viên về thực trạng dạy học m

Đà Nẵng, 12/2015

DANH SÁCH THÀNH VIÊN THAM GIA ĐỀ TÀI

Thành viên tham gia đề tài: CN Trương Hoàng Tú Nhi

MỤC LỤC

Trang

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC HÌNH

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích của đề tài 1

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 2

6 Kết cấu của đề tài 3

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÌNH HUỐNG 4

1.1.Lịch sử hình thành của phương pháp dạy học tình huống 4

1.2 Các khái niệm liên quan đến phương pháp nghiên cứu tình huống 5

1.2.1.Tình huống 5

1.2.2 Tình huống dạy học 6

1.2.3 Cách thức phân loại tình huống 6

1.2.4 Tiêu chuẩn của một tình huống tốt 8

1.3 Phương pháp nghiên cứu tình huống trong dạy học 9

1.3.1 Khái niệm phương pháp dạy học tình huống 10

1.3.2 Cách thức soạn thảo tình huống 10

1.3.3 Tiến trình thực hiện phương pháp nghiên cứu tình huống 13

1.3.3.1 Quá trình chuẩn bị 13

1.3.3.2 Tiến trình thực hiện một buổi học theo phương pháp nghiên cứu tình huống 15 1.3.3.3 Đánh giá buổi thảo luận theo phương pháp nghiên cứu tình huống 18

1.3.4 Ưu điểm, hạn chế và thách thức của phương pháp nghiên cứu tình huống 20

1.3.4.1 Ưu điểm 20

1.3.4.2 Hạn chế và thách thức 21

1.4 So sánh phương pháp dạy học tình huống với phương pháp dạy học truyền thống 23

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH GIẢNG DẠY MÔN HỌC KẾ TOÁN TÀI CHÍNH TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHỆ THÔNG

TIN 24

2.1 Thực trạng chung về tình hình dạy học môn học Kế toán tài chính tại Trường Cao đẳng Công nghệ Thông tin 24

2.2 Thực trạng sử dụng các phương pháp giảng dạy đối với môn học Kế toán tài chính tại Trường Cao Đẳng Công Nghệ Thông Tin 25

2.3 Đặc điểm của môn học Kế toán tài chính và khả năng áp dụng phương pháp nghiên cứu tình huống 26

CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TÌNH HUỐNG TRONG GIẢNG DẠY MÔN HỌC KẾ TOÁN TÀI CHÍNH TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN 29

3.1 Nguyên tắc và kỹ năng viết tình huống kế toán tài chính 29

3.2 Nguồn thông tin dữ liệu phục vụ xây dựng tình huống kế toán tài chính 31

3.3 Vận dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy môn học Kế toán tài chính 33

3.3.1 Cách thức triển khai việc dạy học bằng phương pháp nghiên cứu tình huống 33

3.3.2 Tổ chức giảng dạy theo phương pháp nghiên cứu tình huống 35

3.3.3 Kết quả việc vận dụng phương pháp tình huống trong môn học Kế toán tài chính 40

3.4 Đánh giá việc vận dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy môn học Kế toán tài chính 44

3.4.1 Ưu điểm 44

3.4.2 Hạn chế 45

3.5 Các giải pháp nâng cao hiệu quả của việc áp dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy môn học Kế toán tài chính 46

3.5.1 Đối với nhà trường và các cấp quản lý 46

3.5.2 Đối với giảng viên 46

3.5.3 Đối với sinh viên 47

KẾT LUẬN 50 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

THUYẾT MINH ĐỀ TÀI

HỢP ĐỒNG TRIỄN KHAI THỰC HIỆN

2.1 Bảng đánh giá của sinh viên về thực trạng dạy học môn

2.2 Mức độ vận dụng các phương pháp dạy học cụ thể trong

3.1 Ưu điểm của việc vận dụng phương pháp tình huống

3.2 Mức độ hình thành các kỹ năng thông qua học theo tình

1.1 Các bước người học trải qua khi giải quyết tình huống 16

3.1 Các giai đoạn trong tiến trình dạy học bằng phương pháp

tình huống

36

Thông tư – Bộ tài chính : TT - BTC

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG CĐ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Thông tin chung:

- Tên đề tài: Vận dung phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy môn

học Kế toán tài chính

- Mã số: T2015 -07-06

- Chủ nhiệm: Nguyễn Linh Giang

- Thành viên tham gia: Trương Hoàng Tú Nhi

- Cơ quan chủ trì: Trường Cao đẳng Công nghệ Thông tin

- Thời gian thực hiện: 01/2015 – 12/2015

2 Mục tiêu:

Đề tài góp phần làm rõ hơn nữa về phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy cao đẳng đại học

Vận dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy môn học Kế

toán tài chính nhằm đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng dạy và học cho sinh viên chuyên ngành Kế toán – Tin học tại Trường CĐ CNTT

4 Tóm tắt kết quả nghiên cứu:

Đề tài nghiên cứu về cơ bản đã đạt được mục tiêu nghiên cứu đặt ra và đạt được các kết quả sau:

-Làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về phương pháp dạy học nghiên cứu tình huống

- Nêu lên thực trạng việc sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy môn học Kế toán tài chính tại Trường Cao đẳng Công nghệ Thông tin

- Vận dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy môn học Kế

5 Tên sản phẩm:

01 Bài báo được đăng trên Tạp chí Khoa học và Công nghệ Đại học Đà Nẵng với tên bài báo “Vận dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy môn học Kế toán tài chính”

Vận dụng phương pháp nghiên cứu tình huống vào trong giảng dạy môn học Kế toán tài chính giúp cho bài giảng Kế toán tài chính phong phú thông tin hơn, hỗ trợ cho việc vận dụng các kiến thức đã học với tình huống cụ thể trong thực tiễn, từ đó có thể vận dụng phương pháp này để đổi mới cách thức soạn giảng đối với các môn học cùng chuyên ngành, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo chuyên ngành Kế toán –

Tin học Tại Khoa HTTT Kinh tế Trường Cao đẳng CNTT

7 Hình ảnh, sơ đồ minh họa chính

Đà Nẵng, ngày 10 tháng 12 năm 2015

Cơ quan chủ trì Chủ nhiệm đề tài

GIAI ĐOẠN CHUẨN BỊ

Giảng viên công bố yêu cầu, hướng dẫn tìm hiểu trước nội dung và đưa ra tình

huống Phân nhóm và chuẩn bị theo nhóm

Các nhóm trình bày tình huống

Thảo luận, nhận xét, đánh giá

Giảng viên tổng kết, đánh giá

GIAI ĐOẠN THỰC HIỆN

GIAI ĐOẠN TỔNG KẾT ĐÁNH GIÁ

Hình 1 Các giai đoạn trong tiến trình dạy học bằng phương pháp tình huống

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt cùng với sự thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh, khoa học, kỹ thuật và công nghệ, các doanh nghiệp tuyển dụng có những đòi hỏi nhiều hơn về năng lực của sinh viên tốt nghiệp Những yêu cầu về kinh nghiệm thực tiễn và kỹ năng thực hành đối với sinh viên vừa tốt nghiệp thực sự là một thách thức với việc giáo dục và đào tạo đối với các trường đại học cao đẳng Phương pháp nghiên cứu tình huống (Case Study) đã chứng tỏ là một phương pháp rất hiệu quả trong việc đáp ứng những đòi hỏi của thực tiễn và được kiểm nghiệm tại nhiều trường đại học nổi tiếng trên thế giới mà điển hình là đại học Harvard - là chiếc nôi của việc dạy và học bằng tình huống

Tại Việt Nam, một số trường đại học đã bắt đầu áp dụng phương pháp tình huống vào giảng dạy và cho thấy những tín hiệu tích cực Nếu tình huống được xây dựng có chất lượng và giảng viên có kỹ năng tốt trong việc giảng dạy bằng phương pháp tình huống sẽ tạo ra những cơ hội giúp sinh viên có được những kinh nghiệm thực tế, trau dồi và phát triển được các kỹ năng thực hành cần thiết khi ra trường

Môn học Kế toán tài chính là một trong những môn học trọng tâm trong chương trình giảng dạy cử nhân cao đẳng chuyên ngành Kế toán – Tin học nhằm trang bị những kiến thức chuyên ngành cho người học, giúp người học có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện công tác kế toán trong các doanh nghiệp Nội dung của môn học này vừa mang tính lý thuyết lại vừa gắn liền với các hoạt động thực tiễn Trong xu thế đổi mới phương pháp dạy học ở đại học hiện nay, đặc biệt là việc

áp dụng đào tạo theo học chế tín chỉ lấy người học làm trung tâm thì việc vận dụng phương pháp dạy học tình huống nhằm phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu của sinh viên, giúp các em nắm vững môn học Kế toán tài chính một cách thông suốt là thực sự cần thiết Thông qua việc kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn các tình huống các em có thể vận dụng vào thực tế công việc sau này đồng thời góp phần nâng cao chất lượng bài giảng của mỗi giảng viên

Với nhận thức trên, tác giả đã chọn đề tài “Vận dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy môn học Kế toán tài chính” để nghiên cứu

2 Mục đích của đề tài

- Về mặt lý luận: Đề tài góp phần làm rõ hơn nữa về phương pháp nghiên

cứu tình huống trong giảng dạy cao đẳng đại học

- Về mặt thực tế: Vận dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng

dạy môn học Kế toán tài chính nhằm đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng dạy và học cho sinh viên chuyên ngành Kế toán – Tin học tại Trường Cao đẳng Công nghệ Thông tin (CĐ CNTT)

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Đối tượng nghiên cứu: Đề tài chủ yếu đi sâu làm rõ nội dung phương

pháp nghiên cứu tình huống và vận dụng phương pháp này vào giảng dạy môn học

Kế toán tài chính nhằm đổi mới phương pháp giảng dạy và nâng cao chất lượng dạy

và học

- Phạm vi nghiên cứu: Vận dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong

giảng dạy môn học Kế toán tài chính dành cho sinh viên năm 2 chuyên ngành Kế toán – Tin học Trường CĐ CNTT

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biện chứng, phương pháp nghiên cứu tổng kết kinh nghiệm, phương pháp kế thừa, phương pháp phân tích, tổng hợp,…

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Việc đưa ra tình huống để sinh viên đọc tài liệu và giải quyết sẽ tạo nhiều hứng thú trong học tập đồng thời giúp sinh viên có điều kiện gắn kiến thức lý thuyết vào thực tế Tạo tính chủ động nghiên cứu và phát huy được hết những lợi ích của làm việc nhóm, định hướng học tập cho sinh viên cụ thể hơn Việc phát triển các phương pháp dạy học tích cực, học tập hợp tác không chỉ còn có ý nghĩa ngay trong

quá trình học tập ở nhà trường mà còn chuẩn bị cho sinh viên những kỹ năng cần thiết phục vụ cho quá trình công tác, làm việc sau khi ra trường

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, đề tài được chia thành 03 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về phương pháp dạy học nghiên cứu tình huống Chương 2: Thực trạng tình hình giảng dạy môn học Kế toán tài chính tại

Trường Cao đẳng Công nghệ Thông tin

Chương 3: Vận dụng phương pháp nghiên cứu tình huống trong giảng dạy

môn học Kế toán tài chính tại Trường Cao đẳng Công nghệ Thông tin

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NGHIÊN CỨU

TÌNH HUỐNG

1.1.Lịch sử hình thành của phương pháp dạy học nghiên cứu tình huống

Tình huống vốn đã được sử dụng từ lâu trong lịch sử giáo dục thế giới, thậm chí từ thời Cổ đại Phương pháp nghiên cứu tình huống (NCTH) đã được đề cập đến trong nhiều kinh sách, văn học cổ qua các thời đại của Trung Quốc mà tiêu biểu là Khổng Tử (551-487 TCN), với nhiều tình huống theo hướng nêu vấn

đề đặc sắc, cá thể hóa tiếp nhận, phương pháp xử lí tình huống là những bài học quý báu về răn dạy con người, được xem là tấm gương về phương pháp giáo dục tích cực cho hậu thế

Phương pháp NCTH được sử dụng lần đầu tiên một cách bài bản tại trường Đại học kinh doanh Harvard Ngay từ năm 1870, Christopher Columbus Langdell là người khởi xướng việc sử dụng các tình huống trong giảng dạy về quản trị kinh doanh Và sau đó, khoảng từ năm 1909, nhà trường

đã liên tục mời đại diện các doanh nghiệp đến trường trình bày cho sinh viên nghe về các vấn đề trong thực tế kinh doanh, sau đó, yêu cầu các sinh viên phân tích, thảo luận về các vấn đề, tình huống đó và đưa ra các kiến nghị về giải pháp Đến năm 1921, nhìn thấy tầm qua trọng và tác dụng to lớn của việc áp dụng phương pháp NCTH trong giảng dạy quản trị nên Copeland đã xuất bản cuốn sách đầu tiên về phương pháp dạy học nghiên cứu tình huống và nỗ lực phổ biến phương pháp giảng dạy này trong toàn trường Phương pháp này sau

đó đã dần được áp dụng phổ biến trong hầu hết các ngành nghề đào tạo như y, luật, hàng không và trong các trường học ở tất cả các cấp bậc đào tạo, đặc biệt

là đào tạo đại học

Học tập kinh nghiệm của Trường Đại học kinh doanh Harvard, năm

1919, trường đại học Western Ontario của Canada cũng đã bắt đầu áp dụng phương pháp tình huống trong giảng dạy kinh doanh (hai người khởi xướng là

W Sherwood Fox - Trưởng khoa cơ bản, và K.P.R Neville - Trưởng phòng giáo dục) Thậm chí, năm 1922, trường này còn thuê Ellis H Morrow, một cựu sinh viên Harvard, đến triển khai phương pháp nghiên cứu tình huống Ngày nay, Trường Kinh doanh Richard Ivey của Đại học Western Ontarino đã trở thành cơ sở uy tín số một ở Canada trong áp dụng phương pháp tình huống vào giảng dạy

Được áp dụng mạnh mẽ trong giảng dạy ở lĩnh vực kinh doanh, phương pháp NCTH đã ngày càng đưa người học đến với trung tâm của buổi học, còn giáo viên chỉ có vai trò là người hỗ trợ những sinh viên của mình trong việc liên hệ lý thuyết với thực tiễn một cách đúng đắn và chuẩn xác hơn

Trong vòng 20 năm trở lại đây, phương pháp NCTH cũng đã được đưa vào áp dụng trong giảng dạy ở các trường đại học Việt Nam, đặc biệt ở các ngành y, luật, sư phạm, quản trị kinh doanh Tuy chưa phải ở mức phổ biến nhưng phương pháp này tỏ ra cực kỳ hiệu quả trong việc học gắn với thực tiễn

và làm cho các giờ học trở nên sinh động và hấp dẫn hơn

1.2 Các khái niệm liên quan đến phương pháp nghiên cứu tình huống

1.2.1.Tình huống

Theo quan điểm triết học, tình huống được nghiên cứu như là một tổ hợp các mối quan hệ xã hội cụ thể, mà đến một thời điểm nhất định liên kết con người với môi trường, biến con người thành một chủ thể của một hoạt động có đối tượng nhằm đạt được một mục tiêu nhất định

Theo Từ điển Tiếng Việt, tình huống là toàn thể những sự việc xảy ra tại một địa điểm, trong một thời gian cụ thể, buộc người ta phải suy nghĩ, hành động, đối phó, tìm cách giải quyết [14]

Một cách tổng quát có thể sử dụng khái niệm tình huống được xem xét về mặt tâm lí học Đó là tình huống được quan niệm trên cơ sở quan hệ giữa chủ thể

và khách thể, trong không gian và thời gian “Tình huống là hệ thống các sự kiện bên ngoài có quan hệ với chủ thể, có tác dụng thúc đẩy tính tích cực của người đó

Trong quan hệ không gian tình huống xảy ra bên ngoài nhận thức của chủ thể, trong quan hệ thời gian tình huống xảy ra trước so với hành động của chủ thể Trong quan hệ chức năng tình huống là sự độc lập của các sự kiện đối với chủ thể ở thời điểm mà người đó thực hiện hành động” [13]

1.2.2 Tình huống dạy học

Theo Boehrer (1995): “Tình huống dạy học là một câu chuyện, có cốt

truyện và nhân vật, liên hệ đến một hoàn cảnh cụ thể, từ góc độ cá nhân hay nhóm, và thường là hành động chưa hoàn chỉnh Đó là một câu chuyện cụ thể

và chi tiết, chuyển nét sống động và phức tạp của đời thực vào lớp học”

Tình huống được đưa vào giảng dạy thường ở dưới dạng những bài tập nghiên cứu Đặc điểm nổi bật của loại hình bài tập này là phải xoay quanh những sự kiện có thật hay gần gũi với thực tế trong đó chứa đựng những vấn

đề và mâu thuẫn cần phải giải quyết Về mặt nội dung, tình huống không những phải chứa đựng vấn đề mà còn tạo điều kiện dẫn dắt người học tìm hiểu sâu qua nhiều tầng, lớp của vấn đề Một tình huống thông thường chưa phải là một tình huống dạy học Nó chỉ trở thành tình huống dạy học khi người giáo viên đưa những nội dung cần truyền thụ vào trong các sự kiện tình huống và cấu trúc các sự kiện sao cho phù hợp với logic sư phạm, để khi người học giải quyết nó sẽ đạt được mục tiêu dạy học [1],[2]

Tóm lại, những tình huống trong giảng dạy là những tình huống mang tính điển hình, miêu tả những sự kiện, hoàn cảnh có thật hay hư cấu nhằm giúp người học hiểu và vận dụng tri thức Tình huống được sử dụng nhằm kích thích người học phân tích, bình luận, đánh giá, suy xét và trình bày ý tưởng của mình

để qua đó từng bước chiếm lĩnh tri thức hay vận dụng những kiến thức đã học vào những trường hợp thực tế

1.2.3 Cách thức phân loại tình huống

Có rất nhiều loại tình huống cũng như cách thức phân loại chúng Một trong những cách tương đối phổ biến đó là phân loại tình huống theo dạng

thức (format) của Boehrer, John và Martin Linsky (1990) Theo cách này thì tình huống được chia thành 6 dạng cơ bản với những đặc điểm, phương pháp tiến hành tương đối khác nhau, bao gồm:

- Tình huống lớn (tình huống chi tiết): loại tình huống này thường

được sử dụng trong môn kinh tế học và luật học Chúng chú trọng tới việc quyết định được đưa ra là gì, ai là người đưa ra quyết định đó và tầm ảnh hưởng của những quyết định ấy tới những tầng lớp, đảng phải, bộ phận trong

xã hội ra sao… Những tình huống loại này có thể kéo dài đến hơn 100 trang Người học đọc trước toàn bộ tình huống và chuẩn bị một bản phân tích về những quyết định có thể đưa ra Tình huống sau đó sẽ được thảo luận trong lớp theo từng nhóm lớn, dưới sự điều phối của giáo viên Tình huống có thể

sẽ được thảo luận trong một, nhiều buổi học hay thậm chí là suốt cả khóa học [1], [2]

- Tình huống mô tả: loại tình huống này thường được sử dụng trong

việc giảng dạy y khoa và thường không có ranh giới rõ ràng giữa câu trả lời đúng và sai Những tình huống loại này có thể kéo dài khoảng 5 trang, mỗi trang bao gồm một số đoạn văn, thường được đưa ra thảo luận trong một vài buổi học Nếu được tiến hành trong nhiều buổi học thì ở mỗi buổi, tình huống được triển khai đến cho sinh viên theo những khía cạnh khác nhau và giáo viên có vai trò hướng dẫn, yêu cầu sinh viên giải thích và minh chứng cho những ý tưởng của mình [1], [2]

Người học trước tiên sẽ làm việc trong nhóm nhỏ để phân tích, mổ xẻ tình huống nhằm xác định những sự kiện đã biết và những yếu tố chưa biết

Họ đặt ra các giả thuyết cũng như những mục tiêu tìm hiểu đối với từng phần của tình huống Giữa các buổi lên lớp, người học sẽ phải tìm kiếm thông tin nhằm phân tích và giải quyết tình huống, mục đích buổi học sẽ được đề cập sau khi tình huống được giải quyết và thảo luận Học theo cách này, người học có sự chủ động cao mà không phải bó buộc vào bất cứ một nhóm các câu hỏi nào cả

- Tình huống nhỏ: là loại tình huống ngắn gọn, được trình bày trong 1

đến 2 đoạn văn Loại tình huống này có thể được sử dụng trong nhiều hoàn cảnh khác nhau Chủ yếu nó được thiết kế để sử dụng trong một buổi học và

do vậy, có nội dung tương đối cô đọng và súc tích Nó có thể được sử dụng

để giáo viên dẫn dắt vào bài, để người học áp dụng lý thuyết vào thực tiễn hay đơn giản chỉ là một hoạt động ngắn ở trước hay sau buổi học để “thiết thực hóa” nội dung lý thuyết đã giảng dạy [1], [2]

- Tình huống trực tiếp: tình huống có thể dài hay ngắn tùy ý, nhưng

ngay sau tình huống sẽ là những câu hỏi trực tiếp để dẫn dắt người học giải

quyết vấn đề

- Tình huống hạt nhân: loại tình huống này chỉ bao gồm hay hay ba

câu và nhằm truyền tải một nội dung đơn nhất Loại tình huống này chủ yếu

nhằm khơi gợi và dẫn dắt vào bài học

- Tình huống lựa chọn: loại tình huống này gần với dạng câu hỏi trắc

nghiệm, nhưng cũng có ngữ cảnh và tình huống rõ ràng Người học có nhiệm

vụ chọn ra phương pháp giải quyết hợp lý nhất trong 4-5 phương án được đề

ra Không chỉ áp dụng trong những bài kiểm tra, loại tình huống này còn có thể được sử dụng trong thảo luận Ở đó, mỗi nhóm phải bàn luận và chọn lấy một giải pháp và sẵn sàng bảo vệ cho những luận điểm và lựa chọn của nhóm mình

Trên thực tế, không nên tranh cãi “đâu là loại tình huống tốt nhất” vì không có tình huống nào là tối ưu cho mọi hoàn cảnh, tùy vào những hoàn cảnh khác nhau, người dạy và người học có thể chọn loại tình huống thích

hợp nhất cho tiết học của mình [1], [2]

1.2.4 Tiêu chuẩn của một tình huống tốt

Theo Herreid (1998) đã chỉ ra những tiêu chí của một tình huống tốt đó

là [9]:

- Một tình huống tốt kể ra một câu chuyện

- Một tình huống tốt xoay quanh một vấn đề hấp dẫn

- Một tình huống tốt xảy ra trong vòng 05 năm trở lại đây

- Một tình huống tốt gây dựng ở người học sự thấu cảm với nhân vật

- Một tình huống tốt bao gồm các trích dẫn

- Một tình huống tốt phù hợp với người đọc

- Một tình huống tốt phải có tính sư phạm

- Một tình huống tốt gây dựng được xung đột

- Một tình huống tốt có tính khái quát

- Chứa đựng mâu thuẫn và mang tính khiêu khích

- Tạo sự thích thú cho người học

- Nêu ra được những vấn đề quan trọng và phù hợp với người học,

Về mặt hình thức, tình huống phải:

- Có cách thể hiện sinh động

- Sử dụng thuật ngữ ngắn gọn, súc tính và ẩn danh

- Được kết cấu rõ ràng, rành mạch và dễ hiểu

- Có trọng tâm, và tương đối hoàn chỉnh để không cần phải tìm hiểu thêm quá nhiều thông tin,

1.3 Phương pháp nghiên cứu tình huống trong dạy học

1.3.1 Khái niệm phương pháp dạy học tình huống

“Học là việc chuẩn bị cho người học vào các tình huống của thực tiễn cuộc sống” (Robinson), bởi thế, việc học và lĩnh hội tri thức cần phải được gắn

liền với các tình huống của cuộc sống và thực tiễn nghề nghiệp

Trên thực tế tồn tại nhiều cách gọi khác nhau cho phương pháp này, ví

dụ như: phương pháp dạy học theo tình huống, phương pháp nghiên cứu tình huống, hay ngắn gọn hơn là phương pháp tình huống

Theo Hammond, J.S - Đại học Havard: “ Phương pháp nghiên cứu tình huống (Case Study) là phương pháp dạy học thông qua nghiên cứu trường hợp điển hình Ở đây, người học được giới thiệu một tình huống cụ thể, có thật và được đặt vào vị trí của người ra quyết định để giải quyết vấn đề trong tình huống ấy”

Theo Nguyễn Hữu Lam (2003): “Phương pháp tình huống là một kỹ thuật giảng dạy trong đó các thành tố chủ yếu của nghiên cứu tình huống được trình bày với những người học với các mục đích minh hoạ hoặc các kinh nghiệm giải quyết vấn đề”

Vậy, phương pháp nghiên cứu tình huống là một kỹ thuật giảng dạy trong

đó những thành tố chính của một tình huống nghiên cứu được trình bày cho sinh viên với mục đích minh họa hoặc tạo kinh nghiệm giải quyết vấn đề [8], [9]

1.3.2 Cách thức soạn thảo tình huống

Để thiết kế một tình huống cần thiết thực hiện các bước sau:

Bước 1: Xác định mục tiêu bài học và cân nhắc các yếu tố khách quan

Trước tiên, người giáo viên cần phải xác định được mục tiêu bài học, vì xét cho cùng thì tình huống, dù ở dạng thức nào đi chăng nữa, cũng đều phải phục vụ một mục đích nào đó Trong giảng dạy tình huống, thì mục tiêu cần đạt được ấy chính là mục tiêu bài học Chính vì thế mà người giáo viên luôn phải đặt cho mình câu hỏi “Ở bài học này, cần phải đạt được mục tiêu gì, phải cung cấp cho người

học những kiến thức gì và phải rèn luyện cho họ những kỹ năng cần thiết gì?” và tham chiếu vào đó để thiết kế tình huống sao cho phù hợp Nếu không, sẽ dễ xảy

ra những trường hợp là tình huống nêu ra không có hoặc truyền tải quá ít ý nghĩa giáo dục Khi đó, thảo luận tình huống sẽ trở thành một buổi nói chuyện phiếm, không mang lại tác dụng sư phạm gì cho người được giáo dục [5], [7], [10]

Tiếp đó, người giáo viên cần tính đến các yếu tố khách quan, vì những yếu

tố này có quyết định trực tiếp đến sự thành công của tình huống Cụ thể là người giáo viên cần phải tính đến những yếu tố như:

- Thời gian: một buổi thảo luận dựa trên tình huống phải diễn ra “vừa phải” với khoảng thời gian cho phép

- Số người học: số người học có ảnh hưởng quan trọng đến tình huống, vì thiết kế một tình huống cho 20 người sẽ hoàn toàn khác với việc thiết kế một tình huống cho một nhóm nhỏ 5 người Thông thường thì số người tham gia thảo luận

ý tưởng khoảng 15 – 20 người

- Trình độ của người học: dựa vào trình độ của người học mà người dạy cần đưa ra những tình huống vừa sức, không quá khó để cản trở người học giải quyết vấn đề nhưng cũng không quá dễ để khiến cho người học cảm thấy nhàm chán

- Cơ sở vật chất: tùy theo điều kiện vật chất mà người giáo viên lựa chọn con đường truyền tải nội dung dễ hiểu nhất, như sử dụng máy chiếu, video, tranh ảnh và thiết kế nhóm thảo luận

Bước 2: Chuẩn bị tình huống

 Lấy ý tưởng

Việc lấy ý tưởng cho một tình huống sẽ tạo tiền đề quan trọng cho một tình huống tốt Tuy nhiên thực tế cho thấy việc lấy ý tưởng cho một tình huống là không hề dễ dàng, bởi nó đòi hỏi rất nhiều thời gian, công sức để tìm được những

ý tưởng hay và mới lạ Tuy nhiên, có một số nguồn thông tin mà người giáo viên

có thể sử dụng để tạo ý tưởng cho tình huống:

+ Các phương tiện thông tin đại chúng: đây là nguồn thông tin phong phú

và đa dạng mà giáo viên có thể tận dụng để khai thác Sử dụng Ti vi, đài báo, sách truyện và đặc biệt là Internet, nhiều giáo viên đã tìm được nhiều ý tưởng cho tình huống dạy học của mình [10], [11]

+ Người học: Người học không chỉ đơn thuần đóng vai trò là người phân tích và giải quyết tình huống mà họ còn có thể là chủ thể sáng tạo và đề xuất ra tình huống Những vấn đề, trường hợp khó giải quyết mỗi cá nhân đã từng gặp trong cuộc sống sẽ trở thành nguồn tình huống vô tận mà mỗi giáo viên có thể khai thác và vận dụng một cách thích hợp để phục vụ tốt nhất cho nội dung bài học Do

đó, người dạy có thể yêu cầu người học chuẩn bị những tình huống theo cá nhân hay có thể theo nhóm và coi đó như một bài tập nhỏ [10], [11]

+ Kinh nghiệm bản thân: Trong những trường hợp mà không thể tìm kiếm được những nguồn thông tin bên ngoài thì kinh nghiệm bản thân cũng là nguồn tư liệu mà người dạy có thể khai thác Tuy nhiên, thực tế chứng minh là không phải

ai cũng có một nguồn tri thức nền đủ rộng để có thể thiết kế một tình huống cụ thể

và hiệu quả [10], [11]

 Viết tình huống

Sau khi đã tạo ra ý tưởng thì cũng là lúc giáo viên có thể bắt tay vào việc biên soạn tình huống Nhìn chung, một tình huống tốt thường có 3 phần: Mở đầu, phát triển và kết thúc Nhiệm vụ cụ thể của từng phần như sau:

Mở đầu: giới thiệu tình huống và nhân vật, bước đầu tạo lập bối cảnh mà dựa trên đó, tình huống được diễn ra

Phát triển: đây tất nhiên là phần chính, vì nó cung cấp cho người học những chi tiết và dữ kiện cần thiết cho công việc thảo luận, tổng hợp nên giải pháp và cũng là phần mà những mâu thuẫn, xung đột được đẩy lên đến đỉnh điểm, buộc người học phải có sự lựa chọn

Kết luận: Khác với một bài làm văn, phần kết luận trong một tình huống thường là một kết thúc mở với một câu hỏi được nêu ra, yêu cầu người học phải giải quyết

 Một số lưu ý khi viết tình huống

- Nên dùng văn phong báo chí khi viết tình huống (ngắn gọn, súc tích)

- Nên dùng ngôn ngữ đơn nghĩa, rõ ràng, nên giải thích những thuật ngữ mới

- Người viết tình huống phải giữ vai trò trung lập, không đưa ra nhận xét riêng ảnh hưởng đến người học

- Có thể là tình huống sống động bằng cách sử dụng những trích dẫn hài hước

1.3.3 Tiến trình thực hiện phương pháp nghiên cứu tình huống

1.3.3.1 Quá trình chuẩn bị

Về phía người dạy

Nền tảng cho một tình huống tốt chính là ở khâu chuẩn bị từ phía người học cũng như người dạy Đối với người dạy sự chuẩn bị không chỉ dừng lại ở việc soạn thảo tình huống hay hướng dẫn học sinh cách soạn thảo tình huống mà còn qua việc chuẩn bị cho buổi thảo luận tình huống

- Đặt ra những yêu cầu đối với người học

Trước một khóa học về tình huống hay trước những buổi thảo luận về tình huống, người dạy cần “thảo thuận” với người học về những yêu cầu mà họ cần đạt được trong quá trình thảo luận Christensen (1986) đã đưa ra tiêu chí “4Ps” mà người dạy cần thống nhất với người học trước những buổi thảo luận tình huống, trong đó bao gồm:

+ Preparation: Sự chuẩn bị trước khi thảo luận

+ Presence: Sự có mặt đầy đủ trong các buổi thảo luận

+ Promptness: Sự đúng giờ trong các buổi thảo luận

+ Participation: Sự tích cực trong tham gia thảo luận

Thậm chí, nếu cần thiết người dạy có thể trình bày rõ tiêu chí cho điểm, đánh giá thảo luận của mình và lắng nghe những ý kiến phả hồi từ trước phía học sinh Những quy định và yêu cầu như vậy là rất cần thiết trong việc định hướng người học trong thảo luận tình huống nhằm đạt được những tiêu chí cần thiết của một buổi học bằng phương pháp dạy học tình huống, cũng như đảm bảo được tính công bằng và qua đó, khuyến khích người học tham gia thảo luận tích cực và có trách nhiệm hơn [5], [7]

Thêm vào đó, người dạy cồn có thể đề ra những quy tắc chung trước các buổi thảo luận Việc đề ra những quy tắc chung như vậy sẽ giúp cho người dạy điều hành buổi học dễ dàng, đồng thời cũng giúp cho buổi thảo luận diễn ra cởi mở và thành công hơn Tùy theo từng điều kiện cụ thể mà người dạy đề ra những quy tắc chung cho phù hợp với nội dung của buổi học

- Mô tả cấu trúc của một buổi học tình huống và chia nhóm

Trong bước này, người dạy cần giúp người học thấy được tiến trình và cách thức tiến hành một buổi thảo luận, thời gian cho phép cũng như nhiệm vụ của họ trong quá trình thảo luận Đối với những người học lần đầu tham gia thảo luận tình huống, người dạy cũng cần phải nói rõ vai trò của mình không phải đưa ra đáp án

mà chỉ là người nêu ra các câu hỏi và trợ giúp khi cần thiết Qua đó, người dạy khuyến khích tính chủ động, tích cực và tự do trình bày quan điểm của mỗi cá nhân

và những luận chứng, luận cứ để bảo vệ cho quan điểm của cá nhân, nhóm mình [5], [7]

Cũng ở trong bước này mà người dạy có thể thực hiện chia nhóm đối với người học theo những tiêu chí, mục đích riêng của buổi học cũng như môn học Việc chia nhóm như thế nào có thể được quyết định bởi giáo viên (dựa vào trình độ của người học để có thể xen kẽ những học sinh giỏi và những học sinh còn yếu) hay cũng có thể do người học tự quyết định (bốc thăm, tự chọn,…)

- Chuẩn bị kiến thức cho người học

Thông thường, để người học có thể tiến hành thảo luận đạt kết quả cao, người dạy có thể sẽ phải trang bị cho người học một số những kiến thức cần thiết Những sự chuẩn bị này có thể là qua những bài giảng, những bản phát tay hay những danh sách tài liệu hướng dẫn đọc thêm ở nhà Tuy nhiên, cũng có trường hợp người dạy sẽ không chuẩn bị cho người học và yêu cầu học phải tự tìm tòi lấy nội dung kiến thức để phục vụ cho buổi thảo luận Mặc dầu vậy, sự định hướng của giáo viên cho người học trong giai đoạn này sẽ giúp nâng cao chất lượng của buổi thảo luận và đảm bảo sự hoàn thành mục tiêu bài học của buổi thảo luận

Về phía người học

Trước mỗi buổi thảo luận, người học có thể tìm thêm các tài liệu để chuẩn

bị cho buổi thảo luận tình huống Tuy nhiên, đối với người học, tiêu điểm của phương pháp NCTH chính là các buổi thảo luận nhóm Trong thảo luận tình huống, người học sẽ đưa ra ý kiến, đặt ra những câu hỏi, xây dựng luận chứng, luận cứ trên cơ sở những luận điểm của cá nhân/nhóm Sau đó phân tích, tổng hợp các ý kiến tranh luận, tự điều chỉnh hướng thảo luận và học hỏi kinh nghiệm từ những người khác thông qua trao đổi, tranh luận quan điểm Thêm nữa, trong khâu chuẩn bị, dưới sự hướng dẫn của giáo viên, sinh viên cũng được học cách sưu tầm, chỉnh sửa, biên soạn hay thiết kế hệ thống các tình huống phục vụ cho các nội dung học tập khác nhau

1.3.3.2 Tiến trình thực hiện một buổi học theo phương pháp nghiên cứu tình huống

Trong một tiết dạy học áp dụng phương pháp NCTH thì vai trò trung tâm thuộc về người học Mặc dù vậy, vai trò của người giáo viên như một người điều phối, dẫn dắt và trợ giúp cũng rất quan trọng Giáo viên có nhiệm vụ mở đầu cuộc thảo luận, thu hút ý kiến của người học, bàn rộng thêm những ý kiến đáng chú ý, chỉ ra những luận điểm trái ngược, tạo nên sự kết nối trong các buổi thảo luận và hướng buổi thảo luận đi theo nội dung bài học Nói tóm lại là định hướng và trợ

giúp người học hơn là truyền đạt thông tin, giải thích hay đưa ra hướng giải quyết Tùy theo khả năng của học sinh mà người giảng viên có thể bắt đầu áp dụng phương pháp NCTH ở những cấp độ khác nhau mà ở đó, vai trò của họ cũng thay đổi theo hướng chuyển dần người học về vị trí trung tâm của buổi học

Theo Garvin D.A (2003), trước một tình huống, người học sẽ phải lần lượt trải qua các bước như sau [6]:

Bước 1 Đọc tình huống và xác định những vấn đề cốt yếu mà người ra quyết định đương đầu

Đây là bước tiếp cận đầu tiên với tình huống của người học Ở đó, người học

có nhiệm vụ chính chỉ ra được đâu là mấu chốt, mâu thuẫn của vấn đề để theo đó giải quyết đúng mâu thuẫn, vấn đề mà tình huống nêu ra, tránh đi lạc đề hay giải quyết không thấu đáo vấn đề

Đối với bước này, điều đầu tiên là người học cần phải đọc qua để nắm được cốt truyện, các tuyến nhân vật và có những nhận thức ban đầu về vấn đề cần giải quyết Cách tốt nhất là một thành viên trong nhóm sẽ đọc to tình huống cho những thành viên còn lại ghi chép và vạnh ra những ý chính Điều này sẽ giúp tiết kiệm thời gian đồng thời nâng cao sự tập trung của các thành viên khác trong nhóm thảo

Bước 1 Đọc tình huống và xác định những vấn đề cốt yếu mà người

ra quyết định đương đầu

Bước 2 Xác định những dữ liệu cần để phân tích các vấn đề và để

tổng hợp thành các giải pháp

Bước 3 Đưa ra phân tích và so sánh những giải pháp khác nhau

đương đầu

Bước 4 Đề xuất phương hướng hành động

Hình 1.1 Các bước người học trải qua khi giải quyết tình huống

luận Thông thường, vấn đề mà tình huống nêu ra thường được đặt dưới dạng câu hỏi trực tiếp ở cuối đoạn

Bước 2: Xác định những dữ liệu cần để phân tích các vấn đề và để tổng hợp thành các giải pháp

Trong giai đoạn này, người học phải thực hiện hai bước nhỏ:

- Chỉ ra những dữ liệu quan trọng mà đề bài cung cấp để giải quyết vấn đề

- Dựa vào đó có sự phân tích, tổng hợp để đưa ra được những hướng giải quyết khác nhau cho vấn đề được đặt ra

Để thực hiện bước này, người học cần:

- Nắm ý chính của toàn bộ tình huống, nghiên cứu kỹ tiêu đề, dàn ý, phần mở đầu và kết luận của tình huống

- Đọc, nghiên cứu và gạch chân dưới những từ và cụm từ quan trọng

- Xác định được vấn đề mấu chốt trong tình huống trước Sau đó, đọc lại tình huống lần nữa để nhặt ra những thông tin, dữ kiện cần thiết để giải quyết vấn đề

- Có thể có những giải pháp nào cho cùng một vấn đề của tình huống? Trong những giải pháp đề ra, giải pháp nào có tính hiệu quả hơn giải pháp kia? Những tác động (hậu quả) của những giải pháp ấy là gì?

Bước 3: Đưa ra, phân tích và so sánh những giải pháp khác nhau

Đây là phần mà mỗi cá nhân sẽ đưa ra ý kiến của mình để từ đó so sánh và phân tích những ưu điểm, nhược điểm của từng tình huống trong việc giải quyết những vấn đề đã nêu ở trên

Bước 4: Đề xuất phương hướng hành động

Đây là bước cuối, sau quá trình thảo luận, khi các nhóm thảo luận đã nhất trí

về một phương án hiệu quả nhất và đề xuất lên giáo viên Ở đây, tình huống, vấn đề được giải quyết

Nhìn chung, ở bước nào đi nữa, người học cũng cần lưu ý những nguyên tắc sau để có thể học tập tình huống một cách hiệu quả:

- Cần biết chuẩn bị cho việc trình bày những ý tưởng và chứng minh cho những ý tưởng ấy Đồng thời cần phải biết lắng nghe những ý kiến và nhận định của người khác Không ngại sử dụng những ý tưởng của người khác để làm vững chắc hơn những luận điểm của mình

- Tham gia tích cực và chủ động vào hoạt động thảo luận

- Nếu muốn nêu lên một vấn đề mới trong cuộc thảo luận, cần chú ý đề xuất vấn đề một cách thích hợp khi cuộc thảo luận chuẩn bị chuyển sang một đề tài mới hay liên hệ vấn đề muốn nêu với vấn đề đang được thảo luận

- Cần phải chú ý đi đúng hướng thảo luận Cũng cần phải lưu tâm rằng ai đã nói, ai chưa trình bày ý kiến và cần tạo điều kiện để những người khác cũng được tham gia thảo luận

- Không ngại nêu lên ý kiến hay yêu cầu giải thích khi chưa nắm bắt được vấn đề

Tóm lại, phương pháp dạy học tình huống là phương pháp đưa người học lên chiếm giữ vị trí trung tâm của buổi học Chính vì thế mà không phải tình huống, không phải giáo viên mà chính mỗi cá nhân sẽ là nhân tố quan trọng nhất quyết định yếu tố thành công của phương pháp dạy học tình huống

1.3.3.3 Đánh giá buổi thảo luận theo phương pháp nghiên cứu tình huống

Đánh giá sau mỗi buổi thảo luận có thể được thực hiện bởi mỗi giáo viên nhưng có lẽ hiệu quả nhất vẫn là để cho người học tự đánh giá lấy Sau đây là một mẫu đánh giá tiết học tình huống mà người dạy có thể phát tay cho mỗi người học, sau đó thu lại để tổng kết, đánh giá hiệu quả của buổi học Điều này giúp cho người dạy có thể rút kinh nghiệm, đưa ra những điều chỉnh hợp lý để những buổi thảo luận tình huống sau được diễn ra hiệu quả và chất lượng hơn

Bảng 1.1 BẢNG ĐÁNH GIÁ TÌNH HUỐNG

Hãy đánh giá tình huống bằng cách nêu ra mức độ đồng ý của bạn với những nhận định sau Lưu ý rằng mức đồng ý của bạn tương ứng với thang điểm sau [12]:

3 Xuất sắc 2 Tốt 1.Tạm ổn 0 Kém

Tính hiệu quả của tình huống

3 Tình huống phục vụ tốt cho mục tiêu bài học, thúc đẩy người học nắm vững nội dung bài học sau khi nghiên cứu và thảo luận tình huống

2 Tình huống có hướng đến mục tiêu bài học, nhưng không thúc đẩy người học tự tìm tòi để nắm được nội dung bài học

1 Chỉ có một vài mục tiêu bài học được hướng tới trong tình huống

0 Tình huống không phục vụ cho mục tiêu bài học

Tính phù hợp của nội dung tình huống

3 Vấn đề được nêu ra trong tình huống vừa phù hợp với nội dung bài học, vừa phù hợp với trình độ, khả năng của người học

2 Vấn đề được nêu ra trong tình huống phù hợp với nội dung bài học nhưng chưa phù hợp với trình độ khả năng của người học

1 Những vấn đề mà tình huống nêu ra không phù hợp với nội dung bài học (quá cụ thể hay quá chung chung)

0 Tình huống không nêu ra được vấn đề nào cả

Tính trọng tâm của tình huống

3 Tình huống chứa đựng đầy đủ dữ kiện, trong đó bao gồm những chi tiết và

ví dụ cụ thể, những dữ kiện trong tình huống giải thích rõ ràng và liên kết logic với vấn đề nêu ra

2 Tình huống có nêu ra được vấn đề nhưng chưa thật sự hoàn chỉnh Những

dữ kiện trong tình huống giúp người học xác định rõ hơn vấn đề của tình huống, nhưng một số dữ kiện cần thiết còn bị thiếu

1 Những dữ kiện trong tình huống không được liên hệ rõ ràng với vấn đề mà tình huống nêu ra khiến cho người học cảm thấy có nhiều chi tiết không cần thiết

0 Vấn đề mà tình huống nêu ra trừu tượng, không rõ ràng Người học không

thấy được mối liên hệ giữa dữ kiện và vấn đề mà tình huống nêu ra

Tính trung thực của bối cảnh tình huồng

3 Bối cảnh của tình huống phản ánh những tình huống có thật, và những hoạt động trên nền bối cảnh ấy mô phỏng lại được những hoạt động thực của những nhà chuyên môn trong lĩnh vực mà người học đang nghiên cứu

2 Một số yếu tố trong bối cảnh còn thiếu tính chính xác và sinh động Tuy nhiên, bối cảnh tình huống nhìn chung vẫn chứa đựng những yếu tố thực giúp cho người học có thể xử lý được vấn đề một cách hiệu quả

1 Bối cảnh tình huống có vẻ chân thực, nhưng lại không giúp cho người học

có thể học tập và thu nhặt kiến thức và kỹ năng

0 Bối cảnh tình huống không mang tính chân thực

Tính chặt chẽ của tình huống

3 Những chi tiết trong tình huống được sắp xếp theo trật tự logics và mạch lạc

và thường được xếp theo trật tự thời gian

2 Có đôi chỗ các chi tiết trong tình huống bị sắp xếp chưa thật hợp lý

1 Các chi tiết trong tình huống không được sắp xếp một cách logic Không thể xác định được mối quan hệ giữa chúng

0 Các chi tiết sắp xếp lộn xộn Mỗi liên hệ giữa các chi tiết không rõ ràng

Sự rành mạch của tình huống

3 Tình huống dễ hiểu Các chi tiết được sắp xếp hợp lý và ngôn ngữ đơn giãn Những thuật ngữ chuyên môn được sử dụng một cách hạn chế, hoặc nếu có dùng thì ý nghĩa của chúng cũng trình bày rõ ràng hoặc có thể suy đoán được

2 Tình huống hơi khó hiểu Không phải tất cả mọi chi tiết đều trình bày rõ ràng và bằng ngôn ngữ đơn giản

1 Có nhiều chỗ khá tối nghĩa trong tình huống Hầu hết các chi tiết được làm phức tạp hóa một cách không cần thiết

0 Có quá nhiều thuật ngữ chuyên môn Ngôn từ không đơn giản

(Nguồn: Penn State Schreyer Institue for Teaching Excellence, 2004, Case

Evaluation Rubric)

1.3.4 Ưu điểm, hạn chế và thách thức của phương pháp nghiên cứu tình huống

1.3.4.1 Ưu điểm

Phương pháp nghiên cứu tình huống giúp gắn lý thuyết với thực tiễn trong dạy học, nâng cao tính thực tiễn của môn học, giảm thiểu rủi ro của người học khi tham gia thực tiễn cuộc sống, thực tiễn nghề nghiệp Sau khi tiếp thu các kiến thức

lý thuyết, việc giải quyết các bài tập tình huống sẽ giúp người học có cái nhìn sâu hơn và thực tiễn hơn về vấn đề lý thuyết đã được học Thông qua việc giải quyết tình huống, người học sẽ có điều kiện để vận dụng linh hoạt các kiến thức lý thuyết

Phương pháp NCTH góp phần nâng cao tính tích cực, chủ động, sáng tạo và hứng thú học tập của người học Trong dạy học theo tình huống các nhóm học sinh phải chủ động tìm kiếm và phân tích các thông tin để đi tìm các giải pháp có thể có cho tình huống Để đáp ứng được yêu cầu này, người học phải chủ động tư duy, thảo luận/ tranh luận trong nhóm để tìm hiểu sâu thêm về lý thuyết cũng như thực tiễn và tìm ra các giải pháp cho các tình huống Chính trong quá trình suy nghĩ, tranh luận, bảo vệ các giải pháp người học đã tham gia vào quá trình nhận thức Sự tham gia tích cực đó đã góp phần tạo ra sự hứng thú và say mê học tập, sáng tạo của người học

Phương pháp NCTH giúp người học nâng cao kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng phân tích, giải quyết vấn đề, kỹ năng trình bày, bảo vệ và tranh luận, phản biện

ý kiến trước tập thể Để giải quyết tình huống, học sinh thường phải làm việc theo nhóm Cả nhóm cùng phân tích và thảo luận để đi đến giải pháp, sau đó trình bày giải pháp của mình cho cả lớp Với cách học như vậy, người học học được cách chia sẻ kiến thức, thông tin để cùng đạt được mục tiêu chung Thêm nữa, người học cũng học được cách tôn trọng và lắng nghe ý kiến của người khác trong quá trình làm việc nhóm hay tranh luận về các giải pháp

Trong phương pháp NCTH, giáo viên cũng có điều kiện trao đổi, học hỏi những kinh nghiệm và những cách nhìn, giải pháp mới từ phía người học, thông qua

đó mà góp phần làm phong phú hơn nội dung giảng dạy cũng như hoàn thiện các tình huống dạy học

Tình huống dạy học trong phương pháp NCTH thường là những tình huống mang tính phức hợp, để giải quyết nó, người học cần vận dụng tổng hợp kiến thức của nhiều phần khác nau trong một môn học, thậm chí kiến thức của nhiều môn học, Nhờ vậy, phương pháp NCTH góp phần giúp người học biết cách liên kết, xâu chuỗi các phần nội dung đơn lẻ thành một bức tranh tổng thể về kiến thức

1.3.4.2 Hạn chế và thách thức

Phương pháp NCTH không phải chiếc chìa khóa vạn năng trong giảng dạy,

nó bộc lộ một số hạn chế nhất định mà Herreid (1994) đã cho thấy, như:

- Đôi khi đơn giản hóa tính phức tạp của các sự kiện, số liệu và nguyên tắc

- Đòi hỏi cả người học và người dạy phải có những kỹ năng nhất định

- Việc ngại áp dụng những phương pháp mới thay thế cho những phương pháp giảng bài truyền thống cũng là một cản trở đối với việc phát triển loại hình giảng dạy này

Ngoài những hạn chế như Herreid đã nêu ra ở trên, quá trình thực hiện phương pháp NCTH cũng gặp phải những khó khăn, thách thức nhất định, về cả mặt chủ quan và khách quan

- Phương pháp NCTH làm gia tăng không những khối lượng làm việc của giảng viên mà còn đỏi hỏi giảng viên phải luôn chấp nhận đổi mới, cập nhật các thông tin, kiến thức và kỹ năng mới Để có những bài tập tình huống thực tế, sát với điều kiện hoàn cảnh mới của xã hội, giảng viên phải đầu tư thời gian và trí tuệ để tiếp cận thực tiễn, trên cơ sở đó mới có thể thu thập hay xây dựng được các tình huống dạy học mới, mang tính thời sự

- Phương pháp NCTH đòi hỏi thực hiện những kỹ năng khá phức tạp trong giảng dạy, như cách tổ chức lớp học, bố trí thời lượng, đặt câu hỏi, tổ chức và khuyến khích người học tranh luận, dẫn dắt mạch thảo luận, nhận xét, phản biện

Đây thực sự là những thách thức lớn đối với giảng viên trong quá trình ứng dụng phương pháp này

- Đối với người học, thách thức lớn nhất là phương pháp NCTH đòi hỏi ở họ

sự năng động, sáng tạo và khả năng tư duy độc lập, bởi thế có một bộ phận không nhỏ người học sẽ có những lúng túng nhất định khi được học theo phương pháp này

- Phương pháp NCTH nếu sử dụng quá liều sẽ làm giảm hiệu quả việc tiếp thu các tri thức lý thuyết và làm người học nhiều khi lầm tưởng rằng thực tế luôn luôn diễn ra đúng như những tình huống cụ thể đã được học

- Môi trường vật chất là các thách thức khách quan, bao gồm các yếu tố về điều kiện trang bị vật chất, quy mô lớp học, sự hợp tác của các tổ chức xã hội trong quá trình cung cấp thông tin Quy mô lớp học đông người không thể đảm bảo tổ chức thảo luận một cách hiệu quả Để buổi thảo luận có chất lượng, người học phải

tự trang bị các kiến thức lý thuyết và thông tin liên quan trước khi lên lớp Điều này đòi hỏi có thời gian và các phương tiện học tập như: thư việc, sách giáo klhoa, tài liệu tham khảo, báo, tạp chí, Internet,…

1.4 So sánh phương pháp dạy học tình huống với phương pháp dạy học truyền thống

Trong phương pháp giảng dạy truyền thống, người dạy có nhiệm vụ phân tích nội dung bài học và sau đó, lựa chọn phương thức thích hợp nhằm truyền tải nội dung ấy đến với người học Trái lại, ở phương pháp dạy học tình huống, người học sẽ phải tự phân tích tài liệu, trong khi người dạy chỉ đóng vai trò hướng dẫn và trợ giúp bằng cách đề ra những yêu cầu, thúc đẩy sự tương tác giữa người học trong tiết học, định hướng thảo luận, đảm bảo tiến trình diễn ra thông suốt và giúp người học rút ra kết luận sau mỗi buổi học

Như vậy, có thể thấy rằng trong phương pháp giảng dạy cũ, người học tiếp xúc với tài liệu không phải trực tiếp mà là gián tiếp qua người dạy Trong khi đó, ở phương pháp tình huống, người học không những có được cơ hội được tiếp xúc trực

tiếp với tài liệu, mà họ còn có thể tương tác với người dạy cũng như những người học khác trong quá trình học tập Thêm nữa, nếu như trong phương pháp giảng dạy

cũ, người giảng viên nắm vai trò trung tâm của “quyền lực tri thức” thì ở phương pháp tình huống, trọng tâm của buổi học đã chuyển dần về phía người học, khiến người học có thể chủ động hơn trong việc quyết định nội dung cũng như phương thức học tập của mình

Tóm lại, Chương 1 đã đi sâu phân tích các nội dung cơ bản làm cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu như trình bày tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới và Việt Nam, giải thích những khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài Đặc biệt,

đã trình bày làm nổi bật các nội dung liên quan đến phương pháp nghiên cứu tình huống trong dạy học như khái niệm, cấu trúc tiến trình thực hiện, ưu nhược điểm của phương pháp này,…

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH GIẢNG DẠY MÔN HỌC KẾ TOÁN TÀI CHÍNH TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

Bảng 2.1 Bảng đánh giá của sinh viên về thực trạng dạy học môn Kế

toán tài chính nói chung

Ý kiến đánh giá chung việc giảng dạy môn học Kế

toán tài chính

Tỷ lệ sinh viên (%)

Trước tiên, các giảng viên giảng dạy môn học KTTC ở Trường Cao đẳng Công nghệ Thông tin đều được đánh giá là những giáo viên có phẩm chất đạo đức tốt, có trách nhiệm cao với nghề nghiệp Có đến 85% số sinh viên được hỏi đánh giá giảng viên dạy KTTC của họ rất yêu nghề và nhiệt tình trong giảng dạy Thực tế này không chỉ được các em sinh viên đánh giá cao mà ngay cả những đồng nghiệp trong và ngoài trường cũng có những đánh giá rất tốt về sự tận tâm với nghề của các giảng viên giảng dạy môn học KTTC ở đây Trong quá trình giảng dạy, các giảng viên tuy đã cố gắng tạo điều kiện để sinh viên hiểu bài và học tập tốt, nhưng trên thực tế vẫn có đến 60% sinh viên được hỏi cho rằng giáo viên giảng dạy vẫn thiên

về truyền thụ lý thuyết mà ít gắn với thực tiễn Chính điều này đã dẫn đến dư luận lưu truyền trong nhiều sinh viên rằng môn học KTTC là một môn lý thuyết khô