Bài hình sự tình huống Thắng (22 tuổi, trú huyện Khoái Châu, Hưng Yên) là tài xế xe tải, có xích mích với phụ lái là Toán (37 tuổi, cùng quê)

Thắng (22 tuổi, trú huyện Khoái Châu, Hưng Yên) là tài xế xe tải, có xích mích với phụ lái là Toán (37 tuổi, cùng quê). Ngày 26102011, khi xe đến địa phận Thanh Hóa thì Thắng và Toán cãi nhau gay gắt. Thắng đuổi Toán xuống xe, Toán đuổi theo và bám vào cửa xe (phía bên Thắng đang cầm lái). Thắng xô mạnh cửa xe làm Toán ngã xuống đường, Toán bị xe cán qua người. Chạy thêm chừng 300 m, Thắng bỏ xe, chạy trốn. Toán bị dập nát hai chân và chết. Tội phạm mà Thắng đã thực hiện được quy định tại khoản 2 Điều 93 BLHS. I, Cấu thành tội phạm được quy định tại Khoản 2 điều 93 BLHS là CTTP cơ bản tăng nặng hay giảm nhẹ của tội giết người ? Tại sao

ĐẶT VẤN ĐỀ

Pháp luật hình sự là một trong những công cụ sắc bén, hữu hiệu của nhà nước để đấu tranh, phòng ngừa và chống tội phạm, góp phần đắc lực vào việc bảo

vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, bảo đảm cho công dân được sống trong môi trường xã hội lành mạnh Đặc biệt, pháp luật hình sự Việt Nam luôn luôn chú trọng bảo vệ sức khỏe, tính mạng của con người Tuy nhiên, trong thực tế xã hội hiện nay cho thấy, cùng với

sự phát triển của xã hội, nhất là trong giai đoạn thời kì kinh tế nước ta hội nhập với kinh tế thế giới thì các loại tội phạm nói chung cũng như cũng như tội giết người nói riêng càng trở nên phức tạp hơn Nhận thức được tầm quan trọng của việc phòng chống tội phạm, dựa trên kiến thức về lí luận, thực tiễn và để đi sâu tìm hiểu

rõ hơn về vấn đề này, em đã mạnh dạn chọn đề tài số 3 làm bài tập lớn học kì môn Luật hình sự Việt Nam

Do kiến thức lí luận và thực tế còn hạn chế nên bài viết không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự chỉ bảo của các thầy cô để bài viết của em được hoàn thiện hơn Em xin chân thành cảm ơn

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ Tình huống:

Thắng (22 tuổi, trú huyện Khoái Châu, Hưng Yên) là tài xế xe tải, có xích mích với phụ lái là Toán (37 tuổi, cùng quê) Ngày 26/10/2011, khi xe đến địa phận Thanh Hóa thì Thắng và Toán cãi nhau gay gắt Thắng đuổi Toán xuống xe, Toán đuổi theo và bám vào cửa xe (phía bên Thắng đang cầm lái) Thắng xô mạnh cửa xe làm Toán ngã xuống đường, Toán bị xe cán qua người

Chạy thêm chừng 300 m, Thắng bỏ xe, chạy trốn Toán bị dập nát hai chân và chết Tội phạm mà Thắng đã thực hiện được quy định tại khoản 2 Điều 93 BLHS

I, Cấu thành tội phạm được quy định tại Khoản 2 điều 93 BLHS là CTTP cơ bản tăng nặng hay giảm nhẹ của tội giết người ? Tại sao

Cấu thành tội phạm được quy định tại khoản 2 điều 93 của BLHS là cấu thành tội phạm cơ bản của tội giết người

Khoản 2 điều 93 BLHS quy định:

“Phạm tội không thuộc các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, thì bị phạt tù từ bảy năm đến mười lăm năm”.

Sở dĩ có thể khẳng định như trên vì:

Theo từ điển giải thích thuật ngữ luật học thì cấu thành tội phạm cơ bản là tổng hợp những dấu hiệu cần và đủ, đặc trưng cho từng loại tội phạm cụ thể được quy định trong luật, nó vừa phản ánh được đầy đủ tính nguy hiểm của một loại tội phạm vừa cho phép phân biệt giữa loại tội phạm này với loại tội phạm khác

Cấu thành tội phạm cơ bản của hành vi giết người được hiểu là hành vi tước đoạt tính mạng của người khác một cách trái pháp luật Tức là hành vi này đã mang đầy đủ dấu hiệu cần và đủ, đặc trưng của tội giết người, phản ánh được đầy

đủ tính nguy hiểm của tội phạm, đồng thời cũng phân biệt nó với tội phạm khác

Từ đó ta có thể thấy khoản 2 điều 93 BLHS là cấu thành tội phạm cơ bản của tội giết người, bởi cấu thành tội phạm ở khoản 2 điều 93 BLHS chỉ có một dấu hiệu duy nhất đó là giết người ( tước đoạt tính mạng của người khác một cách trái pháp luật ) chứ không thấy xuất hiện bất cứ một dấu hiệu phản ánh những tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự một cách đáng kể

Đối chiếu với quy định tại khoản 1điều 93 BLHS thì chúng ta có thể thấy được ngoài những dấu hiệu của cấu thành tội phạm cơ bản thì còn có các dấu hiệu

tăng nặng trách nhiệm hình sự một cách đáng kể như: giết nhiều người, giết trẻ em, giết phụ nữ mà biết là có thai như vậy khoản 1 chính là cấu thành tội phạm tăng nặng vì cấu thành tội phạm tăng nặng là cấu thành tội phạm mà trong đó mô tả những trường hợp phải tăng nặng trách nhiệm hình sự một cách đáng kể so với trường hợp bình thường của một loại tội Đó là tổng hợp những dấu hiệu của cấu thành tội phạm cơ bản với dấu hiệu phản ánh những tình tiết tăng nặng TNHS một cách đáng kể

Bên cạnh đó khung hình phạt cao nhất tại khoản 2 điều 93 của BLHS là 15 năm tù, trong khi đó khung hình phạt cao nhất tại khoản 1 lại là tử hình, từ đó cho thấy các nhà làm luật đã thiết kế điều 93 của BLHS về tội giết người tương đối đặc biệt hơn so với các điều luật khác trong phần tội phạm Theo đó nếu như không có

16 tình tiết tăng nặng tại các điểm từ a đến điểm q của khoản 1 thì người phạm tội chỉ bị xử phạt theo khoản 2 điểu 93 của BLHS

Do đó, ta có thể khẳng định rằng, khoản 2 điều 93 BLHS là cấu thành tội phạm cơ bản của tội giết người

II, Lỗi của thắng trong trường hợp này là gì? Tại sao

Lỗi là thái độ tâm lí của con người đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội của mình và đối với hậu qủa do hành vi đó gây ra được biểu hiện dưới hình thức cố ý hoặc vô ý

Lỗi của Thắng trong trường hợp này được xác định là lỗi cố ý gián tiếp Vì: Theo khoản 2 điều 9 của BLHS quy định : “ Người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước được hậu quả của hành vi

đó có thể xảy ra, tuy không mong muốn nhưng vẫn có ý thức để mặc cho hậu quả xảy ra”.

Phân tích định nghĩa này, ta có thể rút ra được những dấu hiệu sau của lỗi cố

ý gián tiếp như sau:

Thứ nhất, xét về lí trí:

Người thực hiện lỗi cố ý gián tiếp đều nhận thức được rõ hành vi của mình

là gây ra nguy hiểm cho xã hội, thấy trước được hành vi đó của mình có thể gây ra hậu qủa nguy hiểm cho xã hội Người thực hiện hành vi phạm tội trong cố ý gián tiếp thì việc nhận thức hậu quả xảy ra chỉ ở dạng phán đoán, có nghĩa là hậu quả có thể xảy ra hoặc cũng có thể nó sẽ không xảy ra

Trong trường hợp này, Toán đuổi theo và bám vào cửa xe trong khi phía bên trong xe thì Thắng vẫn đang cầm lái, sau đó Thắng xô mạnh cửa xe làm Toán ngã xuống đường, hành vi xô mạnh cửa xe làm Toán ngã xuống đường bản thân Thắng biết được hành vi của mình có thể gây ra nguy hiểm cho Toán, thậm chí có thể gây

ra chết người đối với Toán, nhưng việc có thể gây ra chết người đối với Toán thì chỉ nằm trong phán đoán của Thắng, tức là Thắng không chắc chắn hậu quả là Toán

sẽ bị xe cán qua người dập nát hai chân và chết mà chỉ phán đoán rằng có thể là Toán sẽ bị xe cán qua người và chết hoặc cũng có thể là không

Thứ hai, xét về mặt ý chí:

Người phạm tội khi thực hiện hành vi phạm tội với lỗi cố ý gián tiếp thì ý thức phạm tội luôn ở trạng thái muốn ra sao cũng được, hậu quả thế nào cũng chấp nhận Hậu quả nguy hiểm cho xã hội mà người phạm tội đã thấy trước không phù hợp với mục đích của họ, người phạm tội thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội

là nhằm mục đích khác, vì vậy để đạt được mục đích này mà người phạm tội tuy không mong muốn nhưng có ý thức để mặc đối với hậu quả nguy hiểm cho xã hội

của hành vi của mình mà họ đã thấy trước Chính vì lẽ đó mà yếu tố “ mong muốn

” hoặc “ không mong muốn ” cho hậu quả xảy ra là điểm khác nhau cơ bản, rõ nét

về mặt ý chí của người phạm tội khi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội với lỗi cố ý trực tiếp hoặc lỗi cố ý gián tiếp Theo đó thì ở lỗi cố ý gián tiếp người phạm tội luôn ở trạng thái tuy không mong muốn cho hậu quả xảy ra nhưng có ý thức bỏ mặc cho hậu quả xảy ra, hậu quả có xảy ra hay không đều không có ý nghĩa gì, không xảy ra cũng được và nếu có xảy ra thì cũng chấp nhận

Như vậy, ở trường hợp trên Thắng đã xô mạnh cửa xe làm Toán ngã xuống đường, khi xô mạnh như vậy, Thắng nhận thức được rằng hành vi xô mạnh cửa xe

là rất nguy hiểm và có thể làm cho Toán chết Nhưng do bực tức vì cãi nhau trước

đó nên Thắng vẫn cứ xô mạnh cửa xe muốn như thế nào cũng được, hậu quả có xảy ra như thế nào thì Thắng cũng chấp nhận, mặc dù không muốn Toán chết nhưng nếu mà Toán có chết thì Thắng cũng chấp nhận hậu quả đó

Từ những căn cứ trên, ta có thể khẳng định rằng lỗi của Thắng trong trường hợp này là lỗi cố ý gián tiếp

III, Phát biểu sau đây về vụ án đúng hay sai? Hãy giải thích: Nếu thắng không bỏ trốn mà đến ngay cơ quan công an gần nhất đề khai báo thì sẽ được coi là tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội

Phát biểu trên là sai, vì:

Theo quy định tại điều 19 của BLHS thì : “Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội là tự mình không thực hiện tội phạm đến cùng, tuy không có gì ngăn cản.Người tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự

về tội định phạm; nếu hành vi thực tế đã thực hiện có đủ yếu tố cấu thành của một tội khác, thì người đó phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này”.

Trong trường hợp này, không thể coi việc Thắng không bỏ trốn mà đến ngay

cơ quan công an gần nhất đề khai báo thì sẽ được coi là tự ý nửa chừng chấm dứt

việc phạm tội, bởi tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội phải là tự mình không thực hiện tội phạm đến cùng, tuy không có gì ngăn cản, nhưng ở đây, Thắng đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội đó là xô mạnh cửa xe làm Toán ngã, không

có những hành vi nào để cứu giúp anh Toán, mặc dù không mong muốn Toán chết nhưng Thắng có ý thức để mặc hậu quả xảy ra và hậu quả thực tế cũng đã xảy ra là Toán bị xe cán qua người dập nát hai chân và chết, tội phạm của Thắng đã hoàn thành khi gây ra cái chết cho Toán, chính vì vậy không thể đặt ra việc tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội ở trong trường hợp này

Bên cạnh đó để được coi là tự ý nửa chứng chấm dứt việc phạm tội thì người phạm tội phải thỏa mãn được những dấu hiệu sau:

Một là , Việc chấm dứt không thực hiện tiếp tội phạm phải xảy khi tội phạm

đang ở giai đoạn chuẩn bị hoặc ở giai đoạn chưa đạt chưa hoàn thành

Khi tội phạm đã hoàn thành thì cũng không thể có tự ý nửa chừng chấm dứt

việc phạm tội, ở đây tội phạm hoàn thành được hiểu “là trường hợp hành vi phạm tội đã thỏa mãn hết các dấu hiệu được mô tả trong CTTP” Khi đó hành vi phạm

tội đã có đầy đủ những đặc điểm thể hiện tính chất nguy hiểm cho xã hội của tội phạm đã thực hiện Do vậy việc dừng lại không thực hiện tiếp tội phạm tại thời điểm này không làm thay đổi tính chất nguy hiểm của hành vi phạm tội đã thực hiện Trường hợp trên của Thắng là trường hợp tội phạm đã hoàn thành bởi vì, hành vi xô mạnh cửa xe làm Toán ngã đã có những đặc điểm thể hiện tính chất nguy hiểm cho xã hội, cùng với đó là hậu quả của hành vi đó đã xảy ra là làm Toán

bị xe cán qua người, dập nát hai chân và chết, mặc dù Thắng không mong muốn Toán chết nhưng có ý thức để mặc cho hậu quả đó xảy ra, do vậy việc Thắng có dừng lại, không bỏ trốn và đến ngay cơ quan công an gần nhất đề khai báo cũng không thể làm thay đổi được tính chất nguy hiểm của hành vi và hậu quả thực tế là

việc dẫn đến Toán bị xe cán qua người, dập nát hai chân và chết Như vậy hành vi trên của Thắng không thỏa mãn được dấu hiệu này

Hai là, Việc chấm dứt không thực hiện tiếp tội phạm phải là tự nguyện và

dứt khoát

Như đã nói ở trên, tội giết người của Thắng là tội phạm đã hoàn thành, do vậy không thể có thêm dấu hiệu là chấm dứt việc thực hiện tội phạm trong trường hợp người phạm tội tin rằng hiện tại không có gì ngăn cản và vẫn có thể thực hiện tiếp tội phạm, bởi trong trường hợp này thì tội phạm của Thắng là tội giết người đã hoàn thành nên không đặt ra vấn đề là thực hiện tiếp tội phạm Việc Thắng không

bỏ trốn mà đến cơ quan công an gần nhất đẻ khai báo ở đây chỉ được coi là sự tự thú và sẽ được hưởng sự khoan hồng từ pháp luật bởi hành vi của Thắng đã thỏa mãn những dấu hiệu được mô tả trong cấu thành tội phạm của tội giết người và trên thực tế là hậu quả gây ra cái chết cho Toán cũng đã xảy ra Do vậy, ở dấu hiệu này thì hành vi của Thắng cũng không thỏa mãn

Từ những lập luận trên thì việc Thắng không bỏ trốn mà đến ngay cơ quan công an gần nhất đề khai báo không được coi là tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội, hành vi đó của Thắng chỉ được coi là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình

sự được quy định tại điểm o khoản 1 điều 46 BLHS : “ Người phạm tội tự thú” khi Thắng bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội phạm trên

IV, Giả sử Thắng đã phạm tội cố ý gây thương tích, bị phạt 2 năm tù cho hưởng án treo và thời gian thử thách là 4 năm Sau khi chấp hành được 3 năm thử thách, Thắng phạm tội giết người nêu trên và bị phạt 10 năm tù thì hình phạt tổng hợp đối với Thắng là bao nhiêu năm tù?

Như giả thiết nêu trên, Thắng đã phạm tội cố ý gây thương tích, bị phạt 2 năm tù cho hưởng án treo với thời gian thử thách là 4 năm, như vậy Thắng đang

phải chịu trách nhiệm hình sự về tội cố ý gây thương tích Trách nhiệm hình sự

được hiểu là “ Trách nhiệm của người phạm tội phải chịu những hậu qủa pháp lí bất lợi về hành vi phạm tội của mình”, Thắng được Tòa tuyên cho hưởng án treo “ biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện” với thời 4 gian thử thách là

năm Đây là điều kiện thử thách án treo giành cho Thắng, một trong những nghĩa

vụ luật định mà người phạm tội khi được hưởng án treo phải thực hiện trong thời gian thử thách Tuy nhiên thì Thắng mới chỉ chấp hành được 3 năm thì lại phạm tội giết người nêu trên và bị phạt 10 năm tù giam, như vậy Thắng đã vi phạm điều kiện thử thách có tính răn đe mà luật đã quy định, từ đó theo quy định tại khoản 5

điều 60 của BLHS thì “Đối với người được hưởng án treo mà phạm tội mới trong thời gian thử thách, thì Toà án quyết định buộc phải chấp hành hình phạt của bản

án trước và tổng hợp với hình phạt của bản án mới theo quy định tại điều 51 của

Bộ luật này”, bên cạnh đó cũng theo quy định tại điều 6 Nghị quyết của Hội đồng

thẩm phán Toà án nhân dân tối cao số 01//2013 HĐTP ngày 06/11/2013 về hướng

dẫn áp dụng Điều 60 của BLHS về án treo cũng quy định:“ Trường hợp người được hưởng án treo mà phạm tội mới trong thời gian thử thách thì Tòa án quyết định hình phạt đối với tội phạm đó và tổng hợp với hình phạt tù của bản án trước theo quy định tại Điều 50 và Điều 51 của Bộ luật hình sự; nếu họ đã bị tạm giam, tạm giữ thì thời gian họ đã bị tạm giam, tạm giữ về tội phạm bị đưa ra xét xử lần này cũng như thời gian tạm giam, tạm giữ về tội phạm đã bị xét xử ở bản án trước được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù.” Từ đó có thể thấy việc thi hành

hình phạt tù cho hưởng án treo theo những quy định này so với quy định tại điểm 5 điểu 44 của BLHS 1985 thì nghiêm khắc hơn, nhưng lại hợp lí hơn và đáp ứng tốt yêu cầu đấu tranh phòng chống tái phạm tội hình sự trong điều kiện hiện nay Bởi

vì theo quy định trên thì chỉ cần điều kiện phạm tội mới trong thời gian thử thách không kể tội gì, do lỗi cố ý hay vô ý, có bị áp dụng hình phạt tù hay không cũng đã

đủ điều kiện để loại bỏ quyền đang được hưởng án treo của người bị kết án Nếu

như họ vi phạm điều kiện thử thách có tính răn đe trên thì họ phải gánh chịu những

hậu quả pháp lí bất lợi đối với chính mình đó là “Toà án quyết định buộc phải chấp hành hình phạt của bản án trước và tổng hợp với hình phạt của bản án mới”.

Tức là trong trường hợp này Thắng buộc phải chấp hành hình phạt 2 năm tù giam về tội cố ý gây thương tích và tổng hợp với hình phạt của bản án mới là 10 năm tù về tội giết người Hình phạt đặt ra đối với thắng sẽ là tổng hợp hình phạt của nhiều bản án được áp dụng theo quy định tại khoản 2 điều 51 của BLHS:

“ Khi xét xử một người đang phải chấp hành một bản án mà lại phạm tội mới, Tòa án quyết định hình phạt đối với tội mới, sau đó tổng hợp với phần hình phạt chưa chấp hành của bản án trước rồi quyết định hình phạt chung theo quy định tại điều 50 của Bộ luật này” Tội mới của Thắng lúc này là tội giết người bị

Tòa tuyên phạt 10 năm tù và hình phạt chưa chấp hành của bản án trước là 2 năm

tù về tội cố ý gây thương tích

Từ những căn cứ nêu trên, để đi đến kết luận về tổng hợp hình phạt mà Thắng phải gánh chịu trong trường hợp này thì căn cứ vào điểm a khoản 1 điều 50

BLHS: “ Nếu các hình phạt đã tuyên cùng là cải tạo không giam giữ hoặc cùng là

tù có thời hạn, thì các hình phạt đó được cộng lại thành hình phạt chung, hình phạt chung không được vượt quá ba năm đối với hình phạt cải tạo không giam giữ,

ba mươi năm đối với hình phạt tù có thời hạn” Như vậy, sau khi tổng hợp hình

phạt của nhiều bản án thì hình phạt chung đối với Thắng cùng là tù có thời hạn và

thời gian chấp hành hình phạt đó là: 10 năm tù đối với tội giết người + 2 năm tù

đối với tội cố ý gây thương tích = 12 năm tù.

Như vậy, hình phạt tổng hợp đối với Thắng sẽ là 12 năm tù cho tội cố ý gây thương tích và tội giết người như đã nêu trên

KẾT THÚC VẤN ĐỀ

Tội phạm nói chung và tội phạm giết người nói riêng là một hiện tượng tiêu cực đã và đang tồn tại ở trong xã hội, việc đấu tranh phòng chống tội phạm để bảo

vệ và duy trì trật tự của xã hội là nhiệm vụ quan trọng của nhà nước ta, bằng việc xác định những hành vi nguy hiểm cho xã hội nào là tội phạm và quy định hình phạt đối với người thực hiện tội phạm ấy, Bộ Luật Hình Sự hiện hành đã tạo ra những cơ sở pháp lí thống nhất cho các cơ quan điều tra truy tố, xét xử đúng người, đúng tội, không bỏ lọt tội phạm, không để oan người vô tội… góp phần tăng cường

và củng cố pháp chế xã hội chủ nghĩa, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phòng chống các loại tội phạm, bảo vệ trật tự an toàn xã hội, bảo vệ những quyền và lợi ích hợp pháp của công dân