Phân tích khái niệm quyết định hành chính và nêu vai trò của quyết định hành chính trong quản lí hành chính nhà nước

Phân tích khái niệm quyết định hành chính và nêu vai trò của quyết định hành chính trong quản lí hành chính nhà nước ” để được đi sâu và làm rõ hơn về vấn đề này. NỘI DUNG I, MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH 1, Khái niệm quyết định hành chính Thuật ngữ “ quyết định” bắt nguồn từ tiếng latinh “ actus” có nghĩa là hành động, hành vi, theo tiếng anh thì quyết định là “ decisions” tức là kết quả của quá trình thể hiện ý chí, bản thân quyết định mang tính đơn phương dù quyết định đó do ai ban hành, trong nhiều trường hợp có thể có sự tham gia của những chủ thể khác trong quá trình tạo ra quyết định nhưng điều đó vẫn không làm cho quyết định vì thế trở thành sản phẩm của quá trình đàm phán, thương lượng. Trong giáo trình Luật hành chính và các sách báo pháp lí khác có sử dụng các thuật ngữ khác nhau về quyết định của cơ quan hành pháp, có quan điểm cho rằng đó là “ quyết định quản lí hành chính nhà nước” bởi vì những quyết định này là của cơ chủ thể quản lí hành chính nhà nước trong hệ thống cơ quan hành pháp, hoặc lại có quan điểm cho rằng đó là “ quyết định quản lí nhà nước ”. Bên cạnh đó thì khái niệm “ quyết định hành chính” xuất hiện không những trong khoa học mà còn xuất hiện ở cả trong những quy định của luật thực định như trong Luật khiếu nại, Luật tố cáo… Mặt khác, quyết định hành chính không những do cơ quan hành chính ban hành mà còn có cả các cơ quan hành pháp, tư pháp ban hành nhằm quản lí mọi mặt của đời sống xã hội, nhưng trong số các chủ thể có thẩm quyền ban hành quyết định hành chính thì các chủ thể trong cơ quan hành chính nhà nước có vị trí đặc biệt quan trọng, bởi lẽ đây là những chủ thể cơ bản, chủ yếu thực hiện hoạt động quản lí hành chính nhà nước trên các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội.

MỞ BÀI

Quyết định hành chính là một trong những công cụ quan trọng để thực hiện các nhiệm vụ, chức năng quản lí hành chính nhà nước, đây được xem là hình thức

cơ bản, chiếm vị trí trung tâm trong hoạt động quản lí vì hầu hết mọi hoạt động quản lí hành chính như hoạt động tổ chức xã hội, các tác nghiệp vật chất – kĩ thuật… đều trực tiếp hoặc gián tiếp phục vụ cho hoạt động xây dựng và ban hành các quyết định hành chính, hoặc là để tổ chức các quyết định đó, quyết định hành chính còn là phương tiện hữu hiệu để các chủ thể có thẩm quyền thực hiện chức năng quản lí hành chính nhà nước Chính vì những lí do trên mà quyết định hành chính có vai trò vô cùng to lớn trong hoạt động quản lí hành chính ở nước ta Trên

cơ sở đó em xin phép được lựa chọn đề tài “ Phân tích khái niệm quyết định hành chính và nêu vai trò của quyết định hành chính trong quản lí hành chính nhà nước ” để được đi sâu và làm rõ hơn về vấn đề này.

NỘI DUNG

I, MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH

1, Khái niệm quyết định hành chính

Thuật ngữ “ quyết định” bắt nguồn từ tiếng latinh “ actus” có nghĩa là hành động, hành vi, theo tiếng anh thì quyết định là “ decisions” tức là kết quả của quá

trình thể hiện ý chí, bản thân quyết định mang tính đơn phương dù quyết định đó

do ai ban hành, trong nhiều trường hợp có thể có sự tham gia của những chủ thể khác trong quá trình tạo ra quyết định nhưng điều đó vẫn không làm cho quyết định vì thế trở thành sản phẩm của quá trình đàm phán, thương lượng

Trong giáo trình Luật hành chính và các sách báo pháp lí khác có sử dụng các thuật ngữ khác nhau về quyết định của cơ quan hành pháp, có quan điểm cho

rằng đó là “ quyết định quản lí hành chính nhà nước” bởi vì những quyết định này

là của cơ chủ thể quản lí hành chính nhà nước trong hệ thống cơ quan hành pháp,

hoặc lại có quan điểm cho rằng đó là “ quyết định quản lí nhà nước ” Bên cạnh đó thì khái niệm “ quyết định hành chính” xuất hiện không những trong khoa học mà

còn xuất hiện ở cả trong những quy định của luật thực định như trong Luật khiếu nại, Luật tố cáo… Mặt khác, quyết định hành chính không những do cơ quan hành chính ban hành mà còn có cả các cơ quan hành pháp, tư pháp ban hành nhằm quản

lí mọi mặt của đời sống xã hội, nhưng trong số các chủ thể có thẩm quyền ban hành quyết định hành chính thì các chủ thể trong cơ quan hành chính nhà nước có

vị trí đặc biệt quan trọng, bởi lẽ đây là những chủ thể cơ bản, chủ yếu thực hiện hoạt động quản lí hành chính nhà nước trên các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội

Như vậy, có thể bước đầu kết luận rằng quyết định hành chính là kết quả của của sự thể hiện ý chí mang tính đơn phương của chủ thể thực hiện hoạt động hành chính, nhằm thực hiện các nhiệm vụ, chức năng được nhà nước giao

Từ đó cho thấy các tác giả xem xét quyết định hành chính chủ yếu là quyết định hành chính do các cơ quan hành chính nhà nước ban hành bởi quản lí hành chính là chức năng cơ bản của các cơ quan hành chính nhà nước, do đó những quyết định do cá nhân, cơ quan có thẩm quyền ban hành ra là những quyết định quan trọng nhất, thể hiện đặc trưng cơ bản của quyết định hành chính Do đó khi tìm hiểu quyết định hành chính nói chung chỉ cần tìm hiểu các quyết định do cơ quan hành chính nhà nước ban hành là có thể khái quát toàn bộ những vấn đề thuộc

về quyết định hành chính

Từ những cơ sở nêu trên, ta có thể đưa ra định nghĩa về quyết định hành chính đó là:

“ Quyết định hành chính là một dạng của quyết định pháp luật, nó là kết quả của sự thể hiện ý chí quyền lực nhà nước thông qua những hành vi của các chủ thể được thực hiện quyền hành pháp trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước tiến hành theo một trình tự dưới những hình thức nhất định theo quy định của pháp luật, nhằm đưa ra những chủ trương, biện pháp, đặt ra những quy tắc xử sự hoặc áp dụng những quy tắc đó giải quyết một công việc cụ thể trong đời sống xã hội nhằm thực hiện chức năng lí hành chính nhà nước”.

2, Đặc điểm của quyết định hành chính

a, Đặc điểm chung

Quyết định hành chính mang tính quyền lực nhà nước:Nó thể hiện ở hình

thức của những quyết định, bởi lẽ theo quy định của pháp luật chỉ có cơ quan nhà nước mới được đơn phương đưa ra các quyết định pháp luật xuất phát từ những lợi ích chung Tính quyền lực, đơn phương còn thể hiện rõ ở nội dung và mục đích của quyết định, để thực thi quyền hành pháp trên cơ sở luật và để thi hành luật, quyết định hành chính luôn thể hiện tính mệnh lệnh rất cao và nó được đảm bảo thi hành bằng những biện pháp cưỡng chế mang tính quyền lực nhà nước, ngay cả khi những quyết định có sự phản kháng từ phía đối tượng quản lí

Quyết định hành chính mang tính ý chí nhà nước: đó là kết quả của sự thể

hiện ý chí của các chủ thể quản lí có thẩm quyền thực hiện nhân danh nhà nước, vì lợi ích của nhà nước Tính ý chí của nhà nước thể hiện ở chỗ, khi ban hành quyết định cơ quan hành chính nhà nước có thể xem xét, lấy ý kiến của đối tượng tác động của quyết định về những vấn đề có liên quan đến nội dung nhưng các ý kiến

đó chỉ có giá trị tham khảo, giảm bớt khả năng nhìn nhận vấn đề một cách phiến

diện, một chiều của cơ quan hành chính Nội dung của quyết định không bao giờ là

sự thỏa thuận ý chí giữa chủ thể quản lí và đối tượng chịu sự quản lí Vì vậy, quyết định hành chính luôn thể hiện sự tập trung nhất ý chí của nhà nước

Quyết định hành chính mang tính pháp lí: Các quyết định hành chính khi

ban hành đều mang những giá trị về mặt pháp lí, bởi nó là kết quả của sự thể hiện ý chí nhà nước, quyết định hành chính khi xuất hiện đã tác động ngay đến cơ chế điều chỉnh pháp luật, quyết định hành chính có thể đưa ra những biện pháp hoặc chủ trương lớn trong lĩnh vực quản lí hành chính Mặt khác, tính pháp lí còn thể hiện ở việc làm xuất hiện quy phạm pháp luật, thay thế hoặc hủy bỏ quy phạm pháp luật hoặc làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt một quan hệ pháp luật cụ thể

Quyết định hành chính được ban hành theo hình thức, trình tự, thủ tục do pháp luật quy định: Cũng giống như tất cả các hoạt động sử dụng quyền lực nhà

nước, hoạt động ban hành quyết định hành chính phải tuân theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định để từ đó hướng tới mục đích chung là tạo ra quyết định hành chính có chất lượng cao,việc không tuân thủ các quy định khi ban hành quyết định hành chính có thể làm cho quyết định ban hành không có giá trị pháp lí trên thực tế

b, Đặc điểm riêng

Quyết định hành chính mang tính dưới luật: Xuất phát từ vị trí là cơ quan

chấp hành của cơ quan quyền lực nhà nước, nên hoạt động quản lí hành chính nhà

nước đều mang tính chấp hành – điều hành, điều đó được thể hiện trong việc ban

hành ra các văn bản pháp luật do các chủ thể có thẩm quyền trong hệ thống hành chính nhà nước thực hiện nhằm để cụ thể hóa, chi tiết hóa, hướng dẫn và tổ chức thực hiện những quy định của luật và pháp lệnh, do vậy nó có hiệu lực thấp hơn luật

Quyết định hành chính được ban hành theo thủ tục hành chính: hoạt động

quản lí hành chính nhà nước được thực hiện theo thủ tục hành chính, hoạt động ban hành quyết định hành chính cũng là một trong các hoạt động quản lí hành chính nhà nước, vì vậy nó cũng phải tuân theo một trình tự, thủ tục do pháp luật quy định

Quyết định hành chính do nhiều chủ thể có thẩm quyền trong quản lí hành chính ban hành: cụ thể đó là những cơ quan nhà nước, các nhân, tổ chức có thẩm

quyền hoặc được nhà nước trao quyền quản lí hành chính nhà nước đều có quyền ban hành ra quyết định hành chính

Quyết định hành chính có mục đích và nội dung phong phú: Xuất phát từ

chính sự phong phú đa dạng của hoạt động quản lí hành chính nhà nước, ngoài ra quyết định hành chính là những quyết định mà về mặt hình thức có những tên gọi khác nhau theo quy định của luật như nghị định, nghị quyết, chỉ thị, thông tư…

3,Tính hợp pháp và tính hợp lí trong quyết định hành chính

a, Tính hợp pháp của quyết định hành chính

Quyết định hành chính khi ban hành cần phải đúng thẩm quyền, tức là phải

do chủ thể có thẩm quyền một cách hợp pháp theo quy định của pháp luật ban hành

Quyết định hành chính khi ban hành phải có nội dung, hình thức, tên gọi, thể thức, bố cục phù hợp với quy định của pháp luật, có sự hài hòa, thống nhất với những quyết định hành chính đã ban hành

Quyết định hành chính phải được ban hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, thì mới đảm bảo quá trình sử dụng quyền lực nhà nước đúng đắn, thống nhất

b, Tính hợp lí của quyết định hành chính

Quyết định hành chính khi ban hành phải đảm bảo lợi ích của Nhà nước và nguyện vọng của nhân dân, không được tách rời giữa lợi ích của nhà nước với nguyện vọng của nhân dân

Quyết định hành chính khi ban hành phải phù hợp với nhu cầu khách quan

có tính cụ thể, phân hóa theo từng vấn đề, theo chủ thể ban hành và đối tượng thực hiện, giúp cho quá trình thực hiện diễn ra dễ dàng, thuận tiện hơn

Quyết định hành chính phải đảm bảo tính hệ thống toàn diện, tức là phải có

sự đồng bộ để quả trình thực hiện diễn ra một cách thông suốt, có hiệu quả cao.Bên cạnh đó cũng cần phải có ngôn ngữ trang trọng, nghiêm túc, chính xác và dễ hiểu tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình thực hiện

II, VAI TRÒ CỦA QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH TRONG QUẢN LÍ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

Quyết định hành chính có vai trò to lớn và quan trọng trong hoạt động quản

lí hành chính nhà nước, điều đó được thể hiện ở những nội dung cơ bản sau:

a, Quyết định chủ trương chính sách lớn trong quản lí hành chính nhà nước

Các quyết định hành chính khi ban hành nhằm cụ thể hóa, chi tiết hóa các quyết định lập pháp, bởi vì các quyết định lập pháp thường ít nhiều mang tính chất khung, tức là thường điều chỉnh những quan hệ xã hội cơ bản và quan trọng, nó giúp cho các quyết định lập pháp trên được cụ thể hóa, chi tiết hóa, thực hiện một cách dễ dàng trong thực tế.Có những quyết định khi ban hành nhằm đưa ra những chủ trương, chính sách, những giải pháp lớn về hoạt động quản lí hành chính đối với cả nước, cả một vùng hay đối với một đơn vị hành chính nhất định

Trong thực tiễn, những quyết định lập pháp chỉ điều chỉnh mức độ chung, trong khi đó hành pháp lại cần phải cụ thể linh hoạt để đáp ứng nhu cầu đa dạng của thực tiễn cuộc sống, bên cạnh hoạt động lập pháp cần phải có hoạt động lập quy để đảm bảo tính ổn định, mềm dẻo, linh hoạt trong các quan hệ xã hội

b, Thể chế hóa đường lối chính sách của Đảng, hướng dấn thi hành luật, pháp lệnh và các văn bản có liên quan

Quyết định hành chính có vai trò quan trọng trong việc chuyển tải chủ trương, chính sách lãnh đạo của Đảng vào trong quản lí hành chính nhà nước, với

tư cách là một công cụ điều chỉnh trực tiếp, chi tiết các hoạt động của xã hội thì quyết định hành chính phải thể chế hóa quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước, một mặt bảo đảm cho sự phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, mặt khác tích cực mở rộng dân chủ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ của công dân, nhờ đó mà những chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước được thực thi có hiệu quả hơn, tạo ra sự biến đổi lớn lao và tích cực trong đời sống xã hội

Quyết định hành chính được ban hành nhằm để thực hiện nhiệm vụ thực thi pháp luật, truyển tải luật vào cuộc sống, luật và các văn bản khác có liên quan chỉ thực sự đi vào đời sống và phát huy được tác dụng của mình khi chúng được cụ thể hóa và chi tiết hóa bằng các quyết định hành chính, nếu như luật không được cụ thể hóa, chi tiết hóa thì không chỉ làm chậm quá trình đưa luật vào đời sống mà còn gây ra những hậu quả xấu cho các quan hệ xã hội không được điều chỉnh một cách đúng đắn và kịp thời

c, Quy định quy tắc xử sự để điều chỉnh các mối quan hệ phát sinh trong các lĩnh vực quản lí hành chính nhà nước

Để duy trì trật tự xã hội đòi hỏi phải có quyết định hành chính để điều chỉnh các mối quan hệ phát sinh trong những hoàn cảnh, điều kiện nhất định trong lĩnh vực quản lí hành chính nhà nước Nhìn chung, số lượng của các quyết định hành chính ngày càng nhiều và chiếm tỉ trọng lớn trong số các quyết định của pháp luật, các quyết định pháp luật đã bao quát được một phạm vi rộng lớn các quan hệ xã hội cần điều chỉnh, chất lượng của các quyết định hành chính ngày càng được nâng cao, đáp ứng được các nhu cầu của thực tiễn quản lí, góp phần tích cực vào việc tăng cường pháp chế, ổn định, phát triển của xã hội

d, Giải quyết các công việc cụ thể phát sinh trong hoạt động quản lí hành chính nhà nước

Để giải quyết các vấn đề cụ thể phát sinh trong hoạt động quản lí thì nhu cầu trong việc ban hành ra các quyết định hành chính của các chủ thể có thẩm quyền ngày càng quan trọng, đặc biệt là các quyết định hành chính mang tính chất cá biệt, bởi nó là căn cứ để phát sinh, thay đổi, chấm dứt một quan hệ pháp luật hành chính

cụ thể, hướng cho các chủ thể pháp luật hành chính thực hiện được những quyền

và nghĩa vụ trên các lĩnh vực đời sống xã hội Nếu không có hoạt động ban hành quyết định hành chính cá biệt thì khi đó pháp luật chỉ là khung pháp lí tĩnh, nhiều trường hợp pháp luật không thực hiện được, quyết định hành chính cá biệt được ban hành trên cơ sở của quyết định hành chính chủ đạo và quyết định hành chính quy phạm nhằm mục đích để các chủ thể có thẩm quyền giải quyết công việc cụ thể trên từng lĩnh vực quản lí hành chính nhà nước

Bên cạnh đó, các quyết định hành chính còn mang tính bắt buộc đối với mọi

cá nhân, tổ chức cho nên trong những trường hợp nhất định họ phải làm theo nhằm đưa ra các chuẩn mực ứng xử và điều chỉnh các hành vi xử sự theo mong muốn nhằm thiết lập trật tự xã hội ổn định, các biện pháp chế tài của luật hành chính

không chỉ mang tính chất để trừng trị người vi phạm mà quan trọng hơn là nó tác dụng trong việc răn de, phòng ngừa người vi phạm, ngăn chặn hành vi mới, nhờ đó

mà trật tự xã hội được đảm bảo

III, THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ PHƯƠNG HƯỚNG NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA QUYẾT ĐỊNH HÀNH CHÍNH TRONG QUẢN LÍ HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC

1, Thực trạng ban hành quyết định hành chính trong quản lí hành chính nhà nước giai đoạn hiện nay

a, Những mặt tích cực của quyết định hành chính hiện nay

Một là, quyết định hành chính được ban hành kịp thời với chất lượng tốt,

giúp cho việc giải quyết các vấn đề phát sinh trong lĩnh vực quản lí hành chính nhà nước diễn ra nhanh chóng và có hiệu quả cao

Hai là, chất lượng của quyết định hành chính ngày càng được nâng cao, thể

hiện trong hình thức, nội dung phù hợp, tình trạng ban hành các quyết định hành chính trái pháp luật, không đúng thẩm quyền, hoặc là không được thực thi trên thực tiễn ngày càng giảm bớt

Ba là, các quyết định hành chính khi ban hành đã kịp thời thể chế hóa, cụ thể

hóa những chủ trương chính sách của Đảng, nhà nước cùng với luật, pháp lệnh và các văn bản pháp luật khác có liên quan phù hợp với nhu cầu của xã hội, từ đó góp phần triển khai có hiệu quả các chính sách phát triển kinh tế, xã hội, đáp ứng nhu cầu trong cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế, ví dụ: Nghị định của Chính Phủ số 171/2013/NĐ – CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt [1]

Bốn là, hoạt động ban hành quyết định hành chính cá biệt trong thời gian

qua của nhiều cấp chính quyền khi giải quyết những vấn đề chung rất hợp với lòng dân, thể hiện được bản chất của nhà nước dân chủ của dân, do dân, vì dân Củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và nhà nước

b, Những mặt hạn chế còn tồn tại của quyết định hành chính hiện nay

Một là, các quyết định hành chính hiện nay đang trong tình trạng “vừa thừa”, “vừa thiếu”, nhiều vấn đề xã hội tuy chưa đặt ra nhu cầu phải có những quy

định điều chỉnh có tính chất pháp lí nhưng vẫn ban hành, hay trong một số lĩnh vực, quan hệ xã hội mặc dù cần phải có sự điều chỉnh kịp thời thì lại không ban hành hoặc ban hành những quyết định không chi tiết khiến cho hoạt động quản lí hành chính trở nên lỏng lẻo Ví dụ: Quyết đinh số 26/UB- TP Hà Nội 3/2003 quy định về thời gian hoạt động của các phương tiện vận tải Kết quả thực hiện đã làm cho nhiều phương tiện giao thông không thể hoạt động theo các quy định Chỉ sau

2 ngày thực hiện đã phải tạm đình chỉ và sửa đổi.[2]

Hai là, tình trạng thiếu đồng bộ, thiếu thống nhất về nội dung giữa các quyết

định hành chính còn khá nhiều, nhiều văn bản công bố sau có nhiều điểm mâu thuẩn với các văn bản trước đó ban hành, tình trạng chồng chéo, trùng lặp giữa các quyết định hành chính còn khá phổ biến, từ đó gây nhiều khó khăn cho việc áp dụng, thống nhất đồng bộ các quyết định hành chính trên thực tế

Ba là, Tình trạng ban hành ra các quyết định hành chính trái pháp luật,

không đúng thẩm quyền, xâm phạm đến quyền và lợi ích trực tiếp của công dân vẫn còn tồn tại, gây bất lợi trong hoạt động quản lí hành chính nhà nước Ví dụ: Ngày 23/4/2008, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GĐ&ĐT) đã ban hành Thông tư số 22/2008/TT-BGDĐT hướng dẫn về tiêu chuẩn, quy trình, thủ tục và hồ sơ xét tặng danh hiệu Nhà giáo nhân dân, Nhà giáo ưu tú (gọi tắt là Thông tư 22) Tuy nhiên,