Phát triển cây công nghiệp lâu năm trên địa bàn huyện bố trạch

Thông qua công nghiệp chế biến, giá trị của sản phẩm nông nghiệpđược nâng lên nhiều lần, nâng cao khả năng cạnh tranh của nông sảnhàng hóa, mở rộng thị trường ra thế giới.Qua nghiên cứu

Người hướng dẫn KH: PGS TS BÙI QUANG BÌNH

Phản biện 1: TS NINH THỊ THU THỦY

Phản biện 2: TS TRẦN TỰ LỰC

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệpThạc sĩ kinh tế phát triển họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học

Đà Nẵng vào ngày 22 tháng 2 năm 2020

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bố Trạch là một trong số các huyện có vị trí đặc biệt, nằm ngay ởcủa ngõ Bắc thành phố Đồng Hới, thủ phủ của tỉnh Quảng Bình Códiện tích trãi rộng từ Tây sang Đông, chiếm toàn bộ chiều ngang củaViệt Nam Nơi đây, một phần di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốcgia Phong Nha Kẽ Bàng nằm ở huyện này Huyện Bố Trạch có diệntích tự nhiên 2.124 km2

Cây công nghiệp lâu năm bao gồm cao su, hồ tiêu, chè, thôngv.v… hiện nay đã và đang phát triển mạnh trên nhiều xã của huyện.Tuy nhiên vẫn còn nhiều bất ổn và thiếu vững chắc Việc đánh giáđúng tình hình phát triển với những mặt mạnh yếu làm cơ sở địnhhướng phát triển rất cần thiết

Thực tế hiện nay đang nổi lên một vấn đề rất đáng quan tâm đó làngười dân bỏ ruộng, bỏ đất đai hoang hóa, không làm sản phẩm nôngnghiệp nữa mà chuyển sang ngành nghề khác Đây là thực trạng đángbáo động bởi lẽ khi toàn cầu đang quan tâm đến vấn đề an ninh lươngthực mà Việt Nam là một nước nông nghiệp thì không thể để tương laiphải nhập khẩu lương thực Không thể để một nước nông nghiệp màngười dân bỏ tài nguyên đất đai quý giá để rồi phải nhập khẩu nguyênliệu từ ngành nông nghiệp để sản xuất chế biến là điều không thể chấpnhận Chúng ta không thể lặp lại điệp khúc của các nước Châu Âu làngười nông dân bỏ làng quê ra thành phố sinh sống kéo theo bao hệ lụy

và làm mất cân bằng dân số giữa các vùng miền

Sản xuất nông nghiệp nói chung và việc trồng và phát triển câycông nghiệp lâu năm đang được nhà nước quan tâm, chú trọng và cónhiều giải pháp để phát triển Bởi lẽ đây là khu vực cung cấp nguyênliệu to lớn và quý cho công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp chế biến

Thông qua công nghiệp chế biến, giá trị của sản phẩm nông nghiệpđược nâng lên nhiều lần, nâng cao khả năng cạnh tranh của nông sảnhàng hóa, mở rộng thị trường ra thế giới.

Qua nghiên cứu thực tế cho thấy trong 7 huyện, thành phố củatỉnh Quảng Bình cho thấy Bố Trạch là một huyện có điều kiện tựnhiên về đất đai, vị trí địa lý, khí hậu và hệ sinh thái thuận lợi để pháttriển cây công nghiệp lâu năm phù hợp với phát triển kinh tế gò đồi

Vì vậy nên tôi đã chọn đề tài “Phát triển cây công nghiệp lâu năm trên địa bàn huyện Bố Trạch ” làm đề tài luận văn thạc sỹ của mình.

2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn về về phát triển nông nghiệp luậnvăn đánh giá, phân tích thực trạng về phát triển nông nghiệp MinhHóa từ đó đề xuất các giải pháp phát triển nông nghiệp huyện nàythời gian tới

Mục tiêu cụ thể

Khái quát được lý luận phát triển cây công nghiệp lâu năm; Đánhgiá được tình hình phát triển cây công nghiệp lâu năm trênđịa bàn huyện Bố Trạch;

Đưa ra được các giải pháp phát triển cây công nghiệp lâu năm trên địa bàn huyện Bố Trạch

3 Câu hỏi, giả thiết nghiên cứu

- Tình hình phát triển cây công nghiệp lâu năm trên địa bàn huyện Bố Trạch như thế nào?

- Cần phải sử dụng những giải pháp nào để thúc đẩy phát triểncây công nghiệp lâu năm trên địa bàn huyện Bố Trạch trong nhữngnăm trước mắt, tạo cơ sở cho cho sự phát triển bền vững?

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Phát triển cây công nghiệp lâu nămPhạm vi cây lâu năm gồm: cao su, hồ tiêu Phạm vi không

gian: Huyện Bố Trạch 5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài không sử dụng một phương pháp riêng mà kết hợp sửdụng tổng hợp các phương pháp khác nhau:

Phương pháp thu thập số liệu

Đề tài chỉ sử dụng số liệu thức cấp và được thu thập từ nhiềunguồn khác nhau như:

Niên giám thống kê huyện Bố Trạch từ 2014-2018

Báo cáo Kinh tế xã hội của UBND huyện Bố Trạch từ 2014-2018Báo cáo sản xuất nông nghiệp huyện Bố Trạch từ 2014-2018 Sở Nông nghiệp & PTNT Quảng Bình

Sau đó học viên tổng hợp xử lý để viết luận văn

Phương pháp phân tích

Đề tài không sử dụng một phương pháp riêng mà kết hợp sửdụng tổng hợp các phương pháp khác nhau:

5.2.1 Phương pháp khái quát hóa

Khái quát hóa là dùng những câu cú xúc tích, đơn giản, làm sáng

tỏ một vấn đề về Phát triển cây công nghiệp lâu năm để cung cấp chongười khác nội dung vấn đề từ một hay nhiều khía cạnh khác nhau

và sáng tỏ hơn Càng đi sâu và càng đi rộng ta càng tạo ra khungcảnh sát thực của vấn đề hơn

Phương pháp này được sử dụng ở chương 1 và 2 và 3 để giảiquyết mục tiêu 1 và 2 của đề tài

5.2.2 Phương pháp thống kê

Phương pháp này cho phép học viên cách thức thu thập và sử lý

số liệu dưới nhiều dạng khác nhau qua đó phản ánh những biếnđộng, xu hướng thay đổi của các hiện tượng.

Cụ thể, Ở đây sẽ sử dụng số tương đối, số tuyệt đối, số bình quângia quyền, lượng tăng (giảm) tuyệt đối liên hoàn, tốc độ phát triểnliên hoàn, tốc độ tăng (giảm) liên hoàn số bình quân để phản ánhthực trạng vào việc mô tả sự biến động, cũng như xu hướng thay đổicủa các hiện tượng về Phát triển cây công nghiệp lâu năm Huyện BốTrạch …Cũng như các biểu hiện việc áp dụng các chính sách để pháttriển cây công nghiệp lâu năm

Phương pháp này được sử dụng ở chương 2 và 3 để giải quyếtmục tiêu 2 và 3 của đề tài

5.2.3 Phương pháp so sánh

Phương pháp so sánh được sử dụng để xem xét biểu hiện, diễnbiến của đối tượng nghiên cứu với chính nó theo thời gian và các sựkiện cùng loại ở các địa bàn khác có cùng bối cảnh để thấy được bảnchất và xu thế chính của đối tượng

Trong nghiên cứu này sẽ sử dụng phương pháp này để xem xéttình hình Phát triển cây công nghiệp lâu năm Huyện Bố Trạch theothời gian và với các tỉnh khác của Việt Nam để thấy rõ những thànhcông và hạn chế của sự phát triển này

Phương pháp này được sử dụng ở chương 2 để giải quyết mụctiêu 2 của đề tài

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Định hướng phát triển nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa bềnvững, trên cơ sở hình thành các vùng sản xuất hàng hoá lớn, tậptrung để đẩy mạnh việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vàphương pháp canh tác có tỷ lệ cơ giới hoá cao từ khâu làm đất đếnthu hoạch nhằm tạo ra sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao đáp ứng

tốt nhu cầu thị trường trong và ngoài nước.

Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện tựnhiên (đất đai, khí hậu, hệ sinh thái, ) của từng vùng và nhu cầu thịtrường; nâng cao hiệu quả sử dụng đất; chú trọng phát triển một sốcây trồng có giá trị kinh tế cao như cao su, hồ tiêu, thông, keo Phát triển kinh tế vùng gò đồi, kết hợp giữa phát triển cây lâmnghiệp, cây công nghiệp ngắn ngày, dài ngày; đa dạng hoá các sảnphẩm nông nghiệp Thu hút các thành phần kinh tế đầu tư trồng,chăm sóc, bảo vệ và phát triển rừng; nâng cao chất lượng độ che phủrừng và bảo vệ môi trường sinh thái;

7 Kết cầu của đề tài:

Đề tài có kết cấu 3 chương ngoài phần mở đầu và kết luận Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển công nghiệp lâu năm Chương 2 Thực trạng phát triển cây công nghiệp lâu năm huyện

Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình

Chương 3: Giải pháp phát triển cây công nghiệp lâu năm huyện

Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CÂY

CÔNG NGHIỆP LÂU NĂM 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN CÂY CÔNG NGHIỆP LÂU NĂM

1.1.1 Một số khái niệm

Khái niệm về cây công nghiệp lâu năm

Cây công nghiệp lâu năm là cây công nghiệp có chu kỳ kinhdoanh dài có thể nhiều năm và sản phẩm của nó được sử dụng làmđầu vào cho công nghiệp chế biến như cao su, hồ tiêu, cà phê, chè,điều…

Khái niệm về phát triển cây công nghiệp lâu năm

Phát triển cây công nghiệp lâu năm là các nỗ lực thực hiện chínhsách để mở rộng quy mô và năng lực sản xuất cây trồng này theohướng chuyển dần từ lượng sang chất dựa vào các yếu tố khoa họccông nghệ để nâng cao giá trị gia tăng và năng suất Phát triển câycông nghiệp lâu năm thể hiện trên các nội dung sau đây: Bảo đảmcác yếu tố đầu vào phát triển cây công nghiệp lâu năm; Tổ chức tốtsản xuất cây cây công nghiệp lâu năm; Bảo đảm cơ cấu cây côngnghiệp lâu năm và Bảo đảm tiêu thụ sản phầm cây công nghiệp lâunăm

1.1.2 Đặc điểm cây công nghiệp lâu năm

Cây công nghiệp là một trong những cây trồng có chu kỳ sinhtrưởng và kinh doanh dài gắn với điều kiện tự nhiên thích hợp với nó

và đòi hỏi nguồn vốn lớn, kỹ thuật cao

1.1.3 Vai trò của phát triển cây công nghiệp lâu năm

Cây công nghiệp lâu năm không chỉ có vai trò lớn với sự pháttriển kinh tế mà cả với sự phát triển xã hội Nó đã đóng góp vào tạo

ra nhiều sản lượng hơn, tạo ra tích lũy vốn, nâng cao kỹ thuật, tạo ra việc làm và thu nhập cho lao động.

1.2 NỘI DUNG PHÁT TRIỂN CÂY CÔNG NGHIỆP LÂU NĂM.

1.2.1 Gia tăng các yếu tố đầu vào phát triển cây công nghiệp lâu năm

Quy mô sản xuất cây công nghiệp lâu năm là kết quả hoạt động sản xuất cây công nghiệp lâu năm trong một thời kỳ nhất định và thểhiện bằng khối lượng sản phẩm được tạo ra trong thời gian nhất định Đây là kết quả quá trình phân bổ sử dụng các yếu tố nguồn lực trong sản xuất cây công nghiệp này Theo thời gian việc phân bổ sử dụng nguồn lực trong sản xuất cây công nghiệp này thay đổi khiến sản lượng sản phẩm tạo ra cũng thay đổi

Lý thuyết phát triển kinh tế nói chung, lý thuyết hàm sản xuấthay mô hình phát triển sản xuất nông nghiệp nói riêng đều khẳngđịnh tầm quan trọng của các yếu tố nguồn lực Vì chính các nguồnlực là yếu tố cơ bản để tiến hành các hoạt động sản xuất trong cácngành kinh tế nói chung và sản xuất cây công nghiệp lâu năm nóiriêng, chúng không chỉ quyết định quy mô mà còn cả năng suất tức

là quyết định mức sản lượng được tạo ra

Huy động phân bổ sử dụng nguồn lực theo chiều rộng là tăngnguồn lực vốn, lao động hay đất đai…tăng quy mô sản xuất Nhờnguồn lực tăng lên chẳng hạn như gia tăng diện tích đất đai trồng câycông nghiệp lâu năm và duy trì năng suất không đổi thì sản lượngcũng cao hơn Ngược lại phân bổ sử dụng nguồn lực theo chiều sâuchủ yếu dựa vào thay đổi kỹ thuật, công nghệ sản xuất, giống mới cónăng suất cao hay thích nghi tốt với điều kiện khí hậu tổ chức quản

lý sản xuất tốt hơn, trình độ lao động cao hơn…Những thay đổi nàykhiến sản lượng cây công nghiệp lâu năm trên mỗi đơn vị diện tíchtăng lên hay giảm lượng sản phẩm hao hụt do công nghệ sau thuhoạch không tốt Cũng nhờ tiến bộ kỹ thuật mà cho phép tăng giá trịcủa sản phẩm cây công nghiệp này cao hơn.

Tiêu chí:

- Diện tích đất và mức tăng diện tích đất cho sản xuất cây công nghiệp lâu năm

- Lượng và mức tăng vốn cho sản xuất cây công nghiệp lâu năm

- Lượng và mức tăng lao động cho sản xuất cây công nghiệp lâunăm

- Tỷ lệ giống mới trong sản xuất cây công nghiệp lâu năm

- Giá trị và mức tăng giá trị các dịch vụ kỹ thuật trong sản xuất cây công nghiệp lâu năm

1.2.2 Tổ chức sản xuất cây công nghiệp lâu năm theo

hướng hiện đại

Tổ chức sản xuất theo mô hình nào quyết định mức sản lượngđầu ra hay quy mô sản xuất nông nghiệp Các mô hình phát triểnnông nghiệp đặc biệt là mô hình của Todaro (1990) đã chỉ ra rằngquá trình này gắn với quá trình thay đổi tổ chức sản xuất nôngnghiệp từ sản xuất tự cấp tự túc của hộ gia đình chuyển dần tới môhình trang trại chuyên môn hóa cao Điều này cũng thể hiện qua môhình phát triển sản xuất nông nghiệp của SS Park (1992) sau này.Các trang trại phát triển sẽ xuất hiện nhu cầu hợp tác với nhau và môhình hợp tác xã sẽ được áp dụng

Quá trình chuyển đổi mô hình tổ chức sản xuất này cũng sẽ bảođảm cho nguồn lực được phân bổ và sử dụng trong sản xuất nôngnghiệp một cách có hiệu quả và kết quả là năng suất nông nghiệp

tăng lên và sản lượng nông nghiệp do đó mà tăng lên Kinh nghiệm

từ mô hình sản xuất nông nghiệp của các nước Tây Âu cho thấy điều

đó (Bùi Quang Bình (2006))

Xu thế tất yếu hiện nay trong phát triển cây công nghiệp lâu năm

là phát triển mô hình trang trại và doanh nghiệp sản xuất làm hạtnhân để liên kết những hộ sản xuất tiểu điền trong tất cả các khâu sảnxuất Do đó Tổ chức sản xuất cây công nghiệp lâu năm theo hướnghiện đại là áp dụng mô hình trang trại và doanh nghiệp trong sảnxuất cây công nghiệp lâu năm

Chuyển dịch cơ cấu cây công nghiệp lâu năm theo hướng hợp lý

là sử thay đôỉ của các bộ phận cấu thành trong sản xuất cây côngnghiệp lâu năm phù hợi với yếu cầu của nền kinh tế và nhu cầu thịtrường góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất cầu trồng này

Cây công nghiệp lâu năm có nhiều loại khác nhau như cao su, càphê, hồ tiêu, điều, chè, ca cao…Tùy thuộc vào điều kiện tự nhiên,chất đất ở mỗi vùng có phù hợp với từng loại cây Nên mỗi địa

phương sẽ có một cơ cấu các loại cây công nghiệp lâu năm khácnhau với quy mô của mỗi loại khác nhau.

Trong cơ cấu cây trồng lâu năm đó mỗi cây trồng sẽ thíchhợp với điều kiện tự nhiên, khả năng vốn, trình độ kỹ thuật … củangười sản xuất ở đó và phụ thuộc vào các chính sách khuyến khíchphát triển của chính quyền địa phương nơi đó Khó đưa ra một tiêuchí cụ thể nhưng trong nông nghiệp thì những cây trồng đem lại lợiích lớn cả về kinh tế - xã hội và góp phần khai thác tốt hợp lý tiềmnăng tài nguyên của địa phương Những cây công nghiệp lâu năm cóquy mô sản xuất lớn sẽ đóng góp nhiều vào giá trị sản xuất của địaphương và phát huy được lợi thế cạnh tranh cũng như thúc đẩy việckhai thác thế mạnh tiềm năng của của địa phương

Những cây công nghiệp chủ lực tăng nhanh quy mô và năngsuất sẽ tạo ra được sự gia tăng nhanh quy mô sản lượng cây côngnghiệp lâu năm góp phần lớn vào thay đổi cơ cấu cây trồng của địaphương qua đó thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Việc bảo đảm này sẽ bao gồm định hướng chuyển dịch cơ cấu vàphát triển các cây trồng chủ lực và bảo đảm các điều kiện kèm theo.Tiêu chí phản ánh

- Cơ cấu và mức thay đổi cơ cấu theo diện tích

- Cơ cấu và mức thay đổi cơ cấu theo sản lượng hay đóng góp

1.2.4 Mở rộng thị trường tiêu thụ sản phầm cây công nghiệp lâu năm

Đặc điểm của sản xuất cây công nghiệp lâu năm phụ thuộc rấtnhiều vào điều kiện tự nhiên nên sản phẩm cây trồng này sản xuất ra

có tính chất thời vụ và sai lệch với chu kỳ kinh tế Từ đó tình trạngđược mùa mất giá có lẽ sẽ tiếp tục đeo đẳng người nông dân nếu nhưkhông có một cuộc cách mạng, cả ở tầm quản lý, sản xuất kinh

doanh và chiến lược phát triển nông nghiệp Sự vô lý ở chỗ chúng tađang trong cái vòng luẩn quẩn: đầu tư sản xuất ra sản phẩm cây côngnghiệp lâu năm nhưng chưa tính đến đầu ra của nó mà phải phụthuộc rất lớn đến bên ngoài như : không kho bãi, không nhà máy chếbiến, chỉ một hoặc hai thị trường tiêu thụ Nên khi bị động lại phảichật vật tìm cách hỗ trợ, giải quyết hậu quả của những sản phẩm đó.

Lẽ ra, những phương án giải quyết phòng trừ cần phải được đưa rangay từ khâu quy hoạch sản xuất ban đầu, chứ không phải cứ chạytheo để khắc phục hậu quả như cách mà ta vẫn đang làm lâu nay

Rõ ràng, tìm đầu ra cho nông sản đang cần có một định hướngchiến lược Điều cốt tử không chỉ là các biện pháp tình thế như muatạm trữ, thành lập quĩ bình ổn mà sâu xa hơn, lâu dài hơn phải lànhững chiến lược cụ thể hơn để đảm bảo nhà nông yên tâm với thuhoạch vụ mùa nông sản của mình, sớm khắc phục những nhược điểmhiện nay Hệ thống kho bãi dự trữ, các nhà máy chế biến đi vào chiềusâu, có những hợp đồng dài hạn mang tính ổn định… Vậy các điểmyếu bấy lâu nay của các doanh nghiệp cần phải có sự cải tiến sớm vàkhắc phục nhanh hơn

Tiêu chí:

- Mức và tỷ lệ tăng sản lượng cây công nghiệp

- Mức cắt giảm chi phí sản xuất / 1 đơn vị sản phẩm

- Mức và tỷ lệ tăng năng suất cây trồng

1.2.5 Gia tăng kết quả và hiệu quả sản xuất cây công

nghiệp lâu năm

Cây công nghiệp lâu năm là loại cây mà sản phẩm của nó chủyếu cung cấp cho công nghiệp chế biến nguyên liệu cho các côngnghiệp hay xuất khẩu Với chu kỳ kinh doanh dài và đầu tư lớn Sựphát triển cây công nghiệp này nếu tiếp cận theo hàm sản xuất như