Kỹ năng của luật sư trong việc hỗ trợ

khách hàng khởi kiện tranh chấp thừa kế ra tòa án MỤC LỤC I. Khái quát chung về thừa kế và tranh chấp thừa kế 3 II. Đặc điểm về các vụ việc về tranh chấp thừa kế 3

MỤC LỤC

I Khái quát chung về thừa kế và tranh chấp thừa kế 3

II Đặc điểm về các vụ việc về tranh chấp thừa kế 3 III Kỹ năng của luật sư trong việc hỗ trợ khách hàng

2 Luật sư cần nắm vững yêu cầu của khách hàng 7

5 Hướng dẫn khách hàng những vấn đề về thủ tục khởi kiện 14

8 Luật sư cần xác định rõ di sản tranh chấp thừa kế 17

Điều 58 Hiến pháp năm 1992 quy định: "Nhà nước bảo hộ quyền sở hữuhợp pháp và quyền thừa kế của công dân" Từ pháp lệnh thừa kế năm 1990 đếnBLDS năm 1995, BLDS năm 2005 và các văn bản pháp luật hiện hành thể hiệnquan điểm không ngừng hoàn thiện những quy định pháp luật về thừa kế nhằmđảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức Tuy nhiên,trên thực tế số lượng các tranh chấp thừa kế vẫn có số lượng tương đối lớn vì tínhchất đặc biệt của loại tranh chấp này là liên quan đến di sản của người đã chết.Hơn nữa tranh chấp về thừa kế là một trong những tranh chấp phức tạp nhất trong

số những tranh chấp dân sự Đặc biệt là hầu hết những tranh chấp về thừa kế đều

có mối liên quan đến quyền sử dụng đất, quyền sỡ hữu nhà cho nên tính gay gắt,phức tạp trong quá trình giải quyết các tranh chấp thừa kế đã tạo nên sự đặc thù,riêng biệt của loại tranh chấp này Xoay quanh vấn đề thừa kế trong thực tiễn đờisống xã hội đã này sinh hàng trăm những vấn đề khác nhau liên quan đến di chúc,liên quan đến phân chia di sản, quản lý di sản, liên quan đến người thừa kế, diệnthừa kế, hàng thừa kế, rồi các vấn đề di tặng, di sản thờ cúng hay những nghĩa vụ

mà người chết để lại…Khi những quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quanđến những vấn đề trên không thể dung hòa được, những mâu thuẫn, bất đồng xoayquanh vấn đề thừa kế đã bộc phát ra bên ngoài và trở thành tranh chấp thừa kế.Đây cũng là một loại tranh chấp mà khách hàng thường yêu cầu luật sư giúp đỡtrong việc khởi kiện ra tòa án

I Khái quát chung về thừa kế và tranh chấp thừa kế

Thừa kế là việc dịch chuyển tài sản của người chết cho những người cònsống theo di chúc hoặc theo pháp luật

Pháp luật về thừa kế của Việt Nam quy định việc chuyển tài sản của ngườichết cho người khác theo hai hình thức

- Theo di chúc: tức là người có tài sản lập di chúc để định đoạt tài sản củamình cho người khác

- Theo pháp luật: tức là việc người thừa kế được nhận di sản thừa kế trongtrường hợp không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp và một số trường hợpđặc biệt khác mà pháp luật quy định

Tranh chấp thừa kế là những xung đột, mâu thuẫn, bất đồng được bộc lộ rabên ngoài về quyền thừa kế, về việc thực hiện nghĩa vụ do người chết để lại, thanhtoán các khoản chi từ di sản…

II Đặc điểm về các vụ việc về tranh chấp thừa kế

Đặc điểm thứ nhất: Đây là quan hệ tranh chấp liên quan đến những ngườithân thích, ruột thịt trong gia đình, dòng tộc Tranh chấp xung quanh thừa kế disản là loại tranh chấp nặng nề, phức tạp, ở một khía cạnh nào đó liên quan đếntình cảm thiêng liêng nhiều lúc sâu lắng trong tâm khảm không chỉ giữa nhữngngười đang tranh chấp mà vô hình chung nó liên quan đến quan hệ với người đãquá cố để lại di sản thừa kế…

Quan hệ tranh chấp thoạt nhìn thì có vẻ như đơn giản, nhưng bên trongchứa chất mâu thuẫn phức tạp, nặng nề và nhiều lúc rất gay gắt, sâu sắc Quan hệtranh chấp thừa kế không chỉ liên quan đến một vài đương sự, nhiều vụ việc thực

tế liên quan đến rất nhiều người trong gia đình, họ tộc Để bảo vệ quyền và lợi íchhợp pháp của khách hàng mình trong tranh chấp thừa kế, Luật sư còn cần có trách

nhiệm trong việc giữ gìn tình anh em, nghĩa đồng bào, tình ruột thịt, và xa hơn làtình làng nghĩa xóm, vun đắp cho tình nghĩa gia đình anh em ruột thịt và tạo cho

xã hội ổn định và phát triển

Đặc điểm thứ hai: Quan hệ tranh chấp về thừa kế gắn liền với nhiều yếu tốtruyền thống gia phong, gia tộc có những quan hệ gắn với gốc rễ, cội nguồn củamột gia đình, họ tộc, thậm chí ở nhiều địa phương gắn với nhiều phong tục tậpquán sắc tộc, quần cư… Yếu tố gốc gác cội nguồn thể hiện trong quan hệ thừa kếvừa cụ thể, vừa tế nhị – vì không chỉ là quan hệ pháp lý đơn thuần, mà còn mangnặng tình cảm của từng cá nhân tham gia vào quan hệ đó

Đặc điểm thứ ba: Quan hệ tranh chấp về di sản thừa kế không chỉ liên quanchủ yếu đến quan hệ tài sản và quyền tài sản, mà còn liên quan đến quyền nhânthân của các đương sự tranh chấp thừa kế Việc thừa nhận được hưởng di sản gắnvới cội nguồn, quyền nhân thân của họ Cũng từ đó nhiều lúc liên quan đến danh

dự của từng cá nhân trong xã hội Có nhiều trường hợp đương sự không chỉ đơnthuần được hưởng di sản của người để lại thừa kế, mà qua đó để khẳng định tínhhuyết thống, tình cảm của người quá cố đối với mình và ngược lại, bằng cách đóduy trì quan hệ gia đình với người khác…

Đặc điểm thứ tư: Quan hệ tranh chấp về thừa kế, bao giờ cũng liên quanđến tài sản và quyền tài sản, thường di sản là những tài sản có giá trị lớn hoặc disản có ý nghĩa về tinh thần… Di sản càng có giá trị lớn về kinh tế, có ý nghĩa lớn

về mặt tinh thần thì tranh chấp càng gay gắt và đó là quy luật Hơn nữa, do nhữnghạn chế của hệ thống pháp luật nước ta trước đây còn thiếu hoặc chưa quy địnhđầy đủ về thủ tục đăng ký, quản lý tài sản của công dân (đặc biệt là bất động sản),nên việc xác định nguồn gốc của di sản thừa kế trở nên khá phức tạp, khó khăn.Vấn đề khó khăn nan giải của Luật sư là xác định đúng, chính xác có phải người

để lại thừa kế là chủ sở hữu đích thực tài sản đó hay không, đặc biệt liên quan đếnbất động sản.

Đặc điểm thứ năm: Liên quan đến các văn bản quy phạm pháp luật điềuchỉnh quan hệ thừa kế Thực tế hệ thống pháp luật của nước ta trong lĩnh vực thừa

kế, giải quyết tranh chấp thừa kế chưa đồng bộ, thậm chí có chỗ còn chưa thốngnhất, còn chồng chéo, mâu thuẫn Do điều kiện khách quan của các cuộc chiếntranh giải phóng đất nước, chúng ta đã không dành sự quan tâm thích đáng đối vớilĩnh vực pháp luật này Hơn nữa, do chiến tranh kéo dài, những hồ sơ về gốc gáctài sản của công dân cũng thất lạc, mất mát… Sau khi thành lập nhà nước mới vàsau khi giải phóng miền nam, những quy định pháp luật về chuyển dịch tài sản vàquản lý tài sản (đặc biệt là bất động sản) từ chế độ cũ sang chế độ mới cũng thayđổi và khác biệt về bản chất

Đặc điểm thứ sáu: Nói đến thừa kế là liên quan đến Luật Hôn nhân – Giađình, Luật Hôn nhân – Gia đình của nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà mới cóhiệu lực từ năm 1961 nhưng do đất nước bị kẻ thù chia cắt nên luật này chỉ mới cóhiệu lực ở miền Bắc Đến năm 1980, khi Quốc hội chung của cả nước thống nhấtmới có Nghị quyết về áp dụng văn bản quy phạm luật thống nhất chung cho cảnước trong đó có Luật Hôn nhân – Gia đình Do đặc thù lịch sử đó, quan hệ hônnhân – gia đình ở nước ta trong các giai đoạn lịch sử vừa qua là phức tạp, cùngvới sự chuyển dịch dân số, con người từ vùng này sang vùng khác trong điều kiệnchiến tranh làm cho quan hệ hôn nhân – gia đình càng phức tạp hơn

Đặc điểm thứ bảy: liên quan đến quan hệ thừa kế: Trên đất nước chúng ta

có 54 dân tộc anh em cùng chung sống, mỗi dân tộc có truyền thống và tập quánriêng, liên quan đến thừa kế Thậm chí cùng là một dân tộc nhưng ở mỗi vùng,miền, địa phương lại tồn tại tập quán riêng về thừa kế mà tại địa phương đó đã

thành thông lệ, ví dụ như quyền thừa kế của con trai trưởng, hoặc thừa kế theohuyết thống dấu ấn chế độ mẫu hệ… hoặc tồn tại ý thức trong một số người quanniệm trọng nam, khinh nữ trong quan hệ thừa kế Những quan niệm phong kiến ởnhiều nơi ăn sâu, bám rễ và là nguyên nhân gây nên sự tranh chấp về thừa kế.

Đặc điểm thứ tám: Đây là đặc thù gây không ít khó khăn trong giải quyếtcác tranh chấp về thừa kế, đó là do trình độ pháp lý của dân chưa cao, nhiều ngườidân không hiểu biết những quy định của pháp luật thừa kế Họ không biết họ cóquyền gì và như thế nào Thậm chí, những quy định về di chúc để lại thừa kế họcũng không biết, những quy định của pháp luật chia thừa kế theo pháp luật họcũng không nắm được Những đặc thù này gây những phức tạp nhất định trongviệc giải quyết các tranh chấp về thừa kế

III Kỹ năng của luật sư trong việc hỗ trợ khách hàng khởi kiện tranh chấp thừa kế ra tòa án

1 Luật sư cần biết rõ về khách hàng

Do đòi hỏi nghề nghiệp Luật sư trước hết phải biết về khách hàng, đây là cảmột vấn đề khoa học và nghệ thuật lớn Để bảo vệ lợi ích cho khách hàng, Luật sưkhông thể không biết rõ về khách hàng của mình, đặc biệt trong các vụ việc tranhchấp về thừa kế Bằng cách gì và như thế nào để có được những thông tin đầy đủkhách quan, chuẩn xác về khách hàng, điều đó phụ thuộc cách tiếp cận và khảnăng khai thác của từng cá nhân Luật sư Luật sư cần lưu ý, khách hàng có thể là

tổ chức, pháp nhân được thừa kế theo di chúc của người để lại di sản thừakế.Trước hết, trong vụ việc tranh chấp thừa kế, luật sư cần có đầy đủ thông tin vềgốc gác, gia đình của chính khách hàng, những gì liên quan đến nhân thân củakhách hàng Xác định chính xác quan hệ gia đình, dòng tộc của khách hàng với

người để lại thừa kế… Xác định quan hệ của khách hàng với người hoặc số ngườiđang có tranh chấp về di sản thừa kế là đương sự của vụ án Tìm hiểu và có đánhgiá chính xác quan hệ giữa họ với nhau Xác định quan hệ khách hàng của mìnhvới những người có quyền và nghĩa vụ liên quan trong vụ việc tranh chấp.Xácđịnh quan hệ khách hàng với người làm chứng (nếu có) trong vụ tranh chấp.Bằngcách nào đó xác định nét chữ, bút tích, thói quen, sở thích, ý muốn của kháchhàng Ngoài ra, Luật sư cần tìm hiểu, cần biết về đạo đức, lối sống, quan hệ xãhội, nghề nghiệp, vị trí công tác của khách hàng mình.Đồng thời, cần phải tìmhiểu quan hệ gia đình, thái độ đối xử của khách hàng với người thân, với nhữngngười khác mà khách hàng có quan hệ Qua tìm hiểu, để Luật sư biết rõ mìnhđang bảo vệ quyền, lợi ích cho khách hàng mình là ai, tạo ra sức mạnh nội tâmtrong công việc.

2 Luật sư cần nắm vững yêu cầu của khách hàng

Trong vụ việc tranh chấp tài sản: Tưởng đây là vấn đề đơn giản, nhưng quathực tế hành nghề Luật sư, không phải Luật sư nào cũng nắm vững và hiểu yêucầu đích thực của khách hàng.Hiểu yêu cầu của khách hàng, là nắm bắt được cốtlõi mục đích và giới hạn cuối cùng của yêu cầu có thể đạt được, đồng thời tìmhiểu khả năng thoả hiệp giải quyết tranh chấp bằng hoà giải.Để nắm được đầy đủ,chi tiết yêu cầu của khách hàng, Luật sư có thể tìm hiểu, nghiên cứu qua:

3 Tìm hiểu yêu cầu của khách hàng

Qua đơn từ: Đối với khách hàng là nguyên đơn dân sự, Luật sư cần nghiêncứu kỹ đơn kiện của khách hàng Qua nghiên cứu đơn khởi kiện để xác định xemthời hiệu khởi kiện còn không, yêu cầu cụ thể của khách hàng gồm những gì: Disản, quyền tài sản, và tìm hiểu xem ngoài ra khách hàng có yêu cầu gì khác

không Qua tiếp xúc và qua đơn, Luật sư phải nắm vững được mục đích thực tế,mục đích sâu xa của khách hàng qua vụ kiện.Qua đơn của khách hàng, Luật sư cóthể nắm bắt nỗi niềm, dự cảm của khách hàng mình Từ đó để Luật sư hiểu thêm

về các luận cứ mà khách hàng dựa vào đó đưa ra yêu cầu Nghiên cứu đơn củakhách hàng là nguyên đơn dân sự, để Luật sư có thể giúp khách hàng hoàn chỉnhlại đơn, mở rộng phạm vi, yêu cầu hoặc sơ bộ giới hạn yêu cầu… Việc nghiên cứu

kỹ đơn của khách hàng nhằm xác định đúng yêu cầu của khách hàng, sẽ giúp choLuật sư tìm những căn cứ pháp lý và căn cứ thực tế chứng minh cho yêu cầuchính đáng của khách hàng và sẽ không có những trục trặc khi phiên toà diễn ra.Tránh được tình trạng: ông nói gà, bà nói vịt giữa khách hàng và luật sư.Đối vớikhách hàng là bị đơn dân sự, để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho khách hàngcủa mình, Luật sư phải nắm bắt căn cứ phản tố của khách hàng và những yêu cầu

mà khách hàng có thể đưa ra độc lập đối với nguyên đơn Tìm hiểu những trăntrở, băn khoăn của khách hàng, qua đơn phản tố, Luật sư có thể nắm bắt được tinhthần mà khách hàng mình muốn giải quyết trong vụ việc, mức độ thoả hiệp,những giới hạn không thể chấp nhận thoả hiệp, những vấn đề về nguyên tắc mangtính sống còn trong giải quyết tranh chấp và chủ định của khách hàng về hướnggiải quyết vụ tranh chấp Chuẩn bị tốt khâu này, tại phiên toà sẽ không có nhữngtrục trặc bất ngờ có thể xảy ra giữa luật sư và khách hàng là bị đơn dân sự

4 Kỹ năng tiếp xúc với khách hàng

4.1 Trao đổi với khách hàng về nội dung tranh chấp

Trước tiên Luật sư cần xác định được yêu cầu cụ thể của khách hàng,những nguyện vọng của họ khi muốn yêu cầu tòa án giải quyết tranh chấp thừa kếnày Để hiểu được những yêu cầu và mong muốn cụ thể đó Luật sư phải nắmđược nội dung của vụ việc tranh chấp Luật sư có thể yêu cầu khách hàng trìnhbày vụ việc và yêu cầu họ cung cấp các tài liệu về vụ việc

Khi đã có một cái nhìn sơ lược về vụ việc điều quan trọng tiếp theo là Luật

sư phải chỉ ra được loại quan hệ pháp luật tranh chấp có thực sự phải là tranh chấpthừa kế hay không nếu phải thì thuộc loại nào:

- Tranh chấp về quyền thừa kế: Quyền yêu cầu chia di sản thừa kế, yêu cầu xácnhận quyền thừa kế của mình hoặc yêu cầu bác bỏ quyền thừa kế của người khác;

- Tranh chấp thừa kế theo di chúc hay thừa kế theo pháp luật;

- Tranh chấp về di sản thừa kế nhà ở, quyền sử dụng đất;

- Tranh chấp về việc thực hiện nghĩa vụ do người chết để lại, thanh toán cáckhoản chi từ di sản

Luật sư cũng phải phân tích cho khách hàng thấy những khía cạnh của vấn

đề xoay quanh nội dung tranh chấp, phân tích và đưa ra các hướng giải quyết, đánh giá những điểm mạnh, điểm yếu trong hồ sơ, những thuận lợi và khó khăn trên cương vị vị trí của khách hàng đối với tranh chấp thừa kế đó Nhất là những thuận lợi và khó khăn của khách hàng khi tham gia tố tụng, khởi kiện ra Tòa án

4.2 Tư vấn cho khách hàng về việc có khởi kiện hay không

* Phân tích những lợi ích của việc khởi kiện hay không

Luật sư căn cứ vào các quy định pháp luật để tư vấn cho khách hàng nhữnglợi thế và bất lợi của họ khi quyết định đem vụ việc ra tòa án để giải quyết Từ sự

tư vấn của luật sư, khách hàng sẽ quyết định có khởi kiện hay không, đó chính làquyền tự định đoạt mà pháp luật quy định cho họ

Thông thường thì các tranh chấp thừa kế xảy ra giữa những người trongmột gia đình, tính chất căng thẳng của mối quan hệ giữa họ đã lên tới mức muốnpháp luật phân xử nên bất lợi lớn nhất của khách hàng khi khởi kiện những tranh

chấp này ra tòa là việc làm rạn nứt, nghiêm trọng thêm mâu thuẫn gia đình Mặtkhác, khi khởi kiện tranh chấp thừa kế ra tòa khách hàng sẽ phải đối mặt với mộtthời gian có thể rất dài để thao đuổi vụ việc Hơn thế nữa họ cũng phải đối mặtvới một mức án phí lớn.

Luật sư cũng cần chỉ cho khách hàng thấy được khả năng thắng kiện đếnđâu nếu họ khởi kiện ra tòa án cũng như khả năng thực tế bản án sẽ được thi hànhthế nào

Một điều nữa trong nội dung này là luật sư cũng nên hướng dẫn khách hàngnắm bắt một cách sơ bộ những tài liệu, chứng cứ cần thiết để tòa án chấp nhậnxem xét, giải quyết vụ việc, hướng dẫn họ thu thập chứng cứ, và tìm hiểu rõ khảnăng thu thập chứng cứ tài liệu của khách hàng để chủ động hơn trong việc này

* Phân tích điều kiện khởi kiện của khách hàng

Khi tiếp xúc với khách hàng Luật sư cũng cần tư vấn và xem xét về tư cáchchủ thể khởi kiện liên quan trực tiếp đến quyền khởi kiện của khách hàng để cónhững tư vấn về điều kiện khởi kiện theo đúng quy định của pháp luật Đối vớitrường hợp khách hàng ủy quyền cho chính luật sư hoặc cho người khác tham gia

tố tụng thì luật sư cần hướng dẫn khách hàng lập giấy ủy quyền theo quy định củapháp luật hiện hành

Thứ hai: điều kiện về tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ việc

Thầm quyền theo loại việc: tranh chấp thừa kế là một loại tranh chấp thuộcthẩm quyền giải quyết của tòa án theo quy định tại khoản 5 Điều 25 BLTTDS.

Về thẩm quyền theo cấp tòa: Luật sư cần xác định vụ án khởi kiện đúng cấptòa có thẩm quyền giải quyết vụ việc theo quy định tại Điều 33, 34, 35, 36, 37BLTTDS, Nghị Quyết số 32/2004/QH11, Nghị quyết số 01/2005/NQ-HĐTP

Ngoài việc lưu ý nguyên tắc xác định thẩm quyền đối với cấp tòa, nhữngtrường hợp thuộc thẩm quyền của Tòa án cấp tỉnh theo Khoản 1 Điều 33BLTTDS Luật sư cần lưu ý trường hợp "đương sự""ở nước ngoài theo quy địnhtại Điều 56 BLTTDS bao gồm cả người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan Vìvậy, với những vụ việc mà có đương sự không phải là người thuộc các diện thưa

kế nhưng có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đang ở nước ngoài hoặc việc giải quyết

vụ án cần phải ủy thác tư pháp cho cơ quan lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoàithì sẽ thuộc thẩm quyền của Tòa án cấp tỉnh

Luật sư cũng cần lưu ý các trường hợp tranh chấp di sản thừa kế là bất độngsản áp dụng quy định tại điểm i Khoản 1 Điều 36 BLTTDS và thẩm quyền của tòa

án theo sự lựa chọn của nguyên đơn

Thứ ba: Về thời hiệu khởi kiện

Có hai loại thời hiệu khởi kiện đối với vụ án tranh chấp thừa kế:

Thời hiệu khởi kiện về quyền thừa kế là thời hạn mà người thừa kế đượcquyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm,nếu thời hạn đó kết thúc thì mất quyền khởi kiện Theo quy định tại Điều 645 thìthời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản, xác nhận quyền thừa kế của mìnhhoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác là 10 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế

Thời hiệu khởi kiện để yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ về tài sảncủa người chết để lại là 3 năm, kể từ thời điểm mở thừa kế