Chuyên đề: “Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 và công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô (19211991). Liên bang Nga (19912000)

Chuyên đề: “Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 và công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô (19211991). Liên bang Nga (19912000)” trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức về Các mạng tháng Mười Nga năm 1917 và công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô. Liên Bang Nga (1991 – 2000). Chuyên đề trang bị cho học sinh kĩ năng luyên tập, giải các câu hỏi trắc nghiệm theo 4 mức độ kiến thức.

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đặc thù của bộ môn Lịch sử là có tính hệ thống, lôgic qua các thời kì lịch sử Các

sự kiện, hiện tượng lịch sử có mối liên hệ chặt chẽ với nhau Trong chương trình Lịch

sử lớp 10, 11, 12 THPT có thể xây dựng theo chủ đề lịch sử như : Chủ nghĩa tư bảnqua các thời kì lịch sử; Phong trào giải phóng dân tộc Á, Phi, Mĩ Latinh; Quan hệ quốctế; Chủ nghĩa xã hội;…

Những năm gần đây, đề thi THPT quốc gia của Bộ giáo dục và đào tạo được xâydựng với hình thức thi trắc nghiệm theo 4 mức độ nhận thức là : nhận biết, thông hiểu,vận dụng và vận dụng cao Trong đề thi có nhiều câu hỏi theo hướng mở, phát triểncác năng lực tư duy sáng tạo của học sinh Nhưng thực tế, nhiều học sinh có năng lực

tư duy (năng lực tái hiện, phân tích, so sánh, nhận xét, đánh giá…) còn rất hạn chế.Việc học tập và giải các câu hỏi ở các mức độ, nhất là mức độ vận dụng và vận dụngcao còn gặp nhiều khó khăn Vì vậy, việc xây dựng và giảng dạy theo các chuyên đềtrong ôn thi THPT quốc gia có ý nghĩa rất quan trọng, giúp học sinh hệ thống kiếnthức và có kĩ năng giải bài tập theo các mức độ kiến thức một cách tốt nhất

Việc xây dựng và giảng dạy chuyên đề: “Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917

và công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô (1921-1991) Liên bang Nga 1991-2000)”trang bị kiến thức cho học sinh một cách hệ thống về Cách mạng tháng Mười Nga năm

1917, công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô từ năm 1921 đến khi sụp đổ năm 1991,

và Liên bang Nga từ năm 1991 đến năm 2000 Nội dung kiến thức này thuộc Bài 9,Bài 10 của Sgk Lịch sử 11 và Bài 2 của Sgk Lịch sử 12 THPT Với những lí do trên,tôi xây dựng chuyên đề: “Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 và công cuộc xâydựng CNXH ở Liên Xô (1921-1991) Liên bang Nga (1991-2000)”

2 Mục đích

- Chuyên đề: “Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 và công cuộc xây dựngCNXH ở Liên Xô (1921-1991) Liên bang Nga (1991-2000)” trang bị cho học sinh hệthống kiến thức về Các mạng tháng Mười Nga năm 1917 và công cuộc xây dựngCNXH ở Liên Xô Liên Bang Nga (1991 – 2000)

- Chuyên đề trang bị cho học sinh kĩ năng luyên tập, giải các câu hỏi trắc nghiệm

theo 4 mức độ kiến thức.

3 Đối tượng:

- Học sinh lớp 12 ôn thi THPT quốc gia.

- Thời lượng : 4 tiết

PHẦN NỘI DUNG

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Trình bày được những vấn đề cơ bản về:

+ Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917

+ Công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô (1921 – 1941)

+ Liên Xô xây dựng CNXH (1945 – 1991)

+ Liên bang Nga (1991 – 2000)

- Hiểu được đặc điểm, tính chất của Cách mạng tháng Hai năm 1917, cách mạng tháng Mười năm 1917 và so sánh giữa hai cuộc cách mạng này Ảnh hưởng của cách mạng tháng Mười Nga với cách mạng thế giới

- Giải thích được các khái niệm : Cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới, cách mạng

XHCN.

- Đánh giá được vai trò của Lê – nin với cách mạng tháng Mười năm 1917 và vớinước Nga từ 1917 đến 1924

- Phân tích được tính chất, ý nghĩa, bài học kinh nghiệm từ Chính sách Kinh tế

mới (NEP) năm 1921

- Phân tích những thành tựu trong công cuộc xây dựng CNXH của Liên Xô (1945-1991) Đánh giá ý nghĩa của thành tựu, nguyên nhân tan rã, bài học kinh nghiệm từ sựsụp đổ của CNXH ở Liên Xô

2 Kĩ năng

- Rèn kĩ năng quan sát, sử dụng bản đồ, lập các bảng biểu

- Kĩ năng phân tích, nhận xét, so sánh, đánh giá các sự kiện lịch sử

3 Thái độ

- Bồi dưỡng cho học sinh tinh thần đấu tranh cách mạng triệt để Trran trọng

- Bồi dưỡng niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, chế độ XHCN.

+Những mâu thuẫn chủ yếu

+ Diễn biến chính của cách mạng

+Kết quả của cách mạng

- Hiểu được:

+ Đặc điểm của cách mạng tháng Hai và cách mạng tháng Mười về:

nhiệm vụ, hình thức, lực lượng, lãnh đạo, kết quả, tính chất, ý nghĩa

- Nhận xét được: tính chấtcủa cách mạngtháng Hai và cách mạng tháng Mười

- So sánh cách mạng tháng Hai và cách mạng tháng Mười về:

Nhiệm vụ, mục tiêu, lãnh đạo, lực lượng,kết quả, tính chất của cách mạng

- Đánh giá đượcvai trò của Lê- nin trong cách mạng tháng Mười năm 1917,vai trò của Lê nin với cách mạng Nga ( 1917 – 1921)

- Bài học kinh nghiệm từ cách mạng tháng Mười

- Ảnh hưởng của cách mạng tháng Mười Ngavới cách mạng thế giới

- Ảnh hưởng của cách mạng tháng Mười với cách mạng Việt Nam

Chính sách kinh

- Học sinh so sánh được

giữa Chính

- Chính sách kinh tế mới để

lại bài học kinh

- Nhiệm vụ, thành tựu của các kế hoạch Nhà nước 5 nămxây dựng CNXH

từ năm 1921 đếnnăm 1941

tế mới là bước

chuyển đổi kịp thời, có tác dụng to lớn trong công cuộc khôi phục kinh

tế của Liên Xô

- Rút ra tính chất, ý nghĩa

của Chính sách

kinh tế mới.

sách kinh tế mới và Chính sách cộng sản thời chiến theo

các tiêu chí:

hoàn cảnh, nộidung, tính chất

và ý nghĩa

nghiệm gì cho các nước trong công cuộc xây dựng đất nước sau này (Việt Nam)

+ Bối cảnh lịch

sử của Liên Xô sau Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 -1945)

+ Thành tựu củaLiên Xô trong công cuộc khôi phục kinh tế (1946 -1950) và công cuộc xây dựng CNXH (1950 – đầu những năm 70 của thế kỉ XX)

+ Chính sách đối

- Hiểu được: Ý nghĩa của nhữngthành tựu xây dựng đất nước của Liên Xô sauChiến tranh thế giới thứ hai

- Giải thích đâu là nhân tố chủ yếu hàng đầu dẫn đến sựsụp đỏ của CNXH ở Liên Xô

- Đánh giá được

vị trí, vai trò quốc tế của Liên

Xô (sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến đầu những năm 70).-So sánh cải tổ Liên Xô với cải cách ở Trung Quốc và đổi ới ởViệt Nam

- Sự sụp đổ của Liên Xô ảnh hưởng như thế nào đến tình hình thế giới và quan hệ quốc tế

ngoại của Liên Xô.

+ Nêu được nguyên nhân tan

rã của CNXH ở Liên Xô

Đánh giá về sự sụp đổ đó

- Bài học kinh nghiệm

1991 đến năm 2000

- Giải thích sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga

- Phân tích những thách thức nước Ngaphải đối mặt

- Đánh giá vai trò quốc tế vủa Liên bang Nga

từ nửa sau thế

kỉ XX.5 Định hướng hình thành các năng lực

- Năng lực chung: làm việc nhóm, sử dụng ngôn ngữ, giải quyết vấn đề.

- Năng lực chuyên biệt: tái hiện sự kiện, hiện tượng lịch sử, phân tích, so sánh, nhận xét, đánh giá rút ra bài học, quy luật lịch sử

6 Chuẩn bị của thầy và trò

a/ Giáo viên

- Giáo án chuyên đề, giáo án điện tử

- Hệ thống bản đồ, tranh ảnh, bảng biểu, tư liệu về : Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917, Công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô

b/ Học sinh

- Chuẩn bị bài trước ở nhà

- Sưu tầm tài liệu, tranh ảnh liên quan

II HỆ THỐNG KIẾN THỨC TRONG CHUYÊN ĐỀ

1 Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917.

a Tình hình nước Nga trước cách mạng.

- Những nét nổi bật của tình hình nước Nga trước cách mạng :

+ Nga vẫn là một nước quân chủ chuyên chế, với sự thống trị của Nga hoàng

và những tàn tích phong kiến nặng nề (chế độ sở hữu ruộng đất lớn của địa chủ,quý tộc, )

+ Năm 1914, nước Nga tham gia Chiến tranh thế giới thứ nhất và càng bộc

lộ sự lạc hậu, yếu kém của đất nước

+ Nước Nga còn là "nhà tù" của các dân tộc, với sự thống trị tàn bạo của chế

độ Nga hoàng đối với hơn 100 dân tộc trong đế quốc Nga

- Từ tình hình trên, nước Nga trở thành nơi tập trung các mâu thuẫn gay gắtcủa thời đại (mâu thuẫn giữa công nhân và chủ tư bản, giữa nông dân và địa chủ,giữa các dân tộc không phải Nga và chế độ Nga hoàng ) Phong trào phản đốichiến tranh, đòi lật đổ chế độ Nga hoàng lan rộng khắp cả nước Nước Nga đã tiếnsát tới một cuộc cách mạng

b Từ Cách mạng tháng Hai đến Cách mạng tháng Mười

- Tháng Hai năm 1917, cuộc Cách mạng dân chủ tư sản bùng nổ ở Nga, với

sự kiện mở đầu là cuộc biểu tình của 9 vạn nữ công nhân ở thủ đô Pêtơrôgrát (nay

là Xanh Pêtécbua) Phong trào đấu tranh lan rộng trong cả nước Chế độ quân chủ

Nga hoàng bị lật đổ, nước Nga trở thành nước Cộng hòa.

- Nhưng ngay sau cuộc Cách mạng tháng Hai, một tình hình phức tạp đã

diễn ra - đó là tình trạng hai chính quyền song song tồn tại (Chính phủ lâm thời

của giai cấp tư sản và Chính quyền Xô viết của công nhân, nông dân và binhlính) với mục tiêu và đường lối chính trị khác nhau Thực tế đó không thể kéodài

- Để giải quyết tình hình phức tạp trên, tháng 4 năm 1917 V Lênin đã đề ra

Luận cương tháng Tư, chỉ ra mục tiêu đường lối chuyển từ cách mạng dân chủ tư

sản sang cách mạng xã hôi chủ nghĩa Những diễn biến sau đó của cách mạng

chính là dưới ánh sáng của Luận cương tháng Tư.

- Đêm 24 - 10 - 1917, cuộc khởi nghĩa đã bùng nổ và thắng lợi ở thủ đôPêtơrôgrát Chính phủ lâm thời bị lật đổ Đến đầu năm 1918, cuộc cách mạng

thắng lợi trên phạm vi cả nước cùng sự thành lập Chính quyền Xô viết các cấp từtrung ương đến địa phương

c Bảng so sánh giữa Cách mạng tháng Hai năm 1917 với cách mạng tháng Mười năm

1917.

Nội dung so sánh Cách mạng tháng Hai

năm 1917

Cách mạng tháng Mười năm 1917

Mục tiêu Lật đổ chế độ phong kiến

Nga hoàng

Lật đổ chính phủ tư sảnlâm thời

Giai cấp lãnh đạo Đảng Bôn – xê – vích của

Xây dựng chế độ XHCN

d Ý nghĩa lịch sử, bài học kinh nghiệm của Cách mạng tháng Mười Nga

* Với nước Nga:

- Cách mạng tháng Mười đã làm thay đổi hoàn toàn tình hình đất nước và sốphận của hàng triệu con người ở Nga, chấm dứt mọi xiềng xích áp bức bóc lột đốivới nhân dân Nga

- Một kỉ nguyên mới đã mở ra trong lịch sử nước Nga: giai cấp công nhân,nhân dân lao động và các dân tộc trong đế quốc Nga được giải phóng khỏi mọi ápbức, bóc lột, đứng lên làm chủ đất nước và làm chủ vận mệnh của mình

* Với thế giới:

- Thắng lợi của cách mạng tháng Mười làm thay đổi cục diện thế giới Thắnglợi của cách mạng tháng Mười và sự ra đời của Liên bang CHXHCN Xô viết đãphá vỡ thế bao trùm của CNTB trên thế giới

- Cổ vũ mạnh mẽ, mở ra con đường giải phóng và để lại nhiều bài học kinhnghiệm quý báu cho phong trào công nhân, nhân dân lao động và các dân tộc bị ápbức trên toàn thế giới Cách mạng tháng Mười Nga tạo nên sự chuyển biến to lớn

về nội dung – tư tưởng, đường lối, hình thức và phương pháp đấu tranh cách mạngcho cách mạng giải phóng dân tộc thế giới

- Sau cách mạng tháng Mười, phong trào giải phóng dân tộc xuất hiện khuynhhướng mới: khuynh hướng vô sản; cách mạng giải phóng dân tộc gắn liền với cáchmạng vô sản chính quốc, trở thành một bộ phận của cách mạng thế giới

- Đối với Việt Nam, Cách mạng tháng Mười Nga ảnh hưởng trực tiếp đếnlãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trong quá trình tìm đường cứu nước giải phóng dân tộc

* Bài học kinh nghiệm

- Phải xây dựng chính đảng cách mạng của giai cấp vô sản lãnh đạo, dựa trênnền tảng của chủ nghĩa Mác – Lê nin

-Phải xây dựng khối Liên minh công – nông vững chắc, đoàn kết các lựclượng cách mạng

- Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại

- Kết hợp các hình thức, phương pháp đấu tranh Sử dụng bạo lực cách mạngchống lại bạo lực phản cách mạng

- Bài học về nghệ thuật chớp thời cơ giành chính quyền

đ Vai trò của Lê – nin với cách mạng tháng Mười

- Đầu năm 1917, nước Nga lâm vào tình thế khủng hoảng về mọi mặt, Lê –nin là người đứng đầu Đảng Bôn xê vích lãnh đạo nhân dân Nga tiến hành đấutranh cách mạng, nêu khẩu hiệu “ Biến chiến tranh đế quốc thành nội chiến cáchmạng”

- Sau cách mạng tháng Hai năm 1917, Lê – nin và Đảng Bôn – xê – víchchuẩn bị kế hoạch tiếp tục làm cuộc cách mạng lật đổ chính phủ lâm thời tư sản.Tháng 4/1917, Lê- nin đưa ra bản Luận cương tháng Tư vạch ra đường lối chuyển

từ cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng XHCN

- Khi điều kiện khởi nghĩa chín muồi, Lê - nin bí mật về nước trực tiếp chỉđạo cách mạng, vạch kế hoạch khởi nghĩa, lãnh đạo quần chúng khởi nghĩa giànhthắng lợi nhanh chóng và ít tổn thất

- Thành lập chính quyền Xô viết do Lê - nin đứng đầu, thực hiện nhiều chínhsách tiến bộ đáp ứng nguyện vọng của quần chúng

2 Liên Xô xây dựng CNXH (1921 – 1941)

a Chính sách kinh tế mới và công cuộc khôi phục kinh tế (1921 – 1925)

* Hoàn cảnh

- Năm 1921, nước Nga Xô viết bước vào thời kì hoà bình, xây dựng đấtnước trong hoàn cảnh cực kì khó khăn : nền kinh tế bị tàn phá nghiêm trọng, tìnhhình chính trị - xã hội không ổn định, bạo loạn xảy ra ở khắp nơi

- Tháng 3 - 1921, V.I Lê - nin đề ra Chính sách kinh tế mới (NEP), bao

gồm các chính sách quan trọng về nông nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp vàtiền tệ

* Nội dung

+ Trong nông nghiệp, Nhà nước thay thế chế độ trưng thu lương thực thừabằng chính sách thu thuế lương thực Thuế lương thực nộp bằng hiện vật Sau khinộp đủ thuế quy định từ trước mùa gieo hạt, nông dân toàn quyền sử dụng số lươngthực dư thừa và được tự do bán ra thị trường

+ Trong công nghiệp, Nhà nước tập trung khôi phục công nghiệp nặng, chophép tư nhân được thuê hoặc xây dựng những xí nghiệp loại nhỏ (dưới 20 côngnhân) có sự kiểm soát của Nhà nước, khuyến khích tư bản nước ngoài đầu tư, kinhdoanh ở Nga Nhà nước nắm các ngành kinh tế chủ chốt như công nghiệp, giaothông vận tải, ngân hàng, ngoại thương

+ Thương nghiệp và tiền tệ, tư nhân được tự do buôn bán, trao đổi, mở lại cácchợ, khôi phục và đẩy mạnh mối liên hệ giữa thành thị và nông thôn Năm 1924,nhà nước phát hành đồng tiền rúp mới thay thế cho đồng tiền cũ.

* Nhận xét: Chính sách kinh tế mới ( NEP ) là sự chuyển đổi kịp thời từ nền

kinh tế do Nhà nước nắm độc quyền về mọi mặt sang nền kinh tế nhiều thành

phần, nhưng vẫn đặt dưới sự kiểm soát của Nhà nước.Với chính sách này, nhân

dân Xô Viết đã vượt qua được những khó khăn to lớn, phấn khởi sản xuất và hoàn

thành công cuộc khôi phục kinh tế Chính sách kinh tế mới còn để lại nhiều bài học

kinh nghiệm quý báu đối với công cuộc xây dựng CNXH ở một số nước trên thếgiới

b Bảng so sánh Chính sách kinh tế mới và Chính sách cộng sản thời

- Trong hoàn cảnh bị bao vây, từnăm 1919 Chính quyền Xô viết

thực hiện Chính sách cộng sản

thời chiến.

- Năm 1921, nước Nga Xô viếtbước vào thời kì hòa bình và xâydựng đất nước trong hoàn cảnhcực kì khó khăn

- Nhà nước tập trung khôi phụccông nghiệp nặng, cho phép tưnhân được thuê hoặc xây dựngnhững xí nghiệp loại nhỏ (dưới 20

- Thi hành chính sách cưỡng bứclao động với toàn dân

công nhân) có sự kiểm soát củaNhà nước, khuyến khích tư bảnnước ngoài đầu tư, kinh doanh ởNga Nhà nước nắm các ngànhkinh tế chủ chốt

- Thương nghiệp và tiền tệ, tưnhân được tự do buôn bán, traođổi, mở lại các chợ, khôi phục vàđẩy mạnh mối liên hệ giữa thànhthị và nông thôn Năm 1924, nhànước phát hành đồng tiền rúp mớithay thế cho đồng tiền cũ

- Tập trung được mọi nguồn lựccủa đất nước cho cuộc chiếnchống thù trong giặc ngoài Hồngquân Liên Xô đã từng bước đẩylùi các cuộc tấn công của các thếlực phản cách mạng trong vàngoài nước Cuối năm 1920, chiến

sự chấm dứt

- Chính sách kinh tế mới là sự

chuyển đổi kịp thời từ nền kinh tế

do Nhà nước nắm độc quyền vềmọi mặt sang nền kinh tế nhiều

thành phần, nhưng vẫn đặt dưới

sự kiểm soát của Nhà nước

- Với chính sách này, nhân dân

Xô Viết đã vượt qua được nhữngkhó khăn to lớn, phấn khởi sảnxuất và hoàn thành công cuộc

khôi phục kinh tế Chính sách

kinh tế mới còn để lại nhiều bài

học kinh nghiệm đối với côngcuộc xây dựng CNXH ở một sốnước trên thế giới

c Sự thành lập Liên bang cộng hòa XHCN Xô Viết.

- Công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước đòi hỏi các dân tộc trên lãnh thổ

Xô Viết phải liên minh chặt chẽ với nhau, nhằm tăng cường sức mạnh về mọi mặt.Dưới sự chỉ đạo của Lê- nin, Đại hội lần thứ nhất các Xô viết toàn liên bang vào

cuối tháng 12 năm 1922, đã tuyên bố thành lập Liên bang Cộng hòa xã hội chủ

nghĩa Xô viết (Liên Xô) gồm 4 nước Cộng hòa đầu tiên là Nga, U-crai-na,

Bê-lô-rút-xi-a và Ngoại Cap-ca-dơ

- Tư tưởng chỉ đạo cơ bản của V.I Lê - nin trong việc thành lập Liên bang

Xô viết là sự bình đẳng chủ quyền về mọi mặt và quyền dân tộc tự quyết của cácdân tộc, sự giúp đỡ lẫn nhau trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội

- Ngày 21 - 1 - 1924, V.I Lê - nin qua đời, đây là một tổn thất to lớn đối vớinhân dân Liên Xô, giai cấp công nhân quốc tế và các dân tộc bị áp bức trên toànthế giới

d Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô (1925 – 1941)

- Sau khi hoàn thành công cuộc khôi phục kinh tế, nhân dân Liên Xô bước

vào thời kì xây dựng chủ nghĩa xã hội, với nhiệm vụ trọng tâm là tiến hành công

nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa theo đường lối ưu tiên phát triển công nghiệp nặng

(công nghiệp chế tạo máy móc, công nghiệp năng lượng, công nghiệp khai khoáng,công nghiệp quốc phòng, )

- Liên Xô đã từng bước giải quyết thành công các vấn đề liên quan tới côngcuộc công nghiệp hoá như : vốn đầu tư, đào tạo cán bộ kĩ thuật và công nhân lànhnghề,

- Từ năm 1928, Liên Xô bắt đầu thực hiện các kế hoạch 5 năm phát triển dàihạn Sau khi thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1928 – 1933) và kế hoạch 5năm lần thứ hai (1933 – 1937)

- Kết quả: Liên Xô đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, đưa Liên Xô từ mộtnước nông nghiệp trở thành một cường quốc công nghiệp xã hội chủ nghĩa

+ Năm 1937, sản lượng công nghiệp chiếm tới 77,4% tổng sản phẩm quốcdân

+ Trong nông nghiệp đã tiến hành tập thể hoá với sự tham gia của 93% số

nông hộ, chiếm 90% diện tích đất canh tác cùng sự cơ giới hoá nông nghiệp

+ Về văn hóa – giáo dục, Liên Xô đã thanh toán nạn mù chữ, phát triển hệ

thống giáo dục quốc dân và nền văn hóa - nghệ thuật Xô viết (văn học, điện ảnh,

âm nhạc, )

+Về xã hội, các giai cấp bóc lột đã bị xoá bỏ, chỉ còn hai giai cấp lao động là

công nhân và nông dân tập thể cùng tầng lớp trí thức xã hội chủ nghĩa

- Bên cạnh những thành tựu to lớn là chủ yếu, trong thời kì này Ban lãnh đạoLiên Xô đã phạm phải một số sai lầm, thiếu sót như : không coi trọng nguyên tắc

tự nguyện của nông dân trong tập thể hoá, chưa chú ý đúng mức việc đảm bảo vànâng cao đời sống nhân dân,

đ Quan hệ đối ngoại của Liên Xô

- Sau Cách mạng tháng Mười, Chính quyền Xô viết đã từng bước thiết lậpquan hệ ngoại giao với một số nước ở châu Á và châu Âu

- Từ năm 1921, khi bước vào thời kì hoà bình xây dựng đất nước, Liên Xô

đã kiên trì đấu tranh trong quan hệ quốc tế, từng bước phá vỡ chính sách bao vây

về kinh tế và cô lập về ngoại giao của các nước đế quốc, khẳng định địa vị quốc tếcủa Nhà nước Xô viết

- Đến đầu năm 1925, Liên Xô đã thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức vớitrên 20 quốc gia, trong đó có các nước lớn như Đức, Anh, Italia, Pháp, Nhật Bản.Năm 1933, Liên Xô thiết lập quan hệ ngoại giao với Mĩ

3 Liên Xô xây dựng CNXH (1945 – 1991)

a Hoàn cảnh

- Hậu quả của chiến tranh : khoảng 27 triệu người chết, gần 1710 thành phố,

32000 nhà máy xí nghiệp, hơn 70000 làng mạc bị tàn phá nặng nề

- Sự chống phá của các thế lực thù địch ở trong và ngoài nước, nhất là cácnước phương Tây đứng đầu là Mĩ âm mưu phát động Chiến tranh lạnh và chạy đua

vũ trang kéo dài nhằm tiêu diệt Liên Xô và các nước Đông Âu XHCN

b.Thành tựu

* Công cuộc khôi phục kinh tế (1945- 1950)

- Với tinh thần tự lực tự cường, nhân dân Liên Xô đã hoàn thành kế hoạch 5năm khôi phục kinh tế (1946 – 1950) trong vòng 4 năm 3 tháng

- Thành tựu:

+ Đến năm 1950, sản lượng công nghiệp tăng 73%, ( kế hoạch là 48% )

+ Sản xuất nông nghiệp năm 1950 đạt mức trước chiến tranh

+ Khoa học – kĩ thuật phát triển nhanh chóng Năm 1949, Liên Xô chế tạothành công bom nguyên tử, phá vỡ thế độc quyền vũ khí nguyên tử của Mĩ

* Liên Xô tiếp tục xây dựng CNXH (từ năm 1950 đến nửa đầu những năm 70)

- Liên Xô thực hiện thắng lợi nhiều kế hoạch nhà nước dài hạn tiếp tục xâydựng cơ sở vật chất – kĩ thuật cho CNXH

+ Nông nghiệp tuy gặp nhiều khó khăn nhưng vẫn đạt được nhiều thành tựu.+ Khoa học – kĩ thuật : Năm 1957, Liên Xô là nước đầu tiên phóng thànhcông vệ tinh nhân tạo Năm 1961, phóng thành công con tàu vũ trụ đưa nhà duhành vũ trụ I Gagarin bay vòng quanh trái đất, mở đầu kỉ nguyên chinh phục vũtrụ của loài người

+ Xã hội: có nhiều biến đổi

c Đối ngoại:

- Liên Xô thực hiện chính sách bảo vệ hòa bình an ninh thế giới, ủng hộ phong trào giải phóng dân tộc và giúp đỡ các nước xã hội chủ nghĩa, phong trào hòa bình, dân chủ và tiến bộ trên thế giới.

- Liên Xô trở thành thành trì của hòa bình, chỗ dựa vững chắc của cách mạng thế giới, đấu tranh không mệt mỏi chống lại âm mưu gây chiến của các nước đế quốc

d Ý nghĩa của những thành tựu

- Thể hiện tính ưu việt của CNXH

- Nâng cao đời sống cho nhân dân Liên Xô, làm cho nhân dân tin tưởng vào

sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước Liên Xô

- Tạo thế cân bằng về sức mạnh kinh tế và quốc phòng, đưa Liên Xô trở thànhđối trọng với Mĩ

- Liên Xô trở thành thành trì của hòa bình, chỗ dựa của cách mạng thế giới, trong đó có Việt Nam

d Nguyên nhân tan rã của CNXH ở Liên Xô

Công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô đã đem lại nhiều thành tựu to lớn Tuynhiên, do phạm phải những sai lầm và khuyết tật đã làm xói mòn và tan rã chế độ XHCN ở châu Âu trong những năm 1989 - 1991 Nguyên nhân chính là do :

- Trước hết là do đường lối lãnh đạo mang tính chủ quan, duy ý chí, cùng với

cơ chế tập trung bao cấp làm cho sản xuất trì trệ, đời sống nhân dân không được cải thiện Thêm vào đó tình trạng thiếu công bằng dân chủ đã làm gia tăng thêm sự bất mãn trong quần chúng

- Không bắt kịp bước phát triển của khoa học - kĩ thuật tiên tiến đã dẫn tới tình trạng trì trệ, khủng hoảng về kinh tế, xã hội

- Tiến hành cải tổ phạm phải nhiều sai lầm trên nhiều mặt làm cho khủng hoảng thêm trầm trọng

- Sự chống phá của các thế lực thù địch ở trong và ngoài nước

e Đánh giá

- Sự sụp đổ của CNXH ở Liên Xô gây nên những hậu quả hết sức nặng nề

Đó là tổn thất to lớn trong lịch sử phong trào công nhân quốc tế và CNXH trêntoàn thế giới Hệ thống các nước XHCN trên thế giới không còn tồn tại Trật tự thếgiới “Hai cực Ian - ta” tan rã

- Sự sụp đổ của CNXH ở Liên Xô là sự sụp đổ của một mô hình CNXH chưakhoa học, chưa nhân văn, có nhiều khuyết tật Đây là bước lùi có tính chất tạm thờicủa CNXH

- Sự sụp đổ của CNXH ở Liên Xô và các nước Đông Âu để lại nhiều bài họckinh nghiệm quý báu cho các nước trong công cuộc xây dựng CNXH sau này như :Giữ vững vai trò, lãnh đạo của Đảng cộng sản, định hướng XHCN; Tiến hành hộinhập quốc tế, tiến hành cải cách, đổi mới kịp thời; Đổi mới phải toàn diện đồng bộ

từ đổi mới kinh tế đến đổi mới chính trị, văn hóa, trong đó lấy đổi mới kinh tế làmtrọng tâm; …

4 Liên bang Nga (1991 - 2000)

Sau khi Liên Xô tan rã, Liên bang Nga là “quốc gia kế tục Liên Xô”, được kếthừa địa vị pháp lí của Liên Xô tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và các cơ quanngoại giao của Liên Xô ở nước ngoài

Về kinh tế, trong những năm 1990 – 1995, tốc độ tăng trưởng bình quân hằng

năm của GDP luôn là số âm: 1990 : - 3,6%, 1995 : - 4,1 % Từ năm 1996, kinh tế

có dấu hiệu phục hồi : năm 1997, tốc độ tăng trưởng là 0,5 %; năm 2000, lên đến9%

Về chính trị, tháng 12 – 1993, Hiến pháp Liên bang Nga được ban hành, quy

định thể chế Tổng thống Liên bang Đối nội, nước Nga phải đối mặt với hai tháchthức lớn là tình trạng không ổn định do tranh chấp giữa các đảng phái và những vụxung đột sắc tộc, nổi bật là phong trào li khai ở Tréc - xnia

Về đối ngoại, một mặt nước Nga ngả về phương Tây với hi vọng nhận được

sự ủng hộ về chính trị và sự viện trợ về kinh tế; mặt khác nước Nga khôi phục vàphát triển mối quan hệ với các nước châu Á (Trung Quốc, Ấn Độ, các nước

Từ năm 2000, V Putin lên làm Tổng thống, nước Nga có nhiều chuyển biếnkhả quan : kinh tế dần dần hồi phục và phát triển, chính trị và xã hội tương đối ổnđịnh, vị thế quốc tế được nâng cao Tuy vậy, nước Nga phải đối mặt với nạn khủng

bố do các phần tử li khai gây ra, khắc phục trở ngại trên con đường phát triển đểgiữ vững địa vị của một cường quốc Âu – Á

III HỆ THỐNG PHƯƠNG PHÁP

- Phương pháp nhận biết: Học sinh nhớ được bản chất, những khái niệm cơ bản

của chủ đề và có thể nêu hoặc nhận ra các khái niệm khi được yêu cầu Đây là bậcthấp nhất của nhận thức, yêu cầu học sinh kể tên, nêu lại, nhớ lại một sự kiện, hiệntượng Trong dạy học, để thuận lợi cho việc xác định mục tiêu nhận thức của bàihọc, giáo viên sử dụng các động từ giúp học sinh nhận dạng câu hỏi nhận biết như:nêu, liệt kê, trình bày, kể tên…

- Phương pháp nhận diện, đánh giá: Học sinh hiểu các khái niệm cơ bản, có thể

giải thích được một sự kiện, hiện tượng lịch sử, tóm tắt được diễn biến một sựkiện, nghe và trả lời được câu hỏi có liên quan Để thuận lợi cho việc xác định mụctiêu nhận thức của bài học, giáo viên các động từ: giải thích, phân biệt, tại sao, vìsao, hãy lý giải, vì sao nói…

- Phương pháp tổng hợp, phân tích, đánh giá: Học sinh có thể sử dụng các khái

niệm cơ bản để giải quyết một vấn đề mới hoặc không quen thuộc chưa từng đượchọc trong bài học hoặc trải nghiệm trước đó, nhưng có thể giải quyết bằng các kỹnăng và kiến thức đã được học ở mức độ tương đương Học sinh phải xác địnhđược các thành tố trong một tổng thể và mối quan hệ qua lại giữa chúng: phát biểu

ý kiến cá nhân và bảo vệ được ý kiến đó về một sự kiện, hiện tượng hay nhân vậtlịch sử nào đó Trong dạy học, để thuận lợi cho việc xác định mục tiêu nhận thứccủa bài học, giáo viên sử dụng các động từ: so sánh, phân tích, bình luận, nhận xét,vận dụng, đánh giá…

IV CÁC DẠNG CÂU HỎI BÀI TẬP

Dạng 1 Dạng câu hỏi yêu cầu thí sinh lựa chọn câu trả lời đúng.

Trong 4 phương án gây nhiễu A, B, C, D đã cho trước chỉ có một phương án đúng,các phương án còn lại đều sai Dạng câu hỏi này thường ở mức độ nhận biết

Dạng 2 Dạng câu hỏi yêu cầu thí sinh lựa chọn câu trả lời đúng nhất

Trong số 4 phương án A, B, C, D có thể có nhiều phương án đúng nhưng chỉ cómột phương án đúng nhất, đầy đủ nhất, quan trọng nhất, quyết định nhất Dạng câuhỏi này nhằm phân hóa thí sinh (mức độ hiểu và vận dụng) Dựa trên kiến thứcmình có, thí sinh phải chọn ra đáp án đúng nhất, nhưng thực tế, học sinh thường bịmất điểm ở câu hỏi này

Dạng 3 Dạng câu hỏi yêu cầu thí sinh đọc hiểu một đoạn tư liệu

Dạng câu hỏi này nhằm phân hóa thí sinh Câu hỏi sẽ đưa ra đoạn tư liệu liên quan

trực tiếp đến một sự kiện, hiện tượng lịch sử quan trọng (có trong sách giáo khaohoặc ngoài sách giáo khoa) Đoạn tư liệu làm căn cứ định hướng cho các em tưduy, suy luận để đưa ra quyết định lựa chọn

Dạng 4 Dạng câu hỏi yêu cầu thí sinh lựa chọn ý phủ định

Dạng câu hỏi này yêu cầu học sinh phải nắm chắc kiến thức để lựa chon đáp ánđúng Ở dạng này có thể ở nhiều mức độ nhận thức khác nhau: thông hiểu, vậndụng, vận dụng cao

Ví dụ: Nội dung nào không phải vai trò của Lê – nin với cách mạng tháng Mười

Nga năm 1917?

A Vạch ra đường lối lãnh đạo cách mạng

B Trực tiếp chỉ đạo cách mạng

C Thành lập Đảng Bôn - xê - vích Nga

D Thông qua Luận cương tháng Tư

V HỆ THỐNG BÀI TẬP LUYỆN TẬP: