A. MỞ ĐẦU Từ chức dù không phải là việc làm dễ dàng nhưng là cần thiết và nên làm. Nó đã trở thành một nét văn hóa trong đời sống chính trị tại nhiều nước.Việc từ chức, tự nguyện rời bỏ những chức quyền có lương cao, bổng lộc nhiều, riêng hành động đó đã là một hành động cho thấy cách ứng xử có văn hóa, không tham quyền cố vị, nhất là khi thấy mình không còn thích hợp với cương vị được nhân dân giao phó, tạo điều kiện cho việc bổ nhiệm người khác có triển vọng gánh vác nhiệm vụ tốt hơn mình.Nói đến từ chức thì phổ biến nhiều nhất phải là ở các nước trên thể giới, chỉ vì một câu nói hớ, hay đạo văn, điều hành kém thì những cá nhân lãnh đạo đều sẵn sàng từ chức và được xem là chuyện bình thường một khi mà sự tín nhiệm của cử tri không còn, uy tín giảm sút. Họ lựa chọn từ chức hay đợi cách chức là sự lựa chọn sáng suốt, có tính toán kỹ lưỡng trong hoạt động chính trị của mình. Ở nhiều nước, nhất là các nước công nghiệp phát triển có văn hóa từ chức. Người ta coi từ chức là chuyện bình thường, nhẹ nhàng. Nhiều khi như là chút bỏ gánh nặng, là để giữ thể diện, để có thể vẫn ngẩng cao đầu giữa bàn dân thiên hạ. Có người từ chức vì muốn chuyển sang làm công việc khác mà mình yêu thích. Có người từ chức để nhường chỗ cho người trẻ có tài, từ chức vì nhận rõ trách nhiệm của mình khi không làm tốt chức vụ đang giữ, từ chức để tránh búa rìu dư luận, từ chức để khỏi bị cách chức vv...Vậy, thực tế, văn hóa từ chức ở một số nước trên thế giới đã và đang diễn ra như thế nào, bài học nào cho Việt Nam để hình thành và phát triển văn hóa đó? Vì vậy, tôi đã lựa chọn đề tài : “ Văn hóa tư chức ở các quốc gia trên thế giới” của mình, do còn nhiều hạn chế nên bài tiểu luận không tránh khỏi những thiếu sót, tôi rất mong nhận được sự góp ý của các thầy, cô để bài tiểu luận được hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn
Trang 1A MỞ ĐẦU
Từ chức dù không phải là việc làm dễ dàng nhưng là cần thiết và nên làm
Nó đã trở thành một nét văn hóa trong đời sống chính trị tại nhiềunước.Việc từ chức, tự nguyện rời bỏ những chức quyền có lương cao, bổng lộcnhiều, riêng hành động đó đã là một hành động cho thấy cách ứng xử có văn hóa,không tham quyền cố vị, nhất là khi thấy mình không còn thích hợp với cương vịđược nhân dân giao phó, tạo điều kiện cho việc bổ nhiệm người khác có triển vọnggánh vác nhiệm vụ tốt hơn mình.Nói đến từ chức thì phổ biến nhiều nhất phải là ởcác nước trên thể giới, chỉ vì một câu nói hớ, hay đạo văn, điều hành kém thìnhững cá nhân lãnh đạo đều sẵn sàng từ chức và được xem là chuyện bình thườngmột khi mà sự tín nhiệm của cử tri không còn, uy tín giảm sút Họ lựa chọn từ chứchay đợi cách chức là sự lựa chọn sáng suốt, có tính toán kỹ lưỡng trong hoạt độngchính trị của mình Ở nhiều nước, nhất là các nước công nghiệp phát triển có vănhóa từ chức Người ta coi từ chức là chuyện bình thường, nhẹ nhàng Nhiều khinhư là chút bỏ gánh nặng, là để giữ thể diện, để có thể vẫn ngẩng cao đầu giữa bàndân thiên hạ Có người từ chức vì muốn chuyển sang làm công việc khác mà mìnhyêu thích Có người từ chức để nhường chỗ cho người trẻ có tài, từ chức vì nhận rõtrách nhiệm của mình khi không làm tốt chức vụ đang giữ, từ chức để tránh búa rìu
dư luận, từ chức để khỏi bị cách chức vv Vậy, thực tế, văn hóa từ chức ở một sốnước trên thế giới đã và đang diễn ra như thế nào, bài học nào cho Việt Nam để
hình thành và phát triển văn hóa đó? Vì vậy, tôi đã lựa chọn đề tài : “ Văn hóa tư chức ở các quốc gia trên thế giới” của mình, do còn nhiều hạn chế nên bài tiểu
luận không tránh khỏi những thiếu sót, tôi rất mong nhận được sự góp ý của cácthầy, cô để bài tiểu luận được hoàn thiện hơn
Xin chân thành cảm ơn!
Trang 2B NỘI DUNG
I Một số vấn đề lý luận về văn hóa từ chức
1 1 Khái niệm văn hóa từ chức
"Văn hóa" là thứ đến muộn nhất sau khi người ta đã học đủ mọi thứ rồi Muốn có "Văn hóa từ chức" thì trước hết phải học xong văn hóa làm người như
các cụ thường dạy đơn giản như: văn hóa ăn, văn hóa nói, văn hóa đi, văn hóa
đứng, văn hóa ngồi, văn hóa cười Trong một cung bậc văn hóa Không còn gì và chưa có gì đã mấy ai được học hành hay dạy dỗ những văn hóa cơ bản đâu mà đòi
hỏi thứ cao cấp như "Văn hóa từ chức"?Hiện nay, vấn đề văn hóa từ chức đang
được nhiều nhà nghiên cứu đề cập đến Từ chức chỉ được xem là một hành vi cóvăn hóa khi người ta tự nguyện và mang lại ý nghĩa tốt đẹp cho xã hội Ở các nướcphát triển, từ chức là văn hóa hành xử của những người có chức, có quyền và đãtrở thành trách nhiệm của người có chức, có quyền, được dư luận xã hội chấpnhận.Từ chức tức là tự mình tự nguyện xin từ bỏ chức vụ của mình "Từ chức”không phải là vấn đề thuộc phạm trù luật pháp Luật pháp cấm người ta làm điều
ác, chứ không cấm người ta làm điều thiện Chẳng có tội phạm nào gọi là "Tội từchức” Từ chức là một nét văn hóa đẹp và cần thiết trong đời sống xã hội, là mộttrong những cơ chế xã hội tự điều chỉnh mình
Tuy nhiên không phải hành động từ chức nào cũng được coi là văn hóa từchức Chỉ có từ chức một cách tự nguyện, tự giác, có thái độ trung thực với chínhmình, biết xấu hổ khi làm điều trái với đạo lý, đi ngược lại nguyện vọng của cơ
quan, tổ chức và cộng đồng mới được gọi là văn hóa từ chức.
Những người lãnh đạo luôn phải tự biết, tự thấy trách nhiệm của mình trênhết là vì cái chung Khi họ nhận thấy việc mình nắm giữ vị trí đó không có lợi chocái chung của xã hội nữa, mà chỉ có lợi cho bản thân mình thôi, thì tự nguyện xin
Trang 3từ chức, rời khỏi vị trí mà mình đang nắm giữ Cách ứng xử ấy đã được nâng lên
thành tầm văn hoá, và được gọi là văn hóa từ chức.
1 2.Văn hóa từ chức và văn hóa chính trị
Văn hóa từ chức và văn hóa chính trị có mối quan hệ mật thiết với nhau Cóđịa vị chính trị, có chức, có quyền mới có việc từ chức Như vậy văn hóa từ chứcluôn gắn liền với văn hóa chính trị
Nếu việc biết từ chức là một thứ văn hóa thể hiện thái độ trách nhiệm cánhân của quan chức đối với việc làm sai trái hoặc chỉ là không đúng mực của chínhmình hoặc của thuộc cấp trong hệ thống do mình phụ trách thì ngược lại, việckhông biết hoặc không dám từ chức gắn liền với một thứ văn hóa chính trị trong đótrách nhiệm cá nhân không được đề cao, mọi sai trái, yếu kém đều được đổ cho tậpthể, mặc dù khi có thành tích thì người ta vẫn có thể vơ vào cho riêng mình để tiếptục thăng quan tiến chức
Đó là một thứ văn hóa chính trị gắn liền với cơ chế trong đó quan chức chủyếu chỉ phải chịu trách nhiệm trước tổ chức, trước cấp trên đã cất nhắc, đề bạt, bổnhiệm họ chứ không phải trước người dân Trong thứ văn hóa chính trị ấy, ngườidân nhiều lúc cảm thấy mình đứng ngoài những quá trình chính trị chính thức mà
họ không sao tác động tới được Sự bất bình của họ, nếu có, cũng không tác động
gì được tới sự vận hành của những quá trình ấy Hệ quả là, nói theo ngôn ngữ lýthuyết văn hóa chính trị, tính tham dự của người dân và lòng tin của họ vào hệthống chính trị, nhân tố chủ yếu trong văn hóa chính trị, dựa trên sự thỏa mãn ngàycàng nhiều các giá trị vật chất (như sự an toàn kinh tế và thân thể) và hậu vật chất(như sự bình đẳng xã hội) ngày càng suy giảm
Trang 4“Cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị”, “Cần sự góp sức của toàn xãhội”… Thường nghe các quan chức của ta phát biểu như vậy khi xảy ra những vụviệc, sai phạm nghiêm trọng khiến công luận bức xúc Và rồi bắt đầu kịch bản đổlỗi: ngành dọc đổ cho địa phương, cấp trên đổ cho cấp dưới, bộ đổ cho sở, sở đổcho phòng Trái bóng trách nhiệm cứ thế lăn, ngày càng mù mờ, thậm chí cuốicùng trách nhiệm không còn biết là của ai, mà là của “toàn xã hội”.
Tất nhiên, trong nhiều trường hợp, xã hội có thể có tác động lên hành xử củacon người trong bộ máy công quyền Nhưng xã hội là một khái niệm quá rộng để
có thể nói là phải chịu trách nhiệm về hành xử của một con người trong bộ máy.Bởi khi được tuyển dụng vào làm việc trong bộ máy, được đặt để vào một vị trínào đó, họ đã được giao nhiệm vụ, với quyền hạn và trách nhiệm tương đối rõràng, với những điều phải làm và những điều phải tránh, không được làm
Như vậy, việc thiếu dũng cảm nhận lãnh trách nhiệm cá nhân, thiếu văn hóa
từ chức của quan chức trước những sai phạm nghiêm trọng cuối cùng chỉ làm tổnhại cho văn hóa chính trị của cả hệ thống Để có được lòng tin của người dân, một
hệ thống với văn hóa chính trị lành mạnh phải dám đối diện và nhận lãnh tráchnhiệm đối với những yếu kém, sai phạm của chính mình
II Thực trạng văn hóa từ chức ở một số quốc gia trên thế giới
Còn rất nhiều ví dụ về chuyện các quan chức trên thế giới tự nguyện từ chức Cóthể kể đến Tổng thống Hungary Pal Schmitt (vì đạo văn), Bộ trưởng Quốc phòngĐức Guttenberg (cũng vì đạo văn) Chủ tịch Quốc hội Hàn Quốc Park Hee-tae (vì
bị tố cáo tham nhũng), Bộ trưởng Công vụ Pháp Georges Tron (vì bê bối tình dục),
nữ Ngoại trưởng Pháp Michele Alliot-Marie (vì đề nghị dập tắt cuộc nổi dậy ởTunisia
Trang 5Bộ trưởng Tài chính Hy Lạp Vassilios Rapanos (vì sức khỏe), Phó Tổng thốngMyanmar Tin Aung Myint Oo (cũng vì sức khỏe).
Thị trưởng Bắc Kinh Quách Kim Long (vì để thủ đô ngập lụt), Tổng thốngĐức Horst Koehler (vì bình luận về vai trò quân sự của Đức trên thế giới), Bộtrưởng Phụ nữ-Gia đình và Cộng đồng Malaysia Shahrizat Abdul Jalil (vì dùngngân sách tậu nhà, xe và du lịch); Cảnh sát trưởng Hàn Quốc Cho Hyun-oh (chỉ vìcấp dưới khống đáp ứng cầu cứu của một phụ nữ trước khi bị sát hại !Tổng thống Ai Cập Hosni Hubarak (vì bị dân phản kháng), Bộ trưởng Kinh tế-Thương mại -Công nghiệp Nhật Bản Yoshio Hachiro (vì phát biểu nhạy cảm với
cư dân bị ảnh hưởng của khủng hoảng hạt nhân), Bộ trưởng Quốc phòng Anh LiamFox (chỉ vì quan hệ với người bạn đã giả làm cố vấn Chính phủ)
Trong các trường hợp đó, tất cả đều cùng chung một quan điểm: Nếu khôngđảm đương được công việc hoặc để xảy ra những hậu quả, làm mất lòng dân thì vìlợi ích của người dân và cũng vì lòng tự trọng của một người đã được tin tưởng, họsẵn sàng từ chức Cũng người từ chức vì nhận thấy rằng sự việc đáng tiếc xảy ra,
dù chỉ liên quan một phần rất nhỏ, nhưng mình phải chịu trách nhiệm với tư cáchlănh đạo cao nhất Từ chức dù không phải là việc làm dễ dàng nhưng đối với họ làcần thiết và nên làm Nó đã trở thành một nét văn hóa trong đời sống chính trị tạinhiều nước
2.1 Văn hóa từ chức ở Nhật Bản
* Một số đặc điểm trong văn hóa Nhật Bản
Nền văn hóa Nhật Bản từ truyền thống đến hiện đại là một nguồn mạch dồidào giàu bản sắc, nhất quán trong đặc điểm dân tộc và tính thời đại Có nhiều cáchgiải thích khác nhau về bản sắc dân tộc của văn hóa Nhật Có người cho rằng, doquần đảo Nhật Bản ở xa khơi, đất nước Nhật chưa hề bị một đạo quân xâm lược
Trang 6nào chiếm đóng, kể từ trước 1945 Những điều kiện tự nhiên và xã hội đó dễ tạocho dân tộc phát triển thuần nhất, phẩm chất của dân tộc thấm sâu và tạo thànhtruyền thống lâu bền, phong tục tập quán thành nếp sống bền vững, sở thích trongcuộc sống trở thành thị hiếu thẩm mỹ Lại có ý kiến cho rằng, chính điều kiện thiênnhiên khắc nghiệt và thơ mộng là một thử thách lớn lao và nguồn nuôi dưỡng vôtận cho sức sống của dân tộc Nhật Bản Đất trồng trọt nghèo nàn chiếm 13% diệntích, còn lại là rừng núi hiểm trở hoang dại Dân tộc Nhật Bản phải tiến hành cuộcđấu tranh bền bỉ với thiên nhiên khắc nghiệt để đảm bảo cuộc sống, thực tế gay gắt
ấy tạo cho con người ở nơi đây sự cần cù, bền bỉ
Văn hóa Nhật Bản trong hàng ngàn năm đã tạo nên những nghi lễ, những tậpquán trong văn hóa ứng xử, trang phục và cách ăn uống Người Nhật quý kháchnhưng không quá vồ vập tay bắt mặt mừng mà vẫn giữ nghi lễ trong cách cúi chào,trong lời mời mọc Từ người dân trong đời sống hàng ngày đến vị nguyên thủ quốcgia trong cuộc họp lớn của nhà nước vẫn cúi mình đáp lễ như phong tục tập quánkhông thể khác đi của dân tộc
Tóm lại, văn hóa Nhật Bản là một mô hình mẫu mực của văn hóa truyềnthống và văn hóa hiện đại Nền văn hóa đó đã tạo động lực cho sự phát triển chungcủa xã hội về vật chất cũng như tinh thần
Trang 7Từ trước giờ giới lãnh đạo Nhật Bản đã có nhiều tấm gương tự ý thức khảnăng của mình hay có một chút sai lầm nhứt thời nào đó là từ chức nhường chỗcho người khác tài đức hơn để đảm trách việc dân, việc nước ngay mà không cómột chút đắn đo Thậm chí nếu có sai phạm đáng kể khó tha thứ là tự xử theo tinhthần "Võ sĩ đạo" nữa là khác.
Mới đây ngày 28/9/2012 bộ trưởng GTVT Nhật Bản Nariaki Nakayama đã
đệ đơn xin từ chức chỉ vì một câu nói hớ là đã chỉ trích công đoàn giáo dục NhậtBản là một "tổ chức ung thư" trong ngành giáo dục vì có những vấn đề lớn đingược lại đạo đức nghề giáo Dù gì lời phát biểu trên cũng có tác dụng tiêu cực cho
xã hội Do đó ông xin từ chức
Ở đất nước Nhật Bản, chỉ trong vòng 5 năm qua mà có tới 6 vị thủ tướng.Gần đây nhất, vào tháng 8/2011, Thủ tướng Naoto Kan đã từ chức vì những chỉtrích rằng ông đã chỉ đạo sai lầm trong thảm họa kép động đất - sóng thần hồitháng 3, gây ra cuộc khủng hoảng hạt nhân tồi tệ ở Fukushima
Tháng 9/2011, Bộ trưởng Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật BảnYoshio Hachiro, đã từ chức vì các bình luận không đúng mực liên quan tới vụ rò rỉphóng xạ ở tỉnh Fukushima Báo chí Nhật nói rằng ông Yoshio Hachiro, ngườimới được bổ nhiệm cách nay một tuần vào nội các của tân Thủ tướng YoshihikoNoda, đã gây phẫn nộ khi gọi các khu vực xung quanh nhà máy điện FukushimaDaiichi đang gặp sự cố là "shi no machi" (thị trấn chết) Các nhân chứng còn nóirằng sau chuyến thăm nhà máy điện hạt nhân, ông Hachiro còn làm bộ như đangquẹt chiếc áo khoác của ông vào một phóng viên và dọa rằng sẽ khiến anh nàynhiễm phóng xạ Tuyên bố và hành động của Hachiro được xem là thiếu nhạy cảm.Vài năm trước, sau khi xảy ra một vụ tai nạn đường sắt, Bộ trưởng Giao thôngNhật Bản đã nhận lỗi và xin từ chức Hoặc cao hơn nữa là cựu Thủ tướng NhậtBản Yukio Hatoyama đã phải từ chức vì không thực hiện được cam kết di dời căn
Trang 8cứ quân sự Futenma của Mỹ ở đảo Okinawa Và còn rất rất nhiều ví dụ về chuyệncác quan chức trên thế giới tự nguyện từ chức.
Ở Nhật, một vị lãnh đạo cao cấp dù đã làm việc hết sức nhưng trong mắtngười dân không thấy hiệu quả thì vẫn phải tự từ chức, để nhường chỗ cho ngườikhác lên thay Một ông bộ trưởng chỉ vì một câu nói hớ hênh chưa ảnh hưởng đến
ai nhưng không hợp lý cũng phải từ chức vì cảm thấy xấu hổ Quan chức luôn phảixin lỗi người dân một cách công khai vì những việc người dân phản ánh mà mìnhchưa làm tốt Dù quan chức to lớn nhưng có những rắc rối liên quan, dính dángđến tên tuổi mình một cách trực tiếp hay gián tiếp cũng tự cảm thấy xấu hổ mà từchức và công khai xin lỗi Xã hội luôn không thiếu người tài, không có người nàythì ắt sẽ có người khác, đừng biện minh rằng chỉ có tôi mới làm được, nếu ai làmđược hơn tôi thì tôi sẽ xuống sau khi hết nhiệm kỳ hay về hưu Như thế thì có vẻ làkhông ổn? Anh không rời ghế thì ai có thể lên mà làm việc anh đang làm? Khikhông có chế tài khiến người có chức, có quyền phải sợ thật sự thì có gì đảm bảocho sự phấn đấu và gìn giữ nghiêm chỉnh đạo đức của họ?
Cách đây vài năm, sau khi xảy ra một vụ tai nạn đường sắt, Bộ trưởng Giaothông Nhật Bản đã nhận lỗi và xin từ chức.Hoặc cao hơn nữa là cựu Thủ tướngNhật Bản Yukio Hatoyama đã phải từ chức vì không thực hiện được cam kết di dờicăn cứ quân sự Futenma của Mỹ ở đảo Okinawa
2.2 Văn hóa từ chức ở Mỹ
* Đặc điểm văn hóa Mỹ:
Mỹ là một quốc gia có nền văn hóa đa dạng, được hình thành từ các nhómcộng đồng khác nhau (sắc tộc, tôn giáo, tầng lớp xã hội, khu vực cư trú) Và so vớinhiều quốc gia có lịch sử hình thành hàng nghìn năm như Trung Quốc, Ấn Độ, Hy
Trang 9Lạp… thì Hoa Kỳ chỉ là một quốc gia non trẻ Nhưng điều nổi bật ở đây lại đượcxây dựng trên một nền văn hóa.
Trong quá trình hình thành và phát triển, Mỹ đã xây dựng một hệ thốngchính trị ổn định, một nền kinh tế phát triển, cùng với đó là một nền văn hóa vôcùng phong phú…Việc hiểu được những nhân tố đã tập hợp các nhóm cộng đồngbất chấp mọi khác biệt để hình thành nước Mỹ cũng quan trọng không kém việchiểu được tính đa dạng của chính những nhân tố đó Mọi người có thể đề cao hoặcphán những yếu tố góp phần làm cho Mỹ trở thành một quốc gia giàu có, từngkhiến Mỹ có những hành động phi đạo lý, hay khiến cho Mỹ phải chịu những thấtbại đau đớn Tuy nhiên chúng ta không thể phủ nhận hoặc bỏ qua những yếu tố đókhi nghiên cứu lịch sử, văn hóa Mỹ vì đó là nét đặc trưng riêng tạo nên bản sắcmang tên Hoa Kỳ.Văn hóa Mỹ là kết quả của mối quan hệ giữa chủ nghĩa tư bảnvới đạo đức luận Tin Lành
Văn hóa Mỹ là kết quả của mối quan hệ trao đổi giữa 2 lực lượng lớn “Thếgiới mới” và “Thế giới cũ” Những con người của thế giới cũ đã mang đến thế giớimới thói quen, sức mạnh, giá trị, sự đa dạng, cả những mâu thuẫn để từ đó tiếpnhận, sửa đổi, loại bỏ và đơm hoa kết trái Văn hóa Mỹ còn là sự kế thừa của vănhóa châu Âu với ảnh hưởng mạnh của đạo Thiên Chúa
Trong thời kỳ lập quốc, nước Mỹ là một nền kinh tế với doanh nghiệp tưnhân là thành phần chủ đạo nên chính quyền các tiểu bang dành khu vực phúc lợicho những sáng kiến tư nhân hoặc địa phương Nhìn chung, Chính phủ Hoa Kỳchấp nhận một hệ thống các doanh nghiệp tư và chống lại chủ trương chi tiêu rộngrãi nhằm hỗ trợ người dân, mặc dù những kinh nghiệm có được từ cuộc Đại Suythoái thách thức cả hai quan điểm này Kết quả là, về mặt ý thức hệ, nước Mỹ cókhuynh hướng thiên về chủ nghĩa tư bản dân chủ, đối nghịch với các nền văn hoáthiên về khuynh hướng dân chủ xã hội ở Âu châu và Canada
Trang 10Trước Đệ Nhị Thế chiến, Hoa Kỳ theo đuổi chính sách cô lập trong các vấn đề đốingoại bằng cách không đứng về phe nào khi xảy ra các cuộc tranh chấp Mặc dù đã
từ bỏ chủ trương này sau khi trở nên một siêu cường, người Mỹ vẫn tỏ ra hoài nghivới chủ nghĩa quốc tế Ý thức hệ của tổng thống đương nhiệm và các cố vấn củaông là yếu tố quyết định cho thái độ của chính quyền trong lĩnh vực ngoại giao
* Văn hóa từ chức ở Mỹ
Ở các nước phát triển, việc từ chức là khá dễ dàng, vì văn hóa từ chức đã trởthành một phần của đời sống công Văn hóa này lại được nuôi dưỡng trong mộtmôi trường xã hội thuận lợi Không làm quan, thì người ta có thể làm rất nhiều việckhác Cựu Tổng thống Mỹ B.Clinton- khi còn đương chức- lương bình quân chỉkhoảng 200.000USD/năm Nhưng khi thôi chức, ông có thể kiếm tới 300.000USD/giờ bằng cách làm diễn giả
Như vậy, một giờ làm việc bằng lương tổng thống trong cả một năm rưỡi.Một vị bộ trưởng của Nhật từ chức cũng không có vấn đề gì quá lớn, vì vị này cóthể ra làm chủ tịch cho một tập đoàn nào đó hoặc tham gia giảng dạy Thực ra,kinh tế thị trường tạo ra muôn vàn những cơ hội cho những người có năng lực thật