Quá trình hiện đại hoá văn học việt nam 1900 1945

Vàn hoà, 1961 phÀri vàn tuyén eó 66 dan vj vàn bàn hi eó 32 vàn bàn ma nguyén tàe duge vié't bang ehù Hàn, 34 vàn bàn viét bang ehù quò'e ngù, nhung quò'c ngù ò dAy chù yé'u duge ghi b

DAI HOC QUÒC GIÀ HA NÓI TRUÒNG DAI HOC KHOA HOC XA HÒI VA N H A N V À N

QUA TRINH HIÈIM D A I HOA

D A I HOC QUÒC GIÀ HA N O I TRUÒNG DAI HOC KHOA HOC XA HÒI VA N H A N V A N

QUA TRÌNH HIEN D A I HOA

DE TAI KHOA HOC

QUA TRÌNH HIÈN DAI HOÀ VAN HOA VIÈT NAM 1900 - 1945

MA SO :QG - 9 6 - 0 6

Chù t r i de t à i PGS , PTS LE VÀN LÀN

T h à n h p h a n t h a m già: GS P h a n C\l De; GS.PTS F)inìi

V à n Due; PTS Ha V à n Due; PTS P h a m V à n Klioài; PGS,PTy

P h a m Q u a n g Long; CN H ù u N h u a n ; Thao sì Pha-ni XriH.n

T h a c h ; GN Bùi Thién Thai; PGS, PTS Ngv.iyèn Ba Thò.nh; GN Bùi Viet T h à n g ; PTS T r a n Ngoc Vucmg

KÉT QUA DE lÀI QG 96 06

Dà dirgc cònR bò tirng phan Ircn snch, tap chi nghién cirii

1 Phan ti( lieu ve ly ìnàn, phC bình van hoc dÀu the ky diro'c hicn

soan, chii giài, gió'i thieu in thành lAp 24 bO TOng lAp van hoc Vici Nani, Nxb khoa hoc xà bòi 1997, day 3.000 trang kliò lo (in làrn 2 quyén)

2 Càc bài vie} làn lii'Ot in trén sach, top chi nf^hién riì'it

- Mot vài vàfì de ngó/i ngi? ^'àn IÌOC {BÌÙ SO 2) ciìa Pham Van Khoai in trong Thóng bao Jlan Nòin hoc nàm 1997

- Nghién cicn, ly hiàn , phe bình vàn lioc (Bài sO' 9) ciia Ma Giang LAn in trong Tóng top vàfì hoc Viét Nam (tAp 24) 1 997

- Chilquóc lìgilvà sif plìàl Irién cùa tlia cu (Bài so 3) cùa Ma Giang LAn in trong Tqp chi Van hoc so 8 - 1 998

- Vàn hoc dicìi (Bài so 5) cùa Tran Ngoc Vuang va Pham Xuàn Thach \c,

irong Tap chi Vàn hoc so' 2 - 1999

- Qua tri/ìli ììien dai ìioà vàn hoc Viét Nani (Bài so 1) cùa Le Vaii j.àr, w-, trong Tiéh Irình tììo' hicn dai- Viét Nani Nxb Giào duo ] 999

- lìifàc ticn ('lia tlirr m'ca dau theky (Bài so' 1 I ) Q.ÌVA M a ( n i m j : I.àn in h o i i ) '

Tie.n trình thr/liién dai Viét Nam Nxb Giào due 1999

(l^fnli i\(:n Iriróc ngày nghiCm Ihn)

Q U A T R Ì N H H I È N D A I H O A V À N H O C VIÉT N A M

1900-1945

PCS PI S Le Vàn Làn

1

Hièn dai boa vnn hoc viét nam bAt dÀu tir bao già?

Nhiéu ^ klén lA'y cai mtìc 1930 (co ^ kiò'n lAy cai mOc 1932) khi phong frào gi«'\i phóng dAn toc \èn cao, sòi dòng, róng khAp theo

diròng 161 va su Ifinh dao cùa Dàng còng san D ó n g Dirang, xà hòi Viét Nam co nhCrng biòn dòng manh me tdc dòng dé'n dòi song, linh lliàn, vàn hoà van hoc Vàn hoc bình Ihành nhCrng dòng, nhfrng nhóm, nhCrng phong liào càch làn vàn hoc va tao diroc nbùng dinh cao ve tàc già (àc phAm

Co </ kié'n muò'n dAy cài mò'c tra ve nàm 1920, cho lÀng lue này

dà xuA't hi6n nhfrng su kiCn co ^ nghìa trong Ijch su van hoc, van hoc

cluiyén sang mot lliò'i ky mói - thòi ky cùa bình thài van hoc hiCn dai, eàc llid Ioni vàn hoc phàl Irién: Vàn xuòi va tiéu Ihuyòl, Iha va "cài lOi" dà ra dai dne biél vào nhiìng nàm 20 co sir kifin lón - su" xuàt hiCn Nguyfin A i QuOc, vói hàng loat tàc pliAm da dang, phong pini

vira mang tu (uòng (iòn ùén vira là nhung kiCI (àc cùa ngh6 (huAl hiòn

dcai

Nhung nàm giìn dAy, chùng ta co diéu W\tn (iò'p xi'ic vó\ nhung nguón Ur lièu mó\, nhiìng màng sach bao vira duac khai ihàc, nhà vAy

cài nhìn va nhAn dinh dà co diéu chinh: Thài diém clip H^'^ trìnli hiCn

dai hoà van hoc Viei Nam là lir nàm 1900 hay nbungicfàu [he ky X X

Cài inO'c 1900, kliAng Ihé là "nhàt cài" rach ròi dùt khoàt, ina chi là c|ui uac cho su tiC'|ì bién hai (hai ky cùa mot dòng cliày Cluing (a quan niém hién dc^i hoà vàn hoc là mot qua tiình phàt Irién lién (uc,

co the khi \tn klii xnóng, khi dAm khi nhal nhung bao giò cung là tir khai dòng cho i\èn khi lioàn (A'I Qua trình A'y diCn la i^hùc: tap, l.lu dai

va ro ràng là tao ra mól su (hay 6&\ ca bàn, sAu sac ve chA't, ve dièn

mao Thuc ra r h u n g yen (ò, màm mò'ng "cliAÌ hièn d a i " dà co tiong

van xuòi chiì q.iò'e ngù (ir nhung nàm cuòi thC ky X I X , ma ùtw hiOu lei Tniyén 7hay Lazaro riiién cùa Nguyén Trong Quàn in a Sai Gòn

nàm 1887, mot chii)C.n mang (inh tiòn phong va hiòn dai cà ve nói dung va hình thùc l i ò lai cai mò'e 1900, vAii hoc V i e i Nam di vào

quy dao bién óa\ là xuAÌ phàt tir bàn thAn vàn hoc, nhung chuyén

dòng cùa nò va tir góc nhìn, nhìn vàn hoc bang thè' ky: Thè' ky XX, vàn boc Viét Nam chuyén dòng va vàn dòng Ibeo mot buòng mói, mot qua trình mai Qua (rìnli này khòng tàch ròi qua trình bié'n dói licb su dAn toc trong mot tình thè' t^t yé'u khàch quan: yéu cÀu càch tAn dA't nuóc va cUng nÀm trong xu huóng chung cùa kbu vuc, cùa chAu A

Van hoc hién dai vuot khòi ànb huòng va han che' cùa van hoc

nhirng thè' ky truòc mang tinh cbA't trung dcai, phong kiè'n Mot d^n hiéu ótiu tién va quan trong Ih dùng chCr quò'c ngu (tié'ng Viét pbién

Am bÀng chu cài la tinh) CTifr quÒc ngu de viét, de doc, d^ hiéu, nhò

vAy còng chùng vàn hoc mrf ròng bon, tuy ciìng mói chi giói han à càc tàng lóp xà bòi a càc dò thj, nhung thi dAn, ninrng khòng con thu hep ò giói tri thùc nho sT vSir xuA't hién càc nhà in (beo ky thuAt hién

dai va bào chf phàt trién là bà d a cho vàn hoc, nuòi duang van hoc Trong van hoc co nhu CcÀu khang dinh cài tòi cà nhAn, khang dinh cà tinh sàng tao cùa làc già, co nhiéu tini tòi ve tu tuang, nghé IhuAt Tir

do hình (hành nhung quan diém nghé thuAt khàc nhau, nhung xu huóng van hoc khàc nhau, nhung cuòc Iranh luAn va dòi hòi càch tAn van hoc manh me iheo huóng phuang TAy hién dai

Khào sàt qua (rình hién dai boa vàn hoc Viél Nam nhung nàm dÀu thè' ky trén càc bình dién: ^ Ibùc cà nhAn nghé sT, quan diém thA'm my, he thò'ng chù de, he (bò'ng hình luang, ihé Ioai, ngòn ngu vàn hoc Khòng (he khòng quan tAm hoac xeni nhe iihùng bié'n dòi

quan Irong à càc mat dòi sÒng (kinh té', kiioa hoc ky (huAt van hoà,

(Am ly xà bòi ), cfing khòng (he bò qua tàc dòng cùa khu vuc, su hoà nlìAp vàn hoà Vié( Nam vói vàn hoà kht} vUc TA't nhién cÀn làm lò ànb huòng cùa vàn hoà phuang TAy, vàn hoà Phàp dò'i vói vàn hoc Viét Nam; vA'n de Dòng - TAy va su (ié'p bié'n vàn hoà van hoc trong khuòn khé che' dò (Iure dAn F,)òng (hòi khào sà( qua Irình hién dai hoà van hoc Vié( Nam nhung nani này cung là huóng (ói: làm rò mòl so' dàc (rung co (inh qui luAt cùa lich svr vAn hoc Viét Nam Gòp phàn tuòng giài lich su phàt (rién van hoc Viét Nam Nhìn van hoc Viét Nam nhu là mot chinh (ho liong mò'i quan he vói lich su vàn hoà dAn

toc Qua dòi sanh làm rò mò'i c|uan he vay muo'n va bàn dia hoà c6

(rò thành dAn toc cùa vàn hoc Viét Nam

Dfiu Ihé ky XX vói su |ihà( tiién cùa kinh té' hàng hcà dA't nuóe

di vào con duòng (U san hoà Xél ve ma( |:)hAn hoà giai cA'p, ngoài hai giai cA'p ca bàn eii là dia chù va nòng dAn bAy giò bài dÀu hình thành

giai cA'p tu san, giai cA'p vò san va mot giai cA'p (rung gian: tiéu tu san Tbé' nbung, tA't cà vàn con dang trong qua (rình hình (hành Vi vAy trong diéu kién A'y cu thè là tir dÀu thè' ky XX dé'n hé't chié'n tranh thè' giói lÀn tbù nbA't, bò phAn co tinb tbÀn yèn nuóc va tié'n bò cùa tÀng lóp trf thùc libo hoc dà duac lidi su giao cho mot iibiém vu trong dai

là lành d<70 càch mang Viét Nam Chfnh ho là nhung nguòi co uy !m Irong nhAn dAn, co khà nàng nbA't trong viéc vAn dòng phong trào cùu nuóc, trong viéc hoc hòi tiè'p (lui c à t t u tuang mói, vàn minb phuang

TAy, canh tAn dA't nuóc qua làn song Tdn thit ^Fliè' he nhung sT phu tu

san hoà cùa Viét Nam lue này: Phan Bòi ChAu, Phan CbAu Trinh,

Nguyén Tlurang Hién, TrÀn Qn^ Càp, Huynb Tliùc Khang dù "bao

dòng " hay "cài luang" déu tìm thA'y ó TAn thu nhung tu tuang bA'p dàn, mói me phue vu cho nhu cÀu giài phóng dAn toc, phàt trién vàn hoà

Thè' he tiè'p theo, 1920 tra di, trén ITnh vuc tu tuang vàn hoà vÀn con chiù ànb huòng cùa TAn thu; dóng tbòi dAy cung là lue khuynh huóng dAn toc xà bòi ehù nghìa cùa Nguyén Ai Quò'c va Viét Nam (hanh nién càch mang d(5ng ehf bòi nhen nhótn, tiè'p thu nhanb chóng ehù iighTa Mac Le Nin va som tra thành còng san

The he (hi'r ba, lù sau 1930, tàm mình trong khòng khf càe

|)hong trào càch mang dang sòi nói dién ra khàp ba niién Nhiéu nguòi dà ngói Irén ghè' nhà tiuòng Phàp Viét, eó nguòi du hoc ò Phàp, hiéu duac thè' nào là vàn minb phuang TAy, thè' nào là dAn ehù,

là (U do, bình dàng, bàe ài O thè he này co thè chia làm hai bò phAn:

mot bò phAii tiè'p (hu (u tuòng eàeh mang vò san vói mòl </ thùc Iié

mói, tfch cUc tham già phong (rào dA'u tranh giai phóng dAn toc; mò(

bò phAn vàn nàm trong khuynh luróng dAn toc tu san, eó khi hap tàc

co khi bA't hap tàc vói che' dò hién hfru

Tir (be' he (hù nhàt dèii thè' he tbù ba là mot cA'u due nhAn eàeh lÀng lóp tri thùc Vie! Nam khi dA't nvróe bàt dÀu qua trình hién dai hoà CA'u (rùe này là dòng lue va ehi phò'i qua trình trén va tao nén dién mao dA'( niróc qua nhung (bòi ky, nhung buóe ngoat lich su Va diéu A'y, lA't nhién qny dinh cà tié'n trình cùa vàn hoc

Taróe thè' ky XX vàn hoc Viét Nam giò'ng vàn hoc mot so' nUóe

D ò n g ^ r e h i u ành huòng sAu sàe tu tuòng nghé thuAt cùa vàn boa vàn hoc Trung Quò'e Vàn hoc chuih thÒng do nhà nho vié't Sinh boat vàn ehuang (viét vàn, cioè vàn, xuóng boa, ihù tae vàn ebucT^ng ) thu hep Irong giói (Il Ihùc nho sT Lue này eliua eó nhà in Tàe phÀm vàn eliuc^ng khòng phò biéii ròng lài ma ehù yéu là elio eà nhAn, Ixan bò

luu ò nhà Cbua eó nhà vàh chuyén ngbiép, vié't vàn chua thành mot nghé trong xà hòi Vàn hoc thùAt, vàn giào buA'n dugc eoi trong bon vàn nghé thuAt Vàn tha chiì Han duac coi trong bau vàn tha Nòm Tlia duac tòn trong han vàn xuòi Vàn ehuang eó tùih quy pham Nièm luAt chat che Tir de tài, nbAn vAt, cò't truyén dè'n bình ànb, ngòn ngu va càch (a cành, tà ngUÒi, tà khòng gian, tbòi gian déu nàm trong mot he Ihc^'ng iróe le. LTÓC le tra thành mot nè'p tu duy quen

thuòc cùa nguòi sàng tàc vàn Iha Va vi vAy, tA't nhién, han che' khà

nàng bóe lò cài tòi eà nhAn cung nbu cà tuih dòc dao cùa nguòi sàng tao

Vàn hoc Viét Nam (boat kbòi nbCrng ràng buòc, nhung quy pham eùa vàn hoc trung dai, di vào huóng hién dai bòa Nói dé'n vàn hoc hién d<7Ì là nói dé'n vàn hoc phàt trién trong mòi tiuòng kinh té' tu bàn ehù ngliTa, eó su hình thành giai cA'p tu san, giai cA'p vò san, giai cA'p tiéu tu san va lAng lóp tri Ihùc mói Trong vàn hoc bình thành nhung thè IOCTÌ mói, dòe lAp thè hién tu tuòng dAn ehù , tu tuòng duy

ly trong khoa hoc de eao con ngUòi cu thè phong phù, phùc tap, khuyé'n khfeh mei (ài nàng moi sàng tao

Qua (rình hién dai hoà van hoc Viét Nam là mòl qua (rình vó\

nhung net ehA'm plià ban dàu dÀn dÀn tao nén nhùng vùng, nbùng màng m ò trong tu (uòng, tu duy nghé thuAt vói nhùng nò lue eàeh (An

lo lón de cuòi einig làm h'én lén khuòn mal mói, hién dai eùa vàn hoc Xoà bò quan nièm xà hòi luAn thuòng, con nguòi dao due va dure nàng, vàn hcie thè hién mot quan nièm mói ve xà bòi euòe song con nguòi Quan nièm thay dèi, càch nhìn thay dèi làm thay dèi (bang bAc già (ri va dao 1^^' ùng xù Taróe dAy nói ve dàt nuóe khòng (he khòng gàn vói vua, su tòn (ai thinh suy cùa dàt nuóe, xà bòi gàn ve^i ngòi vua, ehù ngliTa tòn quAn dà tra thành dàe tiirng eùa tbòi dai BAy giòdA't nuóc (rong tay ugnai xAm, (riéu dinh mA't hé't ehù quyén, eàe nhà Nho duy (An dà nhìn nhAn, dinh già lai nhiéu vA'n de (rong dò

eó vA'n de vai trò lich su, chù thè kiè'n tao xà bòi, vai Irò nhAn dAn,

quan he dAn - nuóe "DAn là dAn nUóc, nuóe là nuóc dAn" ( Phan Bòi

ChAu) Tir dAy là |-)hong trào: giào dAn (giào due dAn)^duàng dAn (làm eho dAn giàu eò) va (An dAn (làm cho dAn dèi mói) Tinb tbÀn "lA'y dAn làm gòe" dù sao va truóe hé't vÀn là mot ^ tuòng dAn chù Kbài nièm "dfìn" thành mot he quy ehiè'u bòi tu, so sành de nhAn cbAn (hàm canh va phé phan:

Vua là tU(;ng gò, dAn là (hAn trAu

{A te A ca)

Vua ngói thàm tham cung sAu

Mot dòi chi bié't de dÀu dAn den

(Phan CbAu Trinh - Thih quóc hon ca)

"DAn" trong (he che' truyén tbó'ng khòng co cài gì thuòc ve cà nbAn mình, khòng eó "tu hiru" ngay cà pbÀn thAn xàc "Sò'ng tbò vua tbàc cung tbò vua" Vua co sa hCru duy nbA't va tò'i cao, dAn là nguòi phu thuòc Con nguòi thÀn dAn yèn vi vói thAn phAn tbÀn dAn, Buóc sang dÀu thè' ky XX, ngUòi dAn vÀn cbua tra thành nguòi chù, cbua kip y thùc dÀy dù ve quyén bình dang, tir do , quyén (U hfru va nhung

quyén ca bàn khàc (hi dung ngay phàl thuc té', ^ tiulrc nói lén hàng

dÀu là y thùc v6 mA't nuóc, nhAn dAn xa xàc khÓn ciing, khò vi thué',

vi phu phen, vi nói dau nói giÓng se bi tuyèt diét, thè' nén phài tu hành dòng de tu cùu khòng tnib toàn dàn do:

NghT làm lue bàm gan tùn ruòt

Vaeh tiòi kèu ma tuò't guam la

{AtéAca)

Màu hình con ngUòi ben phAn, con nguòi nghìa vu xuA't bièn trong vj thè'quan he mAt thiè't vói vAn mènh dAn toc, màu hình này là

mot nhAn eàeh xà hòi duy iihA't va hap \'^ trong diéu kién lidi su ngat

nghèo lue A'y Trong tu tuòng yéu nuóc va duy tAn, mÀu hình này dirae nhAn manh (ruóe hé't là ò phuang dién tràcb nhiém; (ràeh nhièm truóe quò'e dAn, (ruóe dóng bào ve tình trang dA't nUcfc Trong vàn hoc, màu hình này nei bA( lén thànb hình tuang tning (Ani, tiéu biéu eho nhùng trf (hùo Nho hoc, tiè'p thu TAn Thu va dà duac hién dai hoà

Con nguòi nghìa vu dùng ngoài danh \g\, nhièt (hành yéu nuóc,

Io làng eho dòi giùa buèi "gió Au mUa My" Ho cÀm bùt vié't vàn h^m

tha va vA'n de ìxuóc hé'l là giàe ngò cà mot xà bòi con me niÀn

Thuang òi! Hón nuóc ta ai!

Tinh nghe ta goi mA'y lòi dóng tAm!

(Nguyén Quyén - Kéu hón nuó'c)

Ho liànli dòng duói su thùe^Jue eùa mot niém tin trong phong trào eàeh mang (lieo khuynh huóng dAn toc tu san

Con nguòi nghìa vu phàt trién va boàn thién, vuan tói he (hò'ng

tu (Uctng eao hoìi mò( (Àng mìa trong phong trào eàeh mang, dAn toc

xà bòi chù nghìa Vói mot càch cA'u trùc nhAn càch mói, dò là nhung

nguòi y (bue rò ve kè tbù, (hA'y duac lue luang eàeh mang, eó ^ thùc

giai cA'p, doàn ké't giai cA'p Trong vàn hoc, con nguòi nghìa vu là bình tugng (rung tAm - hình (ugng nhùng chié'n sì eàeh mang, nguòi còng san, nhung nàm (ié'p dò Nhùng vàn phÀm dòc dào, hién dai cùa Nguyén Ai Quò'c va quy tu xung quanb là nhfrng cAy bùt tré, nbfrng

(hanh nién tAn lié'n eùa trf (hùc tAn hoc buàc vào hocTt dòng chfnli tri

nhu TrÀn Huy Liéu, Tòn Quang Phièt, Pham TuA'n Tài, TrÀn Hùu Dò vói nhung sàng tàe kip tbòi, ce dòng tinh tliÀn va hành dòng yéu nvróe dà eó (ié'ng vang lón trong quÀn chùng

Nhu vAy, nhung nàm dÀu thè' ky, su vAn dòng, phàt trién con ngUòi (rf thùc eó ben phAn eó nghìa vu; eó hành dòng tfch cUc là rnaeh chfnh, huóng chfnh chi phò'i manh me dòi song chfnh tri xà hòi The nhung trong su dèi thay dA't nuóc, euòe Àu hoà, lòi sò'ng eà nhAn cùng bà( dàu hình thành (nbA't là a eàc dò Ibi) Thuc té' dA't nuóe dang di vào con duòng tu san hoà Trf thùc nhà Nho, nhiéu nguòi eó thém TAy hoc, kliòng làm òng thòng òng phàn vói TAy thì làm càc nghé tu do khàc: day hoc, viét vàn, làm bào Ho cung qucn dÀn vói sinh hoat hién deli, nhrrng phuang (ién va hàng hoà phuang lAy

Nhùng (hay dèi (rong cuòc song dòi (huòng dÀn i\6n nhùng (hay dèi

cà trong (u ciuy, (inh (liÀn va lAm 1^ NgUcìi (a nghì déìi nhùng tini vui, nhiìng cài dcp cÀn luròng Ihii Con ngu'òi eà nhAn huòng (hu xuA't hién

va vói mot eAìi tuie nhAn eàeh khàc King lùng di vào sàng (àc eùa Tàn

Dà

Thè'he Phan Bòi ChAu, Phan ChAu Trinh (iép (hu TAn (hu cpia

ehù FL-ìn TAn (hu dà gai ^ eàe òng mòl duòng lÓi eùu nuck\ lA'y tlAn

làm dòng lue va vàn hoc là eóng cu tuyén truyén eò dòng eho duòng lòi eùu nuóc mói dò Vàn hoc eó vai Irò va tàc dòng manh me (rong euòe dA'u (lanh "mot ngòi long ma trong ma ehiéng" (Phan Ròi ChAu) Trong vàn hoc, già dinh, chùng (oc dude (he hién nhu dòng lue cùa nhùng con nguòi eó nghìa vu vi "(u cuòng" "bào chùng"

"hgp quÀn" ^'danfi^ (Am" lai dAn fch quò'e

Phong (lào yéu iiuc're va duy tAn dÀu llié' ky XX là mòl cuòc vAn dòng giài plióng clAn (oc ve mat chfnh tri xà bòi, là mò( euòe vAn

dòng khai sàng ve tu luò'ng Trong dòng vàn hoc yéu v.uóc va duy

(An, Phan Bòi ChAu là mot làc già lón rcrp bóng xuò'ng dòng vàn hoc giài [ihóng (lAn toc suò'l mò( phÀn (U (hé'ky va ehuÀn bi rat nhiéu eho giai doan tiC'p theo eùa dòng vàn hoc này Cùng nhu nhién nhà Nho

(ién (iéìi khàc, (nióc su (!iàt hai cùa nhùng euòe dA'u tranh ehò'ng thue

dAn Pbàp nùa cuòi (be' ky XIX, Pban Bòi CbAu nghi ngò dao ly thành

bién Trong xa bòi xuA't hién (u tuòng cÀn nguòi anb hùng tài giòi, bànb dòng kién quyè't boti nguòi anb bùng cu chi co due, pbuc lùng, pbu thuòc vào ngòi vua mènh tròi Trong vàn hoc bai bình tugng nguòi trung nghìa va nguòi Àn sì bj xuÓng già, nei bAt lén là nbAn vAt bào kiét tu nhiém Trong thè' giói nghè thuAt cùa Pban Bòi QiAu, con nguòi dao 15^, by sinh vi dAn vi dÓng chi dà thay thè' con nguòi dao 1^ trung hiè'u eùa Nho già Òng dà nhièt tình ce dòng cho viéc ci'ai nuóc, giành dòc lAp, cho che' dò dAn chù va chù nghìa xà bòi Òng lén àn vàn ehuang cu (ù, ra sue càch tAn vàn hoc, sàng tàc nhùng tàc pbÀni lay dòng tAm trf eùa eà mot tbòi dai, manh dan vié't nhiéu thè Ioai: tha, truyén, tiéu (huyé't, tuòng de thùc tinh, thùc giue hành dòng càch mang Nhung cuòi cùng, Phan Bòi ChAu dà dùng lai truóe chù nghìa xà bòi, òng chua eó khà nàng nhAn thùc dùng nò Va vàn tha cùa òng cung diing lai taróe nguóng eùa vàn hoc hién dai vi òng khòng thè vugt qua quan niém vàn hoc truyén thò'ng khi òng ehi co nhùng kinh nghiém vàn hoà nghé thuAt eùa phuang Dòng

Nguyén Ai Quò'e dà tìm dugc con duòng hgp quy luAt lich su de giài phóng dA't nUóe va phàt trién xà bòi, dóng (bòi m ò lÒi eho vàn hoc Viét Nam (ham già vào eàe nén vàn hoc cùa eàe dAn toc tién phong ehò'ng chù nghìa de' quóc, hoà chung vói vàn hoc hién dai thè' giói Vói nhùng sàng tàe dÀu tay eùa Nguyén Ai Quò'c tu nhùng nàm

1920, vàn hoc eàeh iricang Viét Nam xuA't hién, tón teli va phàt trién cho déìi ngày nay Nò cùng vói bò phAn khàc hgp thành eàeh mang

dà dóng vai trò kién trùc su cùa nhùng su kién beh su xà bòi hién dai

Nò dà góp phÀn bòi duang tAm hón nhùng nguòi xAy dung, bào ve che'dò mói nhu mot hién tugng nhAn dAn, hién tugng càch mang

Nhùng tàe phAm eua Nguyén Ai Quòe vói nói dung hién dai, hình thùc hién dai va maiig (fnh quò'e (è' sAu sàc thuòng hién lén

nhùng bình tugng nhAn vAt (fch euc nhu Trung Trae trong Lòi than vàn cùa ha Trung Trac, Phan Bòi ChAu trong Nhfntg trò lo hay là Varen rà Phan Bòi Clidu^anh còng nhAn da den Hòxé trong Doàn ké't giai càp, hoi\c lành tu kiéu mói nhu Kimengò trong Con nguòi bici nini hnn kìtói Cùng vói viéc mò tà hoàn cành xà bòi bi dàt cùa

nhùng nguòi khòn khè, su thùc tình eùa nhùng nan nhAn, eàc tàe phÀm eùa Nguyén Ai Quò'e khang dinh cuòc song mói tirai dep, con nguòi mói lae qnan giàu ly lirctng Dò là nhùng tàe pbÀrr) trong mot

he thò'ng vàn hoc mò, eò sue eliùa ròng lón, ggi nhiéu vA'n de va kinli

nghiém cho viéc xAy dung nén vàn hoc càch mang Viét Nam sau này

Tàn Dà tiéu biéu cho dòi ngu nhùng nguòi cÀm bùt cùa vàn hoc mói ra dòi ò thành thi Mot nhà Nbo tài tu trong xà bòi tu san, Tàn

Dà co quan he ben trong vói Nguyén Già Tliiéu, Nguyén Du, Ho XuAn Huahg, Nguyén Còng Ti ir, Cao Bà Quàt DAy là su nói tiè'p cùn nbùng Ibi nhAn cùng mot kiéu sau nùa (lié' ky bi giàn doan bòi cuòc xAm lirgc cùa thuc dAn Phàp

Tàn Dà yéu nuóc theo càch liéng cùa minb, "ài quò'c bang dao due" Òng phàn ùng lai cuòc dòi den bac bang cài da tinb, bàn tfnh cùa òng va bang cà su ngòng ngbènb thàcb (hùc Òng cùng ao iróc ve

mot su ngbiép lón giùp dAn, giùp nuóc Nhung ngay eà trong f tuòng

va còng viéc trong dai này òng cùng gan vói tình yéu lùa dòi, lA'y tình yéu lùa dòi làm ehò dira, làm nguón khcVibùng an ùi vò ve De lo viéc nuóc viéc dAn, le ra phài là nbùng anb bùng hào kiét, song trong thè'giói nghé thuAt eùa Tàn Dà, dò lai là tinh nhAn cùa nhà tha Va su ehò dgi nhc^f tròng eung ehi là eùa hai nguòi yéu: dòi trai gài Cài nhìn phong tình ài An nhu thè'eùa Tàn Dà cùng in dA'u lén nbùng bue tranh thién nhién dA't nuóc eùa nhà tha làm nén sue lòi euÓn cùa tàe

phÀm Nguòi duo'ng thài nhanb chóng nhAn ra òng là "mot vàn tài",

eoi tha vàn òng dà thèi "mot ean gió Li" trén vàn dàn Nguòi duong tbòi, nói dùng han, thj dAn ehia sé vói Tàn Dà cài tbù àn chai, cài tbù huòng thu tình yéu khòng ràng buóe, tình yéu bang qua, yéu de né'm trai Cho nén con nguòi trong sàng tàc Tàn Dà là con nguòi tài tu, da tinh sành diéu vói nhùng tbù vui Àm thuc, tha tbié't vói nhùng cài

"thiét vui, Ihiét hay, thiét dep, (bièt ngon" nghìa là vói tA't eà nhùng cài vui Tbù àn ehai nhu tèn mot bài tha eùa òng cùng nhùng ghi chù trong bài

Trong thè' giói nghé thuAt eùa mình eà ò tha, cà a vàn xuòi, Tàn

Dà lén àn su xA'u xa va dòc àc cùa xà bòi, xót thuang sÓ phAn beo hot cùa coU' nguòi Nhu thè', òng dà góp phÀn chuÀn bj nbùng tién de

tu tuòng thàm my cùa trào luu hién thuc trong vàn hoc Viét Nam Nhung khòng phài Tàn Dà ma là Nguyén Còng Hoan, Tu Ma, nhùng nguòi elmi ành lurò'ng òng di vào dòng chày dò Tuy nhién, ò lình virc tha ea, Tàn Dà ehuÀn bi nhiéu han nhùng tién de tu tuòng, thÀm

my eho trào liru làng man trong vàn hoc Viét Nam, mae dù òng coi Iha eùa mình ehi là "vàn ehai" Ong gÀn eàe nhà tha mói nhung òng VÀn a trong ngòi nhà tliÀni my Nho già quen thuòc ma khòng tham

du vào euòe da hòi (nng birng eùa eàc nhà tha mói

Vào nbùng nàm 30, xà bòi Viét Nam phàt trién trong hoàn cành dA'u tranh dAn toc, dA'u tranh giai cA'p hé't sue gay gat va cuòi cùng Càcb mcing thàng Tàm 1945 dà giànb dòc lAp, giài phóng dAn toc, phà bò che' dò thuc dAn phong kiè'n, xAy dung mot che' dò mói Hoàn

cành dò cung dàn dén nhùng cuòc dA'u tranh trén lình vuc tu tuòng, ^

thùc he, bình thành nhùng quan diém, nbùng tAm i^ thÀm my va khuynh biróìig, trào luu vàn hoc khàc nhau

Vàn hoc càch mang tiè'p tue phàt trién manh va tra thành liéng nói cùa giai cA'p vò san Tàc già cùa no là nhùng chièn sì NhAn vAt

trung tAm cùa nò là nhùng con nguòi mói cùa tbòi dai say me \^

tuòng, san sàng eh ién dA'u de giài phóng dA't nuóc Truóe hé't ho là nbùng nguòi càch mang

TÒI VÀn,hàng tir nghì mién quén thAn DAng tA't cà de tòn tbò ebù nghìa

(TÓ Hùu) Vào tu ra tòi, ho vÀn lae quan, khi cÀn san sàng by sinh vi ban

bè dóng ehi, vi nhAn dAn Dò là anb Trong ft nói, hién lành, nhung truóe mùi sùng eùa tèn chù nhà nguc Kontum thì "tiÀm tình, oai

nghiém va hè'( sue qua quyè't" \u x ò n g r a ché't thay eho ban (Nguc

Kontum - Le Vàn Hién) Dò là Nguyén Vàn Coi gan da va muu Urge

Irong Vitpt nguc eùa Cuu Kim San, là Hong NliAt vi 15^ tuòng ma by sinh tuèi tré, by sinh tình yéu (Khòng tén khòng tuoi - Phong Ba), lii

nhùng quÀn chùng bình thircrng nhu bà ma HAu Giang, bà Nhi CÀn

(rong Nguòi me càch menh cùa Pham XuAn Huyén Va tiéu biéu nbA't, dÀy dù nhA't là hình tugng ngUòi ehié'n sì còng san trong Nhgi

ky trong tu cùa Ho Chi Minb, Irong Tuày cùa To' Hùu

Vàn hoc càch mang vàn hoc bf mAt, ò mot xà bòi bj cAu thùe, kiém soàt cùa ehinh quyén (bue dAn cùng dà gap khòng ft khó khan

Nò duge sàng tàe, truyén bà ehù yéu ò nòngitòn, nhà tu va mot bò phAn ò thành phÓ Nò bi khùng bÓ rào/tié't, lai thié'u phuong tién chuyén (ài cÀn thiéì eho nén (ha phàt trién là chfnh Nò cùng khòng

co tàe già ehuyèn ngbiép vi (be' viéc nAng eao eliA't lugng nghé thuàt, già (ri thÀm my ehua duge nhiéu Nhung nhùng gì vàn hoc càch mang de lai vÀn ià di san qui bau làm phong phù vàn hoc hién dai Viét Nam eà ve kinh nghiém, ly luAn va thuc (ién sàng tàe

Song nhu (rén dà nói, dA'( nuóe di vào hién dai hoà, euòe sò'ng

hién dai dién ra va h^\) dÀn a eàe dc^ thi, (Àng lóp trf (bue TAy hoc

tàng nhanh (hi vA'n de dèi mói vàn hoc, dira vàn hoc tham già vào quy dao chung eùa vàn hoc hién dai thè' giói Irò thành yéu cÀu cA'p bàch

Vàn hoc hình Ihành mot dòi ngù mói, du nliAp eàc thè Ioai vàn hoc phuang TAy, tiè'p thu quan niém vàn boc mói - phàn ànb dòi song xà bòi, mò tà cài bang ngày vói nbùng con nguòi bình thuòng ctovcuóc s6ng hién thuc Truóe nbùng nàm 30 co Tàn Dà, Ho Biéu Cbành, Pbam Duy TÓn, Nguyén Bà Hoc, Dàng TrÀn PhA't, Hoàng Ngoc Phàch, Nguyén Trong TliuAt, Nguyén Còng Hoan, Dòng Ho, Tuang PhÓ, TrÀn TuA'n Kbài Trong vàn phÀni cùa càc tàc già trén co bién thuc, eó làng man, eó ngUÒi òm cliùa cà hai

Vào nhùng nàm 30, vàn hoc còng khai phàt trién vói tò'c dò nhanb chóng gA'p bòi) su phAn boa thànb càc khuynh huóng, càc trào luu là de hiéu Thè' he cÀni bùt mói ra dòi lA't tre, tiè'p thu kinh nghiém eùa thè'he truóe, song va sàng tàc trong mòi taròng vàn boa dang Au hoà dà làm mot cuòc càcb tAn.tao bao, sòi nei de trong khoàng-(hòi gian ngàn dò mirai, niiròi làm nàm hoàn tA't qua trinh hién dai boa vàn hoc Viét Nam Va cùng de hiéu, su tao bao ban dÀu, nhìn bè ngoài nhu là bién tugng ngoai nhhp, àp dàt, euc doan, doan tuyèt vói qua khù, dÓi lAp vói (ruyén thò'ng ò moi cA'p dò: tu tuòng, thÀm my, ngòn ngù, thè hién, càcb biéu hién, ké't cA'u tàc phÀm Nhung thuc ra moi qua trình déu eó qui luAt Nhùng yé'u to' ngocai nhAp muò'n sò'ng, phàt trién phài eó mòi tiuòng thicb bgji eó dù diéu kién tón tai, né'u khòng se ché't yéu, mai mot di Yé'u to' ngoai nhAp nào con Lai, de lai dA'u An Hong nén vàn boa bàn dia nào dò, tue là nò

dà thfch nghi vói mòi triròng mói Mat khàc,rA't quan trong, mòi (ruòng tiè'p nhAn phài eó nói lue, co sue mién dich tòt de khòng bi dóijg^hoà, triét liéu va dù khà nàng ehfjloc, diéu chinh de "eùa la" tòn (ai|clio su phàt trién eùa minb TbUe té', trén pham vi khu vuc va toàn cÀu, ò cùng mot Ihòi diém nhiéu quò'e già eó hoàn cành tuang (U nhu Viét Nam Chù nghìa thUe dAn bànb triróng, eàc quò'e già di xAni lirge

dà bò nhiéu còng sue nhàm thay dèi (he che' chfnh tri, kinh (è', vàn bòa, tAm 15^ xà hòi a eàe thuòc dia de eàe (buòc dia phu thuòc nhiéu

han vào chùng Nhung ké't qua, cài dA'u An vàn minb vàn hoà A'y con

\a\ khòng nhiéu, khòng rò, ngoài f muò'n ban dÀu cùa quò'e già di xAm luge Vàn hoà, vàn hoc Viét Nam trong 15 nàm euÓi eùa \.hà\fx^

80 nàm nuóc mA't vào (ay (bue dAn Phàp càng tò rò nói lue eùa minb

Cài nói lue chfnh là bàn lình dAn toc, tinh tbÀn dAn (òe kién euòng ben bi de giù bàn sàe cùa mình, de giù "con chàu khòng làm loan"

ma bié't ebon loe, tié'p (hu, (huÀn duang, bàn dia hoà nhùng yé'u tÓ ngocai nhAp, bè sung phong phù (bèni bàn sàe dAn toc Vàn hoc Viét Nam hién dai hoà gàn liéu vói dAn toc hoà là vAy Vi nhu, (bue dAn

IO

Pbàp muò'n dùng ehù Pbàp dànb bAt chù Hàn ra kbòi thè che' chfnh tri

xà bòi, khòi dòi sò'ng Vièt Nam cung co nghìa là Ioai bò che' dò trièu

dìnb phong kiè'n de cùng eÓ uy tin, truyén bà tu tuòng vàn minb Phàp, tu tuòng sg Phàp, phue Phàp lai phài qua chù quò'c ngù Cbù

quóc ngù kbóng dugc coi trong, nhimg no de hoc, mau hiéu, no là cài

CÀU trung chuyén, chuyén tài nbùng chù truang, nbùng còpg bào cùa

chfnh phù "bào bò" déìi càc (Àng lóp nbAn dAn Càc nhà Nho Viét Nam dà ehò'ng lai tbù ehù ngocai nbAp dò Thè' rói, cung chinh nhùng

nguòi song bang chù Hàn ày lai ra sue tuyén truyén, eè dòng moi nguòi hoc cbù quò'e ngù, thA'y dugc quò'c ngù là Igi khi hàng dÀu cho

viéc canh tAn dA't nuóc

VI nhu nhà tha trong phong trào tba mói dà "bè" vào sàng tàc

cùa tninb nhùng quan niém^càeh biéu bièn eùa nhiéu taròng pbai tba

bién deli phuang TAy Nhiéu yé'u tÓ dà duge Viét hoà, dà góp

sue càch tAn va hién dai hoà tha Vièt, con lai nhùng su "mò phong

ngu muòi lAp (ùc bi dào thài" (HoàiTTianb - Thi nhàn Viét nani) de

cuòi cùng tha tra ve vói bàn sàe dAn toc Viét nam

Bàn sac dAn toc Viét nam là ben vùng va nàng dòng dà tiè'p thu

va cài bié'n, hoc (àp va nAng eao nhùng yé'u (6 (fch ciré eùa vàn minb

vàn bòa thè' giói Truóe kia tu Trung Hoa sau này tu phuang TAy, ehù

yé'u là Phàp Su tèng hgp Dòng TAy, nhùng tiè'p bié'n vàn hoà dà tao

ra ca sa cho su ra dòi mot khò'i lugng khèng lo eàc tàe phÀm va nhùng (àc già sàng già cùa nén vàn hoc hién dai Viét nam nhu là mot

hién tugng dot bié'n, nhày vot: Nguyén Còng Hoan, Ngò TA't TÓ,

Nguyén Hong, Vii Tigng Phung, Nam Cao, NhA't Linh, Khài Hung, Thach Lani, Nguyén TuAn, XuAn Diéu, Huy CAn, Che' Lan Vién, Hàn

Mae Tu, Nguyén Bùih Dé'n thè' bè eàc nhà vàn này, vàn hoc Viét nam hién dai dà càm dugc nhùng cài mò'c Ihành còng cbàc chàn

II Hién dai hoà vàn hoc, truóe hé't là tu nhùng bié'n dèi xà bòi theo huóng hién dai, tu vice hình thành mot mòi taròng vàn hoc, mòi truòng này dù diéu kiéiiÀcho vàn hoc chuyén dèi, vAn dòng Mòi taròng va cùng là yé'u lò'tién quan trong tàe dòng dé'n su phàt trién

vàn hoc là ehù viél Tu óàu thè' ky XX eàe nhà trf thùc Nho hoc yéu

nuóe ho hào hge va dùng quò'e ngù: "Mot dàng thi mA't mA'y nàm tròi

de di hoc mot (hù ehù khàe hàn tié'ng mình ma vàn khòng eó còng

hiéu; mò( dàng thì mA't khòng lói 6 thàng là hoc ngay óugc vàn tu cùa tiéìig mình VAy thì khòng thè khòng (beo ehù nuóe ta" {Vàn mình

11

tàn hoc sach - 1904) Chù quÓc ngù dà thànb còng cu dàc lue tuyén

truyén vàn dòng phong trào yéu nuóc duy tAn Dàc bièt tbòi ky dAn cbù, phong trào truyén bà cbù quÓc ngù sAu ròng trong quÀn chùng

va trò Ihành mot boat dòng vàn boa - chfnh tri Trén thuc tè' tu nhùng nàm 20 ve sau, vàn hoc bÀu nbu chi con vàn hoc quò'c ngù Yéu cÀu dàt ra lue này: chù quò'c ngù dóng vai trò lich euc Irong viéc bién dai hoà vàn hoc, dóng (hòi cung phài bièn dai hoà chfnh bàn IhAn mình Truóe hé't, dèi mói va tàng Ihém vón tu bién dai tuang ùng vói cliòc song bién dai, nhùng vA'n de khoa hoc ky tbuAl, tir tuòng vàn hoà bién dai ngoai nhAp; eù phàp, càch dién dat cung phài mói, nhanb bon, io han Khi cbù quóc ngù duge su dung ròng rài thi còng chùng vàn hoc thuc su tàng nhanh Va de thoà man yéu cÀu da dang cùa tÀng lóp còng chùng này, còng viéc vié't bào, vié't sàch, dich sàeb dugc dÀy manh Nhò thè eàe thè Ioai vàn hoc phàt trién hình thànb nhùng Ihé Ioai mói nbA't là eàc thè Ioai vàn xuòi

Khàch quan, nhìn lai dÀu thè' ky XX viéc su dung cbù quÓc ngù

de sàng tàe vÀn con khiém tÓn Lue này Vàn hoc Hàn-Nòm vàn là chù yé'u Diéu dò chùng tò qua trình bién dai hoà vàn hoc Vièt nani, xét tir phuang dién ngòn ngù khòng don giàn chi là nhùng buóc nhày vot ma phài trai qua nhùng buóc qua dò, chuyén tiè'p Càc bò Hgp tuyén, eàe còng trình nghién cùu ve vàn hoc Vièt nam giai doan này, truóe hé't nh^m vào eàe tàe phÀm vié't bang ebù Hàn, cbù Nòm

Chang bcin, mot còng (rình tiéu biéu eùa giào su Dàng Tliai Mai: Vàn tho' càch mang Viét nam dau théky XX (NXB Vàn hoà, 1961 ) phÀri

vàn tuyén eó 66 dan vj vàn bàn (hi eó 32 vàn bàn ma nguyén tàe duge vié't bang ehù Hàn, 34 vàn bàn viét bang ehù quò'e ngù, nhung quò'c ngù ò dAy chù yé'u duge ghi bang ehù Nòm^'\ Diéu A'y nói lén vai trò quan trong eùa vàn hoc Hàn Nòm trong buóc dÀu eùa qua trinh hién deli hoà vàn hoc Nò là cÀu nói giùa truyén thò'ng va hién dai hoà vàn hoc dAn toc Tliè' nhung vàn hoc Hàn Nòm khòng phài là vàn hoc dai chùng nhAn dAn, còng chùng bièt doc rA't ft Cho nén bién dai hoà vàn hoc phài Ifnb dé'n vA'n de ehù vié't - chù quò'e ngù.Tliuc dAn Phàp thA'y vai trò cùa chù quÓc ngù va su dung nò Taróe hé't thuc hién (rong khu vuc hành chfnh Toàn bò còng vàn, nghi djnh, giày (ò déu su dung ehù quò'e ngù Trong Nghi dinh ngày 6 - 4 - ] 878 thuc dAn Phàp con da( ra yéu cÀu: "ké tu ngày 1/1/1882 khòng mot (uyèn dung nào duge (hj hành, khòng mot (hàng tiAt nào duge elio

U^fVJO-' " Xeni lU^fVJO-'ham V;in Khci:ìi; Mot vài van de ve rif^òn iif^wlioc viét ìtàrig duillaiiy

chù Nàm ithùìì^ ìtaiiì (fan theky XX Thòng bao llan Nòni line H 1997

12

pbép trong ngaeh phù, huyén, tèng dÓi vói bA't eù ai ò trong lình trang khòng vié't duge ehù quò'e ngù"^^'

Dóng tbòi de khuyé'n khfeh viéc hoc chù quò'e ngù, thue dAn Pbàp dà dùng nhùng ehnih sàch dai ngò nhu mién thué' thAn, mién tap dich va nhùng phÀn thuòng hAu hình dÓi vói còng dure, nliAn vién moi ngcich hành chnih dAn su ò Nam Ky» càc quan toà, sì quan va ha

sì quan phu (ràeh viéc chi huy binb Ifnb va dAn chùng moi dja hai,

nè'u ho tfch ciré hoc chù quò'e ngu^^\

"Tu nàm 1897 chùng mò mot sÓ Inròii/Phàp Viét a càc Ihành phÓ va càc tinh lón, trong dò hoc tié'ng Phnp là chinh nhung co hoc cbù quóc ngù va chù Hàn Nàm 1898 ihuc dAn Phàp ra nghi dinh su dung quò'e ngù va Phàp vàn vào ehuang trình Ibi hirang (ebua bàt buòc) Dè'n nàm 1903 thì mòn chù Phàp va mòn quò'c ngù trò thànb mòn bàt buòc Nàm 1906, chinh quyén thuc dAn tié'n hành cài càch giào diie 0 ky (hi ehon eù nhAn thi thi luAn ehù Nho, thi luAn chù Viét (quóc ngù) va eó mot bài dich ehù Phàp ra chù Nbo"*'\ Phài déìi nàm 1919 vói vice ehA'm dùt thi eù bang ehù Hàn, ca bàn ehù Hàn bi giài thè ve ehi're nàng va dÀn dé'n su sa sul cùa chù Nòm Chù Phàp lén ngòi, nhung (ié'ng Viét, ehù Viét (ehù quò'e ngù) ebùa dung hón dAn tòe, song manh me trong quÀn chùng nhAn dAn eó ehùe nàng quan trong trong eòng euòe hién dai hoà nén vàn bc^e dAn tòe Chù quóc ngù eó su thòng nliA't giùa ehù vié't va Am tié'ng Vièt, ngòn ngù vié't true tièp clua (rén ea so ngòn ngù nói, ngòn ngù dcù song Vi thè

ma phong phù gàn gui vói nw\ (Àng lóp xà hòi

Hién da: hoà vàn hoc, khòng thè khòng nói dé'n vai (rò eùa ea sa VAI chA't ky thuAI pluic vu eho viéc in Aìi, nhAn bàn, vi vAy (àe phÀnì

vàn hoc dugc in nhanh, nhiéu, phè bié'n ròng han Dóng (hòi cilng

chàm dui (inh dang (ruyén nùéng va "(am sao ihA'l bàn" clàng tié'e

UUóc dAy Thuc dAn Phàp euóp nuóe (a, dira luòn mày in sang làm

còng cu tuyén truyén chfnh sàch nò dich eùa chùng Tir dÀu thè' ky, cùng nhùng nhà in xuA't hién, eàe nhà xiiA'l bàn, eàe bào quàn, (hu

quàn dAn d^n moe lén O mot góc dò khàc khi sàch bào dugc phàt

hành nhiéu, (ùe là eòng chùng dcpe nhiéu dòi hòi nguòi viét eó khi

'^'Thco Npiiyén V;ui ìrung: Clnf,v;ìn ciuAc npir !hni ky dàu l^liap lliuOc NXB N.'im S(rii, Sài Con ]^)1AAI.29

*•'"Tlico Liinn ^n PTS khon hoc Ngfr van cùa Tran Thi lì.Ini: "J6 Trmi vì\ vi Irf cùa \{\c phAm Inmt: cpuì Irìiili pluìl hién cùa ùC^u ihuyOÌ Viét f/am hién dai" H,

1996 Ir 19

f" Xeni Pliiini V;ìii Kh(\1i: r.i.d.d

1,1

pbài dàm nbièm nhiéu muc, nhiéu vf\'n de, phài luyén bùt trén nhiéu tbé Ioai Nhà vàn phài thfch ùhg nhanh vói yèu cÀu nguòi doc ò nhiéu lùa luèi, nhiéu lình vuc, ngànb nghé khàc nhau Nhùng trf thùc lóp trén, nbùng còng ehùe trung luu, lóp binb dAn ihành thi, nòng tbòn, rói sinh vién, hoc sinh càc cA'p Mat nùa, bAy giò nghé cÀm bùt, nghé vàn khòng con là "nghé chai" ma dà thànb "nghé sò'ng" "Nghé ehai", khi eó nhu cÀu, khi hùng lén thì làm, con khòng thì (bòi

"Nghé sò'ng" lai phài eó 5^ thùc lao dòng, san xuA't va bàn san phÀm, phài vié't nhanh vié't khoè, vié't chuyén ngbiép, il ra phài eó tàc phÀm déu, de sò'ng; khòng giàu nhung nhiéu nguòi dà tón tai bang ngòi bùt cùa mình Nbùng diéu A'y giài Ihfcb tai sao chi trong mot khoàng tbòi gian khòng dai, eàe nhà vàn Viét nam dà de lai mot khòi lugng tàc [ pbÀm dò so, dé'n nay chùng ta vàn kfnb né TA't nhién, con là tài nàng Tài nàng cùng vói lao dòng khÀn truang mói co thànb qua A'y Mày

in, nghé in, tao ra khòng khf sàng tàc, taiyén bà vàn ehuang chua (ùng co Truóe dAy ò nuóe (a tCrng co khàc gò, in gò nhung rói bò Cbàc chàn khó khan va in cùng khòng dugc nhiéu Sàng tàe là de doC, de ngAm mò( mình hoac chép tay trong mot pham vi rA't han hep Còng chùng vàn hoc xem nhu khòng dàng ké

Nghé in ra dòi thì bào ehi phàt trién Bào chi là dA'u hiéu eùa xà hòi bièn dai Nò là du luAn xà bòi va mang tfnh chA't dAn chù Ngay

(ù nàm 1904 eàe nhà Nho yéu nuóc trong Dòng kinh nghìa thuc dà

(hA'y IO vai trò (feh euc eùa bào ehi, nèu vA'n de mò toà bào "nùa vié't

bang ehù nUÓe ta (tue ehù quò'e ngù) nùa vié't bang ehù Hàn" {Vàn

mình tàn hoc sach) de thòng tin nhùng cài mói eua Au My, nhùng

sàng kiè'n eùa eàc nhAn tài cùng nhùng cài hay, cài dep xUa nay cùa (a ma eó feh eho viéc duy lAn nuóc nhà Thuc dAn Phàp càng (feh euc han trong viéc dùng bào ehf làm còng cu thò'ng trj Nàm 1861, ehi ft lAu sau ngày chinh phue duge Nam Ky, nguòi Phàp dà xuA't bàn tò

bào dÀu tién: Còng bào cùa cuòc vién diinh cf Nani K^ (Bulletin

officici de l'expclHilion de la Coehinebine) DAy là mò( tò eòng bào

in bang ehù Phàp va ehù Hàn dàng càc nghi dinh, quyé'( dinh, thòng bào cùa quAn dòi Phàp ve hoa( dòng eùa ho va nhùng mènh lénh ban

hành cho nguòi bàn xù Tu dò eho tói nàm 1929, con s6 bào ehf dà

lén lói 153 tò (106 bang ehù Phàp, 47 bang ehù quÓc ngù), ehua ké bào chf eàeh mang eiing thòi ky dò Bào ehf càcb mang tA't nhién bi càm, ehi luu hành bf mAt, tranh Ihù ra eòng khai thòi ky mat IrAn DAn

14

th'

cbù 1936 - 1939^'\ Dùng chù quÓc ngù thay thè' dÀn chù Hàn, chù

Nóm, bào chi dà co tàc dung libiéu mat dòi vói vàn hoc:

- Bào chf là nai eàc tàc già vié't bang cbù quò'c ngù, buèi dÀu

làm quen vói càch vié't hién deli, tu duy hién dai, khòng thè vié't theo

lò'i cu dénb dàng bang vàn bién ngàu Mat khàc, nò là phuang tién

fbùu fch giùp dòc già thay dèi thj bié'u thÀm my, làm quen vói kiéu

vàn mói, vàn ehuang mói

- Qua càc bàn dich in trén bào, lÀn dÀu tién, nguòi Viét Nam

bié't dè'n tu tuòng hoc tbuÀI vàn hoc phuang TAy Diéu này lA't quan

trong eho viéc dèi mói, bièn dai boa dA't nuóc, trong dò eó vàn hoc

1 - Bào chi còng bò', nbu thè nghiém, nhùng thè Ioai vàn hoc mói,

nbùng bài tha mói, nhùng truyén ngàn cùng nbùng tiéu thuyè't hién

dai, truóe hé't là xuA't hién trén bào chf, sau dò mói tAp hgp in thành

sàcb

-Bào chf dèi mói cAu vàn tié'ng Viét, dèi mói tha, du nhAp

nbùng thè Ioai mòi ma vÀn bào lón nhùng già tri cùa vàn hoc dAn toc

Dàc biét, nò eiing là noi luu giù toàn bò nhùng di tfch cùa qua trình

bình Ihành vàn hoc hién deli Vièt nam vói dÀy dù càc tàc già, tàc

phÀm

Khào sàt bue tranh bào chf, chùng ta cùng nhAn ra nò phàt trién

sòi dòng nhung qua nhùng buóe di nhip nhàng:

Tu eòng bào, bàn eòng bào rói d6n bào va ttip chf Tir bào chf nhà nuóc (duge nhà nuóc Ihuc dAn bào tig)

dé'n bào ehf tu nhAn

Tu bào ehf ben tap, ft tfnh vàn hoc (ehù yé'u giùp nguòi doc làm quen vói ehù quò'e ngù) dèn ft nhiéu eó tfnh chuyén

ngànb va ngày càng gÀn vói vàn hge, eó lùih vàn hoc han

Ò cuòi Ihé'ky taróe, ehù yé'u là eòng bào Già Dinh bào

(1865)'tò bào ehù quÓe ngù dÀu tién chuyén dàng tin tue boat

dòng eùa nhà cÀm quyén, (hòi su trong toàn eoi Dòng Duong va

giài thfch eàc eòng vàn eùa phù (hò'ng su Bào dugc nhà cÀm

quyén tài tig va hM buòc eàe làng xà phài mua thuòng xuyèn

Sang dÀu thè' ky XX, Nóng co min dàm (1901 - 1923) vàn dàng

tài tin lue nhung dà eó mot pbÀn chuyén ngànb, mot sÓ bài ve

thuang ngbiép va eòng ngbiép, Dang co tilng bào (1907) thién ve

" 7 / | c ^ l l è n g Chir(nip: l i n i hién lich sif h^iochf ViCl nam N X R vSdch gicio khoa

WM: LCnin H, 1987 l i 2 n s ihì tir nfiin 1925 ( l ò T h a n h niCn ra diti) dé'n C^ich

mane tli^mg 'T'.'im (1945) co klioAng 55 \h hi^o c^ch m n n g h^o c h u Phc'ip vh hf\o

chuqiiA'c ngfr xuàt hnn cOng khni hciac bf mai [ca

15

io

kinb tĩ, cbfnb tri xă bòi, dỉ'n Trung Bdc tăn văn (1915-1945), tò

băo dă co mot phĂn dănb cho văn boc Va, Dòng Duong tqp chi

(1913-1918) lă tuĂn bẳ ve hoc thuAt, tin tue, văn hoă, văn hoc

Trong SÓ băo chf dò, eó nhiĩu lò do nhă nuóc thuc dAn băo lig:

Dai Viĩt quan băo (1905) Dăng co tùng băo {1901} Lue tinh tăn

văn ( 1907-1944) Dóng Duong tqp chi (1913-1918) Nam Phong

tqp chi (1917-1934) Trung Bdc tăn văn (1915 -1945) Ve sau

nhiĩu tò băo do eăc că nhAn nhă buon, căc nhă tu san, eăe nhă tri

thùc dùng ra dăm nhiĩm, tir lo liĩu ve moi măt nhu Thuc nghìĩp

dăn băo (1920 -1933) cùa nhóm tu san Nguyĩn Hùu Tini, Bùi

Huy Tin, An Nam tqp chf {\926 -1933) cùa Tăn Dă, Uă thănh

ngp băo (1927 -1929) eùa nhóm Bùi XuAn Hoc, Hoăng Tfch Q n i ,

DÒ Văn, Dòng TAy (1929 -1936) cùa nhóm Hoăng Ti^h Chu,

Phùng TA't Dac TA't nhiĩn, lA't eă băo ehf dĩu phăi ehju'ehi phÓi

cùa chfnh quyĩn Băo chf quÓe ngù phăi xin pbĩp, phăi Ibeo

nhùng qui dinh chat che Tliĩ'nhung, dù hoăn cănh ngat nghỉo, nò

cung dă eó vai trò hĩ't sue quan trong dò'i vói su phăt triĩn eùa xă

bòi, phăt triĩn văn hoc trong qua trình di văo con duòng biỉn dai

hoă

Văn Hoc di văo hiĩn dai hoă, vA'n de didi thuAl eó mot f nghìa

dăc biỉt TiUcifc hĩt nò eung cA'p eho eăe nhă văn nhùng kiĩn thùe mói

ve văn hoc eỉ kim Dòng TAy, nhùng (răo luu văn hoc, triĩt hoc thỉ'

giói hiĩn dai, nbA't lă eùa văn hoc Phăp Tir dò, thay dỉi c ă d ì căm

căcb nghì, hoc t9p nhùng kiĩu, Ioai mói, dira văo nhùng mòlfp ehù

de, cò't truyĩn eó san, thfch hgp de săng (ăe Co nhă văn khòi dĂu văn

ngbiĩp lă dich (IniAt, qua dieh (huAt (iĩp thu văn hoc nuóe ngoăi de

cuòi cùng lăm phong phù văn nghiĩp cùa nùnh bang nhùng săng (ao

mói Ho Biĩu Chănh lă mòl vf du Buóe dĂu lă dieh thuAt rói mò

pbòng, rói phóng tăe va tiĩ'n xa bau lă săng (ăe "Qui (rình" dò eung

lă chung eho nhiĩu (ăe giă Ma( khăc dich (buAt lăm (hay dỉi dĂn Ibi

hiĩu thĂm my,eùa nguòi doc, (ùc lă nguòi doc cùng thfch nghi vói

nhùng tăc phAm băn dia dang (rong qua Irình hiĩn dai hoă că ve nói

dung va hình thi're

Truang Minh Ky, som nliA't, tu năm 1886 dă dieh ngu ngòn

eùa La Phòng Ten in thănh tAp ò Săi Gòn: Truyĩn Phan Sa diĩn ra

quóc ngù Di dĂn trong viĩc dieh IhuAt, giói Ihiĩu văn hoc phuang

TAy, ehù yĩ'u văn hge Phăp lă tò Dóng Duong tqp chi ( 1 9 1 3 - 1 9 1 8 )

Nam Phong tqp chi ( 1 9 1 7 - 1 9 3 4 ) va lù săch Au Tăy tu tuòng {1928

-1936) Năm 1914 Nguyĩn Van Vình dieh va eho dăng trĩn Dòng

16

Duong tqp chi tba ngu ngòn cùa La Pbòng l e n , tiè'p sau dò là dich

càc vò kieb cùa Mòlie {Truòitg già hoc làm sang, Dqo due già, Nguòi bién làn) càc tiéu thuyè't cùa Duynia {Ba nguòi ngu làm phào thù), cùa Huy Gò {Nhùng ké khón khó) cùa Banzàe {Miéng da hìa) Trong khoàng nàm nàm lón tai, Dòng Duong tqp chf dà giói

l.|iiéu khoàng Irèn 50 tàe già vàn hoc Phàp, trong dò eó nhùng tàe già lÀn sÓ xufft hién cao nbu: Pbràngxó , Rùtxò, Pascan, Vònte, Mòngleskie rói Zola, Satòbriàng, Huygò, Lamàclin Nhiéu nhà vàn lirng hoc truòng Phàp Viét ^nbu Hoàng Ngoc Phàch, Vù Dinh Lièn,

T h è Lù, Khài Hung, XuAn Diéu, Huy CAn, Qié' Lan Vién ) mot sÓ

dà di(du hoc ò Phàp (nhu NbA't Linh, Pham Huy Thòng, Nguyén Tié'n Làng- ) Ho rA't nbay càm, say me doc va dich làc phÀm eùa Bòdale, Veclen, Malacmé, Valeri, Pruxt, Gida Và qua vàn Pbàp ho tìm dè'n Sé'chxpia, Tònxtòi, Dòxtòiepxki, SèkhÓp, Ggrki

Phong trào dieh thuAt sòi nei tu Nam ehi Bàe Khòng chi vàn hoc phuang TAy, ma eàc danh làc vàn hoc Trung quò'c cung dugc

cbgn djch lÀn lirgt: Tày Stroyig Ky, Thuy Hù, Tam Quóc Chf, Chinh Dóng, Chìéh quóc Tu sau nàm 1922 trò di, càc nhà dich thuAt chù

f va dich nhùng tiéu thuyè't mói bi tìnli Trung Quò'c Nhùng tiéu thuyè't cùa Tu TrÀinA (nhu Tnyé't hónglé su, Guong tu do, Ngoc le hón) rA't phù hgp vói lAm ticing cùa thanh nién mói, nbàl là tÀng lóp

trf thùc liéu tu san lue bA'y giò

Dich thuAt thuc su dóng vai \\ò quan trong trong qua Irình hién

dai boa vàn hoc Va bAy giò chùng ta vàn nhAn ra dA'u vé't ành huòng vàn hoc Phàp, vàn hoc Trung Quóc rA't ro trong vàn hoc hién dai Viét nam

Ili

Trén e a sa nhùng tién de chinh tri xà bòi, vàn hoà va mòi taròng vàn boc dang gA'p rùl tién nhanh trén quy dao hién dai hoà, ò bình dién, thè Ioai, co su vàn dòng dóng bò, lù già Iha vàn phù lue, vàn hoc bình Ihành nhùng thè Ioai mói: Kich, tiéu thuyè't, phóng su Va

bò màt hién dcii eùa nò con (he hién ò viéc phAn chia thànb nhùng

chuyén ngànb hep eó tfnh khoa hoc han: Sàng tàc, \f luAn phé binb,

nhùng bién Ibé tba ca dAn toc, cùa tu khùc, ea tiù rói tié'n dé'n sàng tao tha tu do, tha vàn xuòi theo càch bàt vÀn, ngat nbjp cùa tha Phàp Nbùng bài tha chài chuÓt, thanb tao, tinh xào nhu chani kh.ac, nhu vuòn cAy cành dà bi song gió tình càm cùa (ha mói làm King lay tAn gÓc TA't nhién, càcb tAn vàn hoc, càcb tAn tba, vA'n de quan trong là thay dèi nhAn sinh quan, thè'giói quan, Ibay dèi quan niém thÀm my Nhùng thay dèi dò qui dinh cài nhìn, càr^nhin, sU rung dòng cùa nhà tha va eà cùa nguòi doc Tu bai phia tàc già va ngUÒi doc còng huòng dÀy tha phàt trién

Trong tha vò'n tu thay dèi, tu Hàn Viét ft di, lù thuÀn Vièt tàng lén Ngòn ngù dòi sÓng trò thànb phuang tién chù yé'u Càc lù, càc pgù tàng thém nghìa, da nghìa, cA'u tale ngù phàp thay dèi gÀn lòi àn tié'ng nói hàng ngày, giong diéu tba là giong diéu cùa dòi sò'ng tu nhién

Tlia cu, tình càm (he bién theo khuòn pbép, tba mói, tba tu do tình càm duge thè hién say sua nóng nhièt, nbA't là ò eàc nhà tha mói làng' man Càch chA'ni phà, theo lò'i tha tmyén thÓng A Dòng là

khòng dù, Iha mói con là \^ le bién luAn, eó lue dai dòng Va dè'n khi

xuA't hién nhùng bài (ha ành hucnig chù nghìa lugng tiinig Ibi nbùng bài tha dò trò ve co phÀn gap gò phuang Dòng So vói vàn xuòi, thc:^ càcb lAn chAm han, nhung dèìi nUÓe rùt, bùt lén, sòi dòng tao nén nhùng dinh eao ehói loi: PhanBòi CbAu, Tàn Dà, TrÀn TuA'n Khài, Thè' Lù, XuAn Diéu, Huy CAn, Che' Lan Vién/Bfch Khè, Nguyén

Truang Minh K^, TrÀn Chành Chié'u Truyén thdy Lazarò Phién

khòng phài là truyén vié't theo kiéu eè tfch,.(ruyén vili, truyén làn dòi

day dao nhu Chuyén dòi xua (1886) eùa Truang Vình K5^, Chuyén gidi buon (1880,1886) eùa Huynb Tinh Cùa Nguyén Trong Quàn

dà nói rò muc dfeh eùa mình trong bài Tua: "Dà bié't ràng: xua nay dAn ta ehàng thié'u ehi Iha, vàn, phù, truyén nói ve nhùng dA'ng anb hùng bào kiét, nhùng lài eao ehi eà ma nhùng dA'ng A'y thuòc dòi xua, ehò dòi nay chÀng con mìa Bòi do lòi mai dàm bÀy dal mot laiyén dòi này là su (huòng eó (nróe mà( la luòn" Cài mai cùa truyén

18

7-7

là miéu tà nhùiig su vièc trong cuòc sÓng hàng ngày Truyén khòng

theo tbù tu thòi gian ma theo quy luAt tAm l^, khai thàe nhùng quy

luAt àm ành cùa nhAn v A t t ^ m ò l "Cliuyén tinh lay ba" Cài tòi tàc

già xuA't bièn Va lÀn dÀu tién trong vàn hoc Vièt nam, tiÀn tbuAt bang

ngòi tbù nbA't Ve ngòn ngù tàe già cung mò dÀu cho mot càcb vié't

mói: Lòi vàn là ngòn ngù nhAn dAn "lA'y tié'ng eùa moi nguòi ma nói"

de vié't truyén Chuyén giùa dòi eó ve IhAt, (rong hoàn cành eó ibAl,

khòng ehuang bòi ma cùng khòng eó hAu CAu vàn khòng bién ngÀu,

bay buóm ma sàng ro, ggn gang Càch vié't A'y là ành buang cùa

phuang TAy Nhung Inih bièn dai, tién phong cùa Nguyén Trong

Quàn khòng dugc tiè'p nói Phong trào sàng tàc ò Nam Bò rÀm rò ma

vàn nàm trong va ành huòng eùa truyén Tàu

0 ngoài Bàe nei lén nhùng Nguyén Bà Hoc, Phcam Duy Tòn

vào nhùng nàm 20 sau này Nguyén Bà Hoc va Pham Duy TÓn dà

pbàc boa cho nguòi doc thA'y bièn thuc xA'u xa den tÓi cùa xà bòi

thuòc dia nùa phong kiè'n Nhùng ehù larang "diéu hoà tAnfreuu" "thè

nap Au A" eùa bon (ay sai vàn hoc thUe dAn khòng khùc xa dugc vào

tàe phÀm eùa hai òng Truyén ngàn Nguyén Bà Hoc con io tfnh luAn

de Òng vié't vói mue dfeh bào ve dao due, luAn 1^ cu, nbA't là luAn \f

già dinh Nhùng yé'u tÓ eù eà ve nói dung va hình thùc con duge hai

giù Pham Duy Tón mói han Ong duge xem là nguòi vié't (myén

ngàn Ihành eòng nhA'l ò giai doan mò dÀu va cùng là nguòi m ò duòng

eho khuynh huóng hién thuc trong truyén ngàn Viél nam

Cùng (hòi diém này nhùng truyén ngàn vié't bang tié'ng Phàp eùa

Nguyén Ai Quò'e dà rA't hién dai: Lòi than vàn cna bà Trung Trac {\922))Con nguòi biét mùi hun khói (1922),V/ hành {\923)J)oàn ké't giai càp (1924)) Co/f rùa {\925)^Nhùng trò lo hay Varen va

Phan Bòi Chàu (1925) Dò là nhùng vàn bàn rA't ngàn nhung lai

nhiéu thòng tin, chùa dung nhiéu tbù phàp nghé thuAt khàe nhau:

GiA'c ma, tình huÓng già djnh, tfnh uóe le tugng (arng, tfnh làng man

va hình thùe ngu ngòn

Tié'p (beo Nguyén Bà Hoc, Pham Duy TÓn, hai cAy bùt tién

phong trong su tcao dung thè Ioai (ruyén ngàn quò'e ngù hién dai Vièt

nam, (rén vàn dàn xuA't hién cAy bùt truyén ngàn Nguyén Còng Hoan

Dé'n Nguyén Còng lloan, eó thè nói truyén ngàn hién dai va ngòn

ngù vàn xuòi hién dai Viét nam dà phong phù, nhiéu bié'n hoà Va

cuòi cùng Thanh Tinh, Ho DZé'nh, llicach Lam, Nguyén TuAn, Nam

Cao, Tò Hoàr dà làm nén nhùng dinh eao ve (ruyén ngàn

' 5

Tiéu thuyet là dA'u hiéu quan trong cùa vàn hoc hién dai Tnióc,

chung ta chi co mot tiéu thuyè't vàn xuòi bang chù Hàn, con mot sÓ

nùa là truyén tha vié't bang chù nòm Nhu cÀu cùa còng chùng mói là

doc truyén bang quò'c ngù, mò tà cuòc song bièn tai vói nhùng cAu

chuyén hàng ngày, gÀn gui xung quanb Ho muò'n bié't nhùng vA'n de,

nhùng tình càm, tAm trang con nguòi trong xà hòi de soi chiéu vào

iiiìnhi tìm cho minh mot càch ùng xù, mot càcb sÓng

Tu dÀu thè' ky XX, tiéu Ihuyé't dugc vié't truóe hé't va nhiéu ò

Nam Bò vói nhùng tàc già tiéu biéu: TrÀn Thién Trung tue TrÀn

Chành Chié'u {Hoàng Tò Anh hàm <7a/i-1910); Truang Duy Toàn

{Phan Yèn ngoqì 5fM9IO);Lé Hoàng Muu {Tò Hué nhi ngoqi su, Oàn hóng quàn, Phùng kim hué ngoqi 5rr-1920) Nbùng tiéu

thuyè't này chua eó su* càcb lAn dàng ké, dung lugng làc phÀm con

ngan; ké't cA'u tàe phÀm, xAy dung nhAn vAt con nhiéu han che' Qiiu

ànb huòng qua rò eùa truyén Tàu Dè'n Nguyén Chành Sàt {Nghìa hièp ky duyén-\9\9)^?hn Due {Chàu ve Hiép Phó-1926 , Lùajòiig-

l929>>^Biru Dinh {Nghìa tình khang khài-1923) yd[^c biét là Ho Biéu

Qiành {Chùa Tàn Kim Qui-Ì922, Cay dang mùi dòi-1922, Cha con nghìa nàng-ì929) tiéu Ihuyé't quÓe ngù eó buóc vAn dòng, càch tAn

IO rèi han: PhÓi hgp giùa hình (hùc eè dién va hién dai, dA'u vèt ành

huòng eùa tiéu Ihuyéì phuang TAy ngày càng dAm Tiéu ihuyé't Nam

Bò lue này dugc doc ròng rài, dòc già dòng, nò cbié'm iru thè' trong

dòi song vàn hoà eòng dÓng, nbA't là tiéu Ihuyé't HO Biéu Cliành Tiéu

thuyè't cùa òng dà dàp ùng duge yéu cÀu lAiii \'^ eùa nguòi doc Nani

Bò: Trong nhAn nghìa, thuang nguòi hoan nan, thàng thàn ma thuy

trung TA't cà nhùng diéu dò kai dugc long vào nhùng cAu chuyén ly

ky, nhùng sÓ phAn tròi nei, éo le, giàu kich tfnh vói nhùng cành niA't

vg mA't con, tròm càp tu tói, kién tung, bào thii rA't bA'p dÀn, lòi euÓn

Dóng thòi lue này, ngoài Bàe cùng xuA'l hién nhùng cAy bùt tiéu

thuyè't: Tàn Dà {Ciac mqng con - 19J7, Giàc màng lón - 1929), Dàng TrÀn Phàt {Cành le diém tuyé't - 1921, Cuòc tang thuang-

1923);Trong Khiém {Kim fình le su -1925);Nguyén Trong TliuAt

{Qud dua r/rJ-1925);NhA't Linh {Nho phong-ì925) va Hoàng Ngoc Phàch {TÓ Tarn-1925) Dé'n dAy, liéu thuyè't quò'e ngù ò Nam Bò

vàn tié'p lue vAn clòng, nhimg khòng "tu vugt mình" duge dành phài

nhuòng lai vi trf'dÀu cho tiéu (huyèt quòe ngù ngoài Bàe 0 ngoài Bàe, Tàn Dà vàn dénh dang tao nhà, nhiéu cAu vàn cùa òng doc lén

rèo rat, ém ài nhu ingt bài (ha Vàn Tàn Dà là khAii trung gian nói lièn bién ngàu truyén thóng vói vàn xuòi nghé tbuAl Hoàng Ngoc

20

Phàch Tiép sau dò là nhùng phong càch lùén dai cùa càc nhà liéu thuyét Irong nhóm Tu lue vàn doàn, càc cay bùt tiéu thuyè't thuòc trào liru bièn thuc: Nguyén Còng Hoan, Ngò TA't TÓ, Nguyén Hóng,

Vu Trong Phung

Tiéu Thuyè't xuA'l hién va dugc hién dcii hoà duói ành huòng cùa tiéu thuyè't phuang TAy, trong mot khoàng thòi gian ngàn Tu bò

nhùng de tài trung hiè'u tiè'l nghìa, chù f dè'n nhùng diéu dang xÀy ra

xung quanb, nhùng chuyén dòi tu, nbùng vA'n de thè' su; nhAn vAt Irò thành trung tAm miéu tà va lAm 1^ nhAn vAt trò thành dÓi tugng ehù yé'u de khai thàe, thòi gian nghé tbuAt da luyèìi, da chiéu, ké't cA'u mò, ké't thùe bò ngò, ngòn ngù eó tfnh dAn chù cao, gàn vói ngòn ngù dòi song hàng ngày Càch tiÀn IhuAt linh bocit, eó khi tàc già dùng ò ngòi tbù nbA't, ngòi ihù hai ma IhuAt tmyén, khòng pbài chi a ngòi tbù ba khàch quan, lanh nhal Tiéu thuyè't quóc ngù hién dai Viét nani dà phà va bÀu hé't nhùng qui plicam cu, m ò ra mot huóng mói tu do han

va phàt trién manh me han Ngay tu trong mot tàc già cùng thè bièn

diéu A'y NhA't Linh tu Nho Phong (1925) d€n Ndng thu (1934) va Buòni trang (1941) dành dA'u su dói mói quan niém nghé thiiAl, nói dung tu tuòng, ké't cA'u, bànb vàn Nho phong in bóng dàng eùa

truyén (ha truyén thò'ng, duge ké theo mot trinh tu thòi gian, hành

vàn co nliiéu doan bién ngàu Ndng thu, Buòni trang, (inh yéu dà mò'i, ehù ^ miéu (a nhùng dién bié'n lAm hón nhAn vAl, miéu tà càm

giàc, khòng gian chuyén dieh, thòi gian nguge chiéu, mang (hi phà|-) tiéu thuyèì hién dai Xét chung cà phong trào, tiéu Ihuyé't NhA't Linh,

Khài Hung lai cu so vói liéu Ihuyé't Vù, Trong Phung Giong tó, SÓ

dò, Vò de (1936) xAy dung khòng gian vi mò phùc tap, da chiéu; tao

dung dàm dòng nhAn vAt, dù càc tÀng lóp, giai cA'p, xAy dung nhiéu

dién hình dòc dào, kèì hgp (ài tình eàc yé'u \6 bi-bài Ké't cA'u hoành

tràng, ngòn ngù da thanh, sàe sao, niiAn vAt eó ngòn ngù riéng theo tÀng lóp, dàng cA'p, ngànb nghé rA't sinh dóng SÓ dò là kiét tàc trong nén tiéu thuyè't hién dai Viét nam

Hién dcai hoà vàn xuòi quóc ngù, khòng thè khòng tfnh dé'n su hình Ihành va phàt trién thè Ioai phóng su "Nò là dùa con dÀu long eùa nghé vié't bào" (Vù Ngoe Phan) No eó y nghià thòi su, cAp nhAt,

cu thè, chfnh xàe va nàng dòng rA't gÀn dòi song Nò ghi bai nhùng diéu mài thA'y tai nghe va bình luAn DAy là mot thè Ioai mói ò la va ngay ò eàc nuctc khàe, vào (hòi diém A'y, nò cùng mòi Nò gàn vói nghé bào Nhung nhùng phóng su eó diAÌ lugng eung phài (ù nhùng nàm 30 (rò di khi eàe nhà bào vié't phóng su eó thém phÀm ehA't eùa

nhà vàn Ngoài viéc diéu tra vu viéc, nèu vAìi de, tò thài dò, de xuAt, kiè'n ngbj, càc phóng su di vào mò tà nhùng con nguòi, khai Ihàc lAm trang cùa ho vói mot tình càm va lòi vàn giàu hình ành LÀn lugt chùng ta thA'y xuA't hién càc lAp phóng su dàc sàe cùa càc nhà bào nhà

vàn tiéu biéu: Tòi kéo xe (vièt 1932, in 1935), Dém song Huong (1938) cùa Tam Lang; Trong làng chqy (1935))//a Nói làm than ( (1938) cùa Trong Lang; Ky nghe lày Tày {\936),Coyn thdy covi co

{1938) eùa Hoàng Dcao; Viéc làng (1940) cùa Ngò TA't TÓ

Vàn xuòi nghi luAii (góm \^ luAn, pljé binb, nghién cùu vàn hoc)

xuA't hién lièn lue va sòi nei Co mot yèu cÀu.cA'p bàch eùa xà bòi là CÀn sini tÀm, phién dich, chù giài, khào cùu vàn hoc eè nuóe nhà,làm hành trang tri thùe cho viéc bào tón vàn hoà dAn toc va tié'p thu tri thùc mói vàn hoà phuang TAy Yèu cÀu khàc là su binb thànb, phAn chia hep han thè Ioai Vàn xuòi nghién cùu làch khòi vàn xuòi sàng

tàc (nhu truyén ngàn, phóng su, tiéu thuyè't) Nghién cùu, \^ luAn, phé bình vàn hoc dugc chuyén sAu han, hién dai hoìi tu quan nièm dè'n

nhùng thao tàc tié'p cAn dÓi lugng Vàn hoc Irò thànb mot dói tugng

de phAn tfch, bién luAn, binb già Khòng.cliixó "bình" "diém" cliA'm phà ngàn gon theo lói truyén thò'ng ma pbah'.khào sài, phAn lich, he thò'ng, so sành, dÓi chié'u, khài quàt, de xtiAÌ, dinh huóng L^ luAn, phè bình vàn hge lue này Ihue s u d a tao cUrgc khòng khf Iranli luAn, làc dòng manh tói phong trào sàng làc Va thire su dà hình thành nhùng tàc>già, tàe phÀm vùng vàng, bé thè', nhiéu eòng trình con eó

già Irj dè'n ngày nay Phan Ké' Bfnb {Viét Hàn vàn khdo -1918)) Duang Quàng Hàm {Viét nam vàn hoc s/r^yc'»-1943);Bùi Ky {Quóc vàn cu ////-l932);Thié'u San {Phé bình va cao /»(?«-1933);Phan Khòi {Chuong Dàn thi thoqi -1936); Dào Duy Aub (Khdo luqn ve Kim Vàn K/ef/-1943);Hoài Thanh (Thi nhàn Viét nam - l 9 4 2 ) ; V ù Ngoe Phan {Nhà vàn hién r/(7/-1942,1945), Hai Ti iéu {Duy tàm hay duy V(7f-I935, Vàn w'.ra//oM937);Dàng Tliai Mai (Vàn hoc khài luàn-

1944) Nhiéu vàn de trong dòi sò'ng, xffi bòi, vàn hoà, tu tuòng CÀn cAp nliAt, cÀn phè bièn ròng, cÀn nèu thành 15^ luAn déu dugc néu lén Ihào luAn, bùi ehié'n: VA'n de duy (Ani hay duy vAt, vA'n de tba eù hay Iha mói, nghé thuAt vj nghé IhuAt hay nghé IbuAI vj nhAn sinh

Tu dò nhùng vA'n de I^ ìuAn mói cùa phuang TAy, nbùng tri Ihùc khoa hoc lièn ngành, nhùng thao làc nghién cùu duge vAn dung làm cho

nghién eùu, \<i luAn, phé bình vàn hoc eó mot dién mao mói

22

i

Ve Ioai bình sAn khA'u, kich nói dugc phàt trién va hién dai bòa

duói àp lue ànb hiròng eiia ca kjch truyén IbÓng Viét nam DÀu thè

ky XX, tuÓng chèo vÀn dugc tié'p tue sàng tàc va vàn gAy hiìiig tbù cho còng chùng, nhAt là còng chùng cu dAn nòng nghiép Lue này ngf)è thuAt cài luang cùng d à ^ dòi, dua trén ca so tèng hgp ca, vu, nbac dAn gian tu nhùng "tài tu" km dòng, dÀn dÀn nhóm hgp thànb nhung gàiih bài Nhùng gànb hàt cQng tu nòng tbòn nhAp cU dÀn vào càc thành phÓ Nói dè'n cài luang, ngUÒi ta nghì ngay d6?Nam Bò Cài luajig thuòrhg lA'y de tài trong cuòc sÓng duang tbòi, de lài lich su, it

nhiéu co chA't lAm ly sÀu thàm thich hgp vói tAm \f tÀng lóp liéu tu

san, thj dAn lue bA'y giò Dòìig bang Bàe Bò là cài nói sinh thànb va nuòi duòng nghé thuAl chèo Tfch chèo va làn diéu, vù dao chèo mucrt

ma duyèn dàng Mién Trung, dàc biét là Quàng Nam, Quàng Ngài, Binb Djnh là mién dA't tao ra nhùng nghé nhAn tuóng, nhùng vò tuóng mang dflm chA't hào hùng, bi liàng TA't cà nhùng nghé IhuAt sAn kbà\i A'y tao nén su phong phù cho Ioai hình e a k i e b dAn toc Dóng thòi cung là àp lue gAy khó khan eho kich nói phàt trién Kich nói là mot nghé IhuAt boàn toàn mói bình thành ò Viél nam Nò khòng eó ehò dira trong mòi truòng mài ma quÀn chùng con nhiéu ba ngò vói lÓi song hién dai, nhùng cài mói vira tiép nhAn eùa phuang TAy Rò ràng

là co thè thay dèi dòi song vAl chat, ca sa vAl chA't mot càcb nhanh chóng de dàng, né'u eó diéu kién kinh tè', nhung se khòng de dàng thay dèi mot tbòi quen, mòl lAp quàn, nbùng Ibi hiè'u thÀm my dà àn sAu, ben chat hàng ngàn nàm trong lAm hón mot dAn toc Vi vAy cung

de hiéu, lù nhùng nàm IO ve sau, tuóng, chèo phài thu hep dÀn san dién, nhung chùng vÀn sÓng, cho dù co lay lai, vÀn eÓ gang , tìm càch de tón lai Tlnre té' Ibi chùng vA'n tón tai ò nòng tbòn va tón tai ngay cà ò eàe dò thi lón Tón lai trong thè' Ccanb tranh va Iép ve' triróe cài luang va kich nói

Kich nói ehi tÓn lai ò eàc dò thj lón mién Bàe: Ha Nói, Hai Phòng, Nam Dinh, Thanh Hoà, Vinh Va chiù éi/TA'n còng ó al cùa cài lucfng tu Nam ra Bàe Càc gành hàt cài luang thuòng bài tri, hoà trang, màu sàe mai la Vò dién thuòng khai thàe nbùng tình yèu éo

le, pha chùt^é'm hiép Diéu hàt, lòi ea thuòng ni non suót mirót SAn kliA'u eó xen cành dA'u kié'm, dA'm dà giAl gAn nén thu bùi nhiéu nguòi xem Dù là tuóng, elico, cài luang, nhùng nghé IhuAt truyén thò'ng này ehù yé'u vàn dira vào "(feh Irò" "vò dién" quen thuòc eó trong su sàch Va diéu quan (rong nùa là nghé thuAt ea hàt TAm 1^^, thi hiè'u nghé IhuAt cùa nguòi Viét Nam cùng nhu A Dòng là ebuòng ca hàt

2.1

Ihfch ca hàt, thfch nghe nhùng bàtca hay, làn diéu uyén chuyén, chua quen vói cành càc nhAn vAt trén sAn khA'u chi eó dói thoai, ly le nàng

né Nguòi ta thich di "xem bàt" han là di "xem kich" Òng Nguyén HùuijKim, mot trong nhùng làc già dÀu tién cùa nén kich nói Viét namiké lai ràng: "Còng chùng lue dò cbua quen xem kjch nói làm, nghosnói nhiéu ho chàn, nèn thinh thoàng pbài cho vai dién ra pha trò mói mong giù dugc khan già dè'n man chót Òng ké lai eó lÀn càc

òng dang dién, dang dem hé't "tài hùng bién" de thuyè't \^ thì ò duói

khàn|già bòng co tié'ng nói ihAt (o: "Nói mài chàn làm rói! Hàt di!".*'*

Vi vÀy kich nói, nhùng nàm A'u tha cùa minh phài tón lai, dan xen vói eàc nghé IhuAt sAn khA'u truyén thò'ng Kich nói su dung lò'i bài buóc, pha trò cùa tuóng chèo, vai dién co khi phài bài dAn ca hoac ngAm Iha, co truòng hgp vò in lai thém lòi chù thfch ngoài bìa: "Kich pha

cài luang" {Ma hóng phan bqc-\926 ) Tliirc ra, tinh trang này kéo

dai, IbAm chi dé'n cà sau Càcb nicing thàng Tàm, trong nhùng nàm kbàng ehié'n ehò'ng thuc dAn Phàp

Nhu vAy, àp lire eùa sAn khA'u truyén (hò'ng, khòng thè khòng tao nén qua trình "Viét hoà" nbùng nguyén làc kich nói phuang TAy

Dù muón dù khòng, kich nói song dugc pbài tu diéu chinh, phài thfch nghi vói mòi truòng mai, tue là phài dàp ùng nbùng yéu cÀu thj hiè'u eùa còng chùng, phù hg|i vói trinh dò thÀm my cùa còng chùng Diéu

dò dà dién ra, kich nói dà phài nlurgng bò tùng phÀn truóe sue ép eùa sAn khA'u truyén thÓng Va trong hoàn cành eo hep, khó khan dò kjch nói dà vAn dòng, dÀy nhanh qua Irình hién dai hoà chfnh bàn IhAn minh

Kjch nói duge dung mò'e lù dém 22-10-1921, khi eòng dién kich

ba bòi Chén thuòc doc eùa Vù Dinh Long Sau thànb eòng ban dÀu, (ié'p theo là Tày Suong tàn kich {\922))Toà àn lumig tàm (1923) eùa cùng làc già, Ban va va' {1927) Mot dòi thiìa {1927) eùa Nguyén Hùu Kim, Uyén uovg {]921)Jloàng Móng Diep (1928),//ar tói tàn

hòn {ì929))Có déu Yen {ì930)Mm tién {\93S))Óng Ky Cr^p (1938)

eùa yi Huyén Dàe, Chàng ngoc {I930)jOng Tày An Nam (1931) eùa Nam Xuang Ghcn {\931))Nhnvg bue thu tình (tAp kjch ngàn -

\931))Mo hoa (:Ap kich ngàn-194l),/Vga fta (1943) eùa Doàn Phù

Tu; Vu NhuTò\\94\) cùa Nguyén Huy Tuang Cùng cÀn ké thém

phong trào vié't va dién kjch cùa càc chié'n sì còng san trong nhà lù

Ihuc dAn lù sau 1941 tra di: Ben duòng dùng buóc (1941) eùa XuAn

'" Dfìn Ihcci Phan KO Hciành - llnynh Ly: fìiorc dau tìm hìeu lich su Kich nói

Viét Nam (tnràc Cach maii^ thrwg Tàm) NXH Van \\o(\ II, 1978 Ir 167

24

;

I

l i

2

Thuy va Le Due Tlig, Tinh trong trang (1941) cùa TrÀn Dinh Long,

Dóng chidu duong (1943) cùa Vàn TAn

I Qua trình vAn dóng, hién dai hoà kich nói dién ra ò nhiéu cA'p

dò; 'cbù de tu tuòng, ké't c^u, nbAn vàt, ngòn ngù Chén thuòc dòc, Tòa àn luong tàm (Vu Dinh Long) nhùng vò kjch mò dÀu này vàn

chua thoàt kbòi cài luAn \<i eè truyén A Dòng Vièt Hoàng Móng Diép va Hai tói tàn hòn, Vi Huyén Dàc lai lò ra bào tbù NhAn danh

"chinh dòn nhAn luAn trong buèi suy dói", òng giù nguòi phu nù à lai

noi bè'p nùc cùa khuòn khè già dinh phong kiè'n Nguòi phu nù chi là

nòìlè "tu nguyén" eùa dàn òng Qua Kim tién, tu tuòng nhAn dao mói

hién rò, nghé IhuAt dcat trình dò cao, càc nhAn vAt déu dà co net riéng,

tu nhién, eó tAm \^ sAu sàe Déìi Doàn Phù Tu: Nhùng bue thu tình, Ngd ba dÀy chA'l tha mòng, dÀy nhùng ^ tuòng làng man NhAn vAt là

nbùng con nguòi dang Àu hoà mang tu tuang tu do phóng khoàng,

khòng bi le tbòi nào ràng buòc nhimg vàn giù dugc cài chA't Viél

nam Ngòi bùt Doàn Phù Tu lài hoa, nhe nhàng, bay buóm, nén kjch

nói cùa òng rA't hgp vói tuèi tré Co thè nói tir Vù Dinh Long dè'n

Doc^n Phù Tu, kich nói dà (ién mot buóe dai Trong kjch Vù Dinh

Long, ngòn ngù con mang ehA't "làm vàn" theo lò'i vàn ehuang bién

ngàu, kiéu GigUéjliu eùa Tuang PhÓ lue bA'y giò ma chua ehù ^ dè'n

ngòn ngù kjch Ngòn ngù kjch eùa Doàn Phù Tu sinh dòng, tình tu,

rA't co duyèn - mot (hù ngòn ngù dòi song hàng ngày va bòc lò dùng

dugc lAm \f eàe nhAn vAt

Tlié Ioai nghé (huAt sAn khA'u nào cùng déu eó su tham già eùa

nhiéu yé'u lÓ: Kich bàn, vò dién (góm dao dién, dién vién, tbié't kè",

trang trf sAn khA'u) va khan già Mò^ thè Io<7Ì khi trình dién lai su

dung nhùng dàc (rung, phuang (hùc riéng cùa no: ca, vù, nbac, nói

TA't nhién, eàe phuang (bue A'y khòng phài dòng déu ma phu thuòc

vào tfnh chA't thè Ioai Mot cài nhìn lich dai (va eà dóng dai) sé thA'y

co kich nói là mot nghé thuAt sAn khA'u hoàn toàn mói ò Vièt nam

! Tuóng, chèo ehi eó hai Ioai nhAn vAl: taing va njnh, ebfi/ivà

léch TAm Irang nhAn vAl dugc khae boa thòng qua hành dòng va su

viéc vói nhùng Ihù phàp uóe le lugng trung NhAn vAl eùa kjch nói da

dang, "clAn ehù hóa" nhu eàe tfìng lóp nguòi ngoài xà bòi Mòi nhAn

vAt dugc thè hién (long su thò'ng nbA't eùa hành dòng va lAm \f vói

nhùng phuang (ién nghé (lniA( ehù yé'u mang hình thùe eùa dòi song

Tuóng, chèo su dung uóe le lugng larng lA'l eao, lù trang Irf, boa

Iratig, diéu bò, ngòn ngù nhàm "ggi" ehù khòng "là (bue" 0 kich

2^

25

9

nói, cuòc song dién ra trén sAn khA'u là cuòc song hién thuc dugc dÓi

thoai, dòc thoai bang càc hành dòng va tinh buóng

iJNgòn ngù cùa tuóng, chèo là ngòn ngù ké chuyén Ngòn ngù

cùa kjch nói là ngòn ngù cùa nbAn vAt, trong dò chA't trf tue nhiéu

bon, bòc lò tfnh càcb, tAm trang nhàn vàt

O tuóng, chèo, nbjp diéu tiè't tA'u thuòng là cbAm, phù bgji vói

lòi ta ngAn dai, dù sao vàn là nhip diéu tiè't tA'u cùa dòi song nòng

nghiép Trai lai, tiè't tA'u nbjp diéu cùa kjch nói là tiè't tA'u nbjp diéu

cùa'cuòc song hién dai, khòng dénh dàng ma manh me, co khi càng

ibànfe.^'*

Kich nói chAu Àu vào Viét nam, theo quy trinh quen thuòc:

djcH|' phóng tàc, sàng tàc va chju àp lue cùa sAn khA'u truyén IhÓng

bénichàt trong mòi truòng vàn hoà còng dóng nguòi Viét Khó khan,

nbuhg nò dà tón lai ben canh chèo, tuóng, cài luang va dÀn dÀn hình

thàiih mot dién mao riéng dùng vói tu càch mot thè Ioai bién dai cùa

nghé thuAt sAn khA'u Irình dién^

Mot thòi gian khòng dai, lù dÀu thè' ky khòi dòng, chi vài ba

thAp' ky tiè'p theo, vàn hoc Vièt nani dà nhanh chóng hoàn tA't qua

(rình bién dai hóa, ciing eó nghìa là thè' giói hoà, hoà nhAp vói mài

bang vàn hoc hién deli eàc nuóc phuang TAy Dò là mot qua trình vira

co tinh eirang bue vira eó tfnh tu nguyén Chùih quyén thuc dAn

muón chuyén lài, dòn ép khÀn (rirang nhùng eòng cu, phuang tién va

dòi song, lói song hién dai vào xà bòi Viét nam de thuc hién nhùng <j

dò, còng viéc thóng tri Nguge lai nhAn dAn ta tu ehò'ng dò'i chuyén

sang tu giàc tié'p nhAn va su dung chùng mot càch tfeh ciré eó Igi cho

minh Cà hai phfa dieh va ta déu nhàm dal tói nhùng muc dfeh khàe

nhau, nhung kèì qua là mot bang sÓ bA't bié'n: dÀy nhanh qua trinh dèi

mói dA't nuóc, hién dai hoà vàn hoc

Hién dai hoà vàn hoc, khòng thè va cbàc chàn khòng trành kbòi

nhùng làp ghép lai càng hoac vò tàm tfeh né'u ehi là ngoai nhAp theo

nhùng thao tàc, qui trình thu dòng ma ehù yé'u va truóe hé't phài dira

vào nói lue va nhùng nói sinh, bié'n nhùng cài du nhAp lù ben ngoài

vào làm vón eùa dAn tòe, làm phong phù thém bàn sàe dAn toc Va

nhu vAy hién deli hoà dóng thòi là dAn toc hoà Chùng ta dà tiè'p thu,

cài bié'n tòt eàe yéu (ó ngoai nhAp, chùng lò nói luc chùng la manh

trén ea so long bgji (Am hón, bàn lình dAn tòe va nhùng liém nàng

eùa dAn tòe

"^ Xeni Trdn Dinh llircfii - Le Trf \^\\\\^ Vàn hoc Vici nnm giai doan giao thòi

I9()()-I93() Nxb Dni hoc vò GOCN IT 1988,Ir 346

26

JO

Mot tbòi gian ngàn, vàn hoc Viét nani dà hoàn tA't mot qua trình

ma nhiéu nuóc, ngay cà eàe nuóc phuang TAy vàn phài trai qua

nhùng cuòc bànb trình dai trong hàng thè' ky 0 càc nuóe tu bàn

phuang TAy, trén nhùng net lón, vàn hoc tu san di tir vàn hge Pbuc

bimg lén chù nghìa CO dién, chù nghìa Khai sàng dén chù nghìa

Lang man, chù nghìa Hién thuc rói vào cuòi thè' ky XIX dÀu thè' ky

XX là ehù nghìa Hién da-c (Tugng tafng, Sièu thUe, Hién sinh ) Con

ò ta lù vàn hoc trung dai tié'n ngay Ién vàn hoc bién dai thòng qua

vàn hge làng man, vàn hge bién thuc va mot ft vàn hge tugng trung,

siéu thuc, khòng thè khòng khó khan, vA't va Vàn hoc Vièt nam di

theo con duòng riéng, theo càcb riéng cùa mình, "dot chày" giai

doan, tao nén nhùng buóc nhày vot Cuòi nhùng nàm 30, dÀu nhùng

nàm 40, tha mói dà buóc nhùng buóc cuòi cùng va dà buóc dugc mot

chàn vào ngòi dén tha ca tugng tiirng ma tién phong là bó ba "Truòng

Tha Loan" vói nggn eò dÀu Hàn Màc Tu rói Che' Lan Vién, Bieh

Khè Tié'p dò nhóm Xuàn Thu nhà tqp (1942) là nbùng thè nghiém

cho mot tuyén ngòn va nbùng sàng làc siéu thuc Dòng Hoài cùng

góp vào trào luu nhùng bài tba trong tAp Giàc tinh hUong (1945)

Va, vàn xuòi dà mang dA'u A'n eùa chù nghìa Hién dai: Cài triét 1^

song eùa chù nghìa eà nhAn euc doan bièn ro trong liiiyèn Kbài

HUng, NhA't Linh va nhA't là ò nhùng trang vié't cùa Nguyén TuAn

Xét chung eà qua trình hién dai hoà, Ihành tuu là rA't dàng IrAn

trong, tu hào Nhung (rén bue tranh vàn hge toàn cành A'y vàn con

nhùng mang mò nhat, nhùng khoàng IrÓng, Ihiè'u mot su bù dàp, nhu

mot mùa qua con eó nbùng qua lép^quà non ma pbài ehfn vói, cbfn

ép, Diéu A'y, cbàc chàn phu thuòc vào nhùng diéu kién Ijcb su cu thè

cùa dA't nuóc lue bA'y giò va tinh thè chung, xu huóng chung cùa cà

khu vuc, thAm chf cùa moi quóc già, cùa toàn nhAn IOCTÌ

5-1998

27

MOT VÀI VÀN DP^ Vf? NGÒN NGlT VÀN tlDC VIÉT nÀNG

CHO HÀN, CHU NÒM NtìUNG NÀM f)ÀlI iììH K V XX VA

VAI TRÒ CtJA CHÙNG TKONG T I P ' N T U Ì N H H H Ì N DAI HOÀ

VÀNH(X:Vtf:TNÀM

VÌH Pham Vàri Khoai

Van hoc Viét Nam tu nhùng nani clÀu thè' ky XX dÀn dÀn biróe vào quy dao hién dai hoà de chuyén tù'f»ham trù vàn hoc truyén thÓng sang vàn hoc hién dai Vàn hoc truyén thóng dugc dàe trung bang mot loat hliùng nóL chuyén biét eà tu phuang dién 1^ tuòng thÀm my déìi eàc tliù phàp nghé tluiat, l.rong dò eó eàc vA'n de lién qiian dé'n ngòn ngù vàn tu

Vàn hoc tmyén thóng do dugc vié't bang ehù Hàn va ehù NOm, nén co

nguòi goi dò là vàn hge Ilàn - Nòm Vàn hoc tlàn - Nòm Lruyén thóng tnang trong mình bò pliAn vàn hoc vic't bang ehù Hàn trén ca sa mot hình thài ngòn ngù vié't vón di'ge phè bié'n rat ròng khàp ò mot loat nuóc Dòng

- A càc thè' ky trung dai - vàn ngòn Là ngòn ngù - vàn tu vay imrgn, do vAy, nò xa ròi vói (Iure té' dòi SÓng Ugòn ngù nói eùa rpiàng dai qUÀn chùng, nò khòng true tié'p dua trén ca sa eùa ngòn ngù nói dAn lOc

Bò pliAn vàn hoc clan tòe vié't bang ngòn rigù vàn hoc dAn toc - ehù Nòm, tién deli lliè là bò pliAii vàn hoc Iruc tié'p dua vào ngòn ngù nói, eó lién quan true tié'p dé'n dòi sÓng ngòn ngù dAn toc vS<mg, trong suÓt qua trình hình thành va phàl trìén eùa mình, cho dé'n nhùng nàm dÀu thè' ky

XX, do nhiéu nhAn tó xà hòi - Iteli su, ngòn ngù eùa nò ehù yèu là vAn vàn Vàn xuòi, vàn chfnh luAn rat tlnra lliót, hié'ni vàng Theo dà di lén cùa Ijeh su, qua frinii hién dai hoà vàn hoc Viét Nam ài hàn sé phài chiù

su ành hiròng eùa mòl loat nhùng nhAn tò xà hot - lich sir, Lrong dò eó

nhùng nliAn tÓ lién quan dén ngòn ngù truyén llióng

Càc nhà iighién eùu bAy giò ca ho déu thÓng nhA't eho ràng vàn hoc Viét Nam lùdÀu thè ky X^' dÀn biróe vào pham Irù van hoc hién dai Vàn hge hién dai co mot dàe Irinig ea hàn xél ve góe dò hgòn ngù - vàn hoc, dò

là vàn hoc eó ngòn ngù vié't true lié'p dira Iréii ca sa ngòn ngù nói Giùa ngòn ngù hói va ngòn ngù vié1 co sir Ihóng nhA't Bòi thè', cho nén qua Irình hién dai hoà vàn hoc Vie! Nani tu mang (amg mình cà nhiém vu "vàn

- ngù nhA't thè" (phài làm sao eho ngòn ngù vié't thóng nlìA'( vói ngòn ngù

nói, ngòn ngù vièì pliài (ruc (ié'p dira Irén ca so cùa ngOn ngù nó\ ) (^hi

co khi nào vàn hoc vié't Iruc tié'p viél bang kliÀu ngù thì mói eó thè coi ràng qu^ irình hién dai hoà dà dal dugc nhùng ca s^r vùng vàng ve ngOn hgù

Nhùng diéu néu irén cho pllép chùng ta hình diing qua tiinh hiétl dai hoà vati hoc Viél Nam xél lù phuang dién ngòn tigù sé khòng giàn dati chi góm iihtrng blróc nhày voi ma ngirgc lai, nò se phài Irai qua nhùng birótc qua dò, chuyén tié'p Ò nhùng buóc qua dò tiày, chùng la vùa nhìn Ihffy nhùng dac Irtmg cùa truyén thóng, vùa nhìn thA'y nhùng tnÀm móng cho nhùng buóc chuyén luang lai Va lai, qua Irình hién dai hoà vàn hoc dAn toc khòng phài bài tiguón lù mành dA't hoang, chua co nguòi cày xói ma

nguge lai, nhu tjèh dfly dà nói, hién dai ehi là su lié'p tue di lén eùa truyén

thóng ò nhùng già tri va lÀni eao mói theo yéli cÀu va tinh hình eùa thòi dai t)iéu dò co nghìa là nliAn tÓ vàn hoc Hàn - Nòm se dóng vai Irò cùa nùnh eho tié'n Irìhh hién dai hoà Tié'n trình hién dai hoà il nhiéu se bi

nhAn tó xuA't phàt này quy dinh Tu eàeh nliìn nliU tlié', di tìm hiéu dlrge

qua Irình hién dai hoà vàn hoc Viét Nam cÀn phài nghién cùu ky vàn hge vié't bang chù Hàn, chù Nòm nhùng nàm dÀu ttié" ky XX, bòi nò, mot màt vùa là hAu due, vùa là nhùng san pliÀrn gÀn nhu cuòi cùtig eùa vàn hoc truyén thÓng Mài khàc, nò là nhAn ló ké ben eùa vàn hoc hién dai Co le

vi thè', vàn hoc Hàn - Nòm nhùng nàm dÀu thè' ky XX se eó quan lié nào

dò vói vàn hoc Viél Nam hién dai nhùng tliAp hién sau dò

ìình hình pliàl trién eùa vàn hoc ehù Hàn eliù Nòm dÀu thè ky elio thA'y vàn hoc viét bang ehù Hàn, chù Nòm Irong nhùng nàm dÀu thè ky

XX ve ca bàn VÀn là bò phAn vàn hoc ehù dao Irong dòi song vàn hge dAn toc Càc bò Hgp luyén, eàc còng trình nghién cùu ve vàn hoc Viét Nam giai doan này chù yéu suu lÀm eàe làc pliÀm viét bang ehù Ilàn, ehù Nòm

Chàng han nluf còng trình Vàn tho càch mqng Viét Nam dna the ky XX

eùa eó giào su Dang Thai Mai mòl còng trình khà lón ve vàn hoc giai doan này dude viét bang con màt, cài nhìn, tàm tuòng cùa mòl nguòi chùng kién Ijeh su, cùa mot nguòi rA't gÀn gCii vói thòi dai bf^y giò ve moi phuang dién

dà ehù yé'u dành eho vàn hge Ilàii - Nòm ' ùa eàc sy phu yéu nuóc

Trong SÓ 66 dan vj vàn bàn dlrge dira vào phÀn luti eùa tAp sàch vói tu càch

nhu ih phÀn Hap tuyén ihì eó lói 32 vàn bàn ina nguyén IcTc duge vié't

bang ehù Hàn, 34 vàn bàn vié't bang quÓe Am, quóc ngù nhung quÓc Am, quóc ngù a dAy ehù yéìi (hrgc ghi bang ehù Nòln Trong so 32 vàn bàn Man vàn A'y (hi ehù yé'u là càc vati bàn elifnli liiAn Diéu A'y nói Ién quang cành va vai Irò cùa vàn hoc Hàn - Nòm giai doan này trong lién trình lién hoà eùa vàn hoc dàn toc

Nghién cùu vàn hoc chù Hàn, chù Nòm Viél Nam nhùng nàm dÀii théky XX là nhùng vA'n de r?ft lón va dà co nhiéu oòng trình Chùng lOi, trong bài viél này chù yéu de cAp dén mot so vA'n de co Uèti quan dé'n phirang dién ngòn tigùcùa Ioai ngOn ngù van hoc này, de qua dò, ò tihùng mùc do lA'l han che góp pliÀn làm sàng lò liéii Irình vAn dòng cùa ngOn ngù vàn hoc Han - Nòm eiing nhu vai irò cùa nò ò giai doan này cho tién trình hién cidi hoà vàn hoc Viét Nam Va eung trong chùng mire nliA^t dinh, cùng dal vA'n de xem xét vàn hoc chù Hàn, chù Nònt cùa eàe sy phu yéu nuóc dÀu théky tihuià vàn hge eùa giai doan qua dò, vàn hoc dóng vai Irò buóc chuyén tu truyén thóng sang hiétl dai ve phuang dién ngòn ngù

t)o yéu cÀtl cùa bài viét dtrgc dal ra là nhù vày, eho nén, cA^il trùc càc vA^n de ò dJy sé là :

1 Trang huóng ngòn ngù ò Viél Nam nhùng nàm dÀu thè ky XX

2 NhAn tóehù Hàn (Hàn vàn) va chù Nòtti trong dòi sò'ng ngòn ngù vàn hoc nhùng nàm dÀu théky XX

3 Nhùng dàc diém ve ehùe nàng va cA'u trùc cùa ngOn ngù vàn hoc Hàn - Nòm giai doan này

4 Vai trò ehiée eÀu nói giùa lruyén IhÓng va hién dai eùa ngòn ngù vàn hoc Hàn - Nòm

1 Trang huòng ngòn ngù ò Viet Nam ddil théky XX

Vói hiép uóe Pala NÓI (^1884), lliue dAn Phàp dà ca bàn dal duge nén thóng trj cùa chùng trén toàn eòi Viét Nam Lue lugng yéu nuóc (phài chù chié'n) trong trìéu dinh dà phàt dòng phong trào CÀn vuang khàp trong

eà nuóc, song phong trào này ea bàn bj thue dAn Phàp liéU diét saU cài ehét cùa Phan Dinh Phùng - lành tu eliOc khòi nghìa Huang Khé vào nàm

1897 Cung trortg Ihòi gian dò, thuc dAn Phàp dÀn chù y dén viéc dal ca

so, xAy dung bò tnày cho càc nuJe dieh khài thàe thuòc dia

Rùl kinh nghiém ò Nam Ky nai ehijtig som Ioai ehù Hàn trong Ibi

eù (1867), do muón nhanh chóng Phàp hoà song lai gap phài su khàng

cu dù dòi cùa nhAn dàn - nhA't là tÀng lóp sy phu , cho nén eàe tén cao

già eùa ehù tighìa thirc dàn Phàp vói nhtìng kinh nghiém day nguòi dà nghì ra rA't nhiéu Am mtru lrong viéc eó su dung nhùng gì dà eò de phue vu eho Am mini eùa ehùiig nhu : vua ciuàn nhà Nguyén va lié thò'ng thi eù cu de lao ra lóp nguòi phue vu eho quyén Igi eùa nguòi Phàp Bòi vOy,

tu

e

ÌY khi ky hiép uóe Pat<t Nói, clning (ién hànti mot Ioai eàc bién phàp nhàm

ài dèi ea cA'u xà hòi, lrong dò, eliiing dàe biét dui ^ dén giào due, vì sau

^ ^

klii nhiém vu cùa nhùng lén linh xAin Urge ké't thùc thì bài dÀu nhiém vU

cùa nguòi giào vién LÓi hoc hành, thi cu theo kiéu truyén thóng khòng

thè dào tao ra bO Inày thu lai ma xà hoi thirc dàn yéu cÀu Kinh dién thành

hién vói nhùng sdo ngù ve thòi Tarn Hoàng, Ngù de khòng d<7y ky thuAl

làm thu k5?, lap bang biéu thóng ké Cài bién giào due - chuyén lù nén

giào dUc phong kién sang thire dAn dugc coi là hhiém vu quan trglig cùa

giai doan mal Trong cuòc cài bién này, eó mot vin de trung lAm, dò là

i'àn de ngòn ngù- vàn tu vi khòng thè co mot nén giào diic nào lai khòng

IfiOng qua ngòn ngù vàn tu

Trong suót muòi thè ky tón lai eùa nén giào due duói thòi phong

kién, giào due Viél Nam chù yéu dugc thuc hién trèn ca sa eùa ngòn ngù

-vàn tir vay mtrgn - Vàn ngCn va chù Hàn vói su thaUi già eùa tié'ng Viét ò

nhùng niùc dO nhtft dinh Hàn vàn luy là ngòn ngù chfnh thÓng, quan

phuang trong giào due, song viéc giào dvic kliòhg thè dién ra tòt dep va ón

Ihoà dugc né'u khòng xàc dinh dén vai Irò eùa Liéng me de liéng Ine de

(quóc Am, quóc ngù) dugc ghi bang chù Nòm luòn dóng vai Irò là cài cÀu

chuyén ngù Thue té day ehù Hàn eho nhùng nguòi mói bài dàa yeu CÀU phài dùng chuyén ngù, va eà khi day kinh dién (Ibi, Thtr ) cùng co

khi dà dùng ehuyén ngù - quò'c ngù, quò'c Am (Pham Vàn Rhoàì 11 1996)

Muc tiéu lrong cài bié'n giào due ve phuang dién ngòn ngù eùa Ihuc

dAn Phàp là phè bié'n liéng Phàp Chùng da mò Iruòng Thòng ngòn (ò Nam

Ky lù nàm 1861), tnròng lliòng ngòn ò Bàe Ky vào dÀu nhùng nàm 90 thè

ky Ihù XIX, truòng llAu Bò ) song, tnròc llitrc té ngòn ngù ò Viél Nam

buòc chùng phài diéu chinh, elion nhùng yé'u tÓ cÀn thiét cho ^ dó thuc

dàn cùa mình

Né'u Ijruóc day lrong beh su, Hàn hoc cÀn phài eò su giùp da cùa

quóc Am, quóc ngù thì bAy giò bon thuc dAn cilng thA'y ràng Phàp hoc

(liéng Phàp) cOng CÀn phài eó sir giùp dà eùa liéng nguòi bàn ngù - Dó là

quóc ngù, quóc ani

Quóc am, quóc ngù vón là cài ttuiAl ngù ehi liéng me de, ngòu tigù

dAn toc Trotlg eàc diéu kién cùa thòi phong kién, tié'ng me de dà sóul

dtrgc eàc bAc thùc gin eoi là mot trong nhùng nliAn tÓ cho su dOc lAp dAh

toc, eho su dói lAp Bàe Nam Cài liéng me de A'y khi dugc ghi lai bang

ehù Nòni, thi Ioai vàn bàn này (eà liéng me de, eà ehù Nòm) duge goi là

quóc Am, quóc ngù Vói nghìa là ngòn ngù cùa nguòi (rong nuóc, dù dura

phài là "ngòn ngù nhà mróc"

^s

Tiéng me de dugc ggi là quò'c ani, quóc hgù lrong nhiéu ihé ky

Irung dai dà lón manh rffl nhanh, de tu mình eó mot nói lue Nò là ngòn

ngù cùa van hoc dAn tOc ma mot trong nhùng dinh cao là ò nùa cuòi ihé ky

XVIII - nim dàu théky XIX Qua trình vuan lén cùa tiéng me de ve m5l

cA'u trùc va chùc nàng lrong suÓt thòi phong kién là mòl Ihirc té lidi su

hién nhién Co thè eoi sir vuan lén dó là qua Irình xAy dinig va làm phong

phù ngòn ngù viét (ngòn ngù vàn hoc) Tiéng me de elio dé'n nhùng nàm

dÀu théky XX co hai he thóng vàn tu phè bién han eà ghi lai - chù Nòm

va vàn tu chù cài giù Am - eung duge ggi là chù quóc ngù (Pham Vàn

Khoài 1997)

Thue té phàt trién vùng vàng cùa tié'ng Viél da làm eho bon thuc dAn

phài tfnh dén nhàn tÓ tiéng Viét trong chfnh sàch pho bién tiéng Phàp eùa

chùng Duang nhién, nguòi Phàp se dui y dé'n tiéng Vici dugc ghi ò dang

vàn tu ehù cài la tinh Cào già thuc dAn Pòn Be lùng nói : "Viéc ngiròi bàn

xù co thè doc, vié't bang ehù c[uÓc ngù dói vói chùng la là hé't sire eó Igi

Càc eòng ehùe eùa chùng la, eàc nhà buon eùa chùng ta eó thè hge rA^t de

dàng eàe k^ hiéu dó, va su lién he eùa chùng la vói nguòi bàn xù se de

dàng han nhiéu" (N(1,S 96 3/1967.tr 15)

"Hoc rài de dàng eàeh k5^ hiéu dó" dùng nhu Pòn Bc nói, nhung nàm

dugc tiéng Viét thi lai là mot vA'n de khàe Viéc dó khó khan vò cùng ehù

khòng phài giàn dau nàm duge eàc ehù cài là dù 'lliuc dAn Phàp dà su

dung tié'ng Viél ò dang giù bang ehù cài làm chUyén ngù Tu nàm 1897

chùng mò mot so truòng Phàp - Viét ò eàe thành pliÓ va eàe tinh lón, tlong

dó hge tié'ng Phàp là chfnh nhung eó hoc ehù QuÓe ngù va ehù Hàn Nàm

1898, thue d^w Phàp ra nghi djnh su dung QuÓe ngù va Phàp vàn vào

ehuang trình thi htrang (dura bàt buòe) Dén nàm 1903 thì mòn ehù Phàp

va mòn QuÓe ngù trò thành mòn bàt buòe Nàm 1906, chfnh quyén thuc

dAn liéu hành cài càdì giào diic làm ba eàp O ky Ihi ehgn cu nhAn thì

Ihi luAn chù Nho, thi luAn ehù Viél (QuÓc ngù) va eó mot bài dieh ebù

iMiàp ra chù Nho

t h i eù là nhAn tó eó ành hiròng lón dén lién trình hoc tAp va su dilng

ngòn ngù Thi eù sé kéo theo moi vA'n de lién quan dé'n viée dinh hUòng

hoc tap Lói Ibi eù lruyén thÓng ò Viét Nam khiéii eho nguòi di hge

khòng hge va vié't bang ngòn ngù duang thòi ma bang ngòn ngù eò, ngoai

lai Ò nhùng khoa thi dÀu thè ky, dÀiv dÀn ngòn ngù nói dugc su dung

-nliAl là trong dang bài luAn Diéu dó buòc nguòi di hoc phài hoc tié'ng me

de, tìm hiéu eàeh vié't biAn eùa nó^mà luAn (hay vàii xuòi nói ehung) vón là

liÀu nhu hoàn toàn Irònp vfing trong vàn NOm (]ità khi'r

iS

Tiéng me de dugc ggi là quóc ani, quóc hgù lrong nhiéu thè ky

trung dai dà lón manh r^t nhanh, de tu mình eó mot nói lue Nò là ngòn

ngù cùa vàn hoc dAn tOc ma mot trong nhùng dinh eao là à nùa cuòi thè ky

XVIII - nùa dàu théky XIX Qua trình vuan lén eùa liéng me de ve m5l

cA'u trùc va chùc nàng lrong suÓt thòi phong kién là mot thuc té lidi su

hién nhién Co thè eoi su vuan lén do là qua Irình xAy dirng va làm phong

pini ngòn ngù viét (ngòn ngù vàn hge) tiéng me de cho dé'n nhùng nàm

dÀu théky XX co hai he thÓng vàn tu phè bié'n han eà ghi lai - chù Nòm

va vàn tir chù cài giù Am - eung duge ggi là chù quóc ngù (Pham Vàn

Khoài 1997)

Thue té phàl trién vùng vàng cùa tié'ng Viél dà làm dio bon thue dAn

phài tfnh dé'n nhdii 1Ó tié'ng Viét trong chfnh sàch phò bién tiéng Phàp eùa

chùng Duang nhién, nguòi Phàp sé dui ^ dé'n tiéng Vici dugc ghi ò dang

vàn tu chù cài la linh Cào già thuc dAn Pòn Be lùng nói : "Viéc nguòi bàn

xù co thè dgc, viét bang chù quóc ngù dói vói chùng ta là hé't sire eó Igi

Càc còng dure cùa chùng la, eàc nhà buon eùa chùng ta eó thè hge rA't de

dàng eàe k^ hiéu dó, va su lién he eùa eining la vói nguòi bàn xù sé de

dàng han nhiéu" ( N d S 96 3/1967.tr 15)

"Hoc rA't de dàng eàeh ky hiéu dó" dùng idiu Pòn Be nói, nhung nàm

dugc tiéng Viét thì lai là mot vA'n de khàe Viéc dó khó khan vò cùng ehù

khòng phài giàn dan nàm duge eàc ehù cài là dù 'lituo dAn Phàp dà su

dung tiéng Viél ò dang gin bang ehù cài làm ehUyén ngù Tu nàm 1897

ehùng ma mot sÓ truòng Phàp - Viét ò eàe thành pliÓ va eàe tinh lón, tlong

dó hge tié'ng Phàp là chfnh nhung eó hoc ehù QuÓe ngù va ehù Hàn Nàm

1898, thue clan Phàp ra nghi djnh su dung QuÓe ngù va Phàp vàn vào

ehuang trình thi huang (dura bài buòe) Dén nàm 1903 thì mòn chù Phàp

va mòn Quóc hgù Irò thành mòn bài buòe Nàm 1906, ehfnh quyén thuc

dAn tién hành cài càdì giào diic làm ba cA'p O ky Ihi ehgn cu nhAn Ihì

thi luAU chù Nho, thi luAn chù Viét (QuÓc ngù) va eó mot bài dieh ehù

lliàp ra chù Nha

t l ù eù là nhAn tó eó ành huòng lón i\èn tién Irình hoc lAp va su dilug

ngòn ngù Thi eù sé kéo theo mgi vA'n de lién quan dén viée dinh hUóng

hoc tap Lói thi eù lruyén IhÓng a Viél Nam khién eho nguòi di hge

khòng hge va viét bang ngòn ngù duang thòi ma bang ngòn ngù eè, ngoai

lai Ò nhùng khoa thi dÀu thè ky, dÀif dÀn ngòn ngù nói dugc su dung

-nliAt tà trong dang bài luAn Diéu dó buòe nguòi di hoc phài hoc liéng me

de, tìm hiéu eàeh vié't luAn cùa nó^mà luAn (hay vàil xuòi nói chung) vón là

IiÀu nhu hoàn toàn trónp vrmg trong vàn NOm cpià klur

J6

Nhùng buóc dao dÀu cho cuòc thay dói che do Ihi eù dà dirge gióng

lén lù nhùng thap nién^uói thè ky XIX va sau dó gÀn 20 nàm, dé'n nàm

1919, che do hge hành'^htfm diH trén toàn bò lành thè Viét Nam

chuyén sang che dò giào due Phàp - Viét

Nhu vay, néu ké lù 1898 - nàm thuc dAn Phàp ra Nghi dinh su dung

chù Quóc ngù va chù Phàp vào ky thi huang cho dé'n khi nén giào d\\c su

dung chù Hàn bi Ioai bò hoàn toàn, la Ih^y ò nuóe ta dóng thòi 3 ngòn ngù

(eà a dang vié't lAn dang nói) va 4 Ioai hình vàn tu Co thè ké ra là :

Co the thè hién càc yèti tó dó à bang sau :

3

4

Qua bang dó la Ih A'y vai trò eùa ehù ì\à\\ (Vàn ngòn) dugc xé'p vào

hang thù nhtft Nhtrng tình hình dà thay dèi dÀn vào eàc nàm 1903, 1906

va co thè nói thay dèi theo tùng ky thi dért mùc dò ehóng màt Su

thay (ioi dò dÀn dé'n nhùng bié'n dòng (Am \f trong dàm sy lù nói riéng va

cà xà hòi nói chung Nguòi la làng tai nghe tùng Un dòn

"Mong gì nhà nuóe con Ihi nùa

Bié't rò anh cm cliàng ehfic ròi"

"Nghe nói khoa này sàp dèi Ihi

6

T7

Càc lliÀy dó eè dò mau di "

(Ttì Xuang)

Nhùng thay dèi dù dòi khié'n elio hoc Irò nhu In gà phài cào, sg hai

Iruóc nhùng bié'n dòng trong Ibi cu va dÀn dé'n bié'n dòng trong thè' phAn

phÓi cùa càc ngòn ngù - chù viél Vói viée ehA'm diri ihi eù bang ehù Hàn

vào nàm 1919, ve ea bàn ehù Hàn da giài thè ve ehùe nàilg (cho dù ehù

Ilàn vàn dugc day Inòt hai giò trong tiiÀn :) Vj ihé eùa eàe ngòn ngù

-vàn lu dà eó su dào lón ghé góm Su dào Iòn dó dugc thè hién bàiig bang

2

3

4

Qua hai bang trén dning la lluTy su dào lòil vi trf ghé góm liolig bue

tranh ve trang huóng ngòn ngù - vàn lu ò Viél Nam lù nhùng nàm eiiói thè

ky XIX dé'n nàm 1919 Duòng nhu su dào Iòn vi trf eùa eàe yéu lò effu

Ihành bang huóng (hoàn cành) ngòn ngù eó tfnh chA'l dAy chuyén va kéo

theo nhung mang dÀy nghjch ly ve ehùe nàng

Su sa sùt eùa chù Ilàn dé'n mùc Ioai bò vàn ngòn ra khòi pham vi

giào due liÀu nhu gAy ra phàn ùng dAy ehuyén lan dO'n dAn dé'n su sa sùt

eùa chù Nòm Nhung duòng iilitr lai eó su Irò tréu, su vugt tròi Ihàng hoa

eùa ehù Phàp khòng kéo theo su thàng hoa ve ehùe nàng xà hòi, ehùe

nàng nhà nuóe eùa ehù Quóc ngù

2 NhAn tó chù Han - chù Nòni trong d&i fióng ìigón hgù Viét Nani

ddn théky,

Trén day ehùng tòi dà mò là trang huÓng ngòn ngù (chù yé'u là ngòn

ngù vié't) ò Viét Nam nhùng nàm dÀu Ihé ky XX Hai bang Urge dò Irén

day dà cho ta hình dung su sa sul cài ehù Ilàn dén mùc nhu thè nào Loai

bò vi trf dòc tòn eùa ehù Ilàn dà kco Iheo ngay lAp tue su sa sul eùa he

Ihóng vàn tu ghi tié'ng Vici dira Irén ca so ehù Nòm

Nói dén su sa sùt cùa he thóng vàn tir chù Hàn, nhung mal khàe,

chùng ta phài nhAn Ihc'fy ràng gÀn nhu suót 20 nàm dÀu thè ky XX ehù Hàn vAn con dugc su dung, vÀn con co uy lue nào dó (tliAm chf con co sue

y rfft manh) Diéu A'y thè hién ò ehò nò vÀn là Ugòh ngù eùa thi cu (màc dù

dà thu hep pham vi va khòng con giù dia vi dòc tòn nùa va dang dàn di dén loai bò)

GÀn nhtr lA't eà càc vàn kién cùa nhà nxróc thuc dAn va vua quan nhà

Nguyén déu co dang vié't bang chù Hàn hay chuyén sang chù Nòm Tinh hình trén vAn lièp ttic eho dèn tan nhùng nàm 30 cùa thè ky này Theo

thóng ké cùa cluìUg lòi qua bó sàch "Dì san Hàn - Nóm Thu muc de yèn,

viét bang chù Hàn vàn là nhùng vàn bàn ea bàn eùa lói quàn 15^ dòi song

truyén thóng tìhu su kf, dja du ehf, hình luAt, nhu eàc bò :

1 Bdc Ky dia du lucrc sao (A 2969) soan thòi DÓng Khành - Duy

J.)ia vi eùa ehù Hàn con Ihé hién ò ehò thòi gian này dà xuà't hién mot trào Imi Iòni tal bién soan lai eàe sàeh vò xtrà Nhiéu bò sàch tiél yé'u càc kinh dién cùa Nho già plmc vu eho ehlraug trình cài eàeh giào diie ò

giai doan nhùng hàm dÀu thè ky XX {Tnihg hoc Ngil kìtìh toàt yèn,

Trung hqcViét sùtoritycu ) Sàeh ehù Hàn khòUg ehi giói han ò nhùng

vA'n de eó lién quan dén hoc IhuAI lruyén (hóng ma con dugc su dimg eà ò lình v(,rc sàeh giào khoa de cAp dén eàe IH thùe mói nhu sàeh Ciioh trf eùa TrÀn Vàn Khành

VÀn con tón tai Ihi eù bang d\\ì Hàn nhung eó dèi mói ve thè vàn, eho nén sÓ sàeh lUyén thi ehù Hàn theo kiéu hiói cùng vói eàe ehù Irucuig

mói eùa nhà nuóc thue dAn va Nam triéu xuA'l bàn nhiéu tl^ra hó nhu nà'm

mge saU IrAn mira rào Nliung sàeh eó tén nhu : Cd nghiép Inàn tuyéh, ììói

Sì