Phát huy giá trị nghệ thuật quân sự việt nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ tổ quốc thời kỳ mới

Lựa chọn phương thức phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới 1364.3 Tích cực hóa nhân tố chủ quan của các chủ thể phát huy giá

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng nghiên cứu sinh Các số liệu, kết quả trình bày trong luận án là trung thực, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Tạ Hữu Hùng

MỤC LỤC

và những vấn đề đặt ra luận án tập trung giải quyết 25

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ

NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ VIỆT NAM TRONG CHIẾN

2.1 Quan niệm phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong

chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới 312.2 Nhân tố cơ bản quy định phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt

Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới 72

Chương 3 TÌNH HÌNH VÀ YÊU CẦU PHÁT HUY GIÁ TRỊ NGHỆ

THUẬT QUÂN SỰ VIỆT NAM TRONG CHIẾN TRANH

3.1 Tình hình phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam sẵn sàng

cho chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới 873.2 Yêu cầu phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến

Chương 4 GIẢI PHÁP CƠ BẢN PHÁT HUY GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT

QUÂN SỰ VIỆT NAM TRONG CHIẾN TRANH NHÂN

4.1 Kế thừa, phát triển và giáo dục giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam

đáp ứng yêu cầu chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới 1284.2 Lựa chọn phương thức phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt

Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới 1364.3 Tích cực hóa nhân tố chủ quan của các chủ thể phát huy giá trị nghệ thuật

quân sự Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới 1434.4 Tạo lập các điều kiện thuận lợi cho phát huy giá trị nghệ thuật quân sự

Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới 152

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Đối với một dân tộc mà dựng nước đi đôi với giữ nước đã trở thành quyluật sinh tồn và phát triển như dân tộc ta, thì nghệ thuật quân sự - do bản chất

và mối liên hệ tất yếu của nó quy định - luôn giữ một vai trò hết sức quantrọng, có lúc quyết định đến thành bại của các cuộc chiến tranh cách mạng.Vai trò của nghệ thuật quân sự Việt Nam được kết tinh ở những giá trị độcđáo, sáng tạo mang đặc trưng riêng của dân tộc Việt Nam và ở những điềukiện lịch sử khác nhau, sức sống của một nền nghệ thuật quân sự chính là ởkhả năng phát huy vai trò những giá trị ấy của các chủ thể và trong thời kỳmới đó là nhiệm vụ hết sức cần thiết

Với tính cách là hệ thống tri thức, quan điểm lý luận, thực tiễn chuẩn bị

và thực hành chiến tranh đạt tới trình độ khái quát cao, nghệ thuật quân sự ViệtNam được hình thành, lưu truyền, không ngừng được bổ sung, phát triển, vậndụng trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc Nhữngthập kỷ vừa qua, Đảng, Nhà nước, các tầng lớp nhân dân và lực lượng vũ trang

có nhận thức đúng đắn, sâu sắc hơn và vận dụng một cách sáng tạo, có hiệuquả giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong các cuộc chiến tranh giải phóngdân tộc, bảo vệ độc lập, chủ quyền, lãnh thổ và trong sự nghiệp bảo vệ Tổquốc Tuy nhiên, so với yêu cầu của tình hình thực tiễn, phát huy giá trị nghệthuật quân sự sẵn sàng cho chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mớivẫn còn tồn tại những hạn chế, bất cập; nhận thức của một bộ phận cán bộ,đảng viên, nhân dân, lực lượng vũ trang về nghệ thuật quân sự còn chưa sâusắc, có biểu hiện thờ ơ, thiếu quan tâm; có nhiều nội dung vận dụng chưa tốt;

cơ chế, cách thức, tổ chức thực hiện chưa hiệu quả

Trong những năm tới, tình hình thế giới, khu vực tiếp tục có những diễnbiến phức tạp, khó dự báo, ảnh hưởng đến độc lập dân tộc, chủ quyền và thốngnhất toàn vẹn lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc Không những chúng ta cầnthường xuyên tiến hành phòng, chống chiến lược “diễn biến hòa bình” kết hợpbạo loạn chính trị, ngăn ngừa nguy cơ chiến tranh, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ

xa, bảo vệ nền hòa bình mà còn phải sẵn sàng đánh bại mọi hình thái chiếntranh xâm lược kiểu mới của các thế lực thù địch nếu xảy ra Chính vì vậy,càng đặt ra yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi Đảng, Nhà nước, nhân dân và lực lượng

vũ trang phải phân tích, đánh giá một cách khách quan, toàn diện, sáng tạo kinhnghiệm và truyền thống chống giặc ngoại xâm của dân tộc; phải nghiêm túcnghiên cứu, kế thừa, phát triển nền nghệ thuật quân sự Việt Nam và phát huygiá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam vào giải quyết những vấn đề mới mà cuộcchiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới đặt ra

Cả lý luận và thực tiễn đều cho thấy, những khía cạnh chỉ ra trên đây lànhững vấn đề cần tiếp tục được đầu tư nghiên cứu hơn nữa về mặt khoa học,đặc biệt là luận giải dưới góc độ triết học cơ sở lý luận, thực tiễn và hệ thốnggiải pháp phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh nhân

dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới Theo đó, việc nghiên cứu vấn đề: Phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới” thực sự là một đề tài có tính cấp thiết

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Luận giải những vấn đề lý luận, thực tiễn và đề xuất giải pháp cơ bảnphát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa thời kỳ mới

Nhiệm vụ nghiên cứu

Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án

Luận giải quan niệm và nhân tố cơ bản quy định phát huy giá trị nghệthuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới.

Đánh giá tình hình và xác định yêu cầu phát huy giá trị nghệ thuật quân

sự Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới

Đề xuất giải pháp cơ bản phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt Namtrong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Những vấn đề bản chất, quy luật phát huy giá trị nghệ thuật quân sựViệt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủnghĩa thời kỳ mới

Phạm vi nghiên cứu

Luận án tập trung luận giải một số vấn đề lý luận, thực tiễn và đề xuấtgiải pháp phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh nhândân bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa thời kỳ mới - cuộc chiến tranh

mà nhân dân ta có thể phải tiến hành, chống lại sự xâm lược của các thế lựcthù địch trong tương lai

Giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam được luận án tập trung nghiên cứu

là trong thời kỳ có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, trên cơ sở kếthừa giá trị nghệ thuật quân sự truyền thống của dân tộc và nghệ thuật quân sự

vô sản Giá trị nghệ thuật quân sự được bàn trong luận án chủ yếu ở quy môchiến lược quân sự trong toàn bộ giá trị lý luận, thực tiễn quân sự Việt Nam

Phạm vi nghiên cứu, khảo sát thực tiễn chủ yếu thông qua việc chuẩn bịxây dựng lực lượng, thế trận, tổ chức huấn luyện, diễn tập sẵn sàng cho chiếntranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới Phạm vi đề xuất giải pháp tầmnhìn đến 2030 Phạm vi khảo cứu, điều tra thực trạng ở một số địa phương vàcán bộ, chiến sĩ trong quân đội (chủ yếu ở miền Bắc)

4 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận

Đề tài dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về chiến tranh

và quân đội; tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh; đường lối, quan điểm của ĐảngCộng sản Việt Nam về chiến tranh cách mạng; các chỉ thị, nghị quyết vềchiến tranh nhân dân, bảo vệ Tổ quốc và công tác quân sự, quốc phòng Đồngthời, luận án kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học có liênquan đến đề tài dưới góc độ triết học

Cơ sở thực tiễn

Thực tế quá trình phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam quacác cuộc chiến tranh và trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc; quá trình chuẩn bịxây dựng lực lượng, thế trận, tổ chức huấn luyện sẵn sàng chiến đấu, diễntập của các lực lượng Đồng thời, dựa vào nhận định, đánh giá trong các vănkiện, nghị quyết của Đảng, của Quân đội; các số liệu của các cơ quan chứcnăng, báo cáo sơ kết, tổng kết của Bộ Quốc phòng, các cơ quan, đơn vị vàdựa vào kết quả điều tra, khảo sát của tác giả ở một số cơ quan, đơn vị cơ sởtrong và ngoài quân đội

Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủnghĩa duy vật lịch sử, cùng với các phương pháp như: phân tích và tổng hợp,lịch sử và lôgíc, hệ thống và cấu trúc, phương pháp tiếp cận thực tiễn Ngoài racòn sử dụng các phương pháp nghiên cứu đặc thù của các khoa học cụ thể:phương pháp tiếp cận giá trị - văn hóa - quân sự, điều tra xã hội học, khái quáthóa, trừu tượng hóa, so sánh và phương pháp chuyên gia…

5 Những đóng góp mới của luận án

Luận giải nội dung giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam dưới góc độtriết học; đưa ra quan niệm và luận giải nhân tố cơ bản quy định phát huygiá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổquốc thời kỳ mới

Cung cấp các giải pháp phù hợp, khả thi nhằm phát huy giá trị nghệ thuậtquân sự Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới

6 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa lý luận

Góp phần bổ sung và làm rõ hơn về góc độ triết học giá trị nghệ thuật

quân sự Việt Nam trong hệ giá trị văn hoá quân sự Việt Nam, một nội dungcòn ít được đề cập đến hoặc đề cập chưa tương xứng với vai trò của nó Kếtquả nghiên cứu góp phần khái quát về mặt lý luận và giải pháp xây dựng lựclượng, thế trận, tạo sức mạnh tổng hợp tiến hành chiến tranh nhân dân bảo vệ

Tổ quốc thời kỳ mới trên cơ sở phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam

Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần tạo sự thống nhất nhận thức

và hành động cho các tổ chức, cá nhân; cung cấp luận cứ để lãnh đạo, chỉ huycác cấp, các ngành tham khảo chỉ đạo hoạt động thực tiễn giữ gìn, phát triển,vận dụng giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam và nâng cao hiệu quả phát huygiá trị đó trong chuẩn bị và tiến hành chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốcthời kỳ mới Luận án có thể làm tài liệu tham khảo phục vụ nghiên cứu, giảngdạy, học tập, huấn luyện, diễn tập, giáo dục quốc phòng an ninh ở các địaphương, đơn vị, nhà trường quân đội, hệ thống giáo dục quốc dân và nhữngngười quan tâm đến vấn đề này hiện nay

7 Kết cấu của luận án

Kết cấu của luận án gồm: Mở đầu, 4 chương (10 tiết), kết luận, danhmục các công trình khoa học của tác giả đã công bố có liên quan đến đề tài,danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 Những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

1.1.1 Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến chiến tranh và chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc

Quan điểm về chiến tranh và chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc đãđược các tác giả trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu, tổng kết và thườngxuyên bổ sung, phát triển

Nghiên cứu về nguồn gốc, bản chất chiến tranh, mối quan hệ chiến tranh và

chính trị, tác giả I.N.Lêvanôp (chủ biên) với công trình “Chủ nghĩa Mác - Lênin bàn về chiến tranh và quân đội” [62] Trên cơ sở phân tích các cuộc chiến tranh

trên thế giới do chủ nghĩa đế quốc gây ra cũng như các cuộc nội chiến trong nước,công trình đã khái quát những vấn đề về tính chất, mục đích của chiến tranh bảo

vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa đó là: “chiến tranh giải phóng, cách mạng và chínhnghĩa Tiến hành những cuộc chiến tranh ấy là vì mục đích quốc tế và quốc gia cótính chất giai cấp, tiến bộ, không một nhà nước bóc lột nào đã từng có và có thể cóđược những mục đích đó” [62, tr.31] Về đặc điểm cơ bản của cuộc chiến tranhbảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, các tác giả cho rằng: “là cuộc chiến tranh nhândân thực sự, quần chúng tham gia một cách có ý thức, đầy lòng hy sinh, với tinhthần phấn khởi yêu nước chưa từng thấy; kết hợp hoạt động quân sự chính quyvới phong trào du kích có tính chất quần chúng; sự ủng hộ của giai cấp công nhân

và nhân dân lao động các nước tư bản, thuộc địa…” [62, tr.49]

Bàn về chiến tranh trong giai đoạn hiện nay, các tác giả V.Ostankov với

bài viết “Chiến lược quân sự: Quan điểm cho tương lai” [90] Trên cơ sở thực

tiễn chiến lược quân sự các nước và các cuộc chiến tranh, xung đột vũ trangtrong thời gian gần đây, tác giả đã làm rõ tính chất, đặc điểm của chiến tranhtương lai Theo tác giả: “trong thế kỷ 21, đặc điểm của bất kỳ cuộc chiến tranhnào sẽ được xác định bởi chính trị Chính trị sẽ đóng vai trò quyết định các mục

tiêu chiến lược của chiến tranh, quy mô, phương pháp gây chiến và tiến hànhchiến tranh” [90, tr.5] Tác giả dự báo những chiến lược quân sự trong chiếntranh tương lai như: chiến tranh khu vực quy mô lớn; khía cạnh mới của chủnghĩa khủng bố; vấn đề chiếm lĩnh thông tin chứ không phải lãnh thổ; chiến lượcđấu tranh vũ trang trong thế kỷ 21… từ đó, tác giả đi đến kết luận “sự thay đổi

về chất là tất yếu trong tất cả quá trình, các phương pháp và hình thức đấu tranh

vũ trang” [90, tr.18] Kết luận về khả năng giành thắng lợi trong chiến tranhtương lai, tác giả lại hướng đến nhấn mạnh, đề cao yếu tố vũ khí, trang bị kỹthuật là nhân tố quyết định

Cuốn sách “Tư tưởng chiến tranh nhân dân Việt Nam trong sự nghiệp giữ nước của dân tộc Việt Nam” [103] do tác giả Văn Đức Thanh và Nguyễn Mạnh

Hưởng đồng chủ biên đã khái quát toàn diện lịch sử hình thành, phát triển của tưtưởng chiến tranh nhân dân Việt Nam Các tác giả cho rằng: tư tưởng chiến tranhnhân dân bảo vệ Tổ quốc hình thành gắn với quy luật dựng nước đi đôi với giữnước của dân tộc, trở thành di sản truyền thống quý báu, mang tính chỉ đạo xuyênsuốt qua các thời đại Tư tưởng về mục tiêu, tính chất chính trị - xã hội, lực lượng,sức mạnh, phương thức tiến hành chiến tranh nhân dân ngày càng được bổ sung,phát triển qua các giai đoạn lịch sử Các tác giả khẳng định, một trong những điểmxuất phát của toàn bộ chiến lược quân sự cách mạng của Đảng để đánh bại nhữngtên thực dân, đế quốc sừng sỏ với tiềm lực kinh tế và quân sự mạnh hơn ta gấpnhiều lần là "tư tưởng phát huy phương thức gắn sức mạnh dân tộc với sức mạnhthời đại và nghệ thuật quân sự tiên tiến trong tiến hành chiến tranh" [103, tr.131].Công trình cũng chỉ ra, trong tình hình mới không chỉ đòi hỏi phải nghiên cứu làmsáng tỏ những giá trị tư tưởng chiến tranh nhân dân Việt Nam trong lịch sử dântộc mà còn phải dự báo tình hình và phát triển tư tưởng đó lên một tầm cao mới

Công trình "Chiến tranh trong thời đại ngày nay và việc chuẩn bị tinh thần cho quân đội trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” [119] do Lê Văn Quang làm chủ nhiệm Trên quan điểm, lập trường mácxít, các

tác giả cho rằng, ngày nay “bản chất chiến tranh là không thay đổi, dù đó là

chiến tranh hạt nhân, chiến tranh công nghệ cao hay chiến tranh hiện đại dướibất kỳ hình thức nào vẫn là sự kế tục chính trị bằng thủ đoạn bạo lực” [119,tr.152] Đồng thời, các tác giả khẳng định, trong điều kiện mới chiến tranh nhândân bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là tất yếu với những đặc điểm cơ bản: đó làcuộc chiến tranh nhân dân hiện đại, tính toàn dân cao, diễn ra toàn diện, kẻ thù

có tiềm lực kinh tế, quân sự mạnh… và tư duy chiến lược trong chiến tranh bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa thời kỳ mới là tư duy quân sự mới vớimột nghệ thuật chỉ đạo chiến tranh nhân dân độc đáo, sáng tạo trong điều kiệnmới, đó là “sự kết hợp chặt chẽ giữa truyền thống và hiện đại, dân tộc và thờiđại, quốc gia và quốc tế… ở một trình độ cao” [119, tr.157]

Công trình khoa học “Một số vấn đề về chiến tranh nhân dân bảo vệ

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong điều kiện mới” [131] của tập thể tác giả Viện

Khoa học Xã hội Nhân văn quân sự tiếp cận làm rõ tính tất yếu, tính chất, nộidung, yêu cầu của cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới Côngtrình khẳng định: trước những âm mưu, thủ đoạn mới của các thế lực thù địch,

từ thực tiễn đặt ra của các cuộc chiến tranh gần đây trên thế giới; từ đặc điểmlịch sử chiến tranh của dân tộc và bản chất cách mạng, chính nghĩa, tiến bộdưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam thì trong điều kiện mới, chiếntranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa là tất yếu Về tính chất củacuộc chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, đó là cuộc chiếntranh: toàn dân, toàn diện, chính nghĩa, hiện đại và mang tính quốc tế… Côngtrình đã đề xuất nhiều nội dung, biện pháp đáp ứng yêu cầu của cuộc chiếntranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới, trong đó tập trung vàoxây dựng các tiềm lực quân sự, xây dựng và tăng cường sức mạnh quân sựquốc gia và kế thừa, phát triển nghệ thuật quân sự Việt Nam…

Tiếp cận chiến tranh nhân dân Việt Nam dưới góc độ văn hóa quân sự, tác

giả Phan Ngọc với công trình “Ba vấn đề cơ bản của truyền thống quân sự Việt Nam” [88] Công trình tập trung luận giải ba vấn đề lớn đó là: Tư tưởng chỉ đạo

tác chiến, đường lối chiến tranh nhân dân và trách nhiệm người lãnh đạo Về

đường lối chiến tranh nhân dân ở góc độ văn hóa quân sự, chứa đựng nhiều giátrị văn hóa với những “nét riêng” chỉ có ở Việt Nam, trở thành truyền thống tiếnhành chiến tranh của dân tộc Theo tác giả, những đặc điểm tiêu biểu dưới góc

độ văn hóa quân sự đó là: chiến tranh vì dân, do toàn dân tiến hành; chiến tranhbảo vệ quyền lợi toàn dân, trong đó có nông dân; chiến tranh không chỉ ở đồngbằng mà ở cả miền núi; chiến tranh toàn dân với sự tham gia tích cực của phụnữ; kết hợp đánh và đàm, sử dụng chính sách “tâm công” Những đặc điểm, giátrị đó trở thành động lực, nền tảng tinh thần khơi dậy lòng yêu nước, động viên,khích lệ mọi người nêu cao ý chí quyết tâm, khắc phục khó khăn, chủ động, sángtạo để giành thắng lợi trong chiến tranh và là cơ sở nền tảng để tiếp tục vận dụngtrong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay

Tác giả Nguyễn Như Huyền trong công trình "Đặc điểm của chiến tranh kiểu mới - Vũ khí công nghệ cao" [45] đã đưa ra những yếu tố cơ bản hình thành

chiến tranh kiểu mới là: Chiến lược toàn cầu phản cách mạng của chủ nghĩa đếquốc; đấu tranh giai cấp, dân tộc diễn ra phức tạp, quyết liệt; khoa học, côngnghệ phát triển và cuộc cách mạng quân sự mới; nhận thức về chiến tranh kiểumới Trong công trình, tác giả đã khái quát đặc điểm của chiến tranh kiểu mới,chiến tranh công nghệ cao và khảo sát đặc điểm một số cuộc chiến tranh trongnhững năm gần đây về mục đích, tính chất chiến tranh; chuẩn bị chiến tranh;phương thức, thủ đoạn chiến tranh; một số điểm mạnh và hạn chế của các lựclượng tiến công trong các cuộc chiến tranh vừa qua Đồng thời, tác giả còn đềxuất một số giải pháp phòng, chống chiến tranh sử dụng vũ khí công nghệ cao

Nghiên cứu về chiến tranh trong giai đoạn hiện nay, tác giả Nguyễn Xuân

Thảo với công trình “Đặc điểm chủ yếu của chiến tranh, xung đột ngày nay”

[111] Bằng nghiên cứu thực tiễn các cuộc chiến tranh, xung đột gần đây, nhất làcác cuộc chiến tranh, xung đột vũ trang do Mỹ và các nước Phương Tây gây ra,tác giả nhận định: đây là một thời kỳ điều chỉnh chiến lược, học thuyết quân sự,các cuộc cách mạng quân sự ngày càng đi vào chiều sâu, hình thái chiến tranh có

sự phát triển hơn, chính vì thế đặc điểm của chiến tranh ngày càng có sự thayđổi Đặc điểm chủ yếu của chiến tranh, xung đột ngày nay được tác giả kháiquát: tính đối đầu có hệ thống trở thành hình thức cơ bản trong chiến tranh, xungđột quân sự; tiến công chính xác tầm trung, tầm xa dần trở thành hình thức tácchiến mang tính quyết định; không gian mạng ngày càng có vai trò quan trọngtrong tác chiến; hợp nhất hỏa lực và thông tin trở thành phương thức tác chiếnchủ yếu; không gian tác chiến được mở rộng từ ba chiều sang năm chiều; nhịp

độ tác chiến lấy “nhanh khắc chế chậm” Những kết quả nghiên cứu của côngtrình, nhất là những đặc điểm cơ bản được khái quát từ thực tiễn các cuộc chiếntranh, xung đột vũ trang gần đây là cơ sở quan trọng gợi ý cho tác giả thamkhảo, nghiên cứu dự báo điều kiện, nội dung, hình thức mới của cuộc chiến tranhnhân dân bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới

Tác giả Nguyễn Hồng Quân, với công trình “Biến động quốc phòng - an ninh khu vực Châu Á - Thái Bình Dương giai đoạn từ 2009 đến nay và một số tác động tới Việt Nam” [96] Bài viết điểm lại một số biến động chủ yếu liên

quan đến quốc phòng - an ninh, nhất là sự thay đổi chiến lược và những hoạtđộng trực tiếp của các nước lớn trên tất cả các lĩnh vực, điển hình là: TrungQuốc điều chỉnh và triển khai các chiến lược biển và các hoạt động với thái độkiên quyết, độc quyền kiểm soát biển Đông; Mỹ thay đổi phương thức tác chiến,tận dụng ưu thế của vũ khí công nghệ cao, thúc đẩy “diễn biến hòa bình” kíchđộng bạo loạn lật đổ, tập kích hỏa lực từ xa, hạn chế sử dụng bộ binh…; tranhchấp chủ quyền biển, đảo và vai trò của ASEAN trong giữ vững hòa bình, ổnđịnh khu vực và trên biển Đông; vấn đề an ninh không gian mạng… Theo tácgiả, những biến động đó tác động trực tiếp đến quốc phòng - an ninh của nước ta

cả thuận lợi và khó khăn, trong đó nổi lên những thách thức lớn về xây dựngtiềm lực quốc phòng - an ninh, thế phòng thủ chiến lược, nguy cơ về chủ quyềnbiển đảo và nguy cơ an ninh mạng Những nội dung bài viết trình bày có giá trị rấtlớn trong định hình và dự báo những tác động đến nước ta trong thời kỳ mới Là

cơ sở khoa học để tác giả vận dụng nghiên cứu các vấn đề đặt ra trong luận án

Sách chuyên khảo “Thời kỳ đầu chiến tranh và những vấn đề đặt ra đối với quốc phòng Việt Nam” [17] của tác giả Nguyễn Đình Chiến, trên cơ sở

phương pháp luận quân sự mácxít, công trình tập trung tiếp cận thời kỳ đầuchiến tranh với luận điểm chủ chốt: chiến tranh là sự kế tục chính trị bằng thủđoạn khác - thủ đoạn bạo lực vũ trang mang tính nhà nước Đồng thời dựa trênphương pháp tiếp cận lôgic - lịch sử, tác giả cho rằng, tính chất và đặc trưngquân sự thời kỳ đầu chiến tranh đối với chiến tranh nhân dân chống xâm lược,bảo vệ Tổ quốc (nếu xảy ra) là “địch rất mạnh, tiến công bất ngờ, giữ thế chủđộng… Chúng thường tiến hành tiến công tổng lực, tác chiến liên hợp, phi đốixứng, thực hành tác chiến trên tất cả các môi trường với không gian rộng, kếthợp nhiều hình thức, thủ đoạn như chính trị, kinh tế, tư tưởng, tâm lý, ngoạigiao…” [17, tr.45] Từ đó, tác giả hướng toàn bộ nghiên cứu của mình đến việckhái quát bước đầu những vấn đề đặt ra cho quốc phòng Việt Nam trong bốicảnh thế giới đương đại, tập trung vào các vấn đề xây dựng tiềm lực, lực lượng,thế trận quốc phòng toàn dân, xây dựng phương thức vận hành và chuẩn bị tácchiến chiến lược trong thời kỳ đầu của chiến tranh

1.1.2 Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến nghệ thuật quân sự và giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh giải phóng dân tộc và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc

Với tính cách là lý luận, thực tiễn chuẩn bị và thực hành đấu tranh vũtrang - đặc trưng bản chất của hoạt động quân sự, nghệ thuật quân sự luônđược nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu dướinhiều khía cạnh khác nhau

V.E.Xapkin, với công trình “Những nguyên tắc cơ bản của nghệ thuật quân sự” [136] Thông qua phân tích những tư tưởng quân sự nổi tiếng trong

lịch sử, tác giả cho rằng: nghệ thuật quân sự phải tuân thủ theo các nguyêntắc: cơ động và nhịp độ tác chiến cao; tập trung nỗ lực chủ yếu, tạo ưu thế cầnthiết về lực lượng, phương tiện vào địa điểm và thời gian quyết định bất ngờ;tích cực chiến đấu Đặc biệt, tác giả đánh giá những cống hiến xuất sắc củanhân dân và lực lượng vũ trang Việt Nam trong phát triển các nguyên tắc

nghệ thuật quân sự Tác giả khẳng định: nghệ thuật quân sự Việt Nam là nghệthuật quân sự Mác - Lênin được vận dụng sáng tạo trong điều kiện cụ thể ViệtNam và “Nhân dân Việt Nam đã đóng góp vào phát triển nghệ thuật quân sựtheo hai hướng: thứ nhất, là làm giàu thêm nội dung của nghệ thuật quân sự

“cổ điển”; thứ hai, là phát hiện những nguyên tắc nghệ thuật quân sự mới quaquá trình thực hành tác chiến” [136, tr.357]

Dưới góc độ triết học giải quyết mối quan hệ quy luật đấu tranh vũ trang

và nguyên tắc nghệ thuật quân sự, tác giả I.A.Gruđinhin với công trình "Phép biện chứng và lĩnh vực quân sự hiện đại" [34] Trong cuốn sách, tác giả đã trình

bày một số vấn đề của phép biện chứng duy vật trong lĩnh vực quân sự, đặc biệtquan tâm luận giải sự tác động lẫn nhau giữa nhân tố khách quan và chủ quancủa chiến tranh, những nguyên tắc nghệ thuật quân sự và việc áp dụng nhữngnguyên tắc ấy Khi giải quyết mối quan hệ giữa các quy luật của đấu tranh vũtrang và các nguyên tắc của nghệ thuật quân sự, tác giả hướng đến giải quyếtbằng phương pháp luận triết học mối quan hệ cái riêng và cái chung trong lĩnhvực quân sự Tác giả cho rằng: Các quy luật của đấu tranh vũ trang và nguyêntắc của nghệ thuật quân sự liên hệ khăng khít nhau… "Quy luật đấu tranh vũtrang xác nhận sự tồn tại của những mối liên hệ khách quan, bản chất, tất yếu, bềnvững các hiện tượng của nó hay bên trong chúng Còn các nguyên tắc thì chỉ racon đường giành thắng lợi, phương hướng hành động của bộ đội, sự lãnh đạochính trị và quân sự đối với bộ đội” [34, tr.420] Những nghiên cứu của công trìnhchỉ ra cách tiếp cận toàn diện, khoa học về chiến tranh, nghệ thuật quân sự, đặcbiệt khẳng định mối quan hệ khăng khít vai trò của nghệ thuật quân sự đối với cácquy luật của đấu tranh vũ trang, một phương pháp chủ yếu trong chiến tranh

Tác giả Chen Ya Tien, trong công trình “Lý thuyết quân sự Trung Hoa xưa

và nay” [118], tiếp cận dưới góc độ triết học đã nghiên cứu một cách toàn diện

nguồn gốc, lịch sử phát triển của tư tưởng, truyền thống quân sự; các nguyên tắc,nghệ thuật quân sự, chiến lược và chiến thuật chiến tranh nhân dân… Về vai trò,tác giả khẳng định: “nếu có một tư tưởng thích ứng hướng dẫn, việc điều động cáclực lượng, hiệu năng có thể lên cao và có thể đánh bại một lực lượng địch trang bị

tối tân hơn nhưng thiếu tư tưởng hay chiến lược quân sự” [118, tr.7] Về “tínhliên tục”, “tính kế thừa” của truyền thống quân sự, truyền thống đánh giặc giữnước, tác giả cho rằng: Sự phát triển của nghệ thuật quân sự từ thời cổ đại chođến ngày nay là một quá trình “phủ định biện chứng”, là kết quả của sự kếthừa có chọn lọc, bổ sung, phát triển sáng tạo những tư tưởng, học thuyết,khoa học, nghệ thuật quân sự của dân tộc bám sát điều kiện mới của lịch sử

Tác giả Phạm Hồng Sơn với công trình khoa học “Nghệ thuật đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam” [99] gồm 3 tập, nghiên cứu về nghệ thuật quân sự

trong đánh giặc giữ nước theo tiến trình lịch sử của dân tộc Tiếp cận ở nhiều góc

độ khác nhau: lịch sử, văn hóa, triết học, xã hội học, tác giả đã khái quát những vấn

đề cốt lõi, những nét tiêu biểu nhất về nghệ thuật đánh giặc giữ nước với tổng quan

về giá trị, về tư tưởng, kế sách, nghệ thuật, phương châm chỉ đạo, nghệ thuật chiếnlược, chiến dịch… Từ thực tiễn lịch sử, tác giả đã khái quát nên những nét tiêubiểu về nghệ thuật đánh giặc giữ nước và trở thành truyền thống quân sự ViệtNam đó là: lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều, lấy yếu thắng mạnh; tinh thần yêunước nồng nàn; cả nước chung sức đánh giặc, chiến tranh toàn dân và nghệ thuậtquân sự độc đáo Đồng thời tác giả khẳng định: nghệ thuật đánh giặc giữ nước có

sự phát triển qua từng thời kỳ, từng giai đoạn lịch sử, do đó cần phải nghiên cứunhững vấn đề bảo tồn, vận dụng, phát huy nghệ thuật đánh giặc của cha ông tavào tiến hành chiến tranh bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa giai đoạn mới

Cùng góc độ tiếp cận, tác giả Hồ Đệ trình bày trong công trình khoa học

“Góp phần tìm hiểu đặc điểm nghệ thuật quân sự trong lịch sử giữ nước” [29].

Tác giả cho rằng: trải qua những cuộc khởi nghĩa vũ trang để giành lại độc lập

tự do cho đất nước, các cuộc chiến tranh chống lại các thế lực xâm lược bảo vệ

Tổ quốc, dân tộc ta đã hình thành và ngày càng phát triển một nền nghệ thuậtquân sự trong chiến tranh nhân dân rất độc đáo và ưu việt Theo tác giả, nhữngđặc điểm nổi bật của nghệ thuật quân sự Việt Nam trong lịch sử dụng nước đólà: dựa vào dân, lấy dân làm gốc để đánh giặc cứu nước và giữ nước; xây dựnglực lượng, xây dựng hậu phương, xây dựng căn cứ vùng vững chắc; nghệ thuật

sử dụng lực lượng, các hình thức và phương thức tiến hành chiến tranh; nghệthuật tiến công, tư tưởng tích cực, chủ động tiến công; nghệ thuật chọn địahình, sử dụng và kiến tạo địa hình tạo ra môi trường tác chiến thuận lợi để tiêudiệt địch; phát huy tính mưu trí, sáng tạo, nắm thời cơ, giành chủ động đánh bấtngờ để tiêu diệt địch; kết hợp tác chiến với binh vận, địch vận làm tan rã ý chítinh thần của kẻ thù; nghệ thuật khởi đầu và kết thúc chiến tranh Những vấn

đề lược khảo về đặc điểm nghệ thuật quân sự Việt Nam trong lịch sử giữ nước

là cơ sở lý luận quan trọng để tác giả tiếp tục kế thừa, nghiên cứu những vấn

đề lý luận của luận án, nhất là rút ra những nội dung cơ bản về giá trị nghệthuật quân sự Việt Nam cần được phát huy trong thời kỳ mới

Các công trình nghiên cứu về nghệ thuật quân sự Việt Nam của tác giả

Hoàng Minh Thảo, tiêu biểu như: “Về cách dùng binh” [106]; “Bàn về nghệ thuật quân sự” [110]; “Một số vấn đề về nghệ thuật quân sự” [107] Bằng cách

tiếp cận lịch sử - lôgic, các công trình bàn sâu những vấn đề lý luận được rút ra từthực tiễn chiến tranh giải phóng và bảo vệ Tổ quốc trong thế kỷ XX Trong cáccông trình khoa học, tác giả đề cập đến nhiều vấn đề lớn về nghệ thuật quân sựnhư: nghệ thuật chỉ đạo chiến lược, chỉ đạo quân sự, tác chiến chiến dịch, chiếnthuật, địch vận, đấu tranh vũ trang và ngoại giao trong chiến tranh, nghệ thuật chỉđạo nhân dân vũ trang; nghệ thuật “lấy ít địch nhiều, lấy yếu trị mạnh, lấy đoảnchống trường" Về vai trò của nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranhgiải phóng và bảo vệ Tổ quốc, tác giả khẳng định: Nghệ thuật quân sự là mộtnhân tố quan trọng trong chiến tranh giải phóng và bảo vệ Tổ quốc, quân nhỏmuốn đánh quân lớn phải thiên về dùng mưu kế; phải đấu mưu, tạo thế, đấu trívới địch Từ những vấn đề đó, tác giả đi đến kết luận một trong những vấn đề

có tính quy luật: “do nhận thức được chiến tranh và có phương pháp lãnh đạochiến tranh một cách biện chứng nên trong lịch sử giữ nước của dân tộc từ xaxưa đến thời đại Hồ Chí Minh đã giải quyết mâu thuẫn vô cùng gay gắt là "nhỏđánh lớn, ít địch nhiều" một cách thành công” [106, tr.98], từ đó đi đến thắnglợi

Công trình“Về học thuyết quân sự Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh” [52]

do tác giả Bùi Phan Kỳ chủ biên đã quán triệt tính dân tộc, tính kế thừa, quanđiểm giai cấp, quan điểm lịch sử - cụ thể, phát triển trong quá trình nghiên cứu.Công trình trình bày một cách có hệ thống về sự hình thành, phát triển và nội dunghọc thuyết quân sự Việt Nam trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước; đưa

ra những luận điểm chủ yếu của học thuyết quân sự thời đại Hồ Chí Minh về tậphợp, động viên sức mạnh, về sử dụng sức mạnh Việt Nam vào nhiệm vụ cứu nước

và giữ nước, tiêu biểu như: đánh giá đúng địch, ta, thuận lợi, khó khăn làm cơ sở

để đề ra đối sách trong mọi tình huống; sử dụng hài hòa các nhân tố cấu thànhsức mạnh, lấy sức mạnh chính trị làm nền tảng, sức mạnh quân sự làm nòng cốt,lấy ưu thế của chế độ kinh tế và văn hóa làm động lực; kết hợp chặt chẽ các hìnhthức đấu tranh, trong sử dụng lực lượng luôn quán triệt tư tưởng cách mạng tiếncông, giữ vững quyền chủ động về mọi mặt, gắn chặt thời đại, thời cuộc và thời

cơ, mưu lược Các tác giả coi hệ thống luận điểm chủ yếu về học thuyết quân

sự Việt Nam là cơ sở nền tảng để nghiên cứu sự hình thành và phát triển củanghệ thuật quân sự Việt Nam: “Học thuyết quân sự là hệ thống luận điểm chỉđạo của nhà nước về các vấn đề quân sự và các hoạt động liên quan tới quân sự.Học thuyết quân sự là hệ tư duy chỉ đạo nghệ thuật quân sự” [52, tr.65]

Tiếp cận nghiên cứu nghệ thuật quân sự dưới góc độ là một giá trị tiêu biểucủa văn hóa quân sự, văn hóa giữ nước Việt Nam, tác giả Vũ Như Khôi với công

trình, “Văn hóa giữ nước Việt Nam - Những giá trị đặc trưng” [50] Bằng cách

tiếp cận văn hóa, lịch sử - giá trị, tác giả khái quát thành các giá trị đặc trưng củavăn hóa giữ nước đó là: tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường; ý thức cộngđồng, cố kết dân tộc; tư tưởng gắn kết dựng nước với giữ nước; nghệ thuật đánhgiặc đặc sắc và tính nhân văn cao cả trong giữ nước Nghệ thuật quân sự đặc sắccủa dân tộc được tác giả xem là một giá trị cốt lõi của văn hóa giữ nước Theo tácgiả “từ điều kiện, hoàn cảnh sự nghiệp giữ nước, từ lòng dũng cảm và tài trí quanhiều thế hệ, đã hình thành nghệ thuật đánh giặc đặc sắc của dân tộc Việt Nam”[50, tr.136] Làm rõ nội hàm bằng cách phân tích và chứng minh từ thực tiễn cáccuộc chiến tranh chống giặc ngoại xâm trong lịch sử dân tộc, tác giả đã khái quátnét đặc sắc của nghệ thuật quân sự Việt Nam tập trung chủ yếu ở hai giá trị tiêubiểu là: nghệ thuật đánh giặc toàn dân, toàn diện và nghệ thuật lấy ít địch nhiều,lấy yếu chống mạnh Đây là công trình có giá trị rất lớn cả về nội dung vàphương pháp tiếp cận mà tác giả luận án có thể tham khảo và kế thừa

Cùng góc độ tiếp cận, tác giả Ngô Đức Thịnh chủ biên trong công trình

khoa học “Những giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam” [115] coi nghệ thuật

quân sự của dân tộc là một nội dung của giá trị văn hóa truyền thống trong đấutranh chống giặc ngoại xâm Xuất phát từ đặc thù lịch sử dân tộc ta, để đánhthắng kẻ thù, giải phóng và bảo vệ đất nước, tổ tiên ta đã sớm biết tìm sứcmạnh trong khối đại đoàn kết toàn dân, đồng thời sáng tạo ra một nền nghệthuật quân sự của toàn dân đánh giặc rất phong phú, độc đáo, đậm đà bản sắcdân tộc như: Nghệ thuật quân dân đánh giặc; thực hiện chiến lược đánh lâu dài;tích cực, chủ động, táo bạo bất ngờ; phối hợp chặt chẽ tiến công quân sự vớiđịch vận và ngoại giao… Các tác giả khẳng định: “Những nội dung chủ yếucủa nghệ thuật quân sự Việt Nam đồng thời là những vấn đề có tính quy luậtcủa các cuộc chiến tranh giải phóng, chiến tranh bảo vệ Tổ quốc ở nước tađược đúc kết từ thực tiễn lịch sử hàng ngàn năm của dân tộc Những nội dung

đó có mối liên hệ tự thân rất khăng khít và hợp thành một thể thống nhấtkhông thể tách rời” [115, tr.665] Công trình cũng khẳng định và luận chứngvai trò của văn hoá trong hoạt động quân sự, coi đây là yếu tố quan trọnggiành thắng lợi trong các cuộc chiến tranh của dân tộc Việt Nam Những giátrị đó có ý nghĩa định hướng, chi phối nhận thức, tình cảm và hành động củamọi tầng lớp nhân dân Việt Nam trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về nghệ thuật quân sự, tiêu biểu có

công trình “Tư tưởng Hồ Chí Minh về nghệ thuật quân sự” [114] của tác giả

Nguyễn Văn Thân Tác giả cho rằng: Từ thực tiễn hoạt động cách mạng của HồChí Minh, thực tiễn của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, chống chủ nghĩa thựcdân, đế quốc đã hình thành nên quan điểm, tư tưởng về nghệ thuật quân sự Đó

là hệ thống quan điểm kế thừa có chọn lọc tinh hoa quân sự thế giới và sự tiếpnối truyền thống nghệ thuật quân sự của dân tộc, được biểu hiện qua các bài viết,bài nói và thực tiễn lãnh đạo cách mạng của Người Tác giả đã khái quát nộidung tư tưởng Hồ Chí Minh về nghệ thuật quân sự bao gồm: Tư tưởng chiến

lược tiến công, luôn giành thế chủ động; nghệ thuật tạo lực, thế, thời, mưu; tưtưởng phát huy sức mạnh tổng hợp trong chiến tranh; kết hợp tác chiến với binh,địch vận, đánh vào lòng người và đấu tranh chính trị, ngoại giao nhằm phối hợpvới đấu tranh quân sự Tác giả khẳng định: Cần phải tiếp tục quán triệt sâu sắcđường lối, quan điểm của Đảng, tư tưởng của Người về nghệ thuật quân sự, tậptrung hướng vào: "xác định mục tiêu, quan điểm, nguyên tắc, phương châm củaChiến lược Quốc phòng, Chiến lược quân sự Việt Nam thời kỳ mới; trong xâydựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, xây dựngquân đội nhân dân; trong phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, kết hợpsức mạnh thời đại, tạo sức mạnh tổng hợp bảo vệ Tổ quốc” [114, tr.38]

1.1.3 Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới

Dưới góc độ triết học giải quyết mối quan hệ quy luật đấu tranh vũ trang

và nguyên tắc nghệ thuật quân sự, trong cuốn sách “Một số vấn đề phương pháp luận triết học Mác - Lênin trong hoạt động quân sự” [51] do tác giả Trần Xuân

Kiểm chủ biên đã hướng đến giải quyết mối quan hệ trên bằng phương phápluận triết học mối quan hệ cái riêng và cái chung trong lĩnh vực quân sự, tác giảcho rằng: quy luật của chiến tranh và nguyên tắc nghệ thuật quân sự có liên hệkhăng khít với nhau, giữa chúng không có bức tường ngăn cách nào không thểvượt qua nhưng cũng không được nhập cục lại “Các quy luật của chiến tranh vàđấu tranh vũ trang xác định sự tồn tại của những mối liên hệ khách quan bản chất,tất yếu, bền vững giữa các hiện tượng, quá trình chiến tranh Còn các nguyên tắcthì chỉ ra con người vận dụng quy luật để giành thắng lợi…” [51, tr.120]

Tác giả Hoàng Minh Thảo có nhiều công trình nghiên cứu về chiến tranhnhân dân, sự kế thừa, vận dụng nghệ thuật quân sự vào trong chiến tranh giải

phóng và bảo vệ Tổ quốc Tiêu biểu như: “Nghệ thuật quân sự Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước và bảo vệ Tổ quốc” [105]; “Nghệ thuật quân

sự Việt Nam trong chiến tranh giải phóng và bảo vệ Tổ quốc” [108]; “Kế thừa

và phát huy truyền thống quân sự Việt Nam vào sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc hiện nay” [109]… Bằng cách tiếp cận lịch sử - lôgic, khoa học và thực tiễn chiến

tranh, tác giả khẳng định: Nghệ thuật quân sự là một nhân tố quan trọng trongchiến tranh giải phóng và bảo vệ Tổ quốc, nó nói lên một điều căn bản là nhândân Việt Nam thắng giặc ngoại xâm không chỉ bằng ý chí quật cường mà còn là

sự kết hợp chặt chẽ giữa ý chí với tài trí sáng suốt, thông minh, đánh bằng mưu

kế - thắng bằng thế thời Tác giả làm rõ sự phát triển về nghệ thuật quân sự quatừng giai đoạn trên các vấn đề lớn như: đường lối chỉ đạo quân sự; tổ chức xâydựng lực lượng; phương thức tác chiến; địch vận, đấu tranh vũ trang và ngoạigiao… Tác giả khẳng định: Những thành công trong kháng chiến là sự thànhcông với những phát triển mới cả về chỉ đạo chiến lược, nghệ thuật chiến dịch

và chiến thuật Nó vừa kế thừa được truyền thống đánh giặc giữ nước của dântộc, vừa phát triển sáng tạo trong những điều kiện cụ thể của cuộc chiếntranh… Tác giả cũng chỉ ra định hướng nghệ thuật quân sự trong thời bình:

"nghệ thuật quân sự Việt Nam ngày nay là phải được phát triển vượt bậc vềtrình độ khoa học công nghệ trong quân sự và nghệ thuật tác chiến trong điềukiện chiến tranh kiểu mới, để chống lại vũ khí công nghệ cao” [105, tr.104]

Công trình: “Một số vấn đề về nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh giải phóng và bảo vệ Tổ quốc” [65] của tác giả Cao Thượng Lương là tập

hợp những bài viết từ các công trình nghiên cứu thành công đã được công bốgần đây của tác giả Trong các bài viết, tác giả chủ yếu tiếp cận từ góc độ lịch sửđấu tranh cách mạng của dân tộc để khái quát những vấn đề tiêu biểu của nghệthuật quân sự Việt Nam và khẳng định: giá trị của nghệ thuật quân sự Việt Namtrong lịch sử, trong chiến tranh giải phóng và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc rất tolớn Tác giả cho rằng, từ dự báo những vấn đề về tình hình thế giới, khu vực, âmmưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch, cần phải tiếp tục nghiên cứu,phát triển và vận dụng sáng tạo những bài học kinh nghiệm về nghệ thuật quân

sự Việt Nam phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh đất nước trong tình hình mới

Tác giả Phạm Lâm Hồng với công trình “Nghiên cứu, phát triển nghệ thuật quân sự trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc gắn với phát huy giá trị nghệ thuật quân sự, truyền thống đánh giặc của cha ông” [44] đã

khẳng định nghệ thuật quân sự Việt Nam là những di sản vô giá, độc đáo,đậm đà bản sắc dân tộc và luôn vận động, phát triển Trong mỗi giai đoạn,nghệ thuật quân sự Việt Nam lại có những đặc thù và giá trị được biểu hiện ởcác cung bậc khác nhau “Dù ở thời chiến hay thời bình, nghệ thuật quân sựđều vận động không ngừng và luôn cần phải định hướng, khơi dậy, phát huy,phát triển để đáp ứng yêu cầu thực tiễn của đất nước” [44, tr.9] Trong bốicảnh hiện nay, từ sự phát triển của chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hìnhmới, đặc điểm của cuộc chiến tranh tương lai, đặt ra vấn đề nghệ thuật tácchiến phải có sự thay đổi to lớn, chúng ta phải nghiên cứu, phát triển nghệthuật quân sự trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc gắn với phát huy giátrị nghệ thuật quân sự, truyền thống đánh giặc của cha ông

Đề tài khoa học cấp nhà nước KX.06 - 03 “Phát triển nghệ thuật quân sự Việt Nam đánh thắng chiến tranh kiểu mới của địch” [123] do Nguyễn Thế Trị

làm chủ nhiệm Trong công trình này, từ phương diện tiếp cận lịch sử - thực tiễn

- giá trị, vấn đề chiến tranh và nghệ thuật quân sự Việt Nam được xem xét mộtcách toàn diện Qua khái quát lịch sử cuộc chiến tranh do đế quốc Mỹ gây ra đốivới Việt Nam, bằng thực tiễn các cuộc chiến tranh, xung đột vũ trang diễn ra trênthế giới trong thời gian gần đây, công trình dự báo những đặc điểm của cuộcchiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc chống chiến tranh kiểu mới nếu xảy ra đólà: cuộc chiến tranh xâm lược của địch sử dụng vũ khí công nghệ cao; cuộcchiến tranh toàn dân, toàn diện; diễn ra quyết liệt, biến động nhanh trong điềukiện hiện đại… Công trình chỉ ra những vấn đề bản chất về phát triển nghệ thuậtquân sự Việt Nam đánh thắng chiến tranh kiểu mới của địch:

Những nội dung phát triển này vừa là sự kế thừa những tinh hoa của nềnnghệ thuật quân sự Việt Nam trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước củadân tộc, vừa được bổ sung, phát triển mới để vận dụng vào chiến tranhbảo vệ Tổ quốc tương lai, đánh thắng chiến tranh kiểu mới mà kẻ địch tiếnhành dưới bất cứ hình thức, quy mô, thủ đoạn nào, bảo vệ vững chắc Tổquốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa… [123, tr.45]

Luận án Tiến sĩ Triết học “Kế thừa truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc trong bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay” [63]

của tác giả Nguyễn Khắc Luyện Luận án đã tiếp cận luận giải thực chất vànội dung kế thừa truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc trong bảo vệ

Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Theo tác giả, kế thừa truyền thống đánhgiặc giữ nước của dân tộc trong bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

“là quá trình các chủ thể lọc bỏ những nội dung lạc hậu, giữ lại những nộidung tích cực, tiến bộ; qua đó tiếp tục bổ sung, phát triển những nội dungđược giữ lại đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ

nghĩa” [63, tr.32] Đồng thời, tác giả đề xuất các giải pháp cơ bản đó là: Một

là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể trong kế thừa; Hai là,

thực hiện đồng bộ việc kế thừa bao gồm: kết hợp ba môi trường gia đình, nhàtrường xã hội và thực hiện đồng bộ các khâu giữ lại, lọc bỏ, kế thừa, bổ sung,

phát triển; Ba là, tạo lập các điều kiện thuận lợi cho hoạt động kế thừa truyền

thống đánh giặc giữ nước của dân tộc trong bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hộichủ nghĩa hiện nay

Luận án Tiến sĩ Triết học “Phát huy hệ giá trị văn hóa quân sự Việt Nam trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa hiện nay” [37] của tác

giả Dương Quang Hiển Trên cơ sở phương pháp luận triết học, kết hợp vớiphương pháp luận văn hóa học, lịch sử và khoa học quân sự, tác giả đã phântích, khẳng định hệ giá trị văn hóa quân sự Việt Nam là dấu ấn đặc thù, cốt lõicủa truyền thống văn hóa ngàn năm văn hiến của dân tộc Trong đó, nghệthuật quân sự sáng tạo, độc đáo mang đậm bản sắc dân tộc là một trong nhữnggiá trị văn hóa quân sự tiêu biểu, là động lực quan trọng góp phần cố kết cộngđồng, tạo nên sức mạnh to lớn chiến thắng mọi kẻ thù xâm lược, nhất là sứcmạnh tinh thần Tác giả quan niệm phát huy hệ giá trị văn hóa quân sự ViệtNam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa hiện nay

“là quá trình chủ thể văn hóa quân sự nhận thức đúng đắn, sâu sắc hệ giá trịvăn hóa quân sự đã được tích lũy trong lịch sử dựng nước và giữ nước củadân tộc, phát triển và vận dụng sáng tạo vào hoạt động thực tiễn bảo vệ Tổquốc, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp nhằm giữ vững độc lập, chủquyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và chế độ xã hội chủ nghĩa trong tìnhhình mới” [37, tr.94] Trên cơ sở những vấn đề lý luận tác giả đã đi vào nhậnđịnh, đánh giá thực trạng; dự báo những nhân tố tác động, chỉ rõ yêu cầu và

đề xuất các giải pháp cơ bản như: giáo dục, phát triển hệ giá trị văn hóa quân

sự Việt Nam; vận dụng hệ giá trị văn hóa Việt Nam trong thực tiễn; tận dụngmôi trường kinh tế xã hội thuận lợi để phát huy hệ giá trị văn hóa quân sựViệt Nam trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa hiện nay

1.2 Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình khoa học đã công

bố và những vấn đề đặt ra luận án tập trung giải quyết

1.2.1 Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình khoa học đã công bố

Tổng quan các công trình khoa học tiêu biểu có liên quan đến luận án

đã chỉ ra được bức tranh khái quát và phương pháp luận tiếp cận các vấn đề

về chiến tranh, về giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong quan hệ truyềnthống và hiện đại; tầm quan trọng, vấn đề có tính nguyên tắc cũng như nội

dung, giải pháp vận dụng nghệ thuật quân sự trong chiến tranh giải phóng dântộc và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc Mỗi công trình đã quan niệm, luận giải ởcác khía cạnh khác nhau, song tựu chung ở các nội dung cơ bản sau:

Một là, các công trình khoa học tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau

đã luận giải các vấn đề liên quan đến chiến tranh nói chung, chiến tranh giải phóng và chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc trong lịch sử dân tộc Việt Nam.

Một số công trình đi sâu nghiên cứu những vấn đề chung về chiếntranh Bằng nhiều cách tiếp cận để làm rõ về nguồn gốc, bản chất chiến tranh,mối quan hệ chiến tranh và chính trị, nguyên nhân dẫn đến chiến tranh…Nhiều công trình đứng trên quan điểm, lập trường mácxit và bằng cách tiếpcận thực tiễn, lịch sử các cuộc chiến tranh để khẳng định: bản chất chiến tranh

là không thay đổi, dù đó là chiến tranh hạt nhân, chiến tranh công nghệ caohay chiến tranh hiện đại dưới bất kỳ hình thức nào

Nhiều công trình nghiên cứu, luận giải các vấn đề liên quan đến chiếntranh giải phóng dân tộc và chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc trong lịch sửdân tộc Việt Nam Dù có nhiều cách tiếp cận, song các công trình đều hướngđến các vấn đề liên quan đến mục tiêu, tính chất chính trị xã hội, lực lượng,phương thức tiến hành chiến tranh qua các giai đoạn lịch sử và cơ bản đềukhẳng định: Ở Việt Nam, chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc gắn liền vớiquy luật dựng nước đi đôi với giữ nước của dân tộc và trở thành di sản, truyềnthống quý báu, mang tính chỉ đạo xuyên suốt qua các thời đại

Các công trình đã nghiên cứu những khía cạnh khác nhau về biến độngquốc phòng, an ninh, chiến lược quân sự và đặc điểm của các cuộc chiến tranh,xung đột ngày nay; chỉ ra tính chất phức tạp, quyết liệt, sự phát triển, tác độngcủa khoa học, công nghệ, cuộc cách mạng quân sự mới làm nảy sinh nhiềuhình thái chiến tranh mới, nhất là hình thái chiến tranh địch sử dụng vũ khícông nghệ cao đã làm thay đổi lớn về phương thức, cường độ, nhịp độ tiếnhành chiến tranh Ngoài ra, một số công trình đã nghiên cứu, dự báo một sốvấn đề về chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới, đồng thời

gợi ý, đề xuất một số biện pháp đáp ứng yêu cầu của cuộc chiến tranh nhân dânbảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới

Hai là, các công trình khoa học đã luận giải quan niệm, nội dung, quá trình hình thành, phát triển và vai trò của nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh giải phóng dân tộc và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc.

Các công trình khoa học đã nghiên cứu một số vấn đề lý luận về nghệthuật quân sự Việt Nam dưới nhiều góc độ, cấp độ và phương pháp tiếp cậnkhác nhau, trong đó chủ yếu là phương pháp thực tiễn, lịch sử - lôgic, tiếp cậngiá trị Các công trình khoa học coi nghệ thuật quân sự là một đặc trưng chủyếu trong hệ giá trị văn hóa quân sự, gắn liền và là một bộ phận của giá trịtruyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam Nghệ thuật quân sựViệt Nam luôn vận động, biến đổi, kế thừa biện chứng trong dòng chảy lịch

sử, quá trình đó luôn tiếp biến, tích hợp với giá trị văn hóa của dân tộc và thờiđại, sự kết nối của truyền thống và hiện đại để bổ sung, phát triển giá trị, đồngthời qua đó cũng lan tỏa giá trị, lan tỏa tác dụng của nó

Một số công trình đã đề cập đến quan niệm, nội dung, vai trò của nghệthuật quân sự Việt Nam với nhiều cách khái quát, song chủ yếu đề cập đến haikhía cạnh: Nghệ thuật chuẩn bị, xây dựng lực lượng (nghệ thuật dựng binh)

và nghệ thuật huy động, sử dụng lực lượng trong đấu tranh vũ trang (nghệthuật dụng binh) Đặc biệt, nhiều công trình đã khái quát sự hình thành vàphát triển của nghệ thuật quân sự Việt Nam trong lịch sử, chỉ ra sự phát triển

và những nội dung cơ bản nghệ thuật quân sự Việt Nam thời đại Hồ ChíMinh Một số công trình đã khái quát, rút ra các nguyên nhân, bài học kinhnghiệm thắng lợi trong chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ, trong đó có tiếpcận từ góc độ vai trò của nghệ thuật quân sự Việt Nam

Ba là, các công trình khoa học đã tiếp cận một số khía cạnh liên quan đến phát huy nghệ thuật quân sự Việt Nam trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc hiện nay và trong chiến tranh kiểu mới

Nhiều công trình đã khẳng định tính tất yếu và đều quan niệm thực chấtphát huy nghệ thuật quân sự là quá trình tích cực, tự giác của các chủ thể vớitổng hợp các cách thức, biện pháp làm gia tăng vai trò, làm cho nghệ thuật quân

sự được bổ sung, phát triển và lan tỏa tác dụng vào trong các lĩnh vực cụ thể, đápứng yêu cầu nhiệm vụ đặt ra Tuy nhiên, các công trình mới chủ yếu đề cập pháthuy nghệ thuật quân sự Việt Nam với tính cách là một bộ phận của văn hóa quân

sự, một khía cạnh là nghệ thuật tác chiến của lực lượng vũ trang (chủ yếu làquân đội), hoặc là một trong các nội dung cơ bản của truyền thống đánh giặc củadân tộc vào một số lĩnh vực, nhiệm vụ cụ thể trong giai đoạn hiện nay

Trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc hiện nay, các công trình nghiên cứu khoahọc đã công bố ở các mức độ khác nhau đã có sự đánh giá, tổng kết lịch sử, điềutra, khảo sát nhiều và khá sâu sắc vấn đề này, song đến nay mới chỉ dừng lạiluận giải chi tiết, sâu sắc cơ sở thực tiễn về nghệ thuật quân sự và phát huy nghệthuật quân sự nói chung ở một số lĩnh vực cụ thể, trong các giai đoạn khác nhau,chủ yếu là nghệ thuật quân sự trong hoạt động tác chiến của quân đội Một sốcông trình đã nghiên cứu, dự báo đặc điểm của cuộc chiến tranh kiểu mới và bànđến các khía cạnh khác nhau về tính tất yếu, nhân tố tác động và yêu cầu pháttriển, vận dụng nghệ thuật quân sự trong điều kiện chiến tranh kiểu mới nếu xảy

ra

Một số công trình nghiên cứu đã chỉ ra những vấn đề có tính nguyên tắc,định hướng yêu cầu và những lát cắt khác nhau về giải pháp phát huy nghệthuật quân sự Việt Nam gắn với đặc thù của từng lớp khách thể mà các đề tàinghiên cứu Theo đó, hệ thống giải pháp đã đề xuất được các tác giả đề cập chủyếu là hoạt động giáo dục, tuyên truyền; tổng kết lý luận thực tiễn; xây dựngmôi trường, cơ chế, chính sách thuận lợi; phát huy tính tích cực, năng động củachủ thể… Hệ thống giải pháp các công trình nghiên cứu đề xuất và luận giải cơbản xuất phát từ cách tiếp cận theo tính quy luật hoặc từ cấu trúc, nội hàm củanghệ thuật quân sự Việt Nam gắn với mỗi lớp khách thể nghiên cứu

1.2.2 Những vấn đề đặt ra luận án tập trung giải quyết

Quá trình khảo cứu các công trình khoa học tiêu biểu đã công bố liênquan đến đề tài cho thấy, chưa có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu

một cách có hệ thống, chuyên biệt, sâu sắc dưới góc độ triết học vấn đề “Phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới” Những nội dung và phương pháp tiếp cận của các công

trình liên quan đến đề tài có ý nghĩa quan trọng, là những luận cứ khoa học đểtác giả luận án tiếp thu, vận dụng vào nghiên cứu, triển khai luận án, đồng thờigợi mở cho tác giả nhiều vấn đề cần tiếp tục giải quyết Cụ thể:

Một là, luận án sẽ bổ sung và phát triển sâu sắc hơn cách tiếp cận triết học

vấn đề chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới; những nội dung bảnchất, giá trị tiêu biểu của nghệ thuật quân sự Việt Nam qua các cuộc chiến tranhgiải phóng dân tộc và đối với chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xãhội chủ nghĩa thời kỳ mới Đồng thời, luận án đưa ra quan niệm giá trị nghệ thuậtquân sự Việt Nam, quan niệm và chỉ ra những điều kiện, nội dung, hình thức mớicủa cuộc chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới Luận giải dưới góc độtriết học thực chất và những nhân tố cơ bản quy định phát huy giá trị nghệ thuậtquân sự Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới

Hai là, từ tiếp cận những vấn đề lý luận về giá trị nghệ thuật quân sự Việt

Nam, về chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới và kết quả nghiêncứu, đánh giá, tổng kết lịch sử chiến tranh giải phóng dân tộc và sự nghiệp bảo

vệ Tổ quốc hiện nay, luận án sẽ đánh giá tình hình, khảo sát thực trạng nhậnthức, hành động của các chủ thể và kết quả phát huy giá trị nghệ thuật quân sựViệt Nam trong thực tế hiện nay chuẩn bị cho cuộc chiến tranh nhân dân bảo vệ

Tổ quốc thời kỳ mới và chỉ ra những yêu cầu của quá trình phát huy giá trị nghệthuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới

Ba là, các công trình khoa học đã công bố do đối tượng, phạm vi và

phương pháp nghiên cứu khác nhau nên chỉ tập trung luận chứng và đưa ra

những giải pháp đối với quá trình phát huy, phát triển nghệ thuật quân sự ViệtNam ở bình diện chung hoặc riêng biệt đối với một phạm vi nghiên cứu cụthể Tuy nhiên, đi sâu vào một lát cắt cụ thể để xác định giải pháp phát huygiá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổquốc thời kỳ mới lại chưa được công trình nào nghiên cứu, đề cập Do đó, từđối tượng, phạm vi, khách thể nghiên cứu và xuất phát từ đòi hỏi của thựctiễn, việc đề xuất những giải pháp có tính chuyên biệt, có ý nghĩa thực tiễncao, mang định hướng phương pháp luận dưới góc độ triết học sẽ là vấn đề

mà luận án tập trung hướng tới thực hiện

Kết luận chương 1

Liên quan đến đề tài luận án, có nhiều công trình khoa học nghiên cứu

đã công bố bước đầu đề cập đến một số nội dung như: chiến tranh, chiến tranhnhân dân, chiến tranh hiện đại; về quốc phòng - an ninh, xây dựng nền quốcphòng toàn dân; về bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hìnhmới Bằng cách tiếp cận khác nhau, các công trình đã đưa ra quan niệm, cấutrúc, vai trò của nghệ thuật quân sự, khẳng định tính tất yếu và thực chất pháttriển, vận dụng nghệ thuật quân sự với tính cách là một giá trị văn hóa quân

sự hoặc một khía cạnh là nghệ thuật tác chiến của lực lượng vũ trang (chủ yếu

là quân đội) Những vấn đề trên được các tác giả luận giải gắn với những đốitượng cụ thể, vào một số lĩnh vực, nhiệm vụ cụ thể Các công trình khoa học

đã công bố tiếp cận nghiên cứu nhiều dưới góc độ, phương pháp khác nhaunhưng chủ yếu là phương pháp thực tiễn, lịch sử - lôgic, tiếp cận giá trị

Kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố có liênquan đến đề tài luận án đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, giúp tác giả nhận

thức một cách đầy đủ, toàn diện, hệ thống về những vấn đề liên quan đến đềtài nghiên cứu Kết quả nghiên cứu của các công trình cung cấp cho tác giảphương pháp tiếp cận triết học nghiên cứu lĩnh vực chiến tranh bảo vệ Tổquốc, nghệ thuật quân sự, khêu gợi hướng nghiên cứu mới; xác định rõnhững vấn đề đặt ra cần tiếp tục giải quyết; khắc phục sự trùng lặp với cáccông trình khoa học đã công bố Đây sẽ là cơ sở, tài liệu quý giá để tác giảluận án kế thừa, tiếp thu những giá trị khoa học từ đó tìm ra hướng đi củamình khi nghiên cứu đề tài dưới góc độ triết học Kết quả tổng quan các

công trình nghiên cứu có liên quan khẳng định: Đề tài luận án “Phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới” là một công trình khoa học độc lập, vừa kế thừa biện chứng

những kết quả nghiên cứu đã có, vừa có những đóng góp mới ở cả phươngdiện lý luận và thực tiễn

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ

NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ VIỆT NAM TRONG CHIẾN TRANH

NHÂN DÂN BẢO VỆ TỔ QUỐC THỜI KỲ MỚI 2.1 Quan niệm phát huy giá trị nghệ thuật quân sự Việt Nam trong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới

2.1.1 Quan niệm chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới

Quan niệm về chiến tranh nhân dân đã được các nhà kinh điển mácxít

đề cập trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duyvật lịch sử Chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng chiến tranh là hiện tượng chínhtrị - xã hội mang tính lịch sử được tiến hành bằng đấu tranh vũ trang giữa cáctập đoàn người trong một quốc gia, hoặc giữa các quốc gia với nhau nhằm đạttới mục đích chính trị nhất định Về bản chất, chiến tranh là sự kế tục củachính trị bằng thủ đoạn bạo lực vũ trang Khi hiện tượng chiến tranh xuấthiện, thì cũng xuất hiện yêu cầu phân loại chiến tranh Căn cứ vào nguyên

nhân, mục đích, tính chất, quy mô, lực lượng tham gia, có thể phân chiathành các kiểu, loại chiến tranh khác nhau

Dựa trên tiêu chí lực lượng tiến hành chiến tranh, Ph.Ăngghen chỉ ra rằng,

có những cuộc chiến tranh chỉ do nhà nước và lực lượng vũ trang, quân đội củanhà nước đó tiến hành và có những cuộc chiến tranh không chỉ có nhà nước vàlực lượng vũ trang, quân đội tiến hành mà còn do lực lượng đông đảo quầnchúng nhân dân tiến hành, trực tiếp tham chiến Nghiên cứu về cách mạng tư sảnPháp, Ph.Ăngghen đã khẳng định vai trò của sự nổi dậy toàn dân trong đấu tranh

vũ trang chống lại quân đội xâm lược và có thể thấy rằng, một trong những dấuhiệu cơ bản của chiến tranh nhân dân là do đông đảo lực lượng quần chúng nhândân tiến hành Khi đề cập về sự thất bại của người Pi-ê-mông trong cuộc chiếntranh với quân Áo (3/1834), Ph.Ăngghen đã rút ra, sở dĩ họ thất bại là khôngthực hiện chiến tranh nhân dân, phát động toàn dân tham gia chiến tranh Bàn vềnhững cuộc chiến tranh nhân dân ở các nước nhỏ, Ph.Ăng-ghen chỉ rõ: “Một dântộc muốn giành độc lập cho mình thì không tự giới hạn trong những phươngthức tiến hành chiến tranh thông thường Khởi nghĩa quần chúng, chiến tranhcách mạng, các đội du kích ở khắp mọi nơi - đó là phương thức duy nhất nhờ

đó mà một dân tộc nhỏ có thể đánh thắng được một dân tộc lớn…” [1, tr.27].V.I.Lênin bàn về vai trò quần chúng trong tiến hành chiến tranh đã nhấn mạnh:

"Trong chiến tranh, ai có nhiều lực lượng hậu bị hơn, ai có nhiều nguồn lựclượng hơn, ai kiên trì đi sâu vào quần chúng nhân dân hơn, thì người đó thuđược thắng lợi" [59, tr.271] Bên cạnh đó, V.I.Lênin cũng là người đầu tiên chỉ

ra lý luận phân loại chiến tranh đúng đắn, khoa học là phải đứng trên lậptrường của giai cấp vô sản, phải dựa vào nội dung chính trị của mỗi cuộc chiếntranh, gắn với điều kiện lịch sử cụ thể của thời đại V.I.Lênin cho rằng: “Khôngthể hiểu nổi cuộc chiến tranh hiện nay nếu không hiểu được thời đại” [55,tr.388], đó là cơ sở phương pháp luận quan trọng để xem xét bản chất, tính chất

xã hội của các cuộc chiến tranh nhân dân Như vậy, một trong những dấu hiệu

cơ bản của chiến tranh nhân dân là yếu tố dân nổi lên hàng đầu, do đông đảo

lực lượng quần chúng nhân dân tiến hành và xuyên suốt trong mục tiêu, tính

chất, phương thức tiến hành chiến tranh

Trong lịch sử các cuộc kháng chiến của dân tộc Việt Nam, tính nhân dân đã xuất hiện rất sớm và ngày càng phát triển trong tổ chức chiến tranh

cũng như vận động quần chúng tham gia chiến tranh Dù ở thời kỳ nào, mối

quan hệ biện chứng giữa thượng tầng xã hội hay các lực lượng lãnh đạo xã hội với các tầng lớp nhân dân của xã hội đó cấu thành bản chất của tính nhân dân và được biểu hiện thông qua từng phương diện cụ thể trong hoạt động xã

hội, trong đó có chiến tranh

Trong quá trình dựng nước và giữ nước, tư tưởng, quan điểm về chiếntranh nhân dân đã hình thành Các cuộc chiến tranh của dân tộc ta chống lại cácthế lực xâm lược về cơ bản đều được thực hiện bằng chiến tranh nhân dân vàđược tiến hành dưới cả hình thái chiến tranh giải phóng đất nước và hình tháichiến tranh bảo vệ Tổ quốc Dưới thời phong kiến, do những đặc trưng chính trị

- quyền lực cụ thể nên chiến tranh nhân dân chưa thể hiện trọn vẹn được nộidung nhân dân của nó Đến thời hiện đại, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sảnViệt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩaMác - Lênin vào điều kiện của Việt Nam, chiến tranh nhân dân phát triển lênmột trình độ mới, một chất lượng cao hơn, trở thành chiến tranh toàn dân, toàndiện với tính chất triệt để, cách mạng, mục tiêu cao cả, hình thức phong phú vàsức mạnh vô địch Quan điểm về chiến tranh nhân dân đã được Đảng ta khẳngđịnh trong chính cương của Đảng, không ngừng bổ sung, phát triển theo từnggiai đoạn của lịch sử Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện rõ tư tưởng chiến tranhnhân dân trong Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến: "Bất kỳ đàn ông hay đàn bà,bất kỳ người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc Hễ là ngườiViệt Nam thì đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ quốc…" [75, tr.534]

Từ điển Bách khoa quân sự Việt Nam định nghĩa chiến tranh nhân dân

như sau: “Chiến tranh nhân dân, chiến tranh do đông đảo quần chúng nhân dân tiến hành, vì lợi ích của nhân dân, có lực lượng vũ trang làm nòng cốt,

dưới sự lãnh đạo của giai cấp tiến bộ, bằng mọi hình thức và vũ khí có trong tay chống các thế lực xâm lược từ bên ngoài câu kết với lực lượng phản động

do dân, vì dân" đầy đủ và sâu sắc nhất

Chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới được luận án tiếp cận

là cuộc chiến tranh nhân dân phát triển ở trình độ cao, kế thừa tinh hoa quân

sự của nhân loại và phát triển sáng tạo truyền thống đánh giặc giữ nước củadân tộc, nhằm bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới

Ở đây, tác giả tiếp cận chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới từgóc độ chính trị - xã hội của chiến tranh, một cuộc chiến tranh được định vị

về mọi phương diện từ mục đích, tính chất, lực lượng, sức mạnh, phương thứctiến hành chiến tranh, các quy luật quyết định đến tiến trình và kết cục củachiến tranh Do vậy, chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới được

xem là một phương thức thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hộichủ nghĩa trong điều kiện chiến tranh

Bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là một quy luật, một trongnhững nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam Ngày nay, công cuộc bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải vận dụng và phát triển sángtạo những nguyên lý phổ biến, những vấn đề có tính nguyên tắc trong học thuyếtcủa V.I.Lênin về bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Vận dụng và phát triển chophù hợp với hoàn cảnh lịch sử; điều kiện, trình độ phát triển kinh tế, xã hội; vị tríđịa - chính trị, quân sự; truyền thống đấu tranh của dân tộc… Dù các mục tiêu,nhiệm vụ và những vấn đề cơ bản khác của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc đã đượcxác định đúng, song vấn đề đó có được thực hiện khi có chiến tranh hay khônglại phụ thuộc vào việc xác định và thực hiện phương thức đấu tranh, tiến hànhchiến tranh, phương thức tác chiến Do vậy, quan niệm chiến tranh nhân dân bảo

vệ Tổ quốc thời kỳ mới luôn phải gắn chặt với mục tiêu, tính chất, nhiệm vụ,nguyên tắc, phương châm bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới đã được khẳng định trongNghị quyết Trung ương 8, khóa XI về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tìnhhình mới và tiếp tục được thể hiện đầy đủ, toàn diện, có bước phát triển mớitrong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng

Trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan

điểm của Đảng ta, có thể khẳng định: Chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời

kỳ mới là cuộc chiến tranh chính nghĩa do toàn thể nhân dân Việt Nam tiến hành, lực lượng vũ trang làm nòng cốt, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và quản lý, điều hành của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; trên cơ sở phát huy sức mạnh tổng hợp toàn dân tộc, kết hợp với sức mạnh thời đại, tiến hành chiến tranh toàn dân, toàn diện trong điều kiện mới; thực hiện tổng hợp các nội dung, hình thức, biện pháp mới trong tác chiến và tiến hành chiến tranh, làm thất bại chiến tranh xâm lược kiểu mới của các thế lực thù địch, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa thời kỳ mới.

Mục đích chính trị của chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới là thực sự "vì dân" với nội dung, ý nghĩa đầy đủ nhất và mục đích đó

được thấm nhuần sâu sắc trong quần chúng nhân dân, được quy định bởi mụctiêu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới

đã được Đảng ta xác định:

Phát huy mạnh mẽ sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, của cả hệ thốngchính trị, tranh thủ tối đa sự đồng tình, ủng hộ của cộng đồng quốc tế, kiênquyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất,toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế

độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ công cuộc đổi mới, sự nghiệp công nghiệphóa, hiện đại hóa, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc; bảo vệ nền văn hóadân tộc; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định chính trị, an ninh quốcgia, trật tự, an toàn xã hội [28, tr.147-148].

Theo đó, mục tiêu chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hộichủ nghĩa thời kỳ mới, nói một cách khái quát là nhằm trực tiếp bảo vệ vữngchắc độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Đó là bảo vệ vững chắcđộc lập, chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ chủ quyềnbiển, đảo, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa, giữvững hòa bình, ổn định chính trị, đảm bảo an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xãhội; chủ động ngăn chặn, làm thất bại âm mưu và hành động chống phá của cácthế lực thù địch đối với sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta Các nội dung mụctiêu nêu trên quan hệ chặt chẽ với nhau trong chỉnh thể thống nhất, tác động biệnchứng với nhau, phản ánh đầy đủ các yếu tố về mặt tự nhiên - lịch sử, chính trị -

xã hội, cả giá trị bên trong và những lợi ích bên ngoài, giá trị quá khứ và hiện tại,giá trị quốc gia dân tộc và giá trị con người… trong quá trình đẩy mạnh côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế

Cuộc chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới mang tính chất

chính nghĩa, tự vệ, cách mạng do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Nội

dung tính chất chính nghĩa, tự vệ, cách mạng có sự phát triển mới do có sự chi

phối, quy định bởi đặc điểm, tình hình nhiệm vụ cách mạng giai đoạn mới.Được biểu hiện tập trung nhất ở mục tiêu tiến hành chiến tranh: đó là nhằmbảo vệ độc lập dân tộc, bảo vệ cuộc sống và hạnh phúc của nhân dân; bảo vệchủ nghĩa xã hội với tính cách là chế độ xã hội tiên tiến trong lịch sử; đó làcuộc chiến tranh chống các thế lực đế quốc, hiếu chiến, phản động trên thếgiới, góp phần bảo vệ hòa bình và an ninh trên thế giới Trong thời kỳ mới,trước những diễn biến phức tạp của cuộc đấu tranh dân tộc, đấu tranh giaicấp, của tình hình chính trị - quân sự…, cuộc chiến tranh của nhân dân takhông còn sự giúp đỡ, hậu thuẫn của hệ thống chủ nghĩa xã hội và các lựclượng cách mạng, tiến bộ như trước kia, do đó, phải nêu cao tinh thần độc lập,

tự chủ, tự lực, tự cường của toàn dân tộc, phát huy cao độ sức mạnh nội lực,kết hợp sức mạnh thời đại để giành thắng lợi trong chiến tranh

Chủ thuyết tiến hành chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới

là dựa vào sức mạnh tổng hợp tiến hành chiến tranh toàn dân, toàn diện.

Chủ thuyết tiến hành chiến tranh được luận án tiếp cận đó là hệ thống các

quan điểm, tư tưởng, nguyên tắc, phương châm cơ bản nhất mang tính chỉ đạo xuyên suốt của Đảng, Nhà nước ta về tiến hành chiến tranh nhân dân

trong thời kỳ mới Chủ thuyết tiến hành chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốcthời kỳ mới được hình thành trên cơ sở Cương lĩnh chính trị của Đảng Cộngsản Việt Nam, Chiến lược phát triển kinh tế xã hội, tiềm lực mọi mặt của đấtnước; kế thừa và phát triển toàn diện truyền thống toàn dân đánh giặc của dântộc Việt Nam; kế thừa và phát triển kinh nghiệm chiến tranh nhân dân trongchiến tranh giải phóng vào điều kiện mới phù hợp với xu thế của thời đại Đây

là cơ sở lý luận quan trọng của Chiến lược Quốc phòng, Chiến lược quân sự,Chính sách quân sự của quốc gia trong thời kỳ mới

Chủ thuyết tiến hành chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mớiphản ánh quy luật cơ bản nhất, bao trùm nhất để hướng đến giành thắng lợitrong chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới, là nội dung chỉ đạoxuyên suốt việc tổ chức, động viên, phối hợp các lực lượng và phương tiện,

vận dụng các mặt, các hình thức và phương pháp đấu tranh, tạo nên sứcmạnh tổng hợp lớn hơn địch để đánh thắng địch, thực hiện mục đích chínhtrị của chiến tranh hoặc mục đích của từng giai đoạn của chiến tranh Cácquan điểm, đường lối của Đảng, tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh và phươngchâm, phương thức tiến hành, nhất là chủ thuyết tiến hành chiến tranh vừa là

cơ sở, vừa là nội dung phản ánh tập trung nhất của nghệ thuật quân sự trongchiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới

Chủ thuyết phát huy sức mạnh tổng hợp, tiến hành chiến tranh toàn dân,toàn diện là quan điểm quần chúng sâu sắc của Đảng ta và là nội dung chủ yếunhất của phương châm tiến hành chiến tranh, trở thành "đặc trưng riêng" củachiến tranh nhân dân Việt Nam Trong thời kỳ mới, chủ thuyết chỉ ra, cuộcchiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc là cuộc chiến tranh của nhân dân, vì nhândân, do nhân dân tiến hành với sự tham gia của đông đảo các tầng lớp nhân

dân Sức mạnh tiến hành chiến tranh là sức mạnh tổng hợp, phải huy động

được tổng thể lực lượng vật chất và tinh thần của toàn dân tộc; sức mạnh của cảnước, của toàn dân và toàn quân; kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thờiđại, truyền thống với hiện đại; sức mạnh tổng hợp tất cả các yếu tố quân sự,chính trị, kinh tế… trong đó sức mạnh quân sự là đặc trưng dưới sự lãnh đạo

của Đảng Lực lượng tiến hành chiến tranh là lực lượng toàn dân tộc, bao gồm

cả lực lượng quân sự, lực lượng chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng, trong đó lực lượng vũ trang, quân đội nhân dân làm nòng cốt Tiến hành chiến tranh toàn diện, thực hiện đấu tranh trên tất cả các lĩnh vực, vận dụng các hình thức,

biện pháp đấu tranh, kết hợp đấu tranh quân sự, chính trị, ngoại giao, văn hóa

và tư tưởng, lấy đấu tranh quân sự là chủ yếu, lấy thắng lợi trên chiến trường làquyết định Kết hợp đấu tranh vũ trang với phi vũ trang trong tiến hành chiếntranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới

Cuộc chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới diễn ra trong điều kiện mới, với nội dung mới và hình thức mới