Vai trò của cách mạng công nghiệp và phương thức thích ứng của Việt Nam trong cách mạng công nghiệp 4.0

Trong lịch sử phát triển của nhân loại, cách mạng công nghiệp luôn nắm giữ một vị trí và có tầm ảnh hưởng hết sức to lớn. Các cuộc cách mạng công nghiệp đã mang lại sự phát triển vượt bậc về mọi mặt. Từ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất cho tới cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, mỗi cuộc cách mạng đều có những đặc trưng cơ bản, với những thành tựu nổi bật, góp phần nâng cao năng suất, cải thiện mức sống cho con người. Ngày nay, mặc dù cách mạng công nghiệp lần thứ tư mới chỉ ở giai đoạn đầu, nhưng sức lan tỏa của nó là vô cùng nhanh chóng, tác động mạnh mẽ tới sự phát triển kinh tế của toàn nhân loại. Có thể nói rằng, chúng ta không thể phủ nhận vai trò và những ý nghĩa quan trọng mang tầm lịch sử mà cách mạng công nghiệp đem lại. Trong điều kiện ấy đòi hỏi Việt Nam cũng cần phải có đường lối, quan điểm và chiến lược đúng đắn để có thể thích ứng kịp thời với Cách mạng công nghiệp 4.0. Có như vậy, đất nước mới có thể phát triển và đuổi kịp những nước khác trên đấu trường quốc tế. Trong công cuộc cách mạng Công nghiệp 4.0, Việt Nam đứng trước những cơ hội và thách thức. Vấn đề nào cũng đều có hai mặt, chúng ta không thể không công nhận những mặt tích cực mà cách mạng công nghiệp lần thứ tư đem lại cho thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, tuy nhiên, nó cũng có chứa những mặt tiêu cực, đòi hỏi Việt Nam cần phải có những giải pháp kịp thời để có thể phát triển tối ưu trong thời đại cách mạng 4.0.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

-*** -BÀI TẬP LỚN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ

ĐỀ TÀI : Vai trò của cách mạng công nghiệp và phương thức thích ứng của Việt Nam trong cách mạng công nghiệp 4.0

Họ và tên : Võ Hoàng Tùng

Mã sinh viên : 11195638 Lớp tín chỉ : Kinh tế chính trị Mác Lênin_08

GV hướng dẫn : TS Nguyễn Văn Hậu

Hà Nội, 2020

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

-*** -BÀI TẬP LỚN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ

ĐỀ TÀI : Vai trò của cách mạng công nghiệp và phương thức thích ứng của Việt Nam trong cách mạng công nghiệp 4.0

Hà Nội, 2020

MỤC LỤC

Lời mở đầu 2

Nội dung 3

Chương I : Cách mạng công nghiệp - Vai trò của CMCN đối với phát triển 3

I Khái quát về cách mạng công nghiệp 3

1 Khái niệm “cách mạng công nghiệp” 3

2 Sơ lược lịch sử các cuộc cách mạng công nghiệp 3

2.1 Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất 3

2.2 Cách mạng công nghiệp lần thứ hai 4

2.3 Cách mạng công nghiệp lần thứ ba 4

3 Cách mạng công nghiệp lần thứ tư 5

3.1 Nội dung cơ bản của cách mạng công nghiệp lần thứ tư 5

3.2 Đặc điểm của cách mạng công nghiệp lần thứ tư 6

3.3 Các xu hướng lớn trong cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư 7

3.4 Vai trò của cách mạng công nghiệp lần thứ tư 7

II Vai trò của cách mạng công nghiệp 9

Chương II : Phương thức thích ứng của Việt Nam trong CMCN 4.0 12

Kết luận 16

Tài liệu tham khảo 18

Lời mở đầu

Trong lịch sử phát triển của nhân loại, cách mạng công nghiệp luôn nắm giữ một vị trí và có tầm ảnh hưởng hết sức to lớn Các cuộc cách mạng công nghiệp đã mang lại sự phát triển vượt bậc về mọi mặt Từ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất cho tới cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, mỗi cuộc cách mạng đều có những đặc trưng cơ bản, với những thành tựu nổi bật, góp phần nâng cao năng suất, cải thiện mức sống cho con người Ngày nay, mặc dù cách mạng công nghiệp lần thứ tư mới chỉ ở giai đoạn đầu, nhưng sức lan tỏa của nó là vô cùng nhanh chóng, tác động mạnh mẽ tới sự phát triển kinh tế của toàn nhân loại Có thể nói rằng, chúng ta không thể phủ nhận vai trò và những ý nghĩa quan trọng mang tầm lịch sử mà cách mạng công nghiệp đem lại

Trong điều kiện ấy đòi hỏi Việt Nam cũng cần phải có đường lối, quan điểm và chiến lược đúng đắn để có thể thích ứng kịp thời với Cách mạng công nghiệp 4.0 Có như vậy, đất nước mới có thể phát triển và đuổi kịp những nước khác trên đấu trường quốc tế Trong công cuộc cách mạng Công nghiệp 4.0, Việt Nam đứng trước những cơ hội và thách thức Vấn đề nào cũng đều có hai mặt, chúng ta không thể không công nhận những mặt tích cực mà cách mạng công nghiệp lần thứ tư đem lại cho thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, tuy nhiên, nó cũng có chứa những mặt tiêu cực, đòi hỏi Việt Nam cần phải có những giải pháp kịp thời để có thể phát triển tối ưu trong thời đại cách mạng 4.0

Nhận thấy vai trò và tầm quan trọng của cách mạng công nghiệp, đặc biệt là cách mạng công nghiệp 4.0 đối với Việt Nam, em đã chọn và nghiên cứu đề tài: “Vai trò của cách mạng công nghiệp và phương thức thích ứng của Việt Nam trong cách mạng công nghiệp 4.0”

Nội dung

Chương I: Cách mạng công nghiệp và vai trò của cách mạng công nghiệp

I Khái quát về cách mạng công nghiệp

1 Khái niệm “cách mạng công nghiệp”

Cách mạng công nghiệp xuất hiện khi lực lượng sản xuất phát triển, kéo theo đó là những tiến bộ khoa học công nghệ trong lĩnh vực sản xuất có sự thay đổi mang tính đột biến, triệt để và cách mạng làm thay đổi cơ bản các điều kiện kinh tế - xã hội, văn hoá và kỹ thuật Khi đó sẽ xuất hiện một cuộc cách mạng công nghiệp Khái niệm “cách mạng công nghiệp” ngày nay được hiểu theo nhiều cách về cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp:

 Xét theo nghĩa hẹp: Cách mạng công nghiệp (hay còn gọi là Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất) là cuộc cách mạng trong lĩnh vực sản xuất; tạo ra sự thay đổi

cơ bản các điều kiện kinh tế xã hội, văn hóa và kỹ thuật, diễn ra từ nước Anh ở nửa cuối thế kỷ XVIII và đầu thế kỷ XIX sau đó lan tỏa ra thế giới Trong thời kỳ này, nền kinh tế giản đơn, quy mô nhỏ dựa trên lao động chân tay được thay thế bằng công nghiệp và chế tạo máy móc quy mô lớn

 Xét theo nghĩa rộng: “cách mạng công nghiệp” bao quát tất cả các cuộc cách mạng công nghiệp diễn ra trên thế giới Đó là những bước phát triển nhảy vọt về chất trình độ của tư liệu lao động trên cơ sở đột phá về kỹ thuật và công nghệ trong quá trình phát triển của nhân loại, kéo theo sự thay đổi căn bản về phân công lao động xã hội cũng như tạo bước phát triển năng suất lao động cao hơn hẳn nhờ

áp dụng một cách phổ biến những tính năng mới trong kỹ thuật - công nghệ đó vào đời sống

2 Sơ lược lịch sử các cuộc cách mạng công nghiệp

2.1 Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất

Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất bắt đầu từ giữa thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX, tại nước Anh Đặc trưng nổi bật của cuộc cách mạng công nghiệp này là sử dụng năng

lượng nước và hơi nước để cơ giới hoá sản xuất, thay thế sức lao động thủ công qua đó tăng sản lượng Đó là thời kỳ mà hầu hết nông nghiệp, xã hội nông thôn đã trở thành công nghiệp

và đô thị Ngành công nghiệp sắt và dệt, cùng với sự phát triển của động cơ hơi nước, đóng vai trò trung tâm trong Cách mạng Công nghiệp với các phát minh: Thoi bay của John Kay (1733), xe kéo sợi Jenny (1764); máy dệt của Edmund Carwright (1785); máy hơi nước của Jame Watt, công nghiệp luyện kim của Henry Cort, lò luyện gang của Henry Bessemer, …

2.2 Cách mạng công nghiệp lần thứ hai

Cách mạng công nghiệp lần thứ hai diễn ra vào nửa cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ

XX Đặc trưng của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai là sử dụng năng lượng điện và động cơ điện, để tạo ra các dây chuyền sản xuất có tính chuyên môn hoá cao Nội dung của cuộc cách mạng này là chuyển nền sản xuất cơ khí sang nền sản xuất điện - cơ khí và sang giai đoạn tự động hóa cục bộ trong sản xuất Cuộc cách mạng lần thứ hai cũng đã có những dấu ấn và thành tựu nổi bật:

- Phát minh công nghệ và sản phẩm mới: điện, xăng dầu, động cơ đốt trong

- Ngành sản xuất giấy phát triển kéo theo sự phát triển của ngành in ấn và phát hành sách, báo

- Ngành chế tạo ô tô, điện thoại, sản phẩm cao su có sự phát triển mạnh mẽ

2.3 Cách mạng công nghiệp lần thứ ba

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba bắt đầu từ khoảng những năm đầu thập niên

60 đến cuối thế kỷ XX với đặc trưng cơ bản là sử dụng công nghệ thông tin để tự động hoá sản xuất Đó là sự chuyển giao từ công nghiệp điện tử - cơ khí sang công nghệ số vào cuối thế kỷ XX bởi có sự xuất hiện và phát triển của chất bán dẫn, siêu máy tính (1960), máy tính

cá nhân(1970 và 1980) và Internet (1990)

Cũng trong giai đoạn này, thế giới đã đạt được những thành tựu cùng tiến bộ kỹ thuật – công nghệ nổi bật là: hệ thống mạng, máy tính cá nhân, thiết bị điện tử sử dụng công nghệ

số và robot công nghiệp

3 Cách mạng công nghiệp lần thứ tư

Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư (The Fourth Industrial Revolution) là kỷ nguyên công nghiệp lớn lần thứ tư kể từ cuộc cách mạng công nghiệp lần đầu tiên từ thế kỷ XVIII

Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư (Cách mạng 4.0) xuất phát từ khái niệm “Industrie 4.0” trong một báo cáo của chính phủ Đức năm 2013 nhằm nói tới chiến lược công nghệ cao, điện toán hóa ngành sản xuất mà không cần sự tham gia của con người với mục tiêu thông minh hóa quá trình sản xuất và quản lý trong ngành công nghiệp chế tạo

3.1 Nội dung cơ bản của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư:

Cách mạng công nghiệp 4.0 là cuộc cách mạng gắn với sự phát triển và phổ biến của Internet kết nối vạn vật với nhau (Internet of Things – IoT) Nó có thể được mô tả như là sự

ra đời của một loạt các công nghệ mới, kết hợp tất cả các kiến thức trong lĩnh vực vật lý, công nghệ số và sinh học, ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực, nền kinh tế, các ngành kinh tế

và ngành công nghiệp

Cách mạng công nghiệp 4.0 dựa trên nền tảng công nghệ số và tích hợp tất cả các công nghệ thông minh để tối ưu hóa quy trình, phương thức sản xuất, nhấn mạnh những công nghệ đang và sẽ có tác động lớn nhất

Cách mạng công nghiệp 4.0 là xu hướng hiện tại của tự động hóa và trao đổi dữ liệu trong công nghệ sản xuất Nó bao gồm các hệ thống mạng vật lý, mạng Internet kết nối vạn vật và điện toán đám mây

Cách mạng công nghiệp lần thứ tư không chỉ là về các máy móc, hệ thống thông minh và được kết nối mà còn có phạm vi rộng lớn hơn Đồng thời là các làn sóng của những đột phá xa hơn trong các lĩnh vực khác nhau từ mã hóa chuỗi gen cho tới công nghệ nano, từ năng lượng tái tạo tới tính toán lượng tử

Công nghiệp 4.0 tạo điều kiện thuận lợi cho các “nhà máy thông minh” hay “các nhà máy số” Trong các nhà máy này, hệ thống vật lý không giản ảo sẽ chịu trách nhiệm giám sát, tạo ra một bản sao ảo của thế giới vật lý Với Iot, các hệ thống này sẽ tương tác với nhau

và với con người theo thời gian thực, và thông qua IoS thì người dùng sẽ được tham gia vào chuỗi giá trị thông qua việc sử dụng các dịch vụ này

3.2 Đặc điểm của cách mạng công nghiệp lần thứ tư:

Các Mạng Công nghiệp lần thứ tư có đặc trưng là được xây dựng dựa trên nên tảng cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba, là sự hợp nhất các công nghệ, làm mờ đi ranh giới giữa các lĩnh vực vật lý, kỹ thuật số và sinh học Đặc trưng thứ hai của Cách mạng 4.0 đó là

có thể mở ra kỷ nguyên mới của đầu tư, năng suất và mức sống gia tăng Thứ ba, Cách mạng công nghiệp 4.0 không chỉ đơn thuần là sự kéo dài của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ

ba, mà có một sự khác biệt lớn về tốc độ phát trển, phạm vi và mức độ tác động của nó; so với các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây, Cách mạng công nghiệp 4.0 này đang phát triển ở cấp số nhân chứ không phải cấp số cộng với quy mô phát triển đáng kinh ngạc lan rộng ở nhiều quốc gia Thứ tư, với cuộc Cách mạng 4.0, bên cạnh việc tìm ra những nguồn năng lượng mới và công nghệ sử dụng cùng cách khai thác nguồn năng lượng mới này, còn

có các công nghệ nhắm tới việc sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực hiện có bằng các công nghệ nhúng, công nghệ phái sinh Cuối cùng, cách mạng công nghiệp 4.0 còn dẫn tới những thay đổi trong khái niệm đổi mới công nghệ, trang thiết bị sản xuất

3.3 Các xu hướng lớn trong cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư

Các xu thế lớn của công nghệ trong Cách mạng 4.0 được chia thành ba nhóm chính: Vật lý, công nghệ số hóa và công nghệ sinh học Cả ba đều liên quan chặt chẽ với nhau và với các công nghệ khác để đem lại lợi ích cho nhau dựa vào những khám phá và tiến bộ của từng nhóm

- Về vật lý :

Có bốn đại diện chính trong nhóm vật lý là: Xe tự lái, Công nghệ in 3D, Robot cao cấp và Vật liệu mới

Xe tự lái: Xe hơi tự lái đang ngày càng chiếm ưu thế bên cạnh nhiều kiểu phương

tiện tự lái khác như xe tải, thiết bị bay không người lái, máy bay và tàu thủy

Công nghệ in 3D: hay được gọi là chế tạo cộng, in 3D bao gồm việc tạo ra một đối

tượng vật lý bằng cách in theo các lớp từ một bản vẽ hay một mô hình 3D có trước Công nghệ này khác hoàn toàn so với chế tạo trừ, lấy đi các vật liệu thừa từ phôi ban đầu cho đến khi thu được hình dạng mong muốn

Robot cao cấp: Ngày nay, các robot đang được sử dụng nhiều hơn ở tất cả các lĩnh

vực từ nông nghiệp chính xác cho đến chăm sóc người bệnh Sự phát triển nhanh công nghệ robot làm cho sự hợp tác giữa người và máy móc sớm trở thành hiện thực

Vật liệu mới: Với thuộc tính mà chỉ cách đây vài năm vẫn được coi là viễn tưởng,

những vật liệu mới đang được đưa ra thị trường Về tổng thể, chúng nhẹ hơn, bền hơn, có thể tái chế và dễ thích ứng

- Về công nghệ số

Trong Cách mạng công nghiệp 4.0, sự hội tụ giữa ứng dụng vật lý và ứng dụng kỹ thuật số là sự xuất hiện Internet vạn vật Với mô tả đơn giản nhất, có thể coi Internet vạn vật

là mối quan hệ giữa vạn vật (các vật thể, dịch vụ, địa điểm…) và con người thông qua các công nghệ kết nối và các nền tảng khác nhau

- Về công nghệ sinh

Những đổi mới trong lĩnh vực sinh học nói chung và di truyền nói riêng thật sự đáng kinh ngạc Trong những năm gần đây, chúng ta đã và đang thành công trong việc giảm chi phí và dễ dàng hơn trong việc giải trình bộ gen và mới đây là việc kích hoạt hay chỉnh sửa gen Tiếp theo là sự phát triển của việc tổng hợp sinh học tổng hợp Công nghệ này sẽ giúp chúng ta có khả năng tùy biến cơ thể bằng cách sửa lại DNA Sự phát triển hơn nữa của sinh học tổng hợp sẽ không chỉ tác động sâu và ngay lập tức về không chỉ y học mà còn về nông nghiệp và sản xuất nhiên liệu sinh học

3.4 Vai trò của cách mạng công nghiệp lần thứ tư

Giống như các cuộc cách mạng trước đó, cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 có tiềm năng nâng cao mức thu nhập toàn cầu và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân trên

toàn thế giới Cho đến nay, những người được hưởng lợi nhiều nhất là người tiêu dùng có đủ khả năng sử dụng và truy cập vào thế giới kỹ thuật số Công nghệ đã giúp tạo các sản phẩm

và dịch vụ mới có thể gia tăng hiệu quả và thỏa mãn cuộc sống của chúng ta

Trong tương lai, sáng tạo công nghệ cũng sẽ dẫn đến sự thay đổi lớn từ phía nguồn cung, với những lợi ích lâu dài về hiệu quả sản và năng suất Chi phí giao thông vận tải và thông tin liên lạc sẽ giảm xuống, hậu cần và các chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ trở nên hiệu quả hơn, và các chi phí thương mại sẽ giảm, tất cả những điều đó sẽ giúp mở rộng thị trường và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Cách mạng 4.0 còn tác động sâu rộng trên nhiều lĩnh vực thông qua những thành tựu công nghệ hiện đại Những lĩnh vực chịu tác động mạnh của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư bao gồm: Lĩnh vực bán lẻ, ngành sản xuất phương tiện vận chuyển, các nhà máy sản xuất, lĩnh vực nhà ở, lĩnh vực văn phòng, nơi làm việc, các thành phố, môi trường sống của con người, nguồn nhân lực

Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã chuyển sản xuất từ tập trung sang phân cấp Trí thông minh nhân tạo đã thay thế con người trong nhiều quá trình sản suất, tạo nên tương tác giữa con người và công nghệ kết hợp với công nghệ thông tin và truyền thông trong thời đại 4.0 giúp trao đổi và trả lời các thông tin nhanh chóng trong quản lý quá trình sản xuất

Cách mạng công nghiệp 4.0 đưa kinh tế thế giới bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ nhờ vào công nghệ và đổi mới sáng tạo, loại bỏ những hạn chế từ các nguồn lực hữu hạn Từ đó, tạo nên sự cạnh tranh mới giữa các quốc gia, tạo lợi thế và sức mạnh cho những quốc gia dựa vào công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời cũng đem lại bất lợi cho những quốc gia chủ yếu dựa vào vào khai thác tài nguyên thiên nhiên có sẵn

Cách mạng này còn thay đổi hoàn toàn cách con người sinh sống và làm việc; ra những sản phẩm và dịch vụ với chi phí không đáng kể, nâng cao mức sống cho toàn xã hội, giúp người tiêu dùng có nhiều sự lựa chọn hơn Với việc xuất hiện Internet, điện thoại thông minh và hàng ngàn ứng dụng khác dựa trên cơ sở công nghệ hiện đại đã và đang làm cho cuộc sống trở nên thuận tiện và năng suất hơn, đồng thời kích thích, tạo tiền đề cho trí tưởng tượng và sự sáng tạo của con người, khai phá những tiềm năng mới trong tương lai

II Vai trò của Cách Mạng công nghiệp

1 Thúc đẩy sự phát triển lực lượng sản xuất

Nhìn chung, các cuộc cách mạng công nghiệp từ trước đến nay không chỉ tác động mạnh mẽ tới quá trình điều chỉnh và vai trò của các nhân tố trong lực lượng sản xuất mà còn đem lại những giá trị có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển của toàn thể nhân loại

Từ cách mạng công nghiệp lần thứ nhất đến cách mang công nghiệp lần thứ tư, tư liệu lao động đã có những biến chuyển đáng kinh ngạc Từ quá trình cơ khí hóa sản xuất, cho đến chuyển sang giai đoạn tự động hóa, nâng cao quá trình tập trung sản xuất hàng hóa với mức năng suất vượt lên đáng kể

Về đối tượng lao động, cách mạng công nghiệp đã giúp con người thoát khỏi những giới hạn của nguồn tài nguyên thiên nhiên, tạo ra những nguồn năng lượng mới, phù hợp với thời đại và giải quyết những vấn đề về tính hữu hạn, làm giảm sự phụ thuộc về đối tượng lao động bằng cách áp dụng những tiến bộ công nghệ

Các cuộc cách mạng công nghệ luôn đem lại những thành tựu mới, thúc đẩy và tạo điều kiện cho thế giới và nhân loại tiếp tục phát triển khoa học và ứng dụng những thành tựu khoa học đó vào thực tế nhằm nâng cao sản xuất đời sống Đồng thời, nhờ các thành tựu từ các cuộc cách mạng công nghiệp, các nước đang và kém phát triển có thể nắm bắt cơ hội tiếp cận để thực hiện công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tận dụng lợi thế của các nước

đi sau để rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển giữa các nước đi trước Bên cạnh đó còn tạo cơ hội cho tất cả các nước phát triển nhiều ngành thông qua những thành tựu đã đạt được để mở rộng quy mô, nâng cao sản xuất

Các thành tựu mới của khoa học - công nghệ còn được ứng dụng để tối ưu hóa quá trình sản xuất, mua bán và trao đổi trên thị trường; thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đem lại cơ cấu theo hướng hiện đại, hội nhập quốc tế và hiệu quả cao

Cách mạng công nghiệp đã đóng vai trò to lớn trong việc phát triển nguồn nhân lực Bởi càng phát triển và đổi mới, thì yêu cầu thiết yếu đó chính là nguồn nhân lực với chất lượng cao mới có thể đáp ứng được những nhu cầu trong cách mạng công nghiệp