Khảo sát hoạt động của một số hư từ trong tác phẩm phép giảng tám ngày của alexandre de rhodes

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA NGÔN NGỮ HỌC TRỊNH KIM NGỌC KHẢO SÁT HOẠT ĐỘNG CỦA MỘT SỐ HƯ TỪ TRONG TÁC PHẨM “PHÉP GIẢNG TÁM NGÀY” CỦA ALEXANDR

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA NGÔN NGỮ HỌC

TRỊNH KIM NGỌC

KHẢO SÁT HOẠT ĐỘNG CỦA MỘT SỐ HƯ TỪ TRONG TÁC PHẨM “PHÉP GIẢNG TÁM NGÀY”

CỦA ALEXANDRE DE RHODES

LUẬN VĂN THẠC SỸ NGÔN NGỮ HỌC

Hà Nội - 2008

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HA NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA NGÔN NGỮ HỌC

-  -

TRỊNH KIM NGỌC

KHẢO SÁT HOẠT ĐỘNG CỦA MỘT SỐ HƯ TỪ TRONG TÁC PHẨM “PHÉP GIẢNG TÁM NGÀY”

CỦA ALEXANDRE DE RHODES

LUẬN VĂN THẠC SỸ NGÔN NGỮ HỌC

Chuyên ngành: Ngôn ngữ học

Mã số: 60 22 01 Khóa: 2005-2008

Hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đào Thanh Lan

Hà Nội - 2008

MỤC LỤC

Mở đầu……… ……….1

Nội dung……….… 6

Chương I: Cơ sở lý thuyết liên quan đến đề tài………6

1 Khái quát về Hư từ:……….……….….6

1.1 Khái niệm hư từ……….……… …… … 6

1.2 Phân loại……….……….……9

1.3 Ý nghĩa và chức năng………….……….……9

2 Vấn đề hư từ gốc Hán trong tiếng Việt ……… 11

3 Khái quát chung về Phó từ, Liên từ, Giới từ……….……… 15

3.1 Phó từ………15

3.2 Liên từ……… ………21

3.3 Giới từ……… ….24

3.4 Phân biệt liên từ và giới từ ……… …………26

Chương II Miêu tả hoạt động của Phó từ, Liên từ, Giới từ trong “Phép giảng tám ngày”……… …….32

2.1 Phó từ ……… 32

1.1.1 Phó từ gốc Hán…… ……….………… 32

2.1.2 Phó từ thuần Việt ……….………39

2.2 Liên từ ……….65

2.2.1 Liên từ gốc Hán……… …… 65

2.2.2 Liên từ thuần Việt……….………76

2.3 Giới từ ………95

2.3.1 Giới từ gốc Hán………95

2.3.2 Giới từ thuần Việt……… …100

Chương III: So sánh, nhận xét về Phó từ, Liên từ, Giới từ trong “Phép

giảng tám ngày” ……….…117

3.1 So sánh lớp hư từ gốc Hán và hư từ thuần Việt…… ………… …117

3.1.1 Số lượng và tần số xuất hiện……… 117

3.1.2 Một vài nhận xét về sự biến đổi, ý nghĩa cũng như cách dùng của các hư từ……… … 120

3.2 So sánh Phó từ, Liên từ, Giới từ……… ……… 132

3.2.1 Bảng so sánh tần số xuất hiện……… 132

3.2.2 Nhận xét:……… 132

Kết luận ……… …………140

Danh mục tài liệu tham khảo……… …… 142 Phụ lục

MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Hư từ là một trong những nội dung quan trọng khi tiến hành nghiên cứu

về ngữ pháp tiếng Việt Hư từ thường được coi là một phạm trù từ loại đối lập với thực từ Đây là một tập hợp không lớn về số lượng trong hệ thống từ loại tiếng Việt nhưng tần số sử dụng khá cao Đã có nhiều công trình nghiên cứu về

hư từ ở các phương diện như: nguồn gốc, tiêu chí phân định thực từ- hư từ, chức năng của hư từ…, điển hình là các tác giả Nguyễn Anh Quế, Nguyễn Tài Cẩn, Nguyễn Kim Thản… Điều đó cũng đủ chứng tỏ việc nghiên cứu hư từ có

vị trí như thế nào trong nghiên cứu ngôn ngữ học nói chung

Tuy vậy, việc nghiên cứu sâu về hư từ ở phương diện đối chiếu, so sánh

hư từ gốc Hán và hư từ thuần Việt qua các nguồn tư liệu văn học cổ thì vẫn chưa nhiều Một vài công trình nghiên cứu được kể tên như: Luận văn thạc sĩ

“Khảo sát hoạt động chức năng của một số hư từ có nguồn gốc từ tiếng Hán trong tiếng Việt” của tác giả Phạm Thị Hồng Trung, khóa luận tốt nghiệp

“Bước đầu khảo sát hoạt động của một số hư từ ở các tác phẩm trong Văn Thơ Nôm thời Tây Sơn” của tác giả Trương Thị Thu Trang, khóa luận tốt nghiệp

“Khảo sát hoạt động của phó từ gốc Hán trong tác phẩm “Hoàng Lê nhất thống chí” của Ngô Gia Văn Phái và tác phẩm “Giàn thiêu” của Võ Thị Hảo”” của Nguyễn Nam Thái

Bởi vậy, chúng tôi đã chọn vấn đề “Khảo sát hoạt động của một số hư từ trong tác phẩm “Pháp giảng tám ngày” của Alexandre De Rhodes” làm đề tài cho luận văn thạc sĩ của mình

II Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1 Đối tượng nghiên cứu:

Hệ thống hư từ trong tiếng Việt thường được phân chia thành các tiểu loại là phó từ, liên từ, giới từ, ngữ khí từ, trợ từ, tình thái từ Tuy nhiên, trong

luận văn này, chúng tôi chỉ đi sâu vào ba tiểu loại chính là phó từ, liên từ và giới từ Đây cũng là những tiểu loại tập trung phần lớn các hư từ gốc Hán trong tiếng Việt

2 Phạm vi nghiên cứu:

Trong luận văn này, chúng tôi tiến hành khảo sát, thống kê hư từ ở tác phẩm “Phép giảng tám ngày” của Alexandre De Rhodes (1593 -1660) do Tủ sách đoàn kết (thuộc UBĐKCG Thành phố Hồ Chí Minh chủ trương) tuyển chọn, in ấn và phát hành năm 1993 (gồm 319 trang)

Tập sách này gồm các phần:

1 Bài giới thiệu “Phép giảng tám ngày” của ông Nguyễn Khắc Xuyên đã được đăng tải trong cuốn sách do Tinh Việt Văn Đoàn xuất bản năm

1961 Nguyễn Khắc Xuyên vốn là một nhà nghiên cứu, đã bảo vệ luận án tại đại học Gregoriana Roma năm 1958 về cuốn giáo lý bằng Việt ngữ của giáo sư Alexandre De Rhodes

2 Bản chụp toàn bộ cuốn “Phép giảng tám ngày” y cỡ 13x17, gồm hai cột La ngữ và Việt ngữ

Ngoài ra, ban biên tập của Tủ sách đoàn kết đã thêm vào một thứ ba với bản văn Việt ngữ đọc theo lối viết ngày nay (Phía dưới cũng có thêm bản Pháp văn của Henri Chappoulie) Bản Việt ngữ này phần lớn là bản Việt ngữ của Tịnh Việt Văn Đoàn với một số điều chỉnh

“Phép giảng tám ngày” của linh mục Alexandre De Rhodes vốn là tác phẩm chữ quốc ngữ đầu tiên được in ấn mà hiện chúng ta có Tác phẩm đã được nhà in của Bộ Tuyên giáo Roma ấn hành năm 1651, gồm 315 trang văn bản với hai cột La ngữ và Việt ngữ Nó được đánh giá là cuốn sách quý, hiếm đối với những người muốn nghiên cứu sự hình thành của chữ quốc ngữ cũng như cách trình bày giáo lý công giáo ngay từ đầu, ở thế kỉ XVII

Do vậy, để có thể dễ dàng tiếp cận tác phẩm, chúng tôi đã sử dụng và tiến hành khảo sát, thống kê số lượng ba tiểu loại hư từ Phó từ, Liên từ và Giới từ trên bản văn Việt ngữ đọc theo lối viết ngày nay trong cuốn “Phép giảng tám ngày” do “Tủ sách đoàn kết” ấn hành

III Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu và ý nghĩa

- Khảo sát, miêu tả hoạt động của ba tiểu loại hư từ: Phó từ, Liên từ, Giới từ trong tác phẩm “Phép giảng tám ngày” ở cả hai mảng từ gốc Hán và từ thuần Việt

- Sau khi thống kê, miêu tả, so sánh, chúng tôi sẽ đưa ra một số nhận xét về việc sử dụng hư từ của tiếng Việt giai đoạn này

Từ những mục đích trên, chúng tôi xác định những nhiệm vụ cụ thể phải thực hiện:

- Trình bày những lý thuyết quan trọng làm cơ sở lý luận cho luận văn

- Khảo sát, thống kê, phân loại hư từ theo ba tiểu loại Phó từ, Liên

từ, Giới từ

- Miêu tả cụ thể theo từng tiểu loại hư từ

- So sánh việc sử dụng hư từ trên một vài phương diện và rút ra nhận xét Cụ thể:

+ So sánh hư từ gốc Hán và hư từ thuần Việt

+ So sánh Phó từ, Liên từ, Giới từ

- Dựng lên bức tranh về ba tiểu loại hư từ: phó từ, liên từ, giới từ trong tác phẩm công giáo “Phép giảng tám ngày” của Alexandre De Rhodes thuộc giai đoạn cuối thế kỉ XVII

- Kết quả của nguồn tư liệu thống kê được sẽ là một nguồn tư liệu

bổ sung trong quá trình nghiên cứu ngữ pháp lịch sử

IV Phương pháp nghiên cứu

Trong luận văn này, chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:

1 Phương pháp thống kê, phân loại

- Thống kê các hư từ khảo sát được theo phương pháp lập phiếu, mỗi phiếu tương ứng với một hư từ cụ thể xuất hiện trong ngữ cảnh cụ thể

- Phân loại tư liệu:

Phân chia theo ba tiểu loại: phó từ, liên từ, giới từ

Mỗi tiểu loại lại phân chia theo hai phân mảng: hư từ gốc Hán và hư từ thuần Việt Trong đó, lớp từ gốc Hán phân thành 2 loại: Hán Việt, Hán Việt Việt hóa

- Lập bảng thống kê 3 tiểu loại hư từ phó từ, liên từ, giới từ

Sau khi phân loại cụ thể, chúng tôi sẽ tiến hành miêu tả theo nhóm chức năng ngữ pháp mà từ đảm nhiệm:

Dựa vào nguồn tư liệu thống kê được, chúng tôi sẽ tiến hành lập các bảng

so sánh trên một vài khía cạnh cụ thể Từ đó đánh giá, rút ra nhận xét

V Bố cục của luận văn

Luận văn chia thành ba phần, ngoài phần Mở đầu, Kết luận thì phần Nội dung gồm có 3 chương:

Chương I: Cơ sở lý thuyết liên quan đến đề tài

Chương II: Miêu tả hoạt động của Phó từ, Liên từ, Giới từ trong “Phép giảng tám ngày”

Chương III: So sánh, nhận xét về hoạt động của ba tiểu loại hư từ trong tác phẩm “Phép giảng tám ngày”

VI Một số chữ viết tắt

DT: danh từ

D: danh ngữ

ĐT: động từ

V: vị từ

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Đào Duy Anh, Từ điển Hán Việt, NXB Khoa học xã hội, 1996

2 Diệp Quang Ban – Hoàng Văn Thung, Ngữ pháp tiếng Việt (tập 1), NXB Giáo dục, 1998

3 Diệp Quang Ban, Ngữ pháp tiếng Việt (tái bản lần 1), NXB Giáo dục,

2008

4 Nguyễn Tài Cẩn, Nguồn gốc và quá trình hình thành cách đọc Hán Việt, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2004

5 Nguyễn Tài Cẩn, Ngữ pháp tiếng Việt (Tiếng – Từ ghép – Đoản ngữ), NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 1999

6 Mai Ngọc Chừ - Vũ Đức Nghiệu – Hoàng Trọng Phiến, Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt (tái bản lần 4), NXB Giáo dục, 1997

7 Trần Trí Dõi, Giáo trình Lịch sử tiếng Việt (sơ thảo), NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2005

8 Hữu Đạt – Trần Trí Dõi – Đào Thanh Lan, Cơ sở tiếng Việt, NXB Giáo dục, 1998

9 Đinh Văn Đức, Ngữ pháp tiếng Việt (từ loại), NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2001

10 Nguyễn Thiện Giáp, Từ vựng tiếng Việt, NXB Giáo dục, 2002

11 Nguyễn Văn Khang, Từ ngoại lai trong tiếng Việt, NXB Giáo dục, 2006

12 Lê Đình Khẩn, Từ vựng gốc Hán trong tiếng Việt, NXB Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, 2002

13 Đào Thanh Lan, Nhận xét sơ bộ về hoạt động của phó từ Hán Việt trong tiếng Việt, Tạp chí Ngôn ngữ, số 2/2007

14 Hoàng Phê, Từ điển tiếng Việt, Trung tâm từ điển học, NXB Đà Nẵng,

2006

15 Hoàng Trọng Phiến, Cách dùng hư từ tiếng Việt hiện đại, NXB Nghệ

An, 2003

16 Nguyễn Anh Quế, Hư từ trong tiếng Việt hiện đại, NXB Khoa học xã hội, 1986

17 Nguyễn Anh Quế, Ngữ pháp tiếng Việt, NXB Giáo dục, 1996

18 Nguyễn Ngọc San, Tìm hiểu tiếng Việt lịch sử, NXB Đại học sư phạm,

2003

19 Nguyễn Nam Thái, Khảo sát hoạt động của phó từ gốc Hán trong tác phẩm “Hoàng Lê nhất thống chí” của Ngô Gia Văn phái và tác phẩm

“Giàn thiêu” của Võ Thị Hảo, khóa luận tốt nghiệp, ĐHKHXH&NV,

2006

20 Nguyễn Kim Thản, Ngữ pháp tiếng Việt, tập 1, H., 1963

21 Phạm Thị Toàn, Bước đầu khảo sát lớp hư từ trong Truyền kỳ mạn lục giải âm, khóa luận tốt nghiệp, ĐHKHXH&NV, 2004

22 Nguyễn Minh Thuyết, Thảo luận về vấn đề xác định hư từ trong tiếng Việt, Tạp chí Ngôn ngữ, số 4, 1985

23 Trương Thị Thu Trang, Bước đầu khảo sát hoạt động của một số hư từ ở các tác phẩm trong “Văn thơ Nôm thời Tây Sơn”, Khóa luận tốt nghiệp, ĐHKHXH&NV, 2006

24 Phạm Thị Hồng Trung, Khảo sát hoạt động chức năng của một số hư từ

có nguồn gốc tiếng Hán trong tiếng Việt hiện đại, Luận văn thạc sĩ, ĐHKHXH&NV, 2003

25 Ủy ban khoa học xã hội, Ngữ pháp tiếng Việt, NXB Khoa học xã hội,

1983

26 Nguyễn Như Ý, Từ điển giải thích thuật ngữ ngôn ngữ học, NXB Giáo dục, 2002