“Tín dụng đen” là hình thức cho vay, đi vay và huy động vốn với lãi suất vượt quá mức lãi suất pháp luật quy định, được thực hiện bởi các cá nhân, nhóm người hoặc tổ chức kinh doanh dịch vụ tài chính, thường gắn với các hành vi đòi nợ, chiếm đoạt tài sản trái pháp luật . Đặc điểm nội bật của tín dụng đen hay còn gọi là cho vay nặng lãi (kênh cho vay không chính thức) là lãi suất cao, thủ tục đơn giản và nhanh gọn mà không cần người vay có tài sản thế chấp. Đây chính là khoảng trống mà các tổ chức tín dụng chưa cung cấp đủ vốn vay cho các cá nhân, hộ gia đình hoặc doanh nghiệp không đáp ứng được đầy đủ các điều kiện vay vốn theo yêu cầu của tổ chức tín dụng (kênh cho vay chính thức). Hệ lụy của tín dụng đen không chỉ ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân, chủ các doanh nghiệp mà còn tác động đến an ninh trật tự, kinh tế xã hội tại các địa phương nơi xảy ra hoạt động tín dụng đen. Trong năm 2019, thực hiện chủ trương của Đảng và ý kiến chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động tín dụng đen, các bộ, ngành và ủy ban nhân dân các cấp đã phối hợp thực hiện nhiều giải pháp để hạn chế, ngăn chặn và đẩy lùi tín dụng đen. Do đó, thời gian qua hoạt động tín dụng đen đã tạm thời lắng xuống hoặc đi vào hoạt động kín đáo hơn. Thực tế, những ngày cuối năm 2019 hoạt động tín dụng đen vẫn hoành hành trên cả nước với thủ đoạn và hình thức tinh vi hơn. Vì vậy, nay chúng ta cần nhìn nhận, đánh giá một cách toàn diện cả kênh cho vay không chính thức (tín dụng đen) và kênh cho vay chính thức từ các tổ chức tín dụng, qua đó áp dụng các biện pháp quyết liệt, đồng bộ, phù hợp, kịp thời để hạn chế và ngăn chặn có hiệu quả hoạt động tín dụng đen.
Trang 1ĐẨY MẠNH KÊNH CHO VAY CHÍNH THỨC GÓP PHẦN
NGĂN CHẶN TÍN DỤNG ĐEN
“Tín dụng đen” là hình thức cho vay, đi vay và huy động vốn với lãi suất vượt quá mức lãi suất pháp luật quy định, được thực hiện bởi các cá nhân, nhóm người hoặc tổ chức kinh doanh dịch vụ tài chính, thường gắn với các hành vi đòi
nợ, chiếm đoạt tài sản trái pháp luật1 Đặc điểm nội bật của tín dụng đen hay còn gọi là cho vay nặng lãi (kênh cho vay không chính thức) là lãi suất cao, thủ tục đơn giản và nhanh gọn mà không cần người vay có tài sản thế chấp Đây chính là khoảng trống mà các tổ chức tín dụng chưa cung cấp đủ vốn vay cho các cá nhân,
hộ gia đình hoặc doanh nghiệp không đáp ứng được đầy đủ các điều kiện vay vốn theo yêu cầu của tổ chức tín dụng (kênh cho vay chính thức) Hệ lụy của tín dụng đen không chỉ ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân, chủ các doanh nghiệp mà còn tác động đến an ninh trật tự, kinh tế xã hội tại các địa phương nơi xảy ra hoạt động tín dụng đen Trong năm 2019, thực hiện chủ trương của Đảng và ý kiến chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động tín dụng đen, các
bộ, ngành và ủy ban nhân dân các cấp đã phối hợp thực hiện nhiều giải pháp để hạn chế, ngăn chặn và đẩy lùi tín dụng đen Do đó, thời gian qua hoạt động tín dụng đen đã tạm thời lắng xuống hoặc đi vào hoạt động kín đáo hơn Thực tế, những ngày cuối năm 2019 hoạt động tín dụng đen vẫn hoành hành trên cả nước2
với thủ đoạn và hình thức tinh vi hơn Vì vậy, nay chúng ta cần nhìn nhận, đánh giá một cách toàn diện cả kênh cho vay không chính thức (tín dụng đen) và kênh cho vay chính thức từ các tổ chức tín dụng, qua đó áp dụng các biện pháp quyết liệt, đồng bộ, phù hợp, kịp thời để hạn chế và ngăn chặn có hiệu quả hoạt động tín dụng đen
1 Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc, Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 25 tháng 04 năm 2019, trang 1.
2 Nguồn: https://www.tienphong.vn/kinh-te/tin-dung-den-hoanh-hanh-tren-mang-1504113.tpo
1
Trang 21 Nhu cầu vốn vay trong nền kinh tế vẫn còn nhiều tiềm năng
Khảo sát thực tiễn cho thấy, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu vay vốn của người dân và doanh nghiệp ngày càng tăng, trong khi tín dụng chính thức từ các tổ chức tín dụng lại chưa đáp ứng được nhu cầu vay vốn của các đối tượng này, như: vay vốn để khám, chữa bệnh, sửa chữa nhà, học tập, mua điện thoại thông minh, máy tính xách tay… Báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu thuộc Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) năm 2018 ghi nhận: Quy
mô tín dụng phi chính thức tại Việt Nam hiện nay tương đương khoảng 15% - 20% tổng tín dụng của nền kinh tế, trong đó quy mô tín dụng đen chiếm khoảng 30% -35% tổng tín dụng phi chính thức, tương đương 6% - 8% tổng dư nợ nền kinh tế, khoảng 450 - 550 nghìn tỷ đồng Đánh giá thực trạng hoạt động tín dụng tại Việt Nam, Ngân hàng Thế giới (WB) đã đưa ra nhận định: Việt Nam hiện có hơn 96 triệu dân thì có khoảng 70% dân số Việt Nam chưa tiếp cận được vốn vay ngân hàng, số doanh nghiệp có khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức mới chiếm 1/3 tổng số doanh nghiệp3 (tính đến cuối năm 2019, cả nước có 760.000 doanh nghiệp đang hoạt động) Thông qua các số liệu này, có thể thấy nhu cầu về vốn trong nền kinh tế còn rất lớn mà các tổ chức tín dụng chưa đáp ứng được theo các tiêu chí và điều kiện của mình Do đó, các cá nhân, tổ chức cung cấp tín dụng đen đã lợi dụng khoảng trống này để cho vay lãi suất cao đối với những người dân, doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn nhưng không đáp ứng được các điều kiện vay vốn tại kênh cung cấp tín dụng chính thức của các tổ chức tín dụng (ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách và công ty tài chính được Ngân hàng Nhà nước cấp phép)
Theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước, cho vay phục vụ nhu cầu đời sống là việc tổ chức tín dụng cho vay đối với khách hàng là cá nhân để thanh toán các chi phí cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân đó, gia đình của cá
3 Ths Nguyễn Thanh Cai – Khoa Kinh tế - Đại học Bình Dương “Giải pháp ngăn chặn hữu hiệu hoạt động tín dụng
đen”, Tạp chí Tài chính kỳ 1 tháng 6/2019.
2
Trang 3nhân đó Phạm vi của cho vay tiêu dùng hẹp hơn so với cho vay phục vụ nhu cầu đời sống bằng việc công ty tài chính cho vay bằng đồng Việt Nam đối với khách hàng là cá nhân nhằm đáp ứng nhu cầu vốn mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng của khách hàng, gia đình của khách hàng đó với tổng dư nợ cho vay tiêu dùng đối với một khách hàng tại công ty tài chính đó không vượt quá 100.000.000 đồng (một trăm triệu đồng) Tổng mức dư nợ này không áp dụng đối với cho vay tiêu dùng để mua ô tô và sử dụng ô tô đó làm tài sản bảo đảm cho chính khoản vay theo quy định của pháp luật
Căn cứ số liệu thống kê của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tính đến ngày 30/6/2019 có 16 công ty tài chính hoạt động tại Việt Nam, trong đó có 7 công ty 100% vốn nước ngoài với vốn điều lệ từ 500 - 7.328 tỷ đồng, trung bình gần 1.400
tỷ đồng Tài sản của các công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính chỉ chiếm khoảng 1,57% toàn hệ thống Tình hình này cho thấy, các công ty tài chính tiêu dùng - chủ thể chính trên thị trường tín dụng tiêu dùng dưới chuẩn cũng mới chỉ đáp ứng được phần nhỏ nhu cầu vay tiêu dùng của đông đảo người lao động có thu nhập trung bình4
Việc các tổ chức tín dụng cho vay phục vụ đời sống hay cho vay tiêu dùng phải dựa trên đơn đề nghị vay vốn và phương án sử dụng vốn khả thi của khách hàng, mục đích sử dụng vốn vay hợp pháp, nguồn vốn trả nợ của khách hàng và phải đảm bảo kiểm tra, giám sát mục đích sử dụng vốn vay của khách hàng đã vô hình trung hạn chế các hộ gia đình, cá nhân tiếp cận vốn vay tại các tổ chức tín dụng phục vụ nhu cầu nêu trên Hơn nữa, việc cho vay và đi vay phải được các bên xác lập, ký kết hợp đồng cho vay bằng văn bản, trong đó có tối thiểu các nội dung theo quy định của Ngân hàng Nhà nước cũng là thủ tục làm giảm sự hấp dẫn vốn cho vay tiêu dùng, phục vụ đời sống của các tổ chức tín dụng, công ty tài chính đối với người dân Trong khi đó tổ chức, cá nhân cung cấp tín dụng đen chỉ yêu cầu người vay điền các thông tin cơ bản vào mẫu giấy vay tiền/hợp đồng vay tiền như
4 PGS.TS Phan Thị Thu Hà: “Phát triển tín dụng chính thức để hạn chế tín dụng đen ở Việt Nam”, Tp chí Ngân hàng
số 24 tháng 12/2019, trang 18.
3
Trang 4họ tên người vay, địa chỉ, số chứng minh nhân dân/căn cước công dân, số điện thoại, số tiền vay, thời hạn vay (từ ngày giải ngân đến ngày đáo hạn) Giấy vay tiền/hợp đồng vay tiền này được xác lập rất linh hoạt: có thể ký trực tiếp vào văn bản hoặc thực hiện giao dịch trực tuyến qua mạng xã hội, internet, hợp đồng miệng… Thời gian giải ngân nhanh (thường là trong ngày) và bên cho vay không phải kiểm tra, giám sát mục đích sử dụng vốn vay của ngươi vay Do vậy, tín dụng đen vẫn là kênh cho vay không chính thức hấp dẫn đối với nhiều người dân, hộ gia đình, doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn ngắn hạn chính đáng nhưng không đáp ứng
đủ các điều kiện vay vốn theo kênh cho vay vốn chính thức tại các tổ chức tín dụng
Như vậy, nhu cầu vay vốn phục vụ đời sống và phục vụ tiêu dùng trong xã hội đang còn rất nhiều tiềm năng để các tổ chức tín dụng khai thác, cung ứng vốn vay cho các cá nhân, doanh nghiệp có nhu cầu Song vấn đề quan trọng là các tổ chức tín dụng phải sớm cải cách được thủ tục cho vay, đơn giản hóa hồ sơ vay vốn và giải ngân nhanh chóng để đáp ứng nhu cầu vốn vay ngắn hạn chính đáng của người dân, doanh nghiệp góp phần tăng cường quản lý nhà nước về hoạt động vay vốn và hạn chế, ngăn chặn hoạt động tín dụng đen trên phạm vi cả nước
2 Sự cần thiết phải hạn chế, ngăn chặn hoạt động tín dụng đen
Như là quy luật của nền kinh tế thị trường “có cầu ắt có cung”, các tổ chức, cá nhân cung cấp tín dụng đen đã nhanh chóng phát hiện thấy khoảng trống nêu trên
để lợi dụng, kiếm lời bất hợp pháp Bằng nhiều thủ đoạn và phương thức tinh vi khác nhau, các tổ chức, cá nhân này đã đua nhau giới thiệu dịch vụ cho vay của mình dưới nhiều hình thức đơn giản dễ tiếp cận với mọi tầng lớp nhân dân như: mạng xã hội, internet, tin nhắn, tờ rơi quảng cáo được phân phát đến từng nhà, hộ gia đình và được dán niêm yết ở những nơi công cộng có nhiều người qua lại, trong các đường làng, ngõ xóm, hẻm phố v.v… Để tránh sự kiểm soát của các cơ quan chức năng, một số đối tượng núp bóng các doanh nghiệp có chức năng cho vay tài chính, góp vốn, góp tài sản kinh doanh với lãi suất rất cao (từ 100% đến
4
Trang 5300%, thậm chí lên đến 700%/năm đối với khoản tiền ở thời điểm vay) nhằm thu lợi bất chính5 Nội dung giới thiệu dịch vụ cung cấp tín dụng đen hấp dẫn và đúng tâm lý, nhu cầu của người dân, doanh nghiệp không đủ điều kiện vay vốn tại các tổ chức tín dụng đã thu hút sự quan tâm, chú ý của một bộ phận không nhỏ dân cư, doanh nghiệp nói trên Do vậy, nhiều người dân, doanh nghiệp đã tìm đến các tổ chức, cá nhân cung cấp tín dụng đen để được vay vốn với lãi suất cao nhằm giải quyết nhu cầu vốn ngắn hạn, vượt qua khó khăn tạm thời Bên cạnh các nhu cầu vay vốn chính đáng của người dân, doanh nghiệp (học tập, khám bệnh, chữa bệnh, thanh toán chi phí sinh hoạt, tiêu dùng …), một số thanh , thiếu niên xuống cấp về đạo đức, tham gia các hoạt động tệ nạn (cờ bạc, cá độ bóng đá, nghiện hút ma túy
…) hoặc do nhu cầu không chính đáng khác cũng tìm đến các cá nhân, tổ chức cung cấp tín dụng đen để được vay vốn Tuy nhiên, do chưa lường hết được hậu quả của tín dụng đen nên khi đến hạn, tổng số tiền được thông báo trả nợ (bao gồm
cả gốc và lãi) là rất lớn, vượt quá nguồn thu nhập hợp pháp của người vay có thể tích cóp, dành dụm trong suốt thời gian vay và vượt quá khả năng trả nợ của người vay Cho nên, người vay không thể trả được đầy đủ nợ đến hạn cho tổ chức, cá nhân cung cấp tín dụng đen và cầu xin gia hạn thời gian trả nợ, miễn/giảm lãi vay Song người vay không những không được thông cảm, chia sẻ khó khăn, hoàn cảnh của mình từ phía bên cho vay mà còn bị đòi nợ ráo riết bằng các hình thức “khủng bố” về tinh thần, sức khỏe vào bất cứ thời gian nào trong ngày (ban ngày hoặc ban đêm), chiếm đoạt tài sản bất hợp pháp, thậm chí bắt giữ người trái pháp luật (bắt giữ chính người vay hoặc người thân của người vay) để gây sức ép, đe doạ tính mạnh để buộc người vay phải trả nợ đầy đủ, gây bất ổn an ninh trật tự và an toàn
xã hội Ngoài ra, chủ nợ còn có thể thuê các băng nhóm tội phạm, đối tượng có tiền
án, tiền sự sử dụng vũ khí, hung khí nguy hiểm thực hiện các tội phạm xâm hại đến tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự, tổn hại về tinh thần và chiếm đoạt, hủy hoại tài sản của người đi vay, gây lo lắng, bức xúc trong nhân dân
5 Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc, Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 25 tháng 04 năm 2019, trang 1.
5
Trang 6Qua các vụ việc tín dụng đen cụ thể bị cơ quan chức năng phát hiện, xử lý và được thông tin trên báo chí, phương tiện đại chúng cho thấy, mỗi tuần có hàng chục vụ việc liên quan đến tín dụng đen được phanh phui, đối tượng chịu ảnh hưởng chủ yếu là dân nghèo, dân tộc thiểu số, nông dân, phụ nữ …Số liệu thống kê trong vòng 4 năm trở lại đây (từ năm 2015 đến năm 2018) cho thấy, toàn quốc đã xảy ra 7.624 vụ phạm tội liên quan đến tín dụng đen, trong đó có 56 vụ giết người,
389 vụ cố ý gấy thương tích, 629 vụ cướp tài sản, 836 vụ cưỡng đoạt tài sản, 1.809
vụ lừa đảo, 3.581 vụ lạm dụng tín nhiệm, 165 vụ hủy hoại tài sản6
Từ các vụ việc thực tế nêu trên có thể thấy tín dụng đen là loại hình tín dụng hoạt động không theo một quy định cụ thể nào, không chịu kiểm soát và quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền Cho nên, khi xảy ra rủi ro mất khả năng chi trả, các chủ thể tham gia giao dịch tín dụng đen tự xử lý một cách tùy tiện, không thuân theo quy định của pháp luật Quy mô của tín dụng đen tuy không lớn nhưng
hệ lụy kinh tế và xã hội lại rất nghiêm trọng, đặc biệt tình hình tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến tín dụng đen có chiều hướng diễn biến phức tạp, gây bất ổn trong xã hội, ảnh hưởng xấu đến tình hình an ninh trật tự và niềm tin của người dân, doanh nghiệp, nên cần thiết phải hạn chế, ngăn chặn hoạt động tín dụng đen trên phạm vi cả nước
3 Giải pháp hạn chế, ngăn chặn hoạt động tín dụng đen
Để hạn chế, ngăn chặn hiệu quả hoạt động tín dụng đen ở tất cả các địa phương trong cả nước, cả bộ máy nhà nước và toàn xã hội cùng chung tay vào cuộc triển khai thực hiện đồng bộ, quyết liệt các giải pháp mà Đảng và Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã đề ra Bên cạnh đó, người viết cũng xin đề xuất một số biện pháp cụ thể như sau:
(i) Công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật về cho vay dân sự,
về phương thức, thủ đoạn hoạt động tín dụng đen và hệ lụy, mức độ nguy hiểm của
6 Ths Nguyễn Thanh Cai – Khoa Kinh tế - Đại học Bình Dương “Giải pháp ngăn chặn hữu hiệu hoạt động tín dụng
đen”, Tạp chí Tài chính kỳ 1 tháng 6/2019.
6
Trang 7tín dụng đen phải được thực hiện thường xuyên, liên tục với quy mô rộng khắp trên
cả nước dưới các hình thức đa dạng, phong phú (tổ chức các cuộc thi viết bài về chủ đề “phòng ngừa, đấu tranh với hoạt động tín dụng đen”, áp phích quảng cáo, hài kịch, văn nghệ … Các ấn phẩm của cơ quan báo chí, truyền thông cần dành ra một chuyên mục phù hợp, riêng biệt về phòng, chống tín dụng đen để người dân hiểu, không tham gia và tiếp sức cho tín dụng đen tồn tại, phát triển Đối với ngành ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước tại các địa phương và các đơn vị trực thuộc của tổ chức tín dụng trên địa bàn phối hợp với chính quyền địa phương, các tổ chức như Hội nông dân, Hội phụ nữ, Hội cựu chiến binh, Hội người cao tuổi, Mặt trận tổ quốc, Đoàn Thanh niên… và các cơ quan báo chí, truyền thông phổ biến kịp thời các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước giúp người dân nhận thức đầy
đủ chính sách tín dụng ngân hàng, hậu quả và tác hại của tín dụng đen cũng như các sản phẩm dịch vụ ngân hàng, nhất là sản phẩm tín dụng tiêu dùng
(ii) Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện khung pháp lý để đẩy mạnh hoạt động cho vay phục vụ nhu cầu đời sống và cho vay tiêu dùng của các ngân hàng thương mại Mới đây, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã
ký ban hành Thông tư số 18/2019/TT-NHNN ngày 04/11/2019 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 43/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 quy định cho vay tiêu dùng của các công ty tài chính Tuy nhiên, chỉ dựa vào hoạt động cho vay tiêu dùng của các công ty tài chính là chưa đủ, chưa phát huy hết thế mạnh và mạng lưới sẵn có của các tổ chức tín dụng Do vậy, như ý kiến chỉ đạo của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Lê Minh Hưng tại Hội nghị triển khai các giải pháp mở rộng tín dụng phục vụ sản xuất và tiêu dùng nhằm hạn chế tín dụng đen tại tỉnh Gia Lai vào tháng 03/2019, song song với việc sửa đổi Thông tư số 43 nêu trên, cần sửa đổi Thông tư số 39/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng để quy định tách biệt hoạt động cho vay phục vụ đời sống và cho vay tiêu dùng cá nhân của các ngân hàng thương mại, tạo cơ sở pháp lý và điều kiện cho các ngân hàng thương mại mở rộng cho vay tiêu dùng cá nhân
7
Trang 8Ngoài ra, Ngân hàng Nhà nước xem xét, ban hành cơ chế chính sách áp dụng riêng (phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro, điều kiện và hồ sơ cho vay tiêu dùng…) đối với gói cho vay tiêu dùng (cho vay tín chấp) của các ngân hàng thương mại để các ngân hàng chủ động thực hiện việc cho vay tiêu dùng đủ sức hấp dẫn đối với người dân, hạn chế và tiến tới xóa bỏ hoạt động tín dụng đen trên phạm vi cả nước
(iii) Các ngân hàng thương mại cần dành riêng gói cho vay tiêu dùng phù hợp với quy mô và năng lực tài chính của mình để xây dựng các sản phẩm cho vay, dịch vụ ngân hàng phù hợp, linh hoạt cho người dân lựa chọn, sử dụng Trong thời gian qua, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank)
đã dành một gói cho vay tín chấp 5.000 tỷ đồng để triển khai chương trình tín dụng tiêu dùng cho các cá nhân, hộ gia đình và đã mang lại hiệu quả đáng kể Song cơ chế hiện hành chưa cho phép Agribank mạnh dạn đột phá cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện, hồ sơ, quy định cho vay tiêu dùng Thêm nữa, gói cho vay tín chấp 5.000 tỷ đồng của Agribank cũng chưa đủ đáp ứng nhu cầu vốn vay tiêu dùng của hơn 96 triệu người dân trên cả nước Do vậy, việc cho vay tiêu dùng không có bảo đảm bằng tài sản cần có sự hưởng ứng và tham gia của tất cả các tổ chức tín dụng Trên cơ sở quy định của Ngân hàng Nhà nước và đặc thù của hoạt động cho vay tiêu dùng, các tổ chức tín dụng cần đầu tư nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin, ứng dụng kịp thời công nghệ để phát triển các sản phẩm cho vay, dịch vụ thanh toán và cải cách thủ tục hành chính, quy trình thủ tục cho vay tiêu dùng nhằm đáp ứng nhu cầu vốn vay ngắn hạn chính đáng của người dân Đây có thể coi là nội dung then chốt, có tính quyết định để hạn chế, ngăn chặn hoạt động tín dụng đen tại Việt Nam hiện nay
(iv) Các cơ quan pháp luật kiên quyết xử lý các cá nhân, tổ chức cung cấp tín dụng đen thu lợi bất chính, đặc biệt là các đối tượng cầm đầu, tổ chức nhằm răn đe, cảnh tỉnh và ngăn chặn những người đang cung cấp tín dụng đen hoặc tiếp tay cho hoạt động tín dụng đen, có ý định cho vay nặng lãi dưới bất kỳ hình thức nào Các
cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật về cho vay nặng lãi (lãi suất cao quá mức pháp
8
Trang 9luật cho phép) phải được xử lý nghiêm khắc, công khai và chịu hình phạt thích đáng theo đúng quy định của pháp luật Thậm chí các vụ án tín dụng đen cần được Tòa án mở phiên tòa lưu động công khai tại các địa bàn nóng về tín dụng đen, nơi
mở phiên tòa bảo đảm điều kiện cho đông đảo người dân trực tiếp đến tham dự, theo dõi: ví dụ như sân vận động, nhà văn hóa, rạp chiếu phim … Hệ thống các cơ quan truyền thanh, truyền hình tại địa phương phối hợp đưa tin rộng rãi, kịp thời (v) Bộ luật Hình sự cần được xem xét, sửa đổi để bảo đảm tính răn đe, trừng phạt và ngăn chặn các tổ chức, cá nhân cung cấp tín dụng đen/cho vay nặng lãi Hiện nay, tại Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định lãi suất cho vay do các bên thỏa thuận Trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác
có liên quan quy định khác Trong khi Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy
định “Người nào trong giao dịch dân sự mà cho vay với lãi suất gấp 05 lần mức
lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật dân sự, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành
vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm” Do đó, chỉ có hoạt động cho vay nặng lãi vượt quá 5 lần lãi suất
tối đa cho phép theo quy định của Bộ Luật Dân sự (tức là vượt quá 100%/năm của khoản tiền vay) mới cấu thành tội cho vay nặng lãi theo quy định của Bộ luật Hình
sự Đối với hoạt động cho vay với lãi suất vượt 20% đến dưới 100%/năm của khoản tiền vay thì cá nhân, tổ chức cung cấp khoản tiền vay này không bị truy cứu trách nhiệm hình sự và nếu có bị khởi kiện ra Tòa án thì phần lãi suất vượt quá nêu trên chỉ bị tuyên vô hiệu, còn nội dung lãi suất trong phạm vi không vượt quá 20%/ năm của khoản tiền vay vẫn được pháp luật bảo vệ Chính vì thế, Điều 201 Bộ Luật Hình sự năm 2015 nên sửa đổi theo hướng người cho vay với lãi suất gấp 03 lần so với mức lãi suất tối đa cho phép theo quy định của Bộ luật Dân sự (thu hẹp khung lãi suất cho vay đối đa giữa hai Bộ luật); đồng thời bổ sung hình phạt tiền (biện pháp xử phạt hành chính đủ mạnh tương tự như mức xử phạt nồng độ cồn đối với
9
Trang 10người uống rượu, bia lái xe hiện nay) đối với hành vi cho vay vượt quá mức lãi suất tối đa cho phép quy định trong Bộ luật Dân sự nhưng chưa cấu thành tội cho vay nặng lãi theo quy định của Bộ luật Hình sự./
10