Đổi mới chính sách thu hút nhân lực khoa học và công nghệ theo dự án (nghiên cứu trường hợp tỉnh hải dương)

Trái lại có những nước không có tài nguyên nhưng có chính sách đúng đắn về phát triển nguồn nhân lực KH&CN, biết phát huy nguồn nhân lực, vận dụng tốt các thành tựu KH&CN của thế giới đã

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

………***……

ĐỔI MỚI CHÍNH SÁCH THU HÚT NHÂN LỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ THEO DỰ ÁN

(NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TỈNH HẢI DƯƠNG)

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

Mã số: 60.34.72 Khóa 2005 - 2008

Người thực hiện: Đoàn Đức Vinh

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Thị Anh Thu

Hà Nội, 2008

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi Các số liệu, kết quả nghiên cứu của tôi nêu trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác Nếu sai, tôi xin chịu mọi trách nhiệm

Tác giả luận văn

Đoàn Đức Vinh

LỜI CẢM ƠN

Để thực hiện được luận văn này, tác giả đã nhận được sự giúp đỡ quý báu của các Thầy, Cô trong Khoa Khoa học quản lý, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Thị Anh Thu, người hướng dẫn khoa học đã tận tình hướng dẫn và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới PGS.TS Vũ Cao Đàm, PGS.TS Phạm Huy Tiến, PGS.TS Phạm Ngọc Thanh, PGS.TS Mai Hà, TS Nguyễn Phú Hùng và ThS Đào Thanh Trường, những người thầy đã quam tâm, giúp đỡ, giảng dạy, tạo điều kiện và đóng góp cho tôi rất nhiều ý kiến trong quá trình học tập và làm luận văn

Nhân dịp này tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Tỉnh uỷ, UBND tỉnh, Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Nội vụ tỉnh Hải Dương, các tổ chức, cá nhân cùng các bạn bè đồng nghiệp đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập khoá học và hoàn thành luận văn này

Do hạn chế về thời gian và năng lực của bản thân cho nên luận văn này chắc chắn còn nhiều khiếm khuyết Tôi mong nhận được sự thông cảm và hy vọng sẽ được tiếp tục nghiên cứu trong một dịp khác

Tác giả luận văn Đoàn Đức Vinh

MỤC LỤC

TRANG PHỤ BÌA 1

LỜI CAM ĐOAN 2

LỜI CẢM ƠN 3

MỤC LỤC 4

MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Lịch sử nghiên cứu 9

3 Mục tiêu nghiên cứu 9

4 Phạm vi nghiên cứu 9

5 Vấn đề nghiên cứu 10

6 Giả thuyết nghiên cứu 10

7 Phương pháp nghiên cứu 11

8 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 12

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THU HÚT NHÂN LỰC KH&CN

THEO DỰ ÁN Error! Bookmark not defined.

1.1 Khái niệm về quản lý nhân lực theo dự ánError! Bookmark not defined.

1.1.1 Khái niệm dự án, các loại dự án Error! Bookmark not defined.

1.1.2 Quản lý nhân lực trong dự án Error! Bookmark not defined.

1.2 Quản lý nhân lực KH&CN theo dự ánError! Bookmark not defined.

1.2.1 Đặc điểm dự án KH&CN Error! Bookmark not defined.

1.2.2 Quản lý, thu hút nhân lực trong dự án KH&CNError! Bookmark not defined.

1.3 Nhân lực KH&CN Error! Bookmark not defined.

1.3.1 Khái niệm nhân lực KH&CN Error! Bookmark not defined.

1.3.2 Các nhóm nhân lực KH&CN trong dự ánError! Bookmark not defined.

1.4 Thu hút nhân lực KH&CN theo dự ánError! Bookmark not defined.

1.4.1 Các hình thức thu hút nhân lực KH&CN theo dự ánError! Bookmark not defined.

1.4.2 Những mặt mạnh của thu hút nhân lực KH&CN theo dự ánError! Bookmark not defined.

Kết luận Chương 1 Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 2 HIỆN TRẠNG THU HÚT NHÂN LỰC KH&CN CỦA TỈNH

HẢI DƯƠNG Error! Bookmark not defined.

2.1 Đội ngũ nhân lực KH&CN của TỉnhError! Bookmark not defined.

2.1.1 Hiện trạng đội ngũ KH&CN tỉnh Hải DươngError! Bookmark not defined.

2.1.2 Nhận xét về đội ngũ cán bộ KH&CN trên địa bàn tỉnhError! Bookmark not defined.

2.2 Hiện trạng thu hút nhân lực KH&CN của TỉnhError! Bookmark not defined.

2.2.1 Các chính sách hiện hành về thu hút nhân lựcError! Bookmark not defined.

2.2.2 Hiện trạng thi hành chính sách thu hút nhân lực KH&CNError! Bookmark not defined 2.2.3 Những tồn tại chính sách thu hút nhân lực KH&CN của TỉnhError! Bookmark not defined.

2.3 Thực trạng bố trí nhân lực KH&CN tại Tỉnh Hải DươngError! Bookmark not defined.

2.3.1 Bố trí nhân lực KH&CN tại Tỉnh Hải DươngError! Bookmark not defined.

2.3.2 Lựa chọn người chủ trì các nhiệm vụ KH&CNError! Bookmark not defined.

2.4 Hiện trạng thu hút nhân lực KH&CN theo dự án của TỉnhError! Bookmark not defined.

2.4.1 Một số mô hình thu hút nhân lực KH&CN theo dự ánError! Bookmark not defined.

2.4.2 Một số vấn đề đặt ra trong việc thực hiện thu hút nhân lực theo dự

án KHCN Error! Bookmark not defined.

Kết luận Chương 2 Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THU HÚT NHÂN LỰC

KH&CN THEO DỰ ÁN Error! Bookmark not defined.

3.1 Kinh nghiệm thu hút nhân lực KH&CN ở một số nước trong Khu

vực Error! Bookmark not defined.

3.1.1 Trung Quốc Error! Bookmark not defined.

3.1.2 Thái Lan Error! Bookmark not defined.

3.1.3 Singapore Error! Bookmark not defined.

3.2 Giải pháp tăng cường thu hút nhân lực KH&CN theo dự án trên địa

bàn Tỉnh Hải Dương Error! Bookmark not defined.

3.2.1 Đổi mới chính sách tuyển dụng Error! Bookmark not defined.

3.2.2 Đổi mới cơ chế quản lý hoạt động KH&CNError! Bookmark not defined.

2.3.4 Nhóm giải pháp về đổi mới cơ chế, chính sách tài chính cho dự án

KHCN Error! Bookmark not defined.

Kết luận Chương 3 Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined.

3.1 Kết luận Error! Bookmark not defined.

3.2 Khuyến nghị Error! Bookmark not defined.

TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined.

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong mọi thời đại, nguồn lực con người luôn luôn được coi là nguồn tài nguyên quý giá Ngày nay, trong nền kinh tế thị trường, nguồn “vốn nhân lực” (Human capital) đóng vai trò quyết định thắng lợi trong sự cạnh tranh

của các doanh nghiệp “Vốn rất quý giá còn nguồn nhân lực không đáng giá bằng Nhưng hiện nay cuộc chiến thu hút nhân tài đã thay đổi quan niệm này một cách triệt để Bây giờ nguồn nhân lực được coi trọng hơn tiền vốn, và nguồn nhân lực ngày càng hiếm Nhân tài là yếu tố quan trọng để tiến tới thành công Nếu không nhận thức được điều này chắc chắn bạn sẽ thành người thua cuộc” 1

Phát triển nguồn nhân lực nói chung và nguồn nhân lực KH&CN nói riêng là vấn đề có tầm quan trọng chiến lược hàng đầu của các quốc gia trên thế giới Kinh nghiệm thực tế đã chỉ ra rằng nhiều nước giàu tài nguyên nhưng không phát triển được vì không có nguồn nhân lực KH&CN Trái lại

có những nước không có tài nguyên nhưng có chính sách đúng đắn về phát triển nguồn nhân lực KH&CN, biết phát huy nguồn nhân lực, vận dụng tốt các thành tựu KH&CN của thế giới đã tạo nên sự phát triển mạnh mẽ về KH&CN để từ đó có được sự phát triển mạnh mẽ về kinh tế xã hội, chẳng hạn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Thái Lan,…Cựu Thủ tướng Singgapo Lý Quang Diệu còn khẳng định trên tờ Straits Times Weekly, ngày 21/8/1999

rằng: "Nhân tài nước ngoài là chìa khoá bước tới tương lai" Vì vậy, quản lý

và phát triển nguồn nhân lực bao giờ cũng là chiến lược hàng đầu của tất cả

các quốc gia, chính vì thế, “các công ty cần các nhân tài hàng đầu để cạnh tranh trên toàn cầu” Tiến sĩ Vũ Minh Khương, giảng viên Trường Chính

sách Quản lý “Lý Quang Diệu” (ĐH QG Singapore) trả lời phỏng vấn VietNamNet về những kinh nghiệm của các nước tiên tiến trong thu hút người

tài vào bộ máy lãnh đạo Đó là:“Trong tất cả các nỗ lực nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế, trọng dụng và thu hút tài năng là vấn đề cốt tử và cấp bách nhất Một cơ quan sẽ không thể thực sự thu hút được tài năng chân chính nếu họ không trọng dụng được những tài năng đã có trong tay " 2

Nguồn nhân lực nói chung và nhân lực khoa học và công nghệ nói riêng là nền tảng xây dựng nền khoa học và công nghệ hiện đại của mỗi nước Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương ĐCSVN khóa VIII, ngày 24/12/1996 về định hướng chiến lược phát triển khoa học và công nghệ trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá nhiệm vụ đến năm 2000 đã đánh

giá khái quát nguồn nhân lực khoa học và công nghệ nước ta là “Đội ngũ cán

bộ khoa học và công nghệ tuy tǎng về số lượng, nhưng tỷ lệ trên số dân còn thấp so với các nước trong khu vực, chất lượng chưa cao, còn thiếu nhiều cán

bộ đầu ngành, chuyên gia giỏi, đặc biệt là các chuyên gia về công nghệ Số đông cán bộ có trình độ cao đều đã đứng tuổi, đang có nguy cơ hẫng hụt cán

bộ Không ít cán bộ khoa học và công nghệ chuyển đi làm việc khác hoặc bỏ nghề, gây nên sự lãng phí chất xám nghiêm trọng Cơ cấu và việc phân bố cán bộ khoa học và công nghệ chưa cân đối có nhiều bất hợp lý Nông thôn

và miền núi còn thiếu nhiều cán bộ khoa học và công nghệ.” Đồng thời đề ra nhiệm vụ phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ, đó là: “Có chính sách lương thoả đáng đối với cán bộ nghiên cứu khoa học và triển khai Có chế độ thưởng, phụ cấp và trợ cấp cho các công trình khoa học và công nghệ

có giá trị Có cơ chế để cán bộ khoa học và công nghệ bảo đảm thu nhập thích đáng thông qua việc tham gia các hợp đồng nghiên cứu- triển khai”

Tuy nhiên, sau 5 năm thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 (khóa VIII), tại Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương khoá IX về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII, phương hướng phát triển giáo dục - đào tạo, khoa học và công nghệ từ nay đến năm 2005 và đến năm 2010 đánh

giá “Hoạt động khoa học chưa gắn kết chặt chẽ với quá trình phát triển kinh

1 Mike Johnson: 7 cách để thu hút nhân tài, NXB Lao động XH 2007, tr7

2 http://vietnamnet.vn:Vũ Minh Khương, Muốn thu hút người tài, phải trọng dụng nhân tài có sẵn, 20.6.2006

tế - xã hội Đầu tư ngân sách và đầu tư của xã hội cho phát triển khoa học và công nghệ còn thấp, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học và công nghệ phục vụ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá Trình độ công nghệ, cơ sở vật chất và kỹ thuật của nước ta hiện nay còn thấp so với các nước trong khu vực Đội ngũ cán bộ khoa học và công nghệ còn thiếu; cơ cấu ngành nghề và phân bố còn nhiều bất hợp lý” Đồng thời cũng chỉ ra nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế đó là: “Công tác quản lý khoa học và công nghệ còn mang tính hành chính; thị trường khoa học và công nghệ chưa phát triển; chưa có

cơ chế, chính sách đủ mạnh để vừa khuyến khích, vừa đòi hỏi doanh nghiệp đổi mới công nghệ; thiếu chính sách đối với cán bộ khoa học và công nghệ, nhất là đối với các nhà khoa học có tài năng và trình độ cao”

Thực trạng này, nhất là tình trạng thiếu nhân lực KH&CN đang trở thành phổ biến ở các tỉnh, đặc biệt là những tỉnh nhỏ, điểm xuất phát thấp như tỉnh Hải Dương Mặc dù, ngay từ những năm 1990, Hải Dương đã có chính sách thu hút nhân tài nhưng nguồn nhân lực nói chung, đặc biệt nguồn nhân lực KH&CN nói riêng còn mỏng về số lượng, yếu về chất lượng, thiếu cán bộ KH&CN đầu đàn, chuyên gia giỏi ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế -

xã hội của Tỉnh

Theo điều tra của Sở KH&CN năm 2005, tại 30 đơn vị (cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp liên quan đến hoạt động KH&CN) cho

thấy: có tới 2/3 số ý kiến cho rằng nhân lực KH&CN của đơn vị mình còn yếu

về chất lượng và nói chung cần đến sự hợp tác với các cơ sở KH&CN bên

ngoài (kể cả ngoài Tỉnh, Trung ương và nước ngoài) Sự phối hợp và tư vấn

về nghiên cứu khoa học công nghệ từ bên ngoài là rất cần thiết Đặc biệt có tới 20% số ý kiến được phỏng vấn cho rằng cơ quan chủ trì đề tài, dự án chỉ

có thể làm nhiệm vụ bên A và thuê cơ quan bên ngoài thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ Do vậy, việc nghiên cứu đề xuất được giải pháp về chính sách thu hút nhân lực KH&CN là một vấn đề cấp bách

Bởi vậy, việc chọn nghiên cứu đề tài “Đổi mới chính sách thu hút nhân lực khoa học và công nghệ theo dự án” (nghiên cứu trường hợp tỉnh

Hải Dương)” hiện nay thực sự là một vấn đề mang tính khoa học, cần được

nghiên cứu một cách nghiêm túc

Đề tài luận văn này nhằm nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề nêu trên qua khảo sát và phân tích thực trạng chính sách thu hút nhân tài tỉnh Hải Dương; đồng thời bước đầu đề xuất đổi mới chính sách thu hút nhân tài thông qua dự

án, nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ khoa học và công nghệ trên địa bàn tỉnh Hải Dương

2 Lịch sử nghiên cứu

Phát triển nhân lực khoa học và công nghệ là một vấn đề hết sức quan

trọng thường xuyên nghiên cứu không những ở Việt Nam, mà từ lâu các nước, nhiều tổ chức trên thế giới cũng đã nghiên cứu vấn đề này Đã có một

số tác giả nghiên cứu về lĩnh vực liên quan đến vấn đề phát triển nguồn nhân

lực KH&CN như: “Hiện trạng chính sách phát triển nhân lực KH&CN ở Việt Nam” của Đinh Văn Thái; “Chính sách phát triển nguồn nhân lực KH&CN trong lực lượng Công an nhân dân tỉnh Bình Dương” của Nguyễn Thị Thu

Hà … Các đề tài chủ yếu tập trung vào việc thu thập số liệu hoặc đưa ra giải pháp đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trong một số ngành chủ yếu, nhưng chưa nêu được những bất cập về chính sách thu hút nhân lực KH&CN của địa phương, cũng như việc thu hút nhân lực KH&CN theo dự án Bởi vậy, việc

chọn nghiên cứu đề tài “Đổi mới chính sách thu hút nhân lực khoa học và công nghệ theo dự án” là cần thiết

3 Mục tiêu nghiên cứu

- Luận giải được những vấn đề cơ bản để có thể làm cơ sở, căn cứ để thu hút nhân lực KH&CN theo dự án

- Đưa ra bức tranh hiện trạng về thu hút nhân lực KH&CN của tỉnh Hải Dương

- Đề xuất những giải pháp tăng cường thu hút nhân lực KH&CN theo

dự án

4 Phạm vi nghiên cứu

- Địa điểm nghiên cứu: địa bàn tỉnh Hải Dương

- Đối tượng nghiên cứu: Giải pháp về mặt chính sách nhằm nâng cao hiệu quả thu hút nhân lực KH&CN theo dự án

- Khách thể nghiên cứu: Nhân lực KH&CN có trình độ từ cao đẳng trở lên trên địa bàn tỉnh Hải Dương

- Thời gian nghiên cứu: giới hạn thời gian nghiên cứu trong 05 năm gần

đây (từ năm 2003 đến nay)

- Thời gian tiến hành nghiên cứu: 09/2007 – 10/2008

5 Vấn đề nghiên cứu

- Thế nào là thu hút nhân lực KH&CN theo dự án ?

- Mặt tích cực của thu hút nhân lực KH&CN theo dự án ?

- Làm thế nào để tăng cường thu hút nhân lực KH&CN theo dự án ?

6 Giả thuyết nghiên cứu

- Thu hút nhân lực KH&CN bằng nhiều cách, nhưng thu hút bằng mô

hình dự án là phù hợp nhất trong điều kiện nền kinh tế thị trường (nhân lực KH&CN không nhất thiết làm tại địa bàn tỉnh; thu hút được nhiều nhà khoa học tham gia nghiên cứu đề tài khoa học của tỉnh …”

- Mô hình dự án (cấu trúc ma trận) làm cấu trúc chức năng được mềm dẻo hơn; sử dụng nhân lực KH&CN hiệu quả hơn; tính khả thi cao trong điều kiện

nền kinh tế thị trường (không làm biến động tổ chức; người tài làm nhiều nơi, không thể sở hữu họ được; thu hút được nhiều người tài, không phải trả lương khi không có dự án; đề xuất nhiều đề tài thúc đẩy phát triển kinh tế của tỉnh …”

Lần đầu tiên lý thuyết về dự án, quản lý dự án được vận dụng để nghiên cứu tạo lập luận cứ khoa học cho chính sách thu hút nhân lực KH&CN theo

dự án Thông qua việc nhận diện thực trạng chính sách thu hút nhân lực KH&CN theo truyền thống, trong nghiên cứu này sẽ làm rõ một số đặc điểm

có tính qui luật về thu hút nhân lực KH&CN theo dự án tại các địa phương

Từ tiếp cận chính sách thu hút nhân lực KH&CN theo dự án, đề xuất được một số giải pháp có tính khả thi về thu hút nhân lực KH&CN theo dự án cho tỉnh Hải Dương nói riêng và của các địa phương lân cận nói chung