Đề bài 2: Năm 1998 chị L và anh H đăng kí kết hôn và có hai con chung là cháu C và cháu T. Năm 2007, chị L bị lao màng lão và chữa trị không khỏi. Năm 2011, trên cơ sở kết quả khám chữa bệnh của chị L, Toà án có quyết định tuyên bố chị mất năng lực hành vi dân sự. Trong thời gian chị L bị bệnh, anh H mặc dù là chồngnhưng không chăm lo quan tâm tới vợ mà còn chung sốngvới người khác và có con riêng là cháu X (sinh năm 2009). Mẹ chị L đã có đơn xin thay đổi người giám hộ đương nhiên từ 2011 cho đến nay, tuy nhiên vẫn không có cơ quan nhà nước nào giải quyết cho bà” Câu hỏi a) Xác định các điều kiện của người giám hộ cho chị L; b) Nêu các quy định của pháp luật về xác định người giám hộ đương nhiên và thay đổi người giám hộ; c) Hãy tư vấn cho mẹ chị L trong tình huống trên để bảo vệ quyền lợi của chị L. d) So sánh quy định về giám hộ của BLDS 2005 với BLDS 2015 và đánh giá về những điểm mới của BLDs 2015 trong việc bảo vệ quyền lợi của người được giám hộ. Nếu có bất cập thì đề xuất kiến nghị hoàn thiện pháp luật.
Trang 1Đề bài 2:
Năm 1998 chị L và anh H đăng kí kết hôn và có hai con chung là cháu C và cháu T Năm 2007, chị L bị lao màng lão và chữa trị không khỏi Năm 2011, trên
cơ sở kết quả khám chữa bệnh của chị L, Toà án có quyết định tuyên bố chị mất năng lực hành vi dân sự
Trong thời gian chị L bị bệnh, anh H mặc dù là chồngnhưng không chăm lo quan tâm tới vợ mà còn chung sốngvới người khác và có con riêng là cháu X (sinh năm 2009) Mẹ chị L đã có đơn xin thay đổi người giám hộ đương nhiên từ
2011 cho đến nay, tuy nhiên vẫn không có cơ quan nhà nước nào giải quyết cho bà”
Câu hỏi
a) Xác định các điều kiện của người giám hộ cho chị L;
b) Nêu các quy định của pháp luật về xác định người giám hộ đương nhiên
và thay đổi người giám hộ;
c) Hãy tư vấn cho mẹ chị L trong tình huống trên để bảo vệ quyền lợi của chị L
d) So sánh quy định về giám hộ của BLDS 2005 với BLDS 2015 và đánh giá về những điểm mới của BLDs 2015 trong việc bảo vệ quyền lợi của người được giám hộ Nếu có bất cập thì đề xuất kiến nghị hoàn thiện pháp luật
Trang 2Hiện nay vấn đề người giám hộ cho người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự là vấn đề được nhiều người quan tâm vì nó liên quan trực tiếp đến việc chăm sóc, bảo vệ quyền, lợi ích của người chưa thành niên người mất năng lực hành vi dân sự Chọn nhầm người giám hộ sẽ ảnh hưởng đến lợi ích của người được giám hộ hay nghiêm trọng hơn là ảnh hưởng tới quyền của người được giám hộ sau này Nhận thấy tầm quan trọng của việc giám
hộ nhóm chúng em xin chọn vụ việc số để tìm hiểu và giải quyết
NỘI DUNG Câu a: Chị L bị phát hiện bị lao màng não và chữa trị không khỏi Trên cơ sở
kết quả khám bệnh của chị mà tòa án đã tuyên bố chị mất năng lực hành vi dân sự vào năm 2011 Như vậy, chị L có đủ điều kiện để được giám hộ Cá nhân giám hộ cho chị L cần phải đảm bảo các điều kiệnvề cá nhân làm người giám hộ theo Điều
60 BLDS 2005:
1. Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ;
2. Có tư cách đạo đức tốt; không phải là người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc người bị kết án nhưng chưa được xoá án tích về một trong các tội cố
ý xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm,tài sản của người khác;
3. Có điều kiện cần thiết bảo đảm thực hiện việc giám hộ
Câu
b: Các quy định của pháp luật về xác định người giám hộ đương nhiên
được quy định tại điều 62 BLDS năm 2005 như sau:
1 Trong trường hợp vợ mất năng lực hành vi dân sự thì chồng là người giám hộ; nếu chồng mất năng lực hành vi dân sự thì vợ là người giám hộ.
2 Trong trường hợp cha và mẹ đều mất năng lực hành vi dân sự hoặc một người mất năng lực hành vidân sự, còn người kia không đủ điều kiện làm ngườigiám hộ thì người con cả là người giám hộ; nếungười con cả không có đủ điều kiện là người giám hộthì người con tiếp theo là người giám hộ.
3 Trong trường hợp người thành niên mất năng lực hành vi dân sự chưa có
vợ, chồng, con đều không cóđủ điều kiện làm người giám hộ thì cha, mẹ là ngườigiám hộ.
Các quy định của pháp luật về thay đổi người giám hộ được quy định tại điều
70 BLDS năm 2005như sau:
1 Người giám hộ được thay đổi trong các trường hợp sau đây:
Trang 3a Người giám hộ không còn đủ các điều kiện quy định tại điều 60 của bộ luật này;
b Người giám hộ là cá nhân chết hoặc bị Tòa án tuyên bố mất tích, tổ chức làm giám hộ chấm dứt hoạt động;
c Người giám hộ vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ giám hộ;
d Người giám hộ đề nghị được thay đổi và có người khác nhận làm giám hộ.
2 Trong trường hợp thay đổi người giám hộ đương nhiên thì những người được quy định tại điều 61 vàđiều 62 của bộ luật này là người giám hộ đương nhiên; nếu không có người giám hộ đương nhiên thì việc cử người giám hộ được thực hiện theo quy định tại điều 63 của bộ luật này.
3 Thủ tục thay đổi người giam hộ được cử được thực hiện theo quy định tại điều 64 và điều 71 của bộ luật này.
Câu c: Năm 2011, trên cơ sở kết quả khám chữa bệnh của chị L, Tòa án có
Quyết định tuyên bố chị mất năng lực hành vi dân sự Theo Khoản 1 Điều 62 BLDS có quy định về người giám hộ đương nhiên thì chồng chị L sẽ là người giám hộ đương nhiên cho chị.Tuy nhiên trong trường hợp trên, chồng chị L đã có những vi phạm nghiêm trọng đến nghĩa vụ của người giám hộ đối với người được giám hộ mất năng lực hành vi dân sự (Điều 67 BLDS 2005) Vì vậy, người giám sát việc giám hộ cho chị L (mẹ chị L) có thể yêu cầu thay đổi người giám hộ (Khoản 1 Điều 70 BLDS 2005)
Tuy nhiên, trong quá trình làm đơn đề nghị thay đổi người giám hộ, không
có cơ quan nhà nước nào giải quyết cho mẹ chị L. Để bảo vệ quyền lợi của mình cũng như cho con gái, mẹ chị L cần:
Đảm bảo thủ tục đăng ký thay đổi người giám hộ đúng thủ tục
- Người đăng ký thay đổi chấm dứt quyền giám hộ nộp hồ sơ trực tiếp tại bộ phận tiếp nhận và trả kết quả hồ sơ hành chính - Thuộc UBND cấp xã, phường, thị trấn
- Thành phần, số lượng hồ sơ cần phải nộp
- Mẫu khai, tờ khai đúng thủ tục
Yêu cầu, thương lượng với chồng chị L về việc làm đơn ly hôn đối với người mất năng lực hành vi dân sự
Với quyết định của tòa án về việc mất năng lực hành vi dân sự của chị L, chồng chị sẽ làm thủ tục ly hôn bao gồm:
- Đơn xin ly hôn
- Giấy đăng ký kết hôn
Trang 4- Bản sao chứng minh thư nhân dân
- Các tài liệu chứng minh địa chỉ cư trú của các bên
- Quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự
Khi có đủ các điều kiện, Tòa án nhân dân sẽ không tiến hành hòa giải mà sẽ tiến hành giải quyết ly hôn theo thủ tục chung Do chị L bị mất năng lực hành vi dân sự, nên Tòa án sẽ tiến hành chỉ định người giám hộ mới cho chị Theo Khoản
3 Điều 62 BLDS thì mẹ (hoặc cha) chị L sẽ là người giám hộ
Trong trường hợp cơ quan hành chính vẫn cố tình không giải quyết cho lợi ích hợp pháp của chị L thì mẹ chị L có thể làm đơn khiếu nại hoặc khởi kiện vụ án hành chính đối với cơ quan hành chính nhà nước mà mẹ chị L đã yêu cầu thay đổi người đại diện đương nhiên của con mình
Câu d:
Nhìn chung quy định về giám hộ trong BLDS 2015 và BLDS 2005 vẫn có một số điểm giống nhauvề đối tượng được giám hộ ; về điều kiện của cá nhân làm người giám hộ;về giám sát việc giám hộ;về thay đổi người giám hộ;về quyền của người giám hộ;
Điểm mới của BLDS 2015 so với BLDS 200 về giám hộ như sau:
Giám hộ (Căn cứ Điều 46 Bộ luật dân sự 2015)
Điều 46 của BLDS 2015 đã có sự thay đổi đối với Điều 58 BLDS 2005.Quy định cụ thể về việc giám hộ, đồng thời, thay cụm từ “tổ chức” thành “pháp nhân” tại quy định sau:
- Giám hộ là việc cá nhân, pháp nhân được luật quy định, được Ủy ban nhân
dân cấp xã cử, được Tòa án chỉ định hoặc người có năng lực hành vi dân sự đầy
đủ lựa chọn người giám hộ cho mình (gọi chung là người giám hộ) để thực hiện việc chăm sóc, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, người mấtnăng lực hành vi dân sự , người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi (gọi chung là người được giám hộ)
Bổ sung thêm đối tượng được giám hộ (Căn cứ Điều 47 BLDS 2015)
- Người chưa thành niên có cha, mẹ nhưng cha, mẹ đều có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi
- Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi
Quy định cụ thể về người giám hộ(Căn cứ Điều 48 BLDS 2015)
- Cá nhân, pháp nhân có đủ điều kiện quy định được làm người giám hộ
- Trường hợp người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ lựa chọn người giám hộ cho mình thì khi họ ở tình trạng cần được giám hộ, cá nhân, pháp nhân được lựa
Trang 5chọn là người giám hộ nếu người này đồng ý Việc lựa chọn người giám hộ phải được lập thành văn bản có công chứng hoặc chứng thực
- Việc giám hộ không chỉ được thực hiện bởi cá nhân: “Một cá nhân, pháp nhân có thể giám hộ cho nhiều người.”
Điều kiện của cá nhân làm người giám hộ (Căn cứ Điều 49 BLDS 2015)
Bổ sung điều kiện cần thiết của một cá nhân làm người giám hộ:
- Không phải là người bị Tòa án tuyên bố hạn chế quyền đối với con chưa thành niên.
Quy định điều kiện của pháp nhân làm người giám hộ (Căn cứ Điều 50
BLDS 2015)
Trước đây, BLDS 2005 quy định chỉ có cá nhân mới được phép làm người giám hộ, BLDS 2015 mở rộng việc giám hộ không chỉ là cá nhân mà còn là pháp nhân.Pháp nhân có đủ các điều kiện sau có thể làm người giám hộ:
- Có năng lực pháp luật dân sự phù hợp với việc giám hộ
- Có điều kiện cần thiết để thực hiện quyền, nghĩa vụ của người giám hộ
Người giám hộ đương nhiên của người chưa thành niên (Căn cứ Điều
52 BLDS 2015)
Về cơ bản, không thay đổi bản chất nội dung, tuy nhiên, bổ sung một số từ ngữ làm rõ nghĩa: bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột hoặc dì ruột
Bổ sung nghĩa vụ của người giám hộ đối với người có khó khăn trong
nhận thức, làm chủ hành vi (Căn cứ Điều 57 Bộ luật dân sự 2015)
- Chăm sóc, bảo đảm việc điều trị bệnh cho người được giám hộ
- Đại diện cho người được giám hộ trong các giao dịch dân sự
- Quản lý tài sản của người được giám hộ
- Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ
Quyền của người giám hộ (Căn cứ Điều 58 Bộ luật dân sự 2015)
Phân định rạch ròi quyền của người giám hộ của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự và người giám hộ của người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi:
- Đối với người giám hộ của người chưa thành niên, người mất năng lực hành
vi dân sự có các quyền sau:
+ Sử dụng tài sản của người được giám hộ để chăm sóc, chi dùng cho những nhu cầu thiết yếu của người được giám hộ
Trang 6+ Được thanh toán các chi phí hợp lý cho việc quản lý tài sản của người được giám hộ
+ Đại diện cho người được giám hộ trong việc xác lập, thực hiện giao dịch dân
sự và thực hiện các quyền khác theo quy định pháp luật nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ
- Đối với người giám hộ của người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi có quyền theo quyết định của Tòa án trong số các quyền sau:
+ Sử dụng tài sản của người được giám hộ để chăm sóc, chi dùng cho những nhu cầu thiết yếu của người được giám hộ
+ Được thanh toán các chi phí hợp lý cho việc quản lý tài sản của người được giám hộ
+ Đại diện cho người được giám hộ trong việc xác lập, thực hiện giao dịch dân
sự và thực hiện các quyền khác theo quy định pháp luật nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ
Thay đổi người giám hộ (Căn cứ Điều 60 Bộ luật dân sự 2015)
Thêm trường hợp được thay đổi người giám hộ:
- Người giám hộ là cá nhân bị Tòa án tuyên bố hạn chế năng lực hành vi dân
sự, có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hànhvi, mất năng lực hành vi dân sự
- Thủ tục thay đổi người giám hộ không thực hiện theo BLDS 2015 mà thực hiện theo quy định pháp luật về hộ tịch
Chấm dứt việc giám hộ (Căn cứ Điều 62 BLDS 2015)
- Thêm cụm từ “là người chưa thành niên” vào trường hợp chấm dứt việc giám
hộ bên cạnh các trường hợp quy định tại BLDS 2005:
Cha, mẹ của người được giám hộ là người chưa thành niên đã có đủ điều kiện
để thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình
* Hậu quả chấm dứt việc giám hộ (Căn cứ Điều 63 BLDS 2015)
- Bổ sung các nội dung sau:
+ Trường hợp người được giám hộ đã có năng lực hành vi dân sự đầy đủ thì trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày chấm dứt việc giám hộ, người giám hộ thanh toán tài sản với người được giám hộ, chuyển giao quyền, nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch dân sự vì lợi ích của người được giám hộ cho người được giám hộ + Trường hợp chấm dứt việc giám hộ do cha, mẹ của người được giám hộ là người chưa thành niên đã có đủ điều kiện để thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình, người được giám hộ được nhận làm con nuôi thì trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày chấm dứt việc giám hộ, người giám hộ thanh toán tài sản và chuyển giao
Trang 7quyền, nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch dân sự vì lợi ích của người được giám hộ cho cha, mẹ của người được giám hộ
+ Việc thanh toán tài sản và chuyển giao quyền, nghĩa vụ quy định được lập thành văn bản với sự giám sát của người giám sát việc giám hộ
- Trường hợp người được giám hộ chết thì trong thời hạn 03 tháng, kể từ ngày chấm dứt việc giám hộ, người giám hộ thanh toán tài sản với người thừa kế hoặc giao tài sản cho người quản lý di sản của người được giám hộ, chuyển giao quyền, nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch dân sự vì lợi ích của người được giám hộ cho người thừa kế của người được giám hộ Nếu hết thời hạn đó mà chưa xác định được người thừa kế thì người giám hộ tiếp tục quản lý tài sản của người được giám hộ cho đến khi tài sản được giải quyết theo quy định pháp luật về thừa kế và thông báo cho Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người được giám hộ
Qua việc so sánh tìm ra điểm giống nhau và khác nhau giữa những quy định
về người giám hộ trong BLDS 2005 với BLDS 2015 ta có thể thấy BLDS 2015 quy định rõ ràng hơn về người giám hộ và có nhiều điểm mới bổ sung để phù hợp với điều kiện hiện tại khắc phục những bất cập của BLDS 2005 cũng như nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật Tuy nhiên vẫn còn một số điểm chưa được khắc phục triệt để và chúng tôi xin đưa ra những quan điểm của mình nhằm hoàn thiện pháp luật như sau:
Đánh giá những bất cập, hạn chế trong quy định về giám hộ
* Về Người giám hộ đương nhiên của người chưathành niên:
Khoản 1 - Điều 61 BLDS 2005 quy định: “Trong trường hợp anh ruột, chị
ruột không có thoả thuận khác thì anh cả hoặc chị cả là người giám hộ của em chưa thành niên; nếu anh cả hoặc chị cả không có đủ điều kiện làm người giám
hộ thì anh, chị tiếp theo làngười giám hộ” Quy định này có vẻ phù hợp với tư
duy, tâm lý của người Việt Nam là theo thứ bậc trong gia đình Tuy nhiên trong thực tế, không hiếm trường hợp người em chưa thành niên đang sống và được người anh, chị thứ chăm sóc, nuôi dưỡng, còn người anh, chị cả vì nhiều lý do khác không thể chăm sóc em chưa thành niên Bản chất của việc giám hộ là chăm sóc, bảo vệ quyền lợi của người được giám hộ Như vậy vấn đề đặt ra là ai đang quan tâm chăm sóc cho người em chưa thành niên chứ không nhất thiết phải là anh, chị cả
* Về người giám hộ đương nhiên của người mất năng lực hành vi dân sự:
+ Khoản 1 - Điều 62 BLDS 2005 quy định: “Trong trường hợp vợ mất năng
lực hành vi dân sự thì chồng là người giám hộ; nếu chồng mất năng lực hành vi dân sự thì vợ là người giám hộ” Nhìn chung, quy định như vậy là phù hợp,
nhưng trong một số trườnghợp cụ thể lại rất khó giải quyết theo luật Vì khi một bên là chồng (hoặc vợ) muốn ly hôn với người kia (bị mất năng lực hành vi dân sự) thì việc để người chồng(hoặc vợ) làm người giám hộ cho bên kia sẽ không bảo vệ được quyền lợi của bên mất năng lực hành vidân sự
Trang 8+ Khoản 2 - Điều 62 BLDS 2005 quy định: “Trong trường hợp cha và mẹ đều
mất năng lực hành vi dân sự hoặc một người mất năng lực hành vi dân sự, còn người kia không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì người con cả là người giám hộ; nếu người con cả không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì người con tiếp theo là người giám hộ” Quy định này bất hợp lý ở chỗ người con cả
chưa hẳn đã là người thương yêu, có hiếu, quan tâm, chăm sóc, nuôidưỡng, có trách nhiệm với cha, mẹ
* Về Việc cử người giám hộ:
Điều 63 BLDS 2005 và Nghị định số 158/2005/NĐ-CP ngày 27/12/2005 của Chính phủ Về đăng ký và quản lý hộ tịch đã có hướng dẫn, quy định về các trường hợp cử người giám hộ, về trình tự, thủ tục cử người giám hộ… nhưng một
số UBND xã, phường một phần không am hiểu quy định của pháp luật,phần vì không có cá nhân hoặc tổ chức tự nguyện, đồng ý nhận giám hộ nên địa phương rất ngại, không hợp tác với Tòa án trong việc cử người giám hộ cho người mất năng lực hành vi dân sự, dẫn đến việc Tòa án không thể giải quyết được vụ án
Từ những phân tích trên, chúng tôi xin có những đề xuất, kiến nghị sau
1 Điều 60: Đề nghị bổ sung thêm điều kiện: Quyền lợi của người giám hộ và người được giám hộ khôngmâu thuẫn nhau
2 Điều 62:
- Khoản 1: Nên quy định là cha, mẹ, hoặc con đã thành niên của người mất năng lực hành vi dân sự là người giám hộ đương nhiên hoặc là giám hộ cử
- Khoản 2: Nên sửa lại là người con trực tiếp nuôi dưỡng cha mẹ là người giám
hộ đương nhiên của cha,mẹ mất năng lực hành vi dân sự
3 Điều 63: Luật cần quy định cụ thể hơn về nghĩa vụ, trách nhiệm của chính quyền cơ sở phải thực hiện việc cử người giám hộ theo yêu cầu của Tòa án
KẾT THÚC
Việc chọn người giám hộ rất quan trọng cần được quan tâm để lợi ích của người được giám hộ được bảo đảm Trong vụ việc trên nếu cứ để anh H- một người chồng thiếu trách nhiệm, ngoại tình, có con riêng là người không có tư cách đạo đức tốt là người giám hộ cho chị L thì sức khoẻ của chị L sẽ không được chăm sóc tốt, quyền và lợi ích hợp pháp của chị sẽ bị ảnh hưởng nên cần thiết thay đổi người giám hộ cho chị để bảo vệ lợi ích cho chị Trên đây là những tìm hiểm của nhóm chúng em về vụ việc Kính mong thầy (cô) góp ý
Chúng em xin chân thành cảm ơn!
Trang 9MỤC LỤC
NỘI DUNG
Trang 10DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Giáo trình luật dân sự, trường đại học Luật Hà Nội,
2 Bộ luật dân sự 2005;
3 Bộ luật dân sự 2015;
4 Thủ tục thay đổi người giám hộ đương nhiên - Công ty TNHH Luật Dương Gia;
5 Thủ tục đăng ký, chấm dứt quyền giám hộ - Ủy ban nhân dân thành phố
Hà Nội;
6 Thủ tục ly hôn với người mất năng lực hành vi dân sự - Công ty luật Minh Gia;
7.