Chính sách đối ngoại của liên bang nga dưới thời tổng thống v putin

Đại học quốc gia hà nội Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn --- Nguyễn Hải Vân Anh chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống v.putin Luận văn Thạc sĩ ngành qu

Đại học quốc gia hà nội Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn -

Nguyễn Hải Vân Anh

chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống v.putin

Luận văn Thạc sĩ ngành quốc tế học

Hà Nội-2008

Đại học quốc gia hà nội Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn -

Nguyền Hải Vân Anh

chính sách đối ngoại của liên bang nga dưới thời tổng thống V.Putin

Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế

Mã số: 60.31.40

Luận văn Thạc sĩ ngành quốc tế học

Người hướng dẫn khoa học: TS Phạm Quang Minh

Hà Nội-2008

Mục lục

3 Mục tiêu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

Chương 1 Tình hình thế giới và Liên bang Nga dưới thời

Tổng thống V.Putin

11

Chương 2 Nội dung cơ bản trong chính sách đối ngoại của

Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin

23

2.1 Quá trình hình thành chính sách đối ngoại 23

2.1.1 Mục tiêu của chính sách đối ngoại 23

2.1.2 Những giai đoạn chính trong quá trình hình thành

chính sách đối ngoại

27

2.2.1 Chính sách đối ngoại “định hướng Âu- á” 32

2.2.2 Chính sách đối ngoại của Nga với một số đối tác 35

2.2.2.1 Chính sách đối ngoại của Nga đối với SNG 36

2.2.2.2 Chính sách đối ngoại của Nga đối với Châu Âu 38

2.2.2.3 Chính sách đối ngoại của Nga đối với Mỹ 44

2.2.2.4 Chính sách đối ngoại của Nga đối với Châu á 47

2.2.3 Chính sách đối ngoại linh hoạt, thực dụng 63 Chương 3 Đánh giá chính sách đối ngoại của Liên bang Nga

dưới thời Tổng thống V.Putin

71

3.3 Tác động của chính sách đối ngoại của Liên bang

Nga dưới thời Tổng thống V.Putin đối với thế giới

và khu vực

78

3.4 Triển vọng chính sách đối ngoại của Liên bang Nga 81 Kết luận

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

85

DANH MụC CáC CHữ VIếT TắT

ASEAN Association of Southeast Asia Nations

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam á

ARF ASEAN Regional Forum

Diễn đàn an ninh khu vực ASEAN

ABM Anti-Ballistic Missile Treaty

Hiệp ước phòng thủ chống tên lửa đạn đạo

EU European Union

Liên minh Châu Âu

FDI Foreign Direct Investment

Đầu tư trực tiếp nước ngoài

GDP Gross Domestic Product

Tổng sản phẩm quốc nội

Nato North Atlantic Treaty Organization

Khối hiệp ước quân sự Bắc Đại Tây Dương

NMD National Missile Defense

Hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo quốc gia

Oecd Organization for Economic Cooperation and Devolopment

Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế

WTO World Trade Organization

Tổ chức Thương mại thế giới

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Thế kỷ XX là thế kỷ đánh dấu những thăng trầm, biến đổi của Liên Xô trước đây và Liên bang Nga hiện nay Hầu hết mọi sự kiện lớn của thế giới trong thế kỷ qua đều gắn liền với Liên Xô và Liên bang Nga Vào những năm đầu của thế kỷ XX, nhắc đến Liên Xô là người ta nghĩ ngay đến đất nước của Lênin, đến thắng lợi của Cách mạng tháng Mười Nga và chiến thắng trong cuộc chiến tranh chống chủ nghĩa phát xít, là người đi tiên phong trong việc tạo dựng một chế độ xã hội mới, xã hội xã hội chủ nghĩa - đối lập với những

gì mà các nước tư bản đang theo đuổi Nhưng vào những năm cuối của thế kỷ,

do những định hướng sai lầm trong công cuộc cải tổ, do nóng vội, chủ quan duy ý chí, Liên Xô đã sụp đổ và thay thế vào đó là nhà nước Liên bang Nga hiện nay Nước Nga mới kế tục sự nghiệp của Liên Xô với một nền kinh tế lạc hậu, nền chính trị rệu rã và quân sự đang bị thách thức nghiêm trọng Nước Nga từ địa vị cường quốc hàng đầu thế giới đang dần dần tụt xuống vị trí các quốc gia hạng hai, thậm chí hạng ba

Chính vào những năm tháng bản lề này, người ta thấy sự xuất hiện của một nhân vật làm thay đổi được cục diện và tình hình của nước Nga Đó là Vladimir Vladimirovich Putin Ông là vị Tổng thống thứ hai của Liên bang Nga và đã đi vào lịch sử của đất nước này như là người có công trong việc khôi phục nước Nga từ “đống hoang tàn” của những năm cải tổ, để bước vào thế kỷ mới

Sự xuất hiện của V.Putin trên vũ đài chính trị nước Nga, sự thăng tiến quá nhanh và cả uy tín của ông, cùng với lòng ngưỡng mộ mà người dân Nga dành cho ông đã trở thành một sự kiện không chỉ riêng với nền chính trị của nước Nga mà cả thế giới Lịch sử nước Nga trong thế kỷ XX, chưa từng biết

đến một sự vươn tới đỉnh cao quyền lực của một lãnh tụ chính trị nào nhanh đến như vậy Trong nhiều trường hợp thường thì điều này chỉ đạt được nhờ đấu tranh chính trị phức tạp và bền bỉ, thậm chí có thể phải đổ máu

Vực dậy một đất nước đã quá suy yếu và chia rẽ là điều không đơn giản với bất kỳ nhà lãnh đạo nào Nhưng V.Putin đã làm được điều đó V.Putin đã biến một nước Nga hỗn loạn thành một nước Nga ổn định, một nền kinh tế đổ

vỡ thành một nền kinh tế phát triển, một nước Nga suy sụp thành một nước Nga đầy tự tin và kiêu hãnh

Theo đánh giá của các nhà nghiên cứu, nước Nga đạt được những thành tựu đó là do chính sách đối nội và chính sách đối ngoại đúng đắn của Tổng thống V.Putin Ngay sau khi trở thành Tổng thống, V.Putin đã đưa ra chính sách đối ngoại “Định hướng Âu - á”, theo đó Nga sẽ thiết lập mối quan hệ cân bằng giữa phương Đông và phương Tây trên nguyên tắc linh hoạt, thực dụng với ưu tiên hàng đầu là bảo đảm lợi ích quốc gia, lợi ích dân tộc

Nhìn lại nước Nga những năm đầu sau khi trở thành quốc gia độc lập, chúng ta thấy người tiền nhiệm của V.Putin, Tổng thống B.Elsin đã thực hiện một chính sách đối ngoại khác hẳn, chính sách đối ngoại “Định hướng Đại Tây Dương” hay còn có tên gọi khác là đường lối ngoại giao “hướng Tây” Nội dung cơ bản của chính sách này là đặt quan hệ với Mỹ và các nước tư bản phương Tây lên hàng đầu, coi đó là quan hệ “hữu nghị”, là “liên minh chiến lược” Tổng thống B.Elsin trong bài phát biểu ngày 17 tháng 4 năm 1992, tại

kỳ họp thứ 6 Đại hội đại biểu nhân dân toàn Nga đã khẳng định: “nhiệm vụ trung tâm bao trùm mọi hoạt động quốc tế của Nga là xây dựng quan hệ bạn

bè với các nước dân chủ trên thế giới nhằm đảm bảo cho nước Nga gia nhập cộng đồng các nước phương Tây một cách hợp pháp và hài hòa” [17, tr 84] Nga “bỏ rơi” hầu như tất cả các đồng minh truyền thống ở Đông Âu cũng như

ở Châu á và Châu Phi Với chính sách trên, nước Nga đã có những nhượng

bộ, thỏa hiệp với Mỹ và phương Tây để từ đó hy vọng vào sự giúp đỡ của họ Nhưng thực tế không diễn ra như nước Nga mong đợi Nga ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào Mỹ và phương Tây, vị thế quốc tế của Nga ngày càng suy yếu Nga không những không hòa nhập được với phương Tây mà còn trở thành “vị khách” của phương Tây

Từ những nét khái quát trên, chúng ta thấy, chính sách đối ngoại đóng một vai trò quan trọng trong sự ổn định và phát triển của mỗi quốc gia cũng như trong việc nâng cao sức mạnh và vị thế của các quốc gia đó trên trường quốc tế Vì vậy, việc tiến hành nghiên cứu “Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin” là việc làm cần thiết, có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn Luận văn sẽ cung cấp cách nhìn khách quan và toàn diện về chính sách đối ngoại của Liên bang Nga

Vậy chính sách đối ngoại của V.Putin đã được hình thành như thế nào,

nó bao gồm những mục tiêu và nội dung gì? Chính sách đối ngoại này có sự

kế thừa chính sách đối ngoại của Tổng thống B.Elsin hay không? Chính sách đối ngoại này đã có tác động như thế nào đối với nước Nga, với khu vực và với thế giới?

Đó là lý do để tôi quyết định chọn đề tài: “Chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin” làm luận văn thạc sỹ của mình

2 tình hình nghiên cứu đề tài

Kể từ khi V.Putin xuất hiện trên chính trường nước Nga vào những năm cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI, đã có rất nhiều nghiên cứu của các học giả Nga và nước ngoài đề cập về nhân vật này Trong thời gian này, hình ảnh của V.Putin luôn được đăng tải trên trang bìa của các tạp chí nổi tiếng Những cuốn sách viết về V Putin được xuất bản ở nhiều nước trên thế giới, như Đức,

Nhật Bản, Trung Quốc, Mỹ, Pháp và được bán hết một cách nhanh chóng

Họ viết về tiểu sử của V.Putin, về những năm tháng hoạt động tình báo của V.Putin, về những việc ông đang làm và sẽ làm nhằm cứu vãn và phục hồi lại nước Nga, đưa nước Nga tìm lại vị thế xứng đáng của mình trong trật tự thế giới mới V.Putin được coi như là một “hiện tượng”, là “một ngôi sao” đã, đang và sẽ toả sáng trên bầu trời chính trị nước Nga nói riêng và trên toàn thế giới nói chung

Tuy nhiên, ở Việt Nam đây còn là đề tài tương đối mới mẻ Phần lớn các nhà nghiên cứu khi tìm hiểu về V.Putin mới chỉ dừng lại ở mức độ tìm hiểu chính sách đối ngoại của V.Putin trong phạm vi tác động với từng khu vực, như quan hệ giữa Nga với Liên minh Châu Âu - EU, hay giữa Nga với khu vực Châu á - Thái Bình Dương, và các khu vực khác,…

Có thể chia các sách, tài liệu và bài báo viết về V.Putin theo ba nhóm:

* Nhóm thứ nhất: Tìm hiểu về tiểu sử của V.Putin, về quãng đời là một nhà tình báo trước khi trở thành Thủ tướng rồi Tổng thống của Liên bang Nga Như các sách:

- V.Putin - Từ trung tá KGB đến Tổng thống Liên bang Nga; Tác giả:

Lý Cảnh Long

- V.Putin và những người cộng sự; Tác giả: A.A Mukhin

- V.Putin - Đường tới điện Kremlin; Tác giả: Hồng Thanh Quang Những tác phẩm này đã cho chúng ta thấy được chân dung của V.Putin,

từ tính cách, sở thích, bản lĩnh và con người V Putin

* Nhóm thứ hai: Đó là các bài báo nói về những nội dung cơ bản trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin, được đăng trên tạp chí Nghiên cứu Châu Âu Ví dụ: Chiến lược đối ngoại của nước Nga thời kỳ Tổng thống V.Putin của tác giả Hồ Châu, số 3 - 2001; Những xu

hướng khác nhau trong chính sách đối ngoại của Nga và Mỹ thời gian gần đây của tác giả Phạm Văn Dân và Phạm Thị Phúc, số 6 - 2001,… Các bài báo này mới chỉ nêu được những điểm mới trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga nhưng chưa chỉ ra được cụ thể chính sách đối ngoại đó là như thế nào

* Nhóm thứ ba: Đó là các bài báo nghiên cứu về quan hệ của Liên

bang Nga với những đối tác cụ thể như: quan hệ Nga - Hoa Kỳ, Nga - Trung Quốc, Nga - Châu Âu,

Nhìn chung, các tài liệu nói trên mới chỉ tìm hiểu những nội dung riêng

lẻ trong chính sách đối ngoại của Tổng thống V.Putin, chưa nghiên cứu tập trung và toàn diện, chưa làm rõ được tính linh hoạt và thực dụng trong chính sách đối ngoại của V.Putin, chưa thấy được sự thay đổi trong quan điểm của Tổng thống V.Putin trong hai nhiệm kỳ Tổng thống của ông

3 mục tiêu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Mục tiêu của đề tài sẽ tập trung làm rõ chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin, bao gồm cơ sở hoạch định chính sách đối ngoại, các yếu tố tác động tới quá trình hình thành chính sách đối ngoại, đặc điểm và nội dung của chính sách này, cũng như tác động của nó đối với tình hình quốc tế, khu vực và một số đối tác chủ yếu

Để hoàn thành mục tiêu trên, luận văn sẽ phân tích những nội dung cơ bản sau:

- Tình hình thế giới và Liên bang Nga trong những năm cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI để từ đó làm rõ sự cần thiết phải hình thành một chính sách đối ngoại mới cho nước Nga

- Vai trò của Tổng thống V.Putin trong quá trình hình thành chính sách đối ngoại của Liên bang Nga trong hai nhiệm kỳ Tổng thống của ông (Nhiệm

kỳ thứ nhất từ 2000 đến 2004 và nhiệm kỳ thứ hai từ 2004 đến 2008)

- Kết quả thực hiện chính sách đối ngoại của Nga thông qua quan hệ của Nga với một số đối tác, cụ thể như với Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG), giữa Nga với Châu Âu, bao gồm cả Liên minh Châu Âu (EU) và Khối Hiệp ước quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO), giữa Nga với các nước Châu

á như: Trung Quốc, ấn Độ, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam á (ASEAN) và Việt Nam

- Đánh giá tác động của chính sách đối ngoại đó ở phạm vi trong nước

và nước ngoài, cũng như triển vọng của chính sách đối ngoại của Liên bang Nga

Vì điều kiện thời gian và nguồn tài liệu còn hạn chế, luận văn chỉ tập trung nghiên cứu tác động của chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin đối với một số đối tác và khu vực chủ yếu Những đối tác và khu vực khác xin được đề cập trong một công trình khác

4 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở các nguồn tài liệu sưu tầm được, luận văn cố gắng trình bày theo các phương pháp lôgíc kết hợp với phương pháp lịch sử, phương pháp so sánh, phương pháp hệ thống, nhằm tìm hiểu quá trình hình thành, phát triển, điều chỉnh trong đường lối đối ngoại của Tổng thống V.Putin Các phương pháp được kết hợp với nhau để tạo ra sự tiếp cận toàn diện khi nghiên cứu chính sách đối ngoại Trong các phương pháp đó, luận văn đặc biệt chú ý đến phương pháp lịch sử và phương pháp so sánh Thông qua hai phương

pháp này đã xác định những điểm giống và khác trong đường lối đối ngoại của V.Putin với những người tiền nhiệm của mình

5 kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Tình hình thế giới và Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin Chương này sẽ tập trung làm rõ những đặc điểm nổi bật của

tình hình thế giới và tình hình nước Nga trong những năm cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI Đồng thời, trong chương này cũng đề cập đến vai trò của V.Putin trong việc hoạch định chính sách đối ngoại của Liên bang Nga

Chương 2: Nội dung cơ bản trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin Chương này trình bày những nội

dung cơ bản trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga, bao gồm các mục tiêu, các giai đoạn trong quá trình hình thành chính sách đối ngoại và các đặc điểm chính của chính sách đó

Chương 3: Đánh giá chính sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin Chương này sẽ đưa ra những đánh giá về chính

sách đối ngoại của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống V.Putin, bao gồm những thành tựu mà nước Nga đã đạt được và những hạn chế của chính sách này Ngoài ra, chương này còn đánh giá những tác động của chính sách đối ngoại của V.Putin đối với nước Nga, đối với khu vực và thế giới thông qua một số đối tác cụ thể Phần cuối là một số đánh giá về triển vọng của chính sách đối ngoại của Liên bang Nga trong tương lai

Tài liệu tham khảo

1 Phạm Tuấn Anh (2004), Một góc nhìn Phương Đông - Phương Tây và

cục diện thế giới, Nxb Thanh niên, Hà Nội

2 Ban Tư tưởng Văn hoá Trung ương (2004), Thế giới, khu vực và một

số nước lớn bước vào năm 2004, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

3 Ban Tư tưởng Văn hoá Trung ương (2004), Một số nét về tình hình

Liên bang Nga gần đây, tr 25 - 32

4 Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương (2005), Đối ngoại Việt Nam thời

kỳ đổi mới, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

5 N.C Baibacốp (2001), Từ Xtalin đến Elsin, Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội

6 Bộ Ngoại giao Việt Nam (2002), Về Liên bang Nga và quan hệ Việt -

Nga

7 A.P Côchétcốp (2004), Nước Nga trước thềm thế kỷ XXI, Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội

8 Hồ Châu (2001), Chiến lược đối ngoại của nước Nga thời kỳ V.Putin,

Tạp chí nghiên cứu Châu Âu, số 3, tr 17-23

9 Đại học Khoa học xã hội và nhân văn (2003), Toàn cầu hoá và tác

động đối với sự hội nhập của Việt Nam, Nxb Thế giới, Hà Nội

10 Đại học Quốc gia Hà Nội (2005), Việt Nam và tiến trình gia nhập