MỞ ĐẦU Hiện nay với sự phát triển của xã hội loại người, báo chí đang phát triển với một tốc độ chóng mặt. Bắt đầu với tờ báo chỉ là bản chép tay, đến những bản báo in; sau đó đã xuất hiện thêm các loại hình báo chí mới như: báo phát thanh, truyền hình, báo mạng điện tử... Mỗi loại hình báo chí đưa đến cho công chúng một cách tiếp cận thông tin khác nhau: báo in đưa thông tin qua chữ viết và hình ảnh trên mặt giấy; báo phát thanh truyền thông tin đến tai người nghe; truyền hình đưa tin bằng cả hình ảnh lẫn âm thanh; còn báo mạng có thể đăng được những thông tin bằng cả chữ viết, âm thanh, hình ảnh tĩnh và động nhờ vào Internet. Chính cách đưa thông tin đa chiều này đã giúp báo chí dần trở thành “quyền lực thứ tư” ( xã hội tư bản) trong xã hội, sau quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp. Chúng ta có thể khẳng định rằng ảnh hưởng của báo chí trong xã hội hiện đại là vô cùng lớn. Chính vì vậy, trách nhiệm của nó cũng không hề nhỏ. Ngoài khả năng cung cấp thông tin và định hướng dư luận, báo chí còn có trách nhiệm góp phần định hình ngôn ngữ, đặc biệt là những tờ báo được viết cho giới trẻ. Ngôn ngữ báo chí không phải là một vấn đề mới, nó đã được đào sâu nghiên cứu theo từng góc cạnh, từng thời kỳ phát triển. Nhưng trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin như hiện nay, đây lại là một vấn đề nóng cần có quan tâm của toàn xã hội. Tiếng Việt đang dần bị ăn mòn bởi thứ ngôn ngữ lai căng, thiếu trong sáng, pha tạp của một bộ phận người trẻ. Do đó, báo chí phải đóng vai trò như một người dẫn đường trong công cuộc bảo tồn vào phát triển tiếng Việt ngày càng giàu đẹp hơn. Báo “ tuoitre.vn” hoặc còn gọi là “ tuổi trẻ online” là một trong những tờ báo mạng điện tử có nhiều độc giả đặc biệt là giới trẻ, thanh niên… nên đây là một tờ báo hết sức quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc nước ta, bởi giới trẻ là nguồn nhân lực trong tương lai. Với lý do này em quyếtđịnh chọn đề tài “Vấn đề sử dụng ngôn ngữ trong bản tin thế giới của Báo Tuổi trẻ online” làm đề tài tiểu luận.
Trang 1MỞ ĐẦU
Hiện nay với sự phát triển của xã hội loại người, báo chí đang phát triển với một tốc độ chóng mặt Bắt đầu với tờ báo chỉ là bản chép tay, đến những bản báo in; sau đó đã xuất hiện thêm các loại hình báo chí mới như: báo phát thanh, truyền hình, báo mạng điện tử
Mỗi loại hình báo chí đưa đến cho công chúng một cách tiếp cận thông tin khác nhau: báo in đưa thông tin qua chữ viết và hình ảnh trên mặt giấy; báo phát thanh truyền thông tin đến tai người nghe; truyền hình đưa tin bằng cả hình ảnh lẫn âm thanh; còn báo mạng có thể đăng được những thông tin bằng
cả chữ viết, âm thanh, hình ảnh tĩnh và động nhờ vào Internet Chính cách đưa thông tin đa chiều này đã giúp báo chí dần trở thành “quyền lực thứ tư” ( xã hội
tư bản) trong xã hội, sau quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp
Chúng ta có thể khẳng định rằng ảnh hưởng của báo chí trong xã hội hiện đại là vô cùng lớn Chính vì vậy, trách nhiệm của nó cũng không hề nhỏ Ngoài khả năng cung cấp thông tin và định hướng dư luận, báo chí còn có trách nhiệm góp phần định hình ngôn ngữ, đặc biệt là những tờ báo được viết cho giới trẻ
Ngôn ngữ báo chí không phải là một vấn đề mới, nó đã được đào sâu nghiên cứu theo từng góc cạnh, từng thời kỳ phát triển Nhưng trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin như hiện nay, đây lại là một vấn đề nóng cần có quan tâm của toàn xã hội Tiếng Việt đang dần bị ăn mòn bởi thứ ngôn ngữ lai căng, thiếu trong sáng, pha tạp của một bộ phận người trẻ Do đó, báo chí phải đóng vai trò như một người dẫn đường trong công cuộc bảo tồn vào phát triển tiếng Việt ngày càng giàu đẹp hơn
Báo “ tuoitre.vn” hoặc còn gọi là “ tuổi trẻ online” là một trong những
tờ báo mạng điện tử có nhiều độc giả đặc biệt là giới trẻ, thanh niên… nên
Trang 2đây là một tờ báo hết sức quan trọng trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc nước ta, bởi giới trẻ là nguồn nhân lực trong tương lai Với lý do này em
quyếtđịnh chọn đề tài “Vấn đề sử dụng ngôn ngữ trong bản tin thế giới của Báo Tuổi trẻ online” làm đề tài tiểu luận.
Trang 3NỘI DUNG
I TÍNH CHẤT CỦA NGÔN NGỮ BÁO CHÍ TRÊN MẢNG TIN THẾ GIỚI CỦA BÁO TUỔI TRẺ ONLINE
Tin thế giới có vai trò quan trọng nhằm thông tin về các nước, vùng lãnh thổ, khu vực khác Nó vừa mang tính tổng hợp, vừa mang tính bình luận, nhằm phản ánh các sự kiện thời sự quan trọng đã, đang và sắp xảy ra trên thế giới Nó tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến mọi mặt đời sống của một cộng đồng quốc tế, một khu vực hoặc toàn thế giới
Do đặc thù của tiểu thể loại tin này nên trên mảng tin thế giới của báo Tuổi trẻ Online chủ yếu là lấy nguồn thong tin từ các hãng thông tấn lớn như: CNN, AP, UPI, Reuters, AFP… Chính các cơ quan thông tấn này là nhà cung cấp các nguồn thông tin cho của một số quốc gia khác, trong đó có các quốc gia thuộc thế giới thứ ba và các quốc gia đang phát triển Các bài đăng không mấy đồng đều có những ngày đăng 3-4 tin, bài, nhưng lại có một số ngày chỉ đăng 1 tin, bài
Ngôn ngữ báo chí là một phong cách chức năng trong ngôn ngữ Trên
cơ sở nhận thức rằng " phong cách là những khuôn mẫu trong hoạt động lời nói, được hình thành từ những thói quen sử dụng ngôn ngữ có tính chất truyền thống và chuẩn mực trong việc xây dựng các lớp văn bản tiêu biểu " Ngôn ngữ báo chí có những nét đặc thù, cho phép nó có vị thế ngang hàng với các phong cách chức năng khác trong ngôn ngữ như phong cách khoa học, phong cách hành chính - công vụ, phong cách sinh hoạt hàng ngày, phong cách chính luận
Chức năng cơ bản, có vai trò quan trọng hàng đầu của báo chí là thông tin Báo chí phản ánh hiện thực thông qua việc đề cập các sự kiện Không có
sự kiện thì không thể có tin tức báo chí Do vậy, nét đặc trưng của ngôn ngữ báo chí là tính sự kiện Chính tính sự kiện đã tạo nên cho ngôn ngữ báo chí mang tính chất cụ thể như:
Trang 4I.1 Chính xác
Đối với ngôn ngữ báo chí, chính xác hết sức đặc biệt quan trọng Vì báo chí có chức năng định hướng dư luận xã hội Chỉ cần một sơ suất nhỏ nhất cũng có thể làm cho độc giả hiểu sai thông tin, nghĩa là có thể gây ra những hậu quả xã hội nghiêm trọng không lường trước được
Ngôn ngữ trên mảng tin thế giới (TTG) cuả báo Tuổi trẻ Online (TTO) thì tình chính xác khá cao, bởi những thông tin đều có nguồn trích
rõ ràng và chủ yếu là trích nguồn từ những tờ báo uy tín của những quốc gia liên quan sự kiện luôn
Ví dụ : Bắc Kinh cảnh báo Úc “cẩn thận” khi nói về Biển Đông
(đăng ngày 14/4/2016), tác giả trích nguồn thông tin từ Tờ Financial Review của Úc về vấn đề này
- Triều Tiên phóng tên lửa thất bại (đăng ngày 16/4/2016)
Tác giả đã lấy nguồn thông tin từ hãng thông tấn Yonhap của Hàn Quốc và Reuters của Mỹ v.v
Dây là những hãng thông tấn thường đưa những thông tin rất chính xác
I.2 Cụ thể
Ngôn ngữ báo chí trên TTG của TTO thường đi sâu vào từng chi tiết nhỏ cụ thể và có những tin tức có liên quan sự kiện ấy khá rõ rang khiến cho gười đọc có thể hiểu rõ hiểu sâu về những sự kiện ấy
Ví dụ: Nỗi thống khổ của những bé gái bị Boko Haram bắt cóc (đăng ngày 13/4/2016) bài này đi sâu vào những sự kiện liên quan đến nội dung
thông tin Bài có 3 tít phụ, nội dung thông tin liên quan thể hiện ở ở tít phụ
thứ 2 : Sở thích quái dị của Boko Haram, đây đi sâu vào những sở thích
thông qua những sự việc mà Boko Haram đã từng làm trong quá khứ để bổ trợ thông tin khiến cho người đọc có thể hiểu ngày về Boko Haram…v.v
I.3 Đại chúng
Trang 5Báo chí là phương tiện thông tin đại chúng Tất cả mọi người trong xã hội, không phụ thuộc vào nghề nghiệp, trình độ nhận thức, địa vị xã hội, lứa tuổi, giới tính , đều là đối tượng phục vụ của báo chí: đây vừa là nơi họ tiếp nhận thông tin, vừa là nơi họ có thể bày tỏ ý kiến của mình Chính vì thế, ngôn ngữ báo chí phải là thứ ngôn ngữ dành cho tất cả và của tất cả, tức là có tính phổ cập rộng rãi
Nhưng với ngôn ngữ báo chí TTG của TTO thì tính đại chúng thường chỉ dành riêng cho những đối tượng người có học vấn và có phải có trình độ Tiếng Anh nhất định bởi nội dung thong tin các tác phẩm thường có sử dụng vốn từ Tiếng Anh, nhất là những từ chỉ tên, địa chỉ…
I.4 Ngắn gọn
Ngôn ngữ báo chí trên TTG của TTO rất ngắn gọn, súc tích, khiến cho người đọc có thể dễ hiểu, và cách đặt tít cũng rất ngắn khiến chô người đọc
có thể hiểu ngay khi đọc tít rằng nội dung thong tin của bài báo đó nói về vấn
đề gì ngoài ra còn có những tin, bài có nội dung video
I.5 Định lượng
Các tác phẩm báo chí trên TTG của báo TTO chủ yếu chỉ viết từ 200 chữ đến 600 , ngoài tít và sapo thì thường có 4-5 đầu dòng và mỗi đàu dòng không quá 4 dòng Vì thế, việc lựa chọn và sắp xếp các thành tố ngôn ngữ khá hợp lý và phản ánh được đầy đủ lượng thong tin của sự kiện
I.6 Bình giá
Các tác phẩm báo chí không chỉ đưa thông tin về các sự kiện, mà còn phải thể hiện công khai thái độ của tác giả đối với sự kiện thông qua sự bình giá, nhưng trên mảng tin thế giới trên báo Tuổi trẻ Online dù chủ yếu là thể loại tin, tin vắn thì cũng thường có những bài bình luận, phiếm luận
Ví dụ: Ba khách Trung Quốc đầu tiên bị liệt vào danh sách đen (đăng ngày 13/4/2016) tác giả thể hiện sự bình giá ở phần cuối của tác phẩm như:
Những “hành xử không văn minh” khác có thể khiến một người bị đưa vào danh sách đen gồm: cản trở, tấn công hoặc đe dọa nhân viên; bịa đặt
Trang 6hoặc cố ý reo rắc tin khủng bố giả; đánh nhau hoặc gây ầm ĩ trên máy bay hoặc tại sân bay; mở cửa thoát hiểm khi không được phép.
Thực tế cho thấy những hành xử nóng nảy của hành khách đi máy bay đều sẽ phải trả giá đắt Nhiều quốc gia đã áp dụng các biện pháp tương tự để phòng ngừa và răn đe các hành vi gây rối trong ngành vận tải hàng không.
I.7 Biểu cảm
Nguồn gốc của sự biểu cảm trong ngôn ngữ báo chí là vô cùng phong phú và đa dạng Đó có thể là việc dùng các thành ngữ, tục ngữ, ca dao , là sự vay mượn các hình ảnh, từ ngữ, cách diễn đạt từ các tác phẩm văn học nghệ thuật…
Tính biểu cảm gắn liền với việc sử dụng các từ ngữ, lối nói mới lạ, giàu hình ảnh, in đậm dấu ấn cá nhân, và do đó sinh động hấp dẫn hay ít nhất cũng gây được ấn tượng đối với độc giả Nhưng theo khảo sát trên tin thế giới của báo Tuổi trẻ Online thì tính biểu cảm chủ yếu là sử dụng ngôn ngữ sự kiện và viết theo dạng phóng sự ngắn
ví dụ: Nỗi thống khổ của những bé gái bị Boko Haram bắt cóc(đăng 13/4/2016), đâylà một bài phóng sự ngắn viết về những nỗi khổ của những cô
gái bị Boko Haram bắt cóc sau khi đã thoát khỏi tay của Boko Haram Và kể lại những gì mà nhân vật đã trải qua
Nội dung thông tin tác giả sử dụng những đoạn như: “… cô gái nhỏ nhắn 16 tuổi tên Fati vẫn nhớ rõ… , khi những tay súng Boko Haram đến làng của em… ”
I.8 Tính khuôn mẫu
Khuôn mẫu là những công thức ngôn từ có sẵn, được sử dụng lặp đi lặp lại nhằm tự động hoá quy trình thông tin, làm cho nó trở nên nhanh chóng, thuận tiện hơn Khuôn mẫu bao giờ cũng đơn nghĩa và mang sắc thái biểu cảm trung tính Chúng bao gồm nhiều loại và có mặt trong nhiều phong cách chức năng của ngôn ngữ
Trang 7Ví dụ: Bộ trưởng Tây Ban Nha từ chức vì tài liệu Panama (đăng ngày 15/4/2016)
- Theo Spain Report, ông José Manuel Soria, … sáng nay 15-4, sau một tuần bị hàng loạt báo chí trong nước tố cáo những quan hệ khuất ….v.v.
Nên TTG của TTO thường tiết kiệm thời gian và công sức cho chủ thể sáng tạo, và thích ứng với việc đưa tin cập nhật, tức thời
Song, khác với khuôn mẫu trong văn bản hành chính và văn bản khoa học, khuôn mẫu báo chí không cứng nhắc, bất di bất dịch mà rất linh hoạt, uyển chuyển Chẳng hạn, một thông tin trên báo về nguyên tắc phải thoả mãn
6 câu hỏi: Ai? Cái gì? Ở đâu? Bao giờ? Như thế nào? Tại sao? nhưng thứ tự trả lời cho các câu hỏi đó có thể được sắp xếp khác nhau tuỳ thuộc vào từng hoàn cảnh giao tiếp cụ thể
Bên cạnh đó, các thành tố khuôn mẫu lại luôn kết hợp hài hoà với các thành tố biểu cảm cho nên ngôn ngữ báo chí thường rất mềm mại, hấp dẫn chứ không khô khan
II DÙNG TỪ TRÊN TIN THẾ GIỚI CỦA TUỔI TRẺ ONLINE II.1 Viết tắt
Dể đảm bảo sự hài hòa, cân xứng giữa các thành tố ngôn ngữ…trên TTG của TTO thường thấy những kiểu viết tắt sau :
Ví dụ: WTO (Word Trade Organization) , FBI (Federal Bureau of Investigation), CIA (Central Intelligence Agency) …v.v Kiểu viết tắt này
chỉ được dùng cho các tên gọi được cấu tạo bởi các từ cùng một thứ tiếng, chủ yếu là tiếng Anh
Ngoài ra, ngôn ngữ báo chí TTG của TTO còn sử dụng luôn những từ viết tắt trong tít luôn để tránh cách đặt tít một cách dài nhưng trong sapo lại
có những lời giải thích rõ ràng để cho người đọc có thể hiểu hoặc viết tắt những từ tiếng Việt ngay trên tít :
Ví dụ : Ông Obama thảo luận với CIA về IS ( đăng ngày 09/04/2016 )
Trang 8Sapo : Nhà Trắng ngày 8-4 cho biết Tổng thống Mỹ Barack Obama sẽ triệu tập cuộc họp của Hội đồng An ninh Quốc gia vào tuần sau tại trụ sở
Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) để xem xét cuộc chiến chống IS
- LHQ lên án vụ thử tên lửa thất bại của Triều Tiên (đăng ngày 16/4/2016)
II.2 Sử dùng ngôn ngữ quốc tế
Trên tin thế giới của Tuổi trẻ Online sử dùng ngôn từ khá đa dạng phong phú, dễ hiểu, cụ thể, nhưng cách sử dụng ngôn ngữ quốc tế của TTO giữ nguyên dạng theo tiếng Anh
Trong tất cả các tin, bài đều có sự đan xen giữa tiếng Việt và Tiếng Anh khá nhiều, đặc biệt là những từ dùng đề chỉ tên (nhân vật, tổ chức ), địa chỉ,… khá phổ biến Trong mỗi tin, bài đều xuất hiện ít nhất 5 từ trở lên, và đều có những lời giải thích rất rõ ràng trong ngoặc
Cách sử dùng từ quốc tế của tờ báo khá chuyên nghiệp và có sư thống nhất giữa các bài không chỉ ở mảng tin thế giới mà tàn bộ các mảng trên trang web của tờ báo
III NGÔN NGỮ TÁC GIẢ VÀ NGÔN NGỮ NHÂN VẬT TRONG TIN
THẾ GIỚI CỦA BÁO TUỔI TRẺ ONLINE
Ngôn ngữ báo chí, nếu xét từ góc độ chủ thể phát ngôn, tồn tại dưới hai dạng chính Đó là ngôn ngữ tác giả và ngôn ngữ nhân vật
III.1 Ngôn ngữ tác giả trên tin thế giới của báo tuổi trẻ online
Ngôn ngữ tác giả chủ yếu là ngôn ngữ sự kiện, tác giả tường thuật các
sự kiện một cách khách quan như chúng vốn có trong thực tiễn, không để lộ
rõ thái độ, tình cảm của mình Sắp xếp các thành tố ngôn ngữ theo một trật tự nào đó để tạo ra những điểm nhấn khác nhau
Ngôn ngữ tác giả chủ yếu gặp trong thể loại tin, sự hấp dẫn nằm ở ngay trong sự kiện chứ không phải ở cách thức biểu đạt bằng ngôn từ của tác giả
Trang 9III.2 Ngôn ngữ nhân vật trên tin thế giới của báo tuổi trẻ online
III.2.1 Ngôn ngữ nhân vật gián tiếp
Thường thấy sử dụng nhiều trên mảng tin thế giới của Tuổi trẻ Online, tác giả dùng lời của mình diễn đạt nội dung lời nói, các phát ngôn của nhân vật trong tác phẩm
Ví dụ : 29 người chết trong vụ động đất thứ 2 tại Nhật Bản (đăng ngày 16/4/2016)
Có đoạn lời nhân vật gián tiếp : Các nhân chứng tại đây cho biết
họ nhìn thấy vệt đất nâu cuốn thành dòng dọc theo sườn đồi chảy xuống hệt như một dòng sông bùn.
III.2.2 Ngôn ngữ nhân vật trực tiếp
Ngôn ngữ nhân vật trực tiếp thường mang dấu ấn cá nhân rất rõ nét Nó thể hiện khá đầy đủ các đặc điểm của chủ thể phát ngôn: từ giới tính, tuổi tác, quê quán cho đến trình độ, nghề nghiệp, tính cách, Ngôn ngữ nhân vật khi xuất hiện trên báo đã mất đi cái dáng vẻ nguyên sơ như nó vốn có trong đời thực vì nó đã trải qua sự nhào nặn dưới ngòi bút tác giả hoặc biên tập viên
Ví dụ : LHQ lên án vụ thử tên lửa thất bại của Triều Tiên (đăng ngày 16/4/2016)
… Hội đồng bảo an LHQ cho biết “sẽ tiếp tục theo dõi sát tình hình và áp dụng các biện pháp mạnh mẽ hơn phù hợp với sự cương quyết đã thể hiện trước đó”.
- Nỗi thống khổ của những bé gái bị Boko Haram bắt cóc (đăng ngày 13/4/2016) dẫn lời trực tiếp của nhân vật
“Họ (Boko Haram) đến làng của em, tay lăm lăm súng rồi bảo rằng muốn lấy chúng em làm vợ Mọi người bảo “Không, chúng nó còn quá nhỏ” Vậy
là họ dùng vũ lực để bắt em và nhiều bạn khác về làm vợ”
IV GIỮ GÌN SỰ TRONG SÁNG CỦA TIẾNG VIỆT TRÊN BÁO
CHÍ
Trang 10Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, bên cạnh tiếp thụ và Việt hóa được nhiều cái hay, cái đẹp của tiếng nói, chữ viết nước ngoài, thì sự trong sáng của tiếng Việt đang bị ảnh hưởng tiêu cực
Các phương tiện thông tin đại chúng luôn có rất nhiều người sử dụng; thêm vào đó, chúng vẫn thường được coi là mẫu mực trong việc dùng ngôn
từ Chính vì thế các sai sót về mặt này của các phương tiện thông tin đại chúng rất nhanh chóng trở thành sai sót chung của toàn xã hội Và từ đây, nảy sinh một vấn đề khá quan trọng nhưng chưa được quan tâm đúng mức: vấn đề trách nhiệm của nhà báo trong việc nói đúng và viết đúng, nhằm góp phần giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, và cũng có nghĩa là góp phần giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc
Hiện nay, do nhiều nguyên nhân khác nhau, cả khách quan lẫn chủ quan, mà không ít nhà báo mới chỉ chú trọng phần nội dung chứ chưa để ý nhiều tới hình thức diễn đạt thông tin Bởi vậy, họ bỏ qua khá nhiều lỗi về ngôn từ ở mọi cấp độ: từ, câu, đoạn văn, thậm chí ở cả bố cục toàn văn bản Vậy nhà báo phải làm gì đây để có thể hoàn thành được trách nhiệm nặng nề của mình trong việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt? Về vấn đề này, chúng tôi có vài ý kiến nhỏ như sau:
* Trách nhiệm của người làm báo trong việc giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt:
Nhà báo cần nắm vững những kiến thức cơ bản liên quan tới việc sử dụng tiếng Việt, bao gồm: ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp và phong cách Chỉ khi nắm bắt được, hiểu được những kiến thức về ngôn ngữ tiếng Việt, nhà báo mới có thể viết đúng, nói đúng; chưa viết đúng, nói đúng thì cũng chưa thể viết hay được Chẳng hạn, quan hệ ngữ đoạn trong ngôn ngữ là một vấn đề hoàn toàn không khó, nhưng do không được trang bị kiến thức cần thiết, nhiều nhà báo thường xuyên ngắt đoạn sai khi nói, khi đọc Ấy là còn chưa kể đến những mảng đầy " gai góc " thuộc phần ngữ pháp mà nếu không đầu tư thời gian và