Phát triển công nghiệp chế biến nông sản ở việt nam, thực trạng và giải pháp

Trong cdng trình này, càc tàc già chù yeu chi phàn tich ihuc Irang vai trd cùa cdng nghiép che' bié'n ndng san va dich vu ndng nghiep trong nln ndng nghiep hàng hda lai nude Lào, cdn th

DAI HOC QUOC GIÀ HA NÓI KHOA KINH TÉ

Ma so: QK.04.03

CHU TRI: TS MAI THI THANH XUÀN

THAM GIÀ: THS NGÓ BANG THÀNH

MUC LUC

MÒDAU

Chuang 1: MOT SO VAN D É L Y L U A N C H U N G V É GÒNG NGHIÈP

CHE BIÈN NÒNG SAN

1.1 Cóng nghiep chlbiln ndng san va dac diem cùa cdng nghiép chebié'nndng san

1.2 Nhirng dilu kién cdn thiet di phàt triln cdng nghiep ché'bien nòng san

1.3 Kinh nghiem phàt trién cóng nghiep che bié'n ndng san cùa càc nude trong khu vue

Chuong 2: THOC TRANG PHÀT TRIEN CÓNG NGHIÈP CHE BIÈN

NÒNG SAN XUAT KHAU Ò VIÈT NAM

2.1 Tong quan su phàt trién cdng nghiep chi biè'n ndng san xuà'l khaulhòiky 1995-2005

2.2 Thue trang mot so ngành cóng nghiep chlbiln ndng san xuà'l khan chù yeu

2.3 Nhflng vàh di dal ra ddi vdi cdng nghiep che biln ndng san Viel Nam Irong boi cành boi nhap kinh te qudc le'

Chuang 3: QUAN DIEM, MUC TIÈU VA GIÀI PHÀP PHÀT TRIÈN

CÓNG NGHIÉP CHE BIÈN NÒNG SAN XUÀT KHAU

KÈ'T LUÀN

TÀI LIÈU THAM KHÀO

DANH MUC CÀC K? HIÉU, CÀC CHQT VIÉT TAT

Lién minh Chàu Au Ddu tu truc tié'p nude ngoài Chflng chi qudc le vi riìng Tong san phàm trong nude Quy pham san xuà'l

Tiéu chuan chat lugng ngành ihùy san

He so ddu tu Chi ddn dia ly

Td chflc tiéu chuàn qudc te Lue lugng san xuà'l

Nhà xuà'l ban Qui pham ve sinh

Dd la My

MÒoAu

1 Tinh càp thiet cùa de tài:

Ndng nghiep là mdt ngành san xuà't vat chà't quan trgng Ddi vdi mot da't nude ed din 74,1% dan so va hon 57% lao ddng[25] song dua vào nghl ndng nhu Viet Nam thì vai trd cùa ndng nghiep càng vd cùng quan trgng Trong nhflng nam gdn day, nhd su phàt trien cùa khoa hgc cdng nghe trong linh vue ndng nghiep, dac bièt trong Irnh vue gid'ng ma ndng nghiep Viét Nam da ed bude phàt triln manh cà ve nàng suà't, chà't lugng va san lugng Tuy nhién, do su phàt trien yeu kém cùa cdng nghiep che bié'n nen già trj già làng trong ndng nghiep thà'p, san lugng hi hao hut Idn Tinh binh quan mdi nàm, d Viét Nam bi mal di khoàng 13-16% san lugng ndng nghiep, trong dd luong thue khoàng 1,2 - 1,3%, rau qua 20%-30%[36] Khdng chi the, su yeu kém cùa cdng nghiep che biln cdn làm han che' linh da dang, chat lugng va khà nàng canh tranh cùa ndng phàm Thue te dd dà dal ra yéu cdu cap bàch cho càc nhà nghién cflu, càc nhà kinh doanh cQng nhu càc cap quàn ly phài tìm giài phàp day manh phàt trien cdng nghiep che bié'n ndng, làm, thuy bài san, dàp flng yéu cdu ngày càng cao cùa nln ndng nghiep bang boa hién dai

Nhan thflc duge tdm quan trgng cùa cdng nghiép che bié'n, Dai boi Dàng toàn qudc Idn thfl Vili dà xàe dinh mot trong nhiJng noi dung co bàn cùa CNH, HDH ndng nghiép, ndng thdn là phài "phàt trien toàn dien ndng, làm, ngu nghiep gdn vdi cdng nghiep che bié'n ndng, làm, ihùy sàn"[2] Din Hdi Ughi BCH Trung uong Dàng Idn thfl tu (Khoa Vili), mot Idn nfla Dàng la nhan manh: "l/u lién phàt trien cdng nghiép che bié'n gdn vdi phàt trien ngudn nguyén liéu ndng san, thùy san, san xuà'l bang xuà'l khan va càc mài hànc tiéu d ù n g " | l ]

Di tài ''Phàt trién càng nghiep che bién ndng san a Viét Nam- Thue trgng va giài phàp'' ma chùng Idi nghién cflu là nhàm gdp phan giài quyé't

nhflng van d i thue tiln dal ra dd

5 Tinh hình nghién cùu de tài:

Càc cdng trlnh d i càp dé'n và'n d i này chua nhilu NhQng gi ma tàc già

ed duoc thì chi là mot so cdng trlnh chi ed lién quan il nhilu din d i tài, chfl chua là mot cdng trlnh hoàn chinh Mot so cdng trình liéu bieu là:

- ''Vai tra cùa cdng nghiep chi bién nàng san vd dich vu ddi vài su

phàt trién nen nàng nghiép hàng hda à Lào'\ Nxb CTQG, H, 2003 Trong

cdng trình này, càc tàc già chù yeu chi phàn tich ihuc Irang vai trd cùa cdng nghiép che' bié'n ndng san va dich vu ndng nghiep trong nln ndng nghiep hàng hda lai nude Lào, cdn thue le Viét Nam chi duge nhdc dé'n trong 8 Irang (tfl lr.43-51) vdi noi dung chi'nh là nhflng kinh nghiem vi ddi nidi chi'nh sàch va co che quàn ly ndng, cdng nghiep

- "Phàt trién cóng nghiep chi' bién nàng, Idm, thuy sdn\ Bào cào

chuyén d i cùa Vu Kinh te ndng nghiep, Bg KH & DT, 2004 Day là mot tàp hgp nhflng so liéu thd'ng ké vi san xuà'l, che bié'n va xuà'l khan cùa càc ngành dé'n nàm 2001 Cdng irình này chua ed cài nliìn long quàl ve su phài trien cùa cdng nghiép che bié'n ndng san dudi gdc do mot ngành kinh te, va cung chua di càp sàu dé'n cdng nghiep che bié'n ndng san xuà'l khan

- "Phàt trién càng nghiép che bién nàng, Idm san óThdnh phó'Ho Chi

Minti' cùa Dd Qudc Bình, nàm 2000; va "Phdt trién càng nghiép che hién nàng, Idm san à Già Lai\ nàm 1997 cùa Nguyén Nggc Cudng Day là càc

Luàn vàn ihac sT, Luu lai Hgc vien CTQG Hd Chi Minh

Trong hai bàn luàn vàn này càc làc già diu chi nghién cflu vi vai Irò cùa cdng nghiep che bién trong nidi quan he giùa san xuà'l nguycn liéu, che bié'n ndng, làm san \'di liéu thu ndng, làm san che bié'n va thue lién và'n di

này tai mdt dia phuong cu Ibi là Thành phd Hd Chi Minh va linh Già Lai, chfl chua d i càp vÉ&i d i tren pham vi cà nude, nhdt là vi boat ddng che bié'n xuà't khdu

Tuy chua d i càp mot eàch cu thè dé'n su phàt trien cdng nghiep che bie'n ndng san xua't khdu mot eàch toàn dien va trén pham vi qudc già, nhung càc tài lieu tren cQng dà cung cà'p cho chùng Idi cà vi phuong phàp luàn cQng nhu nhimg tu liéu quy bau de ke thfla trong qua trình nghién cflu và'n d i này

3 Pham vi nghién cùu cùa de tài:

V i khdng gian: nghién cflu toàn bg su phàt trien cdng nghiep che bié'n ndng san (bao gdm ndng, làm, thùy san) trén pham vi cà nude, trong dd chù yeu tàp trung nghién cflu su phàt trien cùa mot sd ngành cdng nghiep che bié'n ndng san xuà't khan chù lue

V i thdi gian: tfl gifla nhflng nàm 1990 din nay, chù yeu là Ihdi gian tfl 2000-2005,

4 Muc dich nghién cflu

' - Làm rd khài nièm, vai trd va dilu kién phàt trien cdng nghiep che bié'n ndng san va kinh nghiem cuae mot sd nude trong khu vue trong ITnh vue này

- Phàn tich, dành già thue trang phàt trien cdng nghiep che bié'n ndng san d Viét Nam, nhà't là ddi vdi mot sd ndng san xuà't khan chù lue trong nhihig nàm gdn day

- D i xuà't mot sd giài phàp chù yeu day manh phàt trién cdng nghiep che bié'n ndng san xual khan d Viét Nam trong thdi gian tdi

5 Phuong phàp nghién cùu

Trén co sd phuong phàp luàn cùa chù nghla duy vài bién chflng va duy vài lich su, d i tài cdn kit hgp su dung càc phuong phàp kliàc, nhu: thd'ng ké,

so sành, phàn tich, tong hgp, phàn loai va dir bào

6 Két qua dir kién

- Ket qua nghién cflu này cung cà'p cho ngudi dgc mot su hiéu bill tong quàt vi tình hình phàt trien cdng nghiep che bié'n ndng san xuà't khàu d Viét Nam trong nhflng nàm qua, cà trén hai mal: thành tuu va han che Dua

ra mot so giài phàp cu thi de phàt trien cdng nghiep che bié'n ndng san xuà't khan trong nhflng nàm tdi

- Cd thI d i tài se là mot tài liéu tham khào phue vu viec hgc tàp, nghién cflu cùa sinh vién kinh te

7 Ket cà'u de tài:

Ngoài phdn Md ddu va Tài liéu tham khào, noi dung d i tài gdm 3 chuong:

Chuang 1: Mot sd vàn de ly luàn chung ve càng nghiép che bién nàng san

Chuang 2: Thue trgng phàt trién cóng nghiep che bién nòng san xuà't khdu a Viet Nam

Chuang 3: Muc tiiu, quan diém va giài phàp phàt trién cóng nghiep che bién nàng san xudt khdu a Viet Nam

Chuong 1

<

MOT SO VAN DÉ l y LUAN CHUNG

VÉ GÒNG NGHIÉP CHE BIÉN NÒNG SAN

1.1 Gòng nghiép che bién nòng san va dac diém cùa cóng nghiép che bié'n nòng san

i.7.7 Quan niem ve cóng nghiép che bién nóng san va dgc diém cùa nò

l.lJ.l Quan niem ve càng nghiep che bién va càng nghiep che bién nòng san

Cdng nghiep là mot ngành san xuà't vai chat co bàn cùa nln kinh i l hién dai Cdng nghiep bao gdm nhilu loai boat ddng khàc nhau, nhu: khai thàc va che bié'n nguyén vài liéu va nhién liéu; ehi tao cdng cu lao ddng; khai thàc riìng, song, biln; chi biln san phàm cùa càc ngành ndng nghiep, làm nghiep, ngu nghiep

Theo Nghi dinh 75/CP cùa Chinh phù ngày 27-10-1993 vi quy dinh he thd'ng ngành kinh te qudc dàn cà'p 1 va Quyé't dinh 143-TCTK/PPCH ngày 22-12-1993 cùa Tong euc Thd'ng ké vi hudng dàn viec thi hành he thd'ng ngành kinh te qudc dàn cà'p II, III, IV thì càc ngành cdng nghiep d Viet Nam duge chia thành 4 nhdm nhu sau:

- Cdng nghiep khai thàc md;

- Cdng nghiép che bié'n;

- Cdng nghiep san xuà'l va phàn phdi dién, nude, khf ddi:

- Cdng nghiép xày dung

Vdi eàch phàn loai này, cdng nghiep che bié'n (CNCB) là mdt ngành kinh te - ky Ihuàl dgc lap, ihudc nhdm ngành thfl hai trong 4 nhdm ngành

cùa cdng nghiep k l trén, ed chflc nàng làm bié'n ddi hinh thài tdn lai

(tflc c h l b i l n ) càc san pham ddu ra cùa càc ngành cdng nghiep khàc

Nhu vày, ed the hilu Cóng nghiep che bién là hogt dàng làm bién

ddi hinh dgng cùa ddi tugng lao dàng tu nguyin lieu thành càc san pham trung gian va san pham cuoi cùng Vdi eàch hiéu nhu vày, cdng

nghiep che bié'n là bude di sau, ke tié'p cùa cdng nghiep khai thàc Tflc

là, san phdm phài qua khai thàc mdi di vào che bié'n

Su phàn cdng lao ddng xà boi dà phàn chia nln san xuà't xà boi thành nhilu ngành nghl khàc nhau, trong dd ed ngành cdng nghiep San xuà'l hàng hda càng phàt trién, phàn cdng lao ddng xà boi càng sàu sàc, dé'n mfle nd diln ra ngay trong ndi bg tùng ngành san xuà't, hình thành nhflng ngành kinh le nhd dgc lap Lenin dà iflng vili: "Su phàn cdng lao ddng xà boi là co sd cùa kinh te hàng hda, Cdng nghiep che bié'n tàch khdi cdng nghiep khai thàc va mdi ngành cdng nghiép dd lai chia thành nhilu phàn ngành nhd, chùng san xuà'l ra dudi hình ihflc hàng hda, nhflng san pham dac biél va dem trao ddi vdi là't cà càc ngành san xual khàc"[18]

Dilu dd ed nghla là, su hinh thành va phàt triln cùa cdng nghiep che bié'n là do su phàt trién cùa phàn cdng Irong noi bg ngành cdng nghiep Dudi tàc ddng cùa su phàt trién lue lugng san xuà'l, phàn cdng lao ddng xà boi càng sàu rdng, thue day nln kinh le hàng hda, kinh te ibi Irudng phàt trién cao thì cdng nghiép che' bié'n càng phàt trién vdi nhilu ngành nghl, Ilnh vue da dang va phong phù, san xuà't ra nhilu chùng loai hàng hda vdi sd lugng Idn, chat lugng cao, dàp flng nhu càu

da dang va ngày càng làng cùa san xuà'l va ddi song xà hdi Cu thè là, cdng nghiep che bié'n dà duge phàn chia ra ihành nhilu nhdm ngành khàc nhau, gdm: Cdng nghiep che bié'n luong ihuc - ihuc phàm; Cdng nghiep del va may mac; Cdng nghiép che bié'n làm san va dd gd; Cdng

nghiép san xudt gia'y va in; Cdng nghiép hda ddu; Cdng nghiép luyén kim; Cdng nghiep che biln càc khoàng san khdng phài kim loai v.v , trong dd càc ngành c h i biln san phdm cùa ndng nghiep duge ggi là cdng nghiep che bié'n ndng san

Vày, Cóng nghiep che bién nóng san (CNCBNS) là mot phàn ngành

cùa CNCB, nò thue hién càc hogt dgng bào quàn gin giù, cài bién va nàng cao già tri su dung va già tri ngudn nguyin lieu tu nàng nghiip (gdm cà nàng san, làm san, va thùy san) bang phuang phàp cóng nghiip Ndi eàch khàc,

né'u cdng nghiep ed 3 vi tri trong co cà'u kinh te ndng thdn là: dflng trude san xuà't ndng nghiep, song song vdi san xuà't ndng nghiep va dflng cud'i quy trình san xuà't ndng nghiep, thì cdng nghiep che biln ndng san dflng d vj tri thfl ba Cdng nghiep che bié'n ndng san xuà't hién dà dàp flng tot hon nhu cdu thi trudng, làng khà nàng tiéu thu san pham ndng nghiep va dua lai hiéu qua kinh te cao

Cdng nghiep che bié'n ndng san rat da dang vi ngành nghl, san pham, trình do ky Ihuàt - cdng nghe Né'u càn cfl vào cdng dung cùa san pham cung nhu nguyén liéu che bié'n thì CNCBNS bao gdm càc ngành hep nhu: ngành che bié'n luong thue (xay xàt, che bié'n càc san pham tinh boi); ngành che bié'n trai cày, thflc udng; ngành c h l b i l n càc loai cày cdng nghiép (mia, day ); ngành che bié'n thflc àn già sue già edm; ngành san xuà't che bié'n dudng, bành keo; ngành che biln thit, sfla va càc san phàm tfl thit, sfla; ngành che biln rau qua

7.7.7.2 Dgc diém cùa càng nghiip che hién nàng san

So vdi cdng nghiép khai thàc va càc ngành cdng nghiep che bié'n kliàc, cdng nghiép che bié'n ndng san ed nhflng dac diém riéng Dd là:

Thir nhdt, cóng nghiép che bién nàng san thuòng duge tién hành qua hai giai dogn: giai dogn sa che - bào quan vd gioì docin che bién càng

nghiép, Dac diém này là do dac tinh sinh vàt cùa cùa ngudn nguyén liéu quy

dinh

+ Giai doanl(so che va bào quàn): Giai doan này duge tié'n hành ngay sau khi thu hoach, ed thè nàm ngoài càc xi nghiep che bié'n, su dung lao ddng va phuong phàp thù cdng là chù yeu Giai doan so che va bào quàn ed muc tiéu nhdm han che mfle do tón thà't sau thu hoach va dàm bào chà't lugng nguyén liéu ndng san dua din xi nghiép che bié'n Day là giai doan ed y nghla quyé't dinh din chà't lugng, thfl bang cùa san phdm d giai doan sau

+ Giai doan 2 (che bié'n cdng nghiep): Giai doan này dién ra trong càc

xi nghiép, nhà may c h i bié'n, su dung lao ddng ky thuàt cùng vdi mày mdc, thiet bi, cdng nghe cao hon Do dà, day cQng là giai doan quyé't dinh chat lugng san phdm che'bié'n va mfle dd già tàng già tri cùa san pham

Thit hai, CNCBNS phàt trién trong su gdn bó màt thiét vài san xudt nàng nghiep-

Nguyén liéu chinh cùa cdng nghiep che bié'n ndng san là nhiing san pham cùa ndng, làm, ngu nghiep Già tri cùa nguyén lieu thuòng chiem tfl 70-80% già thành san phàm, vi vày quy md, co cà'u, toc do phàt trién cùa CNCBNS phu thudc rat Idn vào quy md, tinh chat va trình do phàt trién cùa san xuà'l ndng nghiep Nhung mài khàc, là ngành che bié'n càc san pham cùa ndng nghiep nén CNCBNS lai là ngành dàm bào ddu ra cho san xuà't ndng nghiép, do dd nd tao dgng lue cho ndng nghiép phàt trién Ndi eàch khàc, cdng nghiép che bié'n ndng san là thi trudng truc tié'p cùa ndng, làm, ngu nghiep Chinh tàc ddng này cùa cdng nghiép che bié'n ndng san dà tao dilu kién cho ndng nghiép phàt trién iheo hudng san xuà'l hàng hda

Thu ba, CNCBNS là ngành cà nhiiu uu thè so vài càc ngành càng nghiep khàc

Cdng nghiép c h i biln ndi chung va cdng nghiép che biln ndng san ndi riéng ed uu t h i hon so vdi càc ngành cdng nghiep khàc cà trong ddu tu, cdng nghe va tao viéc làm Cu the là, ddu tu cho cdng nghiep che bié'n ndng san khdng ddi hdi vdn Idn, cung khdng ddi hdi cdng nghe qua phflc tap nhu càc ngành khai thàc, nang lugng bay che tao Dac biet, trong càc xudng c h i bié'n già dinh, ngudi ta ed thè su dung nhflng cdng nghe gian don ma lai cho phép

su dung idi uu thdi gian nhàn rdi va ngudn nhàn lue hién ed Cd nghla là, cdng nghiep che bié'n ndng san là linh vue d i xày dung, thdi gian thu hdi vd'n nhanh nhung lai tao duge nhilu viec làm Vi du, de tàng ihém 1 tà'n cdng suà't san xuà't thép cdn phài ddu tu thém 17,8 Irièu ddng, 1 tà'n cdng suà't xàng ddu mal 13,82 Iriéu; nhung de tàng thém cdng suà't san xuà't 1 tà'n già'y va bdt giay chi cdn ddu tu ed 8,5 trieu ddng, 1 tà'n rugu bia (1.000 lit) chi cdn 9,6 Irieu ddng[8J Ndi kliàc di, de xày dung thém 1 co sd cdng nghiep nang phài cdn din hàng nghìn ty ddng (nhà mày nhiet dién Quàng Ninh: 9.165,2 ly ddng), trong khi dd xày dung thém mot nhà mày c h i bié'n ndng san chi cdn din hàng tram, tham chi ehi hàng chue ty ddng (nhà mày che' biln rau qua Vitrafood: 27,9 ty ddng; nhà mày c h i bié'n cà chua Hai Phdng: 51 ty ddng )[37; 5] Rd ràng, viec ddu tu vào cdng nghiep che bié'n dem lai hiéu qua cao va ed làc dung Idn ddi vdi mot nude ndng nghiép nhu Viét Nam

Thu tu, san phdm cùa CNCBNS gan lién vài nhu cdu cùa cuòc song hàng ngày cùa con nguòi, va ngày càng duge nhiéu nguòi su dung

Do làm ly, tàp quàn tiéu dùng cùng nhu mfle thu nhap, su tié'n bg cùa khoa hgc - cdng nghe, nidi Iruòng khàc nhau nén nhu cdu tiéu dùng cung

ed nhQng xu hudng khàc nhau Hién dang ed hai xu hudng tiéu dùng tàc ddng manh me din su phàt trién cdng nghiép che biln ndng san là: su dung càc loai ndng san sach va su dung càc loai ndng san da qua che bié'n Hai xu hudng này làm cho càc yéu cau vi ve sinh an loàn ihuc pham vi dàm bào

chà't dinh dudng, dàm bào thdi han su dung ngày càng trd nén nghiem ngàt hon

Dac diém này khdng chi tao Igi the, ma cdn tao cà nhflng bai Igi the cho cdng nghiép che bié'n Viét Nam trong euge canh tranh trén ibi trudng qudc te Lgi the là d chò, Viét Nam chua ed khà nàng su dung nhilu loai hda chà't, chua ed dilu kién nudi trong nhàn tao nén phan Idn san phàm ndng nghiep cdn mang tinh chat tu nhién, Ihuàn khié'l Cdn bai lgi the là ò chd, do

ed nhimg yéu càu cao cùa thi trudng dat ra ma viec su dung cdng nghe thudc càc the he cQ lai khdng giài quyé't duge

Thu nàm, san phdm cùa càng nghiep che bién nóng san da dgng ve chùng loai, chat lugng va mite dò che bién

Do làc dgng cùa càc nhàn td vi tilm nàng cùa nln ndng nghiép, vi trình do ky thuàt va cdng nghe cùa ngành cdng nghiep c h i biln ndng san, va nhu cdu, Ibi hié'u, cQng nhu sflc mua cùa ngudi tiéu dùng nén ndng san duge che bié'n thành nhilu loai khàc nhau, phù hgp vdi iflng ddi luong tiéu dùng khàc nhau Cd loai ndng san chi duge liéu thu d dang thd, ed loai qua

so che', nhung cQng ed loai duge che bié'n sàu, da dang vi chùng loai va chat lugng phù hgp vdi tiing dilu kién cu the Ndi idm lai, Ihdng qua cdng nghiep che bié'n, tfl mot san phàm ndng, làm, thùy san co thè tao ra nhiéu loai san phàm ed nhflng già tri su dung rat khàc nhau, tham chi tao ra nhflng dac tinh mdi, nhflng già tri su dung mdi cho san phàm cùa ndng nghiép, tfl dd nàng cao mfle dd va klià nàng dàp flng nhu cdu xà boi

Càc dac diém Irén quan he chat che vai nhau, phàn ành mdi quan he

giùa LLSX vdi càc quan he kinh te Irong qua trình tài san xual; phàn ành

mdi quan he gifla irình do khoa hgc - cdng nghe vdi ibi trudng Cdn nhan thflc dùng càc dac diém trén va mdi quan he giùa chùng de Uic ddng ed hiéu qua dé'n su phài Iricn CNCB

1J.2 Vai tra cùa cóng nghiép che bié'n nóng san dai vói su phàt trién nòng nghiep va nóng thón

Phàt triln CNCB, trude bel là cdng nghiép che bié'n luong thuc-thue pham, cdng nghiep hàng tiéu dùng va hàng xuà't khdu là mdt noi dung co bàn cùa CNH, HDH trong nhflng nàm trude màt cùa thdi ky qua do lén chù nghla

xà boi d Viét Nam Nd ed tàc ddng tich euc va hiéu qua tdi toàn bg su phàn cdng lao ddng xà hdi, tdi su chuyen dich co cà'u kinh te cQng nhu day manh san xual hàng hda, gdp phdn thue day CNH, HDH ndng nghiep, ndng thdn

Su phàt trién cdng nghiep che bié'n ndng san ed nhQng vai trd quan trgng sau:

7.7.2.7 Tgo su da dgng cùa già tri sic dung, tàng thài gian bào quàn san phdm, giàm ty li thdt thodt sau thu hogch

CNCB ndng san tao ra nhilu loai già tri su dung da dang Tfl thdc qua che biln la ed gao phàm chat cao, gao dd (dang gao sà'y) xuà't khan; tfl rau qua qua che bié'n ed duge càc san phàm ddng lanh, trai cày ddng bop, nude qua ed dac, hay boi dinh dudng rau qua; tfl dfla qua che biln thu duge ddu dfla, càc san phàm sau dàu (glycérin, acid beo), ihan boat linh

Tuy nhién, mot khi trình do cdng nghe che bié'n cdn kém phàt irìén thì càc san pham ndng nghiep chù yeu chi duge liéu dùng dudi dang thd, hoàc

so che Dilu dd cQng ddng nghla vdi su nghèo nàn, don dieu vi chùng loai già tri su dung Khi cdng nghiep che'bié'n phàt trién, san pham duge ché'bien

da dang hon, hà'p dàn hon, do dd nd làm tàng sflc mua cùa xà boi Nhu vày, CNCB dà ed vai trd "khuech dai" già tri su dung va ddng thdi làm tàng già tri cùa san phàm ndng nghiép, làm cho nd trd thành dang san pham nidi, canh tranh duge trén ibi trudng, nàng cao hiéu qua kinh te cùa san xuà'l ndng nghiep

Luong thuc-thue pham là nhung san pham dàp flng nhu cdu thiet yeu cùa ddi sd'ng con ngudi Khi thu nhap cdn thdp thì nhu cdu tiéu dùng cùa con ngudi vi luong thuc-thue phdm mói chi diing lai ò dang san phdm thd hoàc

so che; cdn mot khi thu nhàp tàng lén, mfle sd'ng duge cài thien thi nhu cdu tiéu dùng cùa con ngudi sé khdng dìrng lai ò dd, ma thay vào dd là càc mal hàng luong thue, thue phdm dà qua che bié'n, thàm chi qua che' bié'n nhilu Idn, dal trình dd tinh che cao vdi chùng loai da dang, chat lugng ngày càng tot, va dac biet ià phài dàm bào lieu chuan ve sinh an toàn thue pham Hon nfla, do nhip sd'ng cùa xà hdi cdng nghiep ngày càng khan truong hon, thdi gian giành cho viec tu che bié'n thue pham bi giàm di, ibi ngudi ta càng cdn nhilu càc san phdm dùng ngay (àn liln, udng lién) Nhflng su thay ddi dd khdng chi là ket qua cùa su phàt trién cdng nghiep che bié'n ndng san, ma nd cQng lai dal ra yéu cdu cho viec phàt trién cdng nghiep che bié'n trd nén cdn thiet hon va cà'p bàch hon

Ndng san là loai san phàm rat khd bào quàn, di bi hu hdng, thdi rfla, cho nén né'u thieu he thd'ng cdng nghiép che bié'n (cà so che va tinh che') thì tdn thà't sau thu hoach se rat Idn Né'u so vdi càc nude trong khu vue, ty le tón thà't sau thu hoach cùa Viet Nam vào loai cao nhà't, gay tình trang "mal mùa trong nhà" rat dàng ké Mal khàc, su phàt trién cùa cdng nghiep che bié'n con

ed tàc dung làm giàm su phu thudc cùa san xuà't ndng nghiep vào thién nhién, khàc phue nhflng han che cùa yeu td vi thdi gian va khdng gian ddi vdi viec tiéu dùng san pham ndng nghiep

7.7.2.2 Tgo già tri già tàng vd ndng cao ndng lue cgnh tranh cùa nàng phdm

Theo Michael Dower[20], trong boat ddng kinh le cùa mdi vùng, mdi ngành hay idan bg nln kinh le nói chung dIu bao gdm càc boat ddng thudc

ba ITnh vue chinh là: san xual ndng nghiep làm nghiép, hay cdng nghiép

(boat dgng san xual chinh); càc boat ddng vàn tài, che bié'n (boat ddng san

xuà't thfl sinh); va boat ddng dich vu (boat ddng san xuà't thfl ba) Nhflng loai hinh boat ddng này ed thè duge coi là nhflng bude riéng biet trong qua trình

ma hàng hda hoàc dich vu duge san xudt ra va tdi tay ngudi tiéu dùng Qua trình này duge coi là mdt "chudi" càc boat ddng kinh te, trong dd mdi mài xich se bé sung thém vào già thành va vào già tri cùa san pham hoàc dich vu mdt lugng già tri Vi du: mot khùc gd cùa mdt cày mdi chat chi dàng già vài tram nghln ddng, nhung nd lai duge xè thành nhimg tà'm gd de dùng cho viec khàc, thì già thành mdi mét khdi sé tàng lén, tflc là gè dà duge tàng thém già tri Rdi nhimg tà'm gd à'y lai duge làm thành dd gè già dung, thì già tri cùa

nd lai tàng thém hcm nfla

Tai Viét Nam, hdu hit càc boat ddng kinh te, nhà't là lai càc vùng ndng thdn dIu ed xu hudng chi dflng lai d giai doan ddu cùa "chudi" kinh te à'y (tflc chi dflng d san xuà't ra san phdm, hoàc chi so che') Cdn giai doan sau cùa "chudi" (nhu che bié'n, xuà't khan ) hdu nhu rà't il duge thue hién, va né'u ed cùng chi diln ra chù yéu lai càc thi tran, thi xà va càc thành phd Vi vày, nhilu doanh nghiep d ndng thdn, va dac biél là ngudi ndng dàn, do chi dùng lai d giai doan ddu nén hg chi ed thè nhàn duge già tri co sd cho nhirng san pham ddu tién, trong khi già tri già tàng chù yeu lai ehi ed duge d càc khàu cuoi, lai thành phd Né'u mudn kinh i l ndng nghiep manh lén, rd ràng chùng la phai dua vào su phàt trién cùa cdng nghiep che bié'n de chiem gifl duge nhilu "mài xich" hon trong "chuéi" kinh te ò ndng thdn Bang eàch này, chùng ta sé bd sung thém già tri cho hàng hda va dich vu d chinh vùng ndng thdn

Khi nln kinh te cdn Irong tình trang tu cà'p, tu tue, ky thuàt va mày mdc che bié'n ndng san cdn thd sa thì vai trd tao già tri già tàng cùa cdng nghiép che bié'n chua duge phài huy day dù Ngugc lai, trong nln kinh te ibi trudng, vdi ky thuàt va cdng nghe tién liln Ibi ngành che bié'n ndng san ludn ddng vai trd quan trgng Theo sd liéu cùa Vién Nghién cflu Ky thuàt My, ddu

17 ^ OAi HOC Ou^.)r

t h i ky XX, trong 100 USD ma ngudi tiéu dùng mua san pham tfl ndng nghiép thì ed 60 USD là già tri do rigudi ndng dàn làm ra, 40 USD là già tri

do ngành c h i bié'n tao nén Nhung dé'n cuoi the ky XX, ty le này dà thay ddi rat Idn: chi ed 22 USD là do ndng dàn làm ra, cdn 78 USD là nhd cdng doan

c h i bie'n[21] Nhu vày, cdng nghiep c h i bié'n dà làm tàng già tri cùa cùng mdt san phdm ndng nghiép lén gdp 4 làn Cdng nghe e h i bié'n càng tinh xào, hién dai, phong phù thì san phdm càng hdp dàn va già tri tàng thém càng Idn Ngoài ra, càc nhà mày che bié'n va bào quàn cdn ddng vai trd là kho du trfl nguyén liéu, ehdng xud'ng già khi vào vu thu hoach rd, nhà't là vdi càc san pham klidng gifl duge làu ngày nhu rau, qua

l 1.23 Thue ddy qua trình chuyén dich ca cdu kinh té nàng thón theo hudng hien àgi

Co cà'u kinh te ndng thdn là mot pham trù kinh te tdng hgp, phàn ành mdi lién he bàn chà't gifla càc bg phan cà'u thành mot thue thè kinh le nhà't dinh d ndng thdn Co cà'u kinh te ndng thdn bao gdm: ndng nghiep (gdm cà ndng, làm, ngu nghiép); cdng nghiep ndng thdn (gdm cà cdng nghiep, tiéu thù cdng nghiep va càc ngành nghl truyln thd'ng); va dich vu (gdm cà dich

vu san xuà't va ddi song) Qua trình chuyén dich co cà'u kinh te ndng thdn theo hudng hién dai là qua trình giàm ddn ty trgng già tri ndng nghiep, tàng ddn ty trgng già tri cdng nghiep va dich vu trong GDP trén dia bàn ndng thdn

Cdng nghiep che bié'n ndng san gdn chat vdi san xuà'l ndng nghiép Trong co cà'u kinh le ndng thdn, cdng nghiep che bié'n dflng d vi tri cuoi cùng cùa quy trình san xuà'l ndng nghiep, vi vày su phàt trién cùa cdng nghiep che biln ndng san sé thue day chuyén dich ngudn lao ddng tfl ngành ndng nghiep sang cdng nghiep va dich vu ngay trén dia bàn ndng thdn Ddng thdi, day cùng là yéu cau kliàch quan cùa sU phàt trién ndng nghiép, ndng thdn theo hudng hién dai, làm cho co cà'u kinh le cùa ndng thdn nude la tfl lac bau, què

quàt, hiéu qua thdp trd thành mdt co cà'u ngày càng phù hgp vdi xu hudng phàt trién cùa nln san xuà't hién dai dudi su tàc dgng cùa euge eàch mang khoa hgc va cdng nghé the gidi

Mdt trong nhimg nhiém vu trgng yeu cùa qua trlnh chuyén dich co cà'u kinh te ndng nghiép là tiing bude day manh hién dai hda ndng nghiep, thay ddi co cau ngành, co cà'u cày tróng vai nudi, nàng cao chat lugng va hiéu qua san xuà't ndng nghiep, ddng thdi day nhanh toc do phàt trién cdng nghiep va dich vu nhanh hon so vdi ndng nghiép Phàt trién cdng nghiep che bié'n ndng san là bién phàp tot nhà't de thue hién bude chuyén dich à'y

Phàt trién lue lugng san xuà't (LLSX), àp dung tié'n bg khoa hgc, ky thuàt va cdng nghe sinh hgc mdi, day manh phàn cdng lao ddng xà boi, phàt trién ngành nghl, nàng cao nàng suà't lao ddng là dilu kién co bàn de day manh chuyén dich co cà'u kinh te ndng thdn d nude ta hién nay

Su tàc ddng cùa cdng nghiep c h i bié'n vào ITnh vue ndng nghiép, ndng thdn gdn liln vdi qua trình té chflc va phàn cdng lai lao ddng xà boi trén dia bàn ndng thdn Su phàn cdng lao ddng ngày càng phàt trién sé tao ra nhflng ngành nghl ngày càng phong phù da dang, va theo dd là su phàt trién tal yeu cùa thuòng mai va dich vu d ndng thdn Toc do chuyén dich co cà'u kinh te ndng thdn nhanh hay cham phu thudc rat Idn vào su phàt trién cdng nghiep, trude bel là cdng nghiep che biln ndng san CNCBNS phàt trién khdng chi tàc dgng din chuyén dich co cau kinh te ndng nghiep, thùc day md rdng, phàt trién cdng nghiep va dich vu, ma cdn kéo theo su phàt trién càc ngành kit cà'u ha tdng kinh le - ky thuàt, nhu giao Ihdng van tài, thdng tin, buu dién, dién lue v.v dàn dé'n su hình thành co cà'u kinh te mdi, hién dai d ndng thdn

1A 2.4 Thue ddy nàng nghiép phàt trién theo hudng san xudt hdng hda

Là mdt nude ndng nghiép, de phàt trién ndng nghiép hàng hda, ngoài viéc dau tu xay dung, phàt trién càc vùng chuyén canh, àp dung^ky thuàt, cdng nghé san xuà't mdi thì viec tìm kié'm, 6n dinh va md rdng thi trudng dau ra cho ndng san, dàm bào lgi leh cho ngudi san xuà't là và'n di ed tdm quan trgng dac biét Nd cho phép khàc phue tình trang cfl dé'n mùa thu hoach

rd thì ndng san lién lue "rdt già", gay thiet hai khdng nho cho ngudi san xuà't

Dilu kién tu nhién cùa nude ta cho phip san xuà't duge nhilu loai ndng san da dang vdi khdi lugng Idn, nhung hién lai ty suà't ndng san hàng hda cdn tha'p Vi vày, de khai thàc tri et de tilm nàng cùa nln ndng nghiep nhiet ddi, nàng cao ty suà't ndng san hàng hda ddi boi phài phàt trién manh cdng nghiep che bié'n Ndi eàch khàc, viéc phàt trién ndng nghiep theo hudng san xuà't hàng hda phu thudc rat Idn vào su phàt trién cùa cdng nghiep che bié'n, bai vi

co cà'u tiéu dùng trong nln kinh te hién dai dà thay ddi theo hudng su dung ngày càng nhilu san phàm dà qua che biln Ngugc lai, su phài trién cùa cdng nghiep che bié'n ndng san din lugl nd lai ed tàc dgng Idn din qua trlnh phàt trién nln ndng nghiep theo hudng san xuà't hàng hda, gdn vói thi trudng Thdng qua che bié'n, san phàm ndng nghiep de duge ngudi tiéu dùng chà'p nhàn hon, sue mua sé lón hon Nhu vày, né'u the manh cùa ndng nghiep nude

ta là san xuà't nhilu loai ndng san phàm nhiél ddi thì viéc phàt trién cdng nghiep che bié'n ndng san sé nhàn the manh dd lén nhilu Idn

7.7.2.5 Tgo viéc làm va tàng thu nhap cho nguòi lao dgng a nóng thón

Su phàt trién cùa CNCB, nhà't là nhflng ngành ed he sd ddu tu (IGOR) Ihà'p va trung bình nhu trong ITnh vue ndng nghiép va ngành nghl d ndng thdn, sé cho phép thu bùi thém sd lao dgng lai chd trén dia bàn ndng ihdn ngày càng nhilu Cho nén, neu làng cudng dàu tu phàt trién càc co so CNCB gdn vdi phàt trién san xual ndng nghiép hàng hóa ibi sé tao dilu kién cho nhilu ngudi tham già vào qua trình san xual, che bié'n va liéu thu san pham

Su phàt trién cdng nghiep che bié'n sé kéo theo su phàt trién cùa càc boat ddng san xuà't ndng san nguyén liéu, thu gom, bào quàn, vàn chuyén, so che ndng san :, gdp phàn khae phue tình trang "ndng nhàn", tao ra su biln ddi

vi co ca'u lao ddng theo hudng tich euc

Thue tiln dà ehi ra rdng, su phàt trién cao cùa khoa hgc-cdng nghé ndi chung va cdng nghé c h i bié'n ndng san ndi riéng tuy ed làm cho lue lugng lao ddng truc tié'p trong càc co sd che bié'n giàm xud'ng mot eàch tuong ddi, nhung xét trén pham vi toàn xà hdi thi long sd lao ddng vàn tàng lén mot eàch tuyét ddi Boi vi, khi CNCB phàt trién, nàng lue che bié'n tàng lén thì tai càc khàu san xuà't, khai thàc, thu mua nguyén liéu, so che, bào quàn, van chuyén va hàng loat càc boat dgng djeh vu san xuà't va tiéu thu khàc, nhu cung flng vai tu thiet bi, thdng tin, luu thdng, tié'p ibi lai thu hùt thém mot lugng lao dgng ngày càng nhilu Ndi eàch khàc, lao dgng san xuà't truc tié'p cùa CNCB dù ed giàm nhung lao ddng trong là't ed càc ngành khàc ed lién quan lai tàng lén nhanh hon, nén viéc làm cùa xà boi ndi chung vàn tàng lén Thue te này dùng nhu Màc dà iflng ndi: "Màc dù mày mdc nhà't dinh sé thài cdng nhàn ra khdi ngành lao dgng trong dò mày móc duge su dung, nhung

no lai ed thè tao thém cdng àn viéc làm trong nhflng ngành lao dgng khàc"

va "San xuà't bang mày mdc càng duge md rdng trong mot ngành cdng nghiép, thì san xuà't cQng sé tàng lén trude bel là o nhirng ngành san xual khàc cung cà'p tu liéu san xuà't cho ngành cdng nghiép dd"[9]

Nhu vày, su phàt trién cùa cdng nghiep che bié'n dà làm giàm sflc ép

vi lao dgng du thfla ò ndng thdn Su phàt trién CNCB khdng nhiing tao thém vice làm ma cdn cài ihién dilu kién lao ddng, nàng cao trình do ngudi lao ddng Phàt trién CNCB gdn vdi phàt trién càc vùng lap trung chuyén canh san xuà't ndng san nguyén lieu sé thùc day viéc cài tao, xày dung ket cà'u ha

tàng kinh te, vàn hóa, xà hdi ò ndng thdn, gdp phan nàng cao dàn tri, cài thién ddi sd'ng vàn hda, tinh thdn cho nhàn dàn lao dgng d ndng thdn

Rd ràng, su phàt trién CNCB dà tàc ddng tich euc din viéc té chflc, phàn cdng lai lao ddng theo hudng CNH, HDH gifla ndng nghiep, cdng nghiep va djeh vu; din viéc thay ddi co cà'u lao ddng theo hudng ty trgng lao ddng ky thuàt tàng nhanh hon ty trgng lao ddng giàn don trong tdng lao ddng

xà boi Dilu này ed y nghia rat Idn ddi vdi mot nude ndng nghiep nhu Viét Nam, khi ma và'n di lao ddng va viéc làm dang là mdt sflc ép Idn ddi vdi su phàt trién kinh te - xà hdi

7.7.2.6 Gdp phdn ddy mgnh xudt khdu, tàng ngudn thu ngogi té va khà nàng tich luy vdn cho nén kinh té

CNCBNS khdng chi ed vai trd gin gifl, bào quàn già tri su dung, làm giani ty le thà't thoàt, hu hao san phàm, ma cdn ed vai Irò làm tàng chùng loai già tri su dung, md rdng khà nàng cung flng hàng hóa ra ibi trudng ngoài nude va kich Ihich nhu cdu tiéu dùng xà boi Trong càc nln kinh té' phàt trìén, ngudi liéu dùng san sàng tra già cao hon cho nhQng san phàm duge ché'bien sàu hon, chat lugng tot hon Do dò, nhu càu tiéu dùng san pham che bié'n dà tao co boi cho ngudi san xuà't va che bié'n thu duge già tri làng thém Theo nghTa dd, cdng nghiep che bié'n ndng san dà gdp phdn dàc lue trong viec tàng nàng lue canh tranh cùa san pham trén ibi trudng qudc te, làng ngudn thu ngoai le

Phàt trién san xuà't, tàng kim ngach xual khàu, tao ngudn tich IQy tfl noi bg nln kinh le là dilu kién dàm bào cho su phàt trién bln vflng cùa nln kinh le nude la hién nay Song nhflng dilu dò chi co thè dal duge khi co mot

he thd'ng càc day chuyln cdng nghiép che bié'n ndng san phài trién hiéu qua Hiéu qua cùa cdng nghiép che biln ndng san duge ihé hién o klid'i lugng lgi nhuàn làng ihéni do cdng nghiep che bié'n dem lai Trong dilu kién ma cùa,

hdi nhap, su phàt trién cùa cdng nghiep che bié'n ndng san sé làm tàng dàng

ké khd'i lugng kim ngach xudt khdu, mang lai ngudn ngoai té Idn cho nln kinh te', dóng thdi làm giàm su mà't càn ddi cùa càn càn ngoai thuòng

Nhflng nàm gdn day, hàng ndng san xuà't khan cùa Viét Nam dà tàng khà cao vi màt san lugng song sflc canh tranh cdn yeu, thi trudng ndng san thié'u ón dinh, già cà thuòng xuyén bié'n ddng, kim ngach chua tuong xflng vdi tilm nàng Tà't cà dilu dd chung quy cQng là do thié'u cdng nghiep che bié'n, nhà't là càc day chuyln che biln hién dai Tinh trang kéo dai trong nhiéu nàm vi già ndng san cùa Viet Nam bi "lép ve'" trude bang hóa cùng loai cùa càc nuòc khdng chi trén thi truòng qudc te, ma ngay lai thi trudng noi dja dà chùng minh dilu dd

1.2 NhQng diéu kién càn thiet de phàt trién cóng nghiép che bié'n nòng san

12.1 Vdn

Bai ky mot boat ddng san xuà't kinh doanh nào, khdng loai trfl san xuà't

va che bié'n ndng san xuà't khan, mudn tdn tai va dflng vflng trén thi trudng thì cdn phai co vdn di trang bj cdng nghé hién dai, de ed co boi tié'p càn ngay càng nhilu vdi thi trudng the gidi, di nghién cflu va sàng tao ra san pham mai, va de quàng bà san pham cùa minh Càc boat dgng này dal duge hiéu qua din mfle nào là phu thudc vào lugng vdn dau tu cho nd Yéu cdu hién dai hda cdng nghé che' bié'n ndng, làm, thùy san càng cao, yéu cdu hdi nhap kinh

te qudc te càng Idn thì nhu cau vi vd'n càng phài lón Mot khi ed vdn, càc doanh nghiep mdi ed thè thue hién càc chié'n lugc san xuà't kinh doanh, nhu:

- Dau tu xày dung mdi mot sd doanh nghiép che bié'n ndng san de san xuà't nhQng mal hàng ina ibi trudng ed nhu cau lón

- Dau tu chilu sàu di ddi mai cdng nghé, ihiel bi nhàm tao nhflng san pham co chat lugng cao, co khà nàng canh tranh trén ibi truòng qudc le

- Ddu tu cho nghién cflu phàt trién, gdm cà viéc xày dung co sd ha tàng, phàt trién vùng nguyén liéu, xùe tié'n thuòng mai

- Dau tu cho phàt trién ngudn nhàn lue

Vd'n cho phàt trién cdng nghiep che bié'n ndng san ed thè huy ddng tfl nhiéu ngudn: vd'n ngàn sàch, vd'n tfl càc chù thè kinh doanh, vd'n nhàn rèi trong dàn, vd'n tfl nude ngoài Trong nhflng ngudn vdn trén, vdn ngàn sàch nhìn chung bel sflc han hep, nhà't là trong dilu kién ngàn sàch nude ta ludn thàm hut Tuy vày, Nhà nude vàn va sé phài ed nhimg su ddu tu nhà't dinh vào càc bang muc quan trgng nhu he thd'ng ha tdng, hd trg phàt trién vùng nguyén liéu, he trg xùe tié'n thuoìig mai nhàm giùp càc doanh nghiep ed duge nhQng dilu kién càn bàn nhà't de phàt trién cdng nghiep che bié'n ndng san Ngudn vd'n ddu tu tfl càc doanh nghiép cQng han che, do dd khà nàng tu tich IQy de ddi mdi cdng nghé c h l b i l n là khdng nhilu Nhu vày, chi cdn lai hai ngudn tfl trong dàn va tfl nude ngoài là nhà nuòc co thè huy dgng duge Nhung diéu dd ddi bòi phài ed co che, chinh sàch phù hgp de khuyé'n khich dàn chùng tilt kiem va thu hùt ddu tu nuòc ngoài

Khi nhu cdu vd'n duge dàm bào, cdng nghiep che bié'n ndng san sé ed dilu kién phàt trién rdng rài va tàc ddng manh me din su phài trién cùa nln ndng nghiép hàng hda hudng vi xual khàu

L2.2 Khoa hoc- cóng nghé

Tié'n bg khoa hgc-cdng nghé ed vi tri dàc biél ddi vdi tiln trình CNH, HDH ndng nghiep, ndng thdn nói chung va cdng nghiep che bié'n ndng san ndi riéng Vi tri cùa ngudn lue này càng lón khi chùng ta bude vào the ky XXI, the ky cùa kinh i l tri thflc Mot khi khoa hgc, ky thuàt va cdng nghé dà trd thành lue lugng san xuà'l truc lié'p ibi nò co tàc ddng rat Idn dé'n nàng sual, chat lugng va hiéu qua cùa mgi boat ddng kinh te Cu thè, ddi vói ITnh vue ndng nghiep va che' bié'n ndng san, viéc hién dai hóa co sd vai chat-ky

thuàt va dua tién bd khoa hgc cdng nghé vào san xuà't va che bié'n ed y nghTa

to lón trong viéc làm tàng san lugng ngudn nguyén liéu cung cap cho cdng nghiép chlbien (do tàng nàng suà't cày tróng, vàt nudi), nàng cao giàtri san pham (do già cùa san phdm chi bié'n sàu cao hon) Vi vày, ngudn lue khoa hgc-cdng nghe là ddng lue de phàt trién cdng nghiep che bié'n nòng san

Tié'n bd khoa hgc - cdng nghé tàc dgng manh dé'n san xuà't va tiéu dùng, tao ra nhflng bién ddi Idn va tfl dà dal ra nhflng thàch thflc to Idn ddi vdi CNCB Nhilu loai gid'ng mdi vdi nhiing dàc tinh mdi va chà't lugng cao

dà duge nghién cflu va dua vào san xuà't, ddi bòi CNCB phài nhanh ehdng thay ddi san phdm, thay ddi cdng nghé va tiéu chuan ky thuàt trong san xuà't

va chi bié'n Trong linh vue tiéu dùng, nhflng yéu cdu vi chà't lugng san pham, ve sinh thue pham cQng ed dilu kién thue hién tot hon va yéu cdu ngày càng khdt khe hcm

Nguón lue klioa hgc-cdng nghe bao gdm:

- Tilm nàng vi ddi ngQ càc nhà nghién cflu khoa hgc-cdng nghé Ddi ngQ này khdng chi là su thè hién vi sd lugng nhà klioa hgc, ma quan trgng hon là chat lugng, trình do cùa ddi ngQ dà Khà nàng tié'p thu nhflng thành luu klioa hgc-cdng nghé the gidi cùa ddi ngQ này càng cao thì nhflng thành tuu khoa hgc dat duge càng lòn, nhò dò sé sàng tao ra nhflng cdng nghé co khà nàng che bié'n san pham linh sàu va da dang hcm

- Co so vài chal-ky thuàt phue vu nghién cflu, trién khai khoa cdng nghé, gdm: càc phuang lién de nghién cflu nhu mày móc Ihié't bi, phòng Ibi nghiem, nhà xudng Co so này càng hién dai thì hiéu qua nghién cùu càng cao, klià nàng ùng dung vào san xuà't càng rdng va hiéu qua ùng dung càng lòn

hgc-1.2.3 Ngudn nguyén liéu

Nguyén Uèu là yéu tó ddu vào cùa cdng nghiép che bién, vi vày ngudn nguyén liéu cung c^p càng nhiéu, càng kip thdi thì su phàt trién cùa cdng nghiep che bién càng manh Ndi eàch khàc, su phàt trién cùa cdng nghiep che bién ndng san phu thudc rà't Idn vào su phàt trién cùa ndng nghiep, ma truc tié'p là phu thudc vào nguón nguyén liéu do càc ngành ndng, làm nghiep

va thùy san cung cap Thue té là, ngudi ta khdng thè xày dung càc nhà mày che bién quy md Idn vdi thiét bi cdng nghé hién dai lai nhflng nhflng dia bàn san xuà't nguyén liéu phàn tàn, manh mùn, ma chi ed thè xày dung nd lai càc vùng san xuàit nguyén lieu chuyén canh, tàp trung Tai càc vùng nguyén liéu phàn tàn thi chi ed thè xày dung nhflng co so che bién ndng san phàm loai nhò két hgp phuong phàp thù cdng va nfla co khi Mal khàc, cdng nghé che bié'n hién dai nhung né'u thié'u nguyén liéu, hay chà't lugng nguyén liéu kém cQng dIu khdng thè tao duge nhflng san pham che bién chà't lugng cao Vi vày, ed thè thà'y, nguyén liéu là diéu kién sd'ng cdn cùa cdng nghiép chlbiln ndng san; va ngugc lai, cdng nghiep che biln phàt trién sé thùc day càc vùng nguyén liéu phàt trién theo

Tfl mdi quan he gfla phàt trién ndng nghiep va cdng nghiep che bié'n ndng san néu trén, ed thè thay su phàt trién cdng nghiep che bié'n chi thài su manh me khi:

- Cd càc vùng san xuà't ndng nghiép hàng hda, vùng san xuà't nguyén liéu tàp trung chuyén canh chat lugng cao phàt trién de cung cà'p day dù, kip thdi cho cdng nghiép chlbiln ndng san

- Nd duge gdn vdi su phàt trién càc vùng nguyén liéu Tflc là, phài dua vào quy md càc vùng nguyén liéu de quy hoach phài trién càc nhà mày che bié'n ndng san trén càc khia canh xàe dinh dia diém, quy md, cdng nghe phù hgp

Dd se là nhflng co sd de phàt huy hiéu qua cùa cà cdng nghiép che bién ndng san va nén ndng nghiép hàng hda trong dilu kién hdi nhàp kinh té quò'c té

1.2 A Ngudn nhàn lue

Vào khoàng gifla thàp ky 1980, hgc thuyé't vi "vd'n con ngudi" xuà't hién dà làm thay dói eàch nhìn nhàn vi vai trd cùa nguón nhàn lue trong phàt trién kinh té Ngudi ta dà khang djnh ràng, vdi nguón nhàn lue con ngudi càng su dung càng cho hiéu qua cao (trong khi càc nguón lue khàc, khi sfl dung sé bi can kiét hoàc hu hdng di) Vi vày, nhilu nude dà coi su ddu tu vào ngudi là dàu tu cho tuong lai, va là su ddu tu mang lai lgi nhuàn cao nhà't Dàng Cdng san Viét Nam cùng dà xàe dinh "con ngudi là yéu td

co bàn cùa su phàt trién nhanh va ben vflng"[2]

Thue té da cho thay là, néu khdng ed ddi ngQ ddng dào nhflng cdng nhàn lành nghl, nhiing nhà khoa hgc tài nàng, gidi chuyén mdn nghiep vu, hay nhflng nhà doanh nghiep thào vàt, nhflng nhà quàn ly tàn luy va ed kinh nghiem thì su nghiep CNH, HDH ndi chung va su phàt trién cdng nghiép ché'bien ndng san ndi riéng sé khd dal duge hiéu qua cao Dò là ly do vi sao nhilu nuòc, nhà't là càc nuóc cdng nghiép mói Chàu A dà rat coi trgng nguón nhàn lue, thàm chi nhu hàng Philip dà san sàng nàng mfle luong tfl 2 trieu USD lén 30 trieu USD/nàm de co duge mot chuyén già che tao mach

IC

Khdng chi chat lugng nguón nhàn lue ed tàc dgng dé'n su phàt trién cdng nghiep che bié'n ndng san, ma ngay cà yéu td sd lugng ngudn nhàn lue cung ed làc dgng klià manh tdi su phàt trién dà Né'u so lugiìg ngudn nhàn lue qua fl thì klidng dàp flng dù nhu cau vi lao ddng cùa qua Irlnh này, va ngugc lai néu ngudn nhàn lue qua nhilu, va dàng sau dò là qui md dàn sd qua ddng cQng sé gay ra nhflng khd khan khàc cho qua trình phàt trién

Khi nghién cflu quan he gifla ehi tiéu phàt trién tdng san pham qudc dan vdi càc yéu td' cùa nguón nhàn lue nhu chat lugng ky thuàt, trlnh do hgc vdn, ngudi ta dà di dén két luàn là chùng ed quan he chat che vdi nhau Dà

là, su phàt trién cùa nguón nhàn lue càng duge quan tàm sdm thì td'c do tàng truòng kinh té ndi chung va cùa tùng ngành ndi riéng sé dal duge càng nhanh Diéu này dugc chflng minh bòi thue té vi td'c do tàng trudng kinh té cùa càc nude Ddng A va Ddng Nam A, dàc biet là Hàn Qudc, Hongkong, Singapore, Malaysia, Thài Lan cao hon càc nude khàc trong may thàp ky qua Cd su chénh léch rà't lòn vi thu nhàp binh quàn ddu nguòi gifla khu vue Ddng A (trù Trung Qudc) va càc nude Ddng Nam A (thuòng cao gap 4-5 ldn)cQng là nhò càc nuòc dò ddu tu vào nguón lue con nguòi som hon va manh me hcm

Tinh trang phó bién cùa nguón nhàn lue Viét Nam hién nay là "thfla thdy, thié'u thg" Thue té dò dà va dang làm giàm hiéu qua cùa su phàt trién nói chung va phàt trién cdng nghiep che bié'n ndng san ndi riéng Irong nhilu nàm qua Cho nén, dào tao nguón nhàn lue, nàng cao chat lugng nguón nhàn lue là yéu cdu song cdn ddi vdi càc doanh nghiep cdng nghiep che bié'n ndng san hién nay

1.2.5 Ca sa hg tàng san xudt

Ò mói giai doan phàt trién kinh té-xà boi ed mot su phàt trién Ihich flng cùa ha tdng kinh té-xà boi Dén lugl nd, vdi tu eàch là nhflng phuong tién vài chat-ky thuàt va thiét c h i kinh té-xà hdi, he thd'ng co sd ha tdng cung cap nhQng dich \'u càn ihiél cho boat dgng kinh té, xà boi Ddi vdi he thdng càc co so c h i bién ndng san, su phàt trién ha tàng kinh le ed làc dung

lo lón trong viéc nàng cao hiéu qua boat dgng Do dò, neu he ihdng co so ha lang, dac biél là he thdng ha tdng san xual ihieu va yeu nd sé kim hàm sU phài trién cùa ngành này

Cu thè hon, chùng ta ed thè thay su phàt trién cùa he thdng giao thdng vàn tài va dién lue khdng nhflng ed vai trò lién két cdng nghiep che bién ndng san vdi san xuàit ndng, làm, thùy san va càc ngành kinh té khàc; ma cdn lién két gifla cdng nghiep che bién vdi thi trudng trong va ngoài nude

Dà ed thue té là, do he thd'ng giao thdng thié'u va yéu nén nguyén liéu dugc san xuà't ra khòng ed co hdi dén duge vói càc nhà mày che bié'n kip thdi va day dù, va né'u dén duge Ibi cuòc phi vàn chuyén sé rat cao, thàm chi nhiéu noi cdn de nguyén lieu bi hu hdng di, gay thiét hai cho ngudi san xuà't Nhflng yéu kém dd dà gap phàn làm tàng chi phi ddu vào cùa san xuà't, do

dd làm giàm sflc canh tranh cùa hàng ndng san che bién xuà't khan Su phàt trién cùa mang ludi dién sé cung cà'p ddy dù nàng lugng cho càc nhà mày che bién, nhd dd ma mày mdc boat dóng hét cdng sudi, hiéu qua boat dgng dugc nàng cao

Mal khàc, mot khi he thdng két cà'u ha tdng dà dugc tao lap tuong ddi day dù va ddng bg o ndng thdn thì càc nhà ddu tu sé bò vdn dàu tu vào dia bàn này, tfl dd kéo theo su phàt trién cùa càc ITnh vue khàc o ndng thdn Cd thè nói ràng, su phàt trién cùa nóng nghiep va cdng nghiep c h i bién ndng san chi dal dén mot cà'p do cao, theo hudng thi truòng phu thudc rat lòn vào viéc phàt trién mot he thd'ng co sd ha tdng dal dugc trình do cao va quy md lón

1.2.6 Vai trò cùa nhà nude

Vai Irò cùa Nhà nuòc co ành huong mang tinh quyél dinh dén su phàt trién cùa nln kinh té nói chung va tìmg ITnh vue kinh le nói riéng, Irong dò

co cdng nghiep che' bié'n ndng san Vai trò cùa nhà nuòc ddi vói phàt trién cdng nghiep che bién ndng san thè hién ò viéc: quy hoach va xàe dinh chié'n

lugc phàt trién cho càc co sa che biln ndng san; dua ra va hoàn thién he

thd'nc chfnh sàch va thè che phù hgp de huy ddng idi da càc ngudn lue cho

phàt trién cdng nghiép che bién ndng san; thành lap càc td chflc, càc co quan

chuyén mòn chuyén tràch de thue thi va giàm sàt viec thue hién quy hoach

va chién lugc phàt trién cùa linh vue này

The che va chinh sàch luòn là tién de quan trgng hàng ddu cho mgi boat dòng, mgi qua trình kinh té, xà bòi ma nd dilu chinh Dilu này cùng dùng cho qua trình xày dung va phàt trién he thd'ng cdng nghiép c h i bién ndng san Su phàt trién hay yéu kém cùa cdng nghiep che bién ndng san lai mèi qudc già déu ed nguyén nhàn chù yéu tfl thè che Nhung thè che va chinh sàch là san pham chù quan cùa bó mày nhà nude, do dd suy cho cùng vai trd cùa nhà nude là khdng thè thié'u trong mgi boat dgng kinh té, xà boi Ddi vói ngành cdng nghiep che bié'n nòng san, néu nhà nude thiét lap càc muc tiéu phàt trién dua trén nhiing co so thue té khàeh quan; d i ra càc chinh sàch thue hién muc tiéu va giàm sàt kit qua thue hién muc liéu dd mot eàch sàt thue sé là dilu kién dàm bào cho su phàt trién nhanh va bln vQng cùa ngành này Theo Dién dàn kinh té thè gidi, vai trò cùa nhà nuóc dóng góp dén 17% trong su thành cdng cùa mot nln kinh té qudc già, ngang vdi nhàn

lo lai chinh, cdn khoa hgc-cdng nghé cQng chi dóng góp co 11%, ngudn nhàn lue 16%

Trén ihuc té', Nhà nuòc Viét Nam cung dà co vai Irò to lón ddi vói su phàt trién cùa cdng nghiep che biln ndng san Cu thè là, nhà nude dà tao ra mang thdng tin, thu thàp thdng tin va phàn hdi lai cho càc doanh nghiép ve Ibi trudng, vi ngudn nguyén liéu, vi khoa hgc-cdng nghe; tié'n hành dàm phàn song phuong va da bién de ma rdng thi trudng xual khàu; hd trg nguòi san xuà't nguyén liéu va càc doanh nghiép che bién xuài khan bang càc chinh sàch miln giani thue hay cho vay uu dai v.v Nhò nhflng chfnh sàch dò ma cdng nghiép che bié'n ndng san cùa Viét Nam nhung nàm gdn day dà co su phài trién vuoi ligi so vói truoc

1.3 Kinh nghiem phàt trién còng nghiép che bién nòng san cùa càc nude trong khu vue

1.3.1 Tom luac su phàt trién còng nghiep che bié'n tai mot sd qudc già trong khu vue

Cung nhu Viet Nam, nhiéu nuòc trong khu vue déu tié'n hành qua trình

CNH vào gifla thè ky XX, trong do Dai Loan, Hàn Quò'c, Singapore va Hongkong bàt dàu cdng nghiep hda vào nhflng nàm 1960; cdn càc nude Thài Lan, Malaysia, Indonesia bàt dàu cdng nghiep hda vào nhflng nàm 1970

Nhìn chung, trong thdi ky ddu CNH, càc nude déu tàp trung phàt trién càc ngành cdng nghiep che bién su dung nhilu lao ddng, vd'n it va cdng nghé trình dd trung bình, nhflng ngành cdng nghiep che bién ma boat ddng gdn liln vdi càc ngành ndng, làm, ngu nghiep Chinh vi vày, trong thdi ky này, lai càc nude trén cdng nghiep c h i bié'n dà dat duge td'c do tàng truòng khà cao, ty le dóng góp cùa no vào GDP cùa mèi nuóc rat lòn va co xu huòng ngày càng tàng manh

Tai Dai Loan, ben canh viéc bd tri càc xi nghiep cdng nghiep nàng d càc thành phd lón va vùa thì vàn rà't coi trgng phàt trién càc xi nghiep c h i bié'n luong thuc-thue phàm lai càc huyen ly, ibi tran rài ràc taic àc vùng gdn vói ndng thdn, boi lai dd càc xi nghiep này vfla dugc phàt trién gàn vdi vùng nguyén liéu, vfla thuàn tién cho lue lugng lao dgng tfl ndng thòn dén làm viéc Dén nàm 1991, Dai Loan ed 5.776 xi nghiep (hdu hit là xi nghiep vfla

va nhò) vdi 100 nghìn lao dgng, phàn bd ò nhilu vùng, tao già tri san lugng 17,5 ty USD/nàm, chié'm 11,9% già tri san lugng cùa ngành cdng nghiep Cdng nghiep c h i bié'n ndng san ò Dai Loan ed 10 ngành chù yeu vói 32 loai san pham nhu: gao, bòi, thit, sfla, rugu, thudc là, nam, màng Gdn day, Dai Loan cdn di vào phàt trién cdng nghiép che bién càc loai ihuc pham bó dudng ky thual cao[10] Nhìn chung, cdng nghiép c h l b i l n Dai Loan dà dal

dugc tò'c dò tàng truòng khà cao: tfl 10,9%/nàm trong nhflng nàm 1955-1960 len 20,6%/nàm nhung nàm 1965-1970, va 15,4%/nàm nhflng nàm 1975-1980; tuong flng td'c dd tàng lao dgng trong ngành này tfl 4,8%/nàm lén 8,3%/nàm va 7,5%/nàm

Tal Malaysia, cdng nghiep che bié'n ndng san góm 2 khu vue: càc xi nghiép che bién tàp trung, san xuà't càc màt hàng ndng san xuà't khan khdi lugng Idn, nhu dàu cg, cao su, dfla, cakao, che (phue vu xuà't khau) , va càc

xi nghiep nhò va vfla che bién càc loai ndng san thue phdm vdi 24 ngành nghé khàc nhau, trong dd ed 7 ngành nghl che bié'n luong thuc-thue phdm, nhu: xay xàt gao, bdt san, dàu tuong, bdt cg, thflc àn già sue (chù yéu phue

vu nhu cdu trong nuòc)[10] Cho dén bay giò, cdng nghiep che bié'n vàn rat dugc Chinh phù Malaysia coi trgng, nhd vày dà ed su phàt trién vugt bàc Ty trgng già tri cdng nghiep che bié'n trong GDP cùa nude này dà tàng tfl 13%/1970 lén 26,7%/1990 va 37,2%/2000[32] Singapore luy là mot nuòc boat dòng trung chuyén là chinh song vàn quan tàm dén boat dgng tài xuà't càc san phdm co bàn, trong dò dàc biét chù trgng dén cao su che bién

Chinh phù Thài Lan cflng dà dành nhilu su quan tàm cho dau tu phàt trién còng nghiep che bién dal trình dò hién dai (màc dù vi quy mó thì bau hit vàn duy tri ò quy mò vfla va nhò) Còng nghiep che bié'n nòng san ò Tliài Lan huòng manh vào phàt trién càc co so su dung ngudn nguyén liéu san co trong nuóc de xuà't khau, va coi su phàt trién còng nghiep che bié'n nòng san

là mot bién phàp co bàn de làng kim ngach xuà't khau San phàm xuà't khàu chù yéu cùa còng nghiep che bién nòng san Thài Lan là bài san, rau qua dòng bop va che bié'n, duòng, mal, gao va càc san pham tfl bòi mi, thflc àn già sue Dilu này làm cho ngành còng nghiép che bién nòng san cùa Thài Lan il bi phu thuge vào nhap kliau hon so vói càc nuóc trong khu vue Vai Irò cùa cdng nghiep che bién ndng san ddi vdi su phàt triln nln nòng nghiép hàng hda cùa Thài Lan là khà rd Hién lai, Thài Lan dà irò thành nuòc dflng

dàu thè giói vi xudt khdu gao (dat trén 10 trieu tàb nàm 2004) Dilu này tao cho Thài Lan dù sflc manh de chi phò'i già gao trén thi trudng thè gidi (già chudn qudc té thuòng càn eù vào già gao xuà't khdu cùa nude này) Cd dugc diéu dd mdt phàn là do Chinh phù Thài Lan dà luòn quan tàm dé'n nòng nghiep va còng nghiep che bién nòng san bang càc chinh sàch nhu: bào ho nòng pham cho ngudi san xuà't, diéu hda cung cdu khi già gao bién ddng, cho vay thè chà'p bang gao khi già gao trong nude hi giàm manh, hd trg xuà't khdu, nhà nude truc tièp dàm phàn càc hiép dinh gao vói chinh phù nuòc ngoài nhàm mò rdng thi trudng gao, thàm chi nhà nude con mua lai gao cùa càc nhà xuà't khdu, chiù chi phi luu kho, bào quàn, vàn chuyén khi già gao thè gidi giàm

O Indonesia, viéc che bién làm san va càc san phdm cùa cày cdng nghiep chù yéu nhu cao su, cà phé, dfla, mia dudng déu do càc xi nghiép quy md Idn va vfla thue hién, tai càc khu cdng nghiep Con che bién luong thue, thue phdm thì do càc xi nghiép lòn, vfla va nhò thue hién Vi chi bié'n thòc gao, ngoài càc nhà mày xay xàt tàp trung quy mò Idn, cdn ed càc nhà mày xay xàt vfla va nhò tié'n hành rài ràc hdu khàp càc dia phuang Ngd hai, san va va dàu tucmg thì dugc che bié'n lai càc co so nhò va vùa, phue vu tiéu dùng trong nuòc va làm thflc àn cho già sue Trong may thàp ky gàn day, Chinh phù Indonesia dà co su thay dói trong chinh sàch phàt trién cdng nghiep nén cdng nghiep che bién ndng san cflng ed nhflng thay dói Cdng nghiep che bién ndng san quy md nhò da tàng tfl 53% tdng sd co sd che bién nàm 1963 lén 63,8% nàm 1971, va giàm xudng cdn 34,3% nàm 1980 va vàn tié'p tue giàm trong thdi gian 1982-1986 Tuy nhién, gdn day Chinh phù lai

cà chinh sàch khuyé'n khich san xuà'l kinh doanh càc mal hàng nòng san truyln thdng Chinh sàch mói dò dà tao cho càc co so che bié'n nóng san quy

mò nhò phàt irién d nhilu dia phuang[101

Cung do eoi trgng dàu tu phàt trién cdng nghiép che bié'n ndng san ma

ty le san phdm ndng nghiép xuàt khdu qua che bién cùa càc nude trong khu vue dat mfle khà cao Sau 15 nàm (1976-1990), ty le này cùa Indonesia tàng tfl 9,2% len 44,1%; tuong tu Malaysia tàng tfl 31,9% lén 58,5%, Singapore tfl 47,2% lén 70,3%, va Thài Lan tfl 80,8% lén 90,8% Dd là ly do chinh làm tàng sflc canh tranh cùa hàng ndng san xuà't khau càc nude này trén thi trudng thè gidi

Càc chinh sàch va bién phàp de phàt trién cdng nghiep che bié'n ma càc nude trong khu vue dà thue hién là rà't da dang Trong giai doan ddu, càc nude déu àp dung chinh sàch thay thè hàng nhàp khau, bang eàch phàt trién cdng nghiep che bié'n, góm càc ngành che bién nguyén liéu, san xuà't hàng tiéu dùng thay thè hàng nhàp khau tfl nude ngoài Hg cho ràng, nhflng co so này cdn it vd'n dau tu, nhung lai thu lgi nhuàn nhanh, va ed khà nàng tich IQy vdn khà cao Dóng thdi, càc nude này cQng thue hién chinh sàch khuyé'n khich day manh che bié'n càc mal hàng co lgi thè so sành vi nguyén lieu de càn ddi tiéu dùng trong nude va ddn chuyén sang xuà't khau de tich IQy vd'n

Cd thè ndi, viéc tich IQy vdn lai càc nude này chù yéu déu dugc thue hién bang qua trình này Càc Chinh phù cdn khuyé'n khich phàt trién cdng nghiep che' bié'n ndng, làm, thùy san bang eàch can thiép vào thi trudng vd'n thdng qua chinh sàch lai suà't va tin dung, nhàm huóng luóng vdn dau tu tàp trung vào ITnh vue này Viec càc nuóc duy tri mot mfle lai suà't tin dung thà'p hon lai suà't Ibi trudng chflng khoàn, ve thue chat là thue hién mot chinh sàch uu lién "tài trg ngdm" qua tin dung cho ITnh vue cdng nghiep che bié'n ndng san Nhd vay, cdng nghiep che bién ndng san cùa càc nude khà phàt trién, va dé'n lugl nd cdng nghiep che bién lai làc dgng manh vào su phàt trién ndng nghiep va ndng thdn Cu thè, ly le che bién Irong xuà't khau cùa Indonesia dà làng tu 9,2% nàm 1976 lén 44,1% nàm 1990; càc sd liéu tuong flng cùa Malaysia là 31,9% lén 58,5%, Singapore là 47,2% lén 70,3%, Thài Lan

80,8% lén 90,8% trong cùng thdi ky Su phàt trién cùa cdng nghiép che bién

dà góp phàn ddy nhanh td'c dd tàng truòng GDP cùa càc nude này

De co nguón vd'n hd trg cho cdng nghiép che bién, càc nude dà duy tri mdt ty le tièt kiem cao Dai Loan khuyé'n khich cà nhàn tièt kiem vdi lai suà't cao va xày dung he thd'ng tién gùi dàm bào thuàn tién, nhanh ehdng Hàn Qud'c khai thàc nguón vd'n tièt kiem trong dàn, bang eàch nàng ty le lai suà't tièt kiem lén cao ngay trong diéu kién nln kinh tè cdn ò mfle tàng truòng thà'p Chinh phù càc nuòc dIu thue hien càc cam két ón dinh tiln té, kièm soàt lam phàt dóng thòi mò rdng chinh sàch thu hùt ddu tu nuòc ngoài Thdng qua chinh sàch này ma tich IQy vd'n va tilt kiem trong càc nude tàng rdt nhanh Néu nhu giai doan 1960 - 1970, mfle tièt kiem trong nude ehi khoàng 10 - 20% GDP, thì nàm 1995 - 1996 là 30 - 48%

Ve thué, Chinh phù càc nude àp dung chinh sàch miln va giàm thuè thu nhap, cflng nhu thuè kinh doanh cho càc co so che bién mòi thành làp Ò Hàn Qudc, giàm 5% mfle thué ddi vdi càc co so mòi thành làp trong thòi gian tfl 2 - 5 nàm Chinh phù Thài Lan ibi àp dung chinh sàch giàm thué nhàp khau mày móc va càc phu kién tfl 40% xudng cdn 5% tfl nàm 1999, dóng thdi giàm mfle thuè nhàp khdu cho càc nguyén lieu thd phue vu cóng nghiep che bié'n Nhflng chinh sàch vi thué nhu vày dà tao dilu kién thuàn lgi rat lón cho su phàt trién manh me cùa cdng nghiep ché'bien tai càc nuóc

De san phàm che bién tié'p càn vói thi truòng thè giòi, Chinh phù càc nuòc dua ra nhiing chinh sàch khuyé'n khich va trg giùp xudt khàu san pham che bié'n Chàng han, Chinh phù Mailaysia thue hién chinh sàch trg giùp phi tdn Irong xùe tién thuòng mai nhàm khuyé'n khich xuà't khau ndng san, trg giùp càc doanh nghiép xuà't khau ndng san trong viéc xày dung càc kho chfla bào quàn, hay he trg tin dung de ddi mòi cdng nghé Nhò vày, trong vòng 10 nani (1979 - 1989) Ngàn hàng Malaysia dà làng vd'n lai chi'nh cho che bién xuà'l kliau tfl 140 trieu lén 9.900 trieu USD Mal khàc, hg td chflc cung cà'p

thdng tin v i thi truòng thè giòi, gidi thiéu càc co bòi va nhflng quy djnh trong budn bàn qud'c tè, nhàm giùp càc doanh nghiep che bién ndng san ndm bài va xàe dinh chién lugc phàt trién Chfnh phù Thài Lan cdn ed nhflng bién phàp khuyé'n khich xuà't khan nhu: bò che do han ngach (quota), khdng thu thué xuà't khdu, nhà xuà't khdu ehi phài ndp thuè lgi tflc néu ed, tao tin dung thuàn tién cho càc nhà che bién xuà't khdu dugc vay vd'n uu dai, khi cdn thiét dugc Chfnh phù he trg viéc xuà't khau, dinh huóng thi truòng chù yéu, va thàm chi con tlm kièm cho doanh nghiep nhflng hgp dóng lòn

Chfnh phù càc nuòc ASEAN dà som nhàn thflc dugc lgi thè cùa nuòc

di sau nén dà chù trgng ddy manh phàn cóng lao ddng va hgp tàc qud'c tè, tàp trung thue hién bude chuyén djeh co cà'u kinh té theo huòng phàt trién cdng nghiep, trude bèi là cdng nghiep che bién, gàn cdng nghiep che' bié'n vdi ndng nghiep Cà Thài Lan va Indonesia déu tàp trung uu tién phàt trién cdng nghiép che bié'n luong thue, thue pham va làm san Gàn lién chuyén dich co cau kinh tè vdi nhàp khàu cdng nghé hién dai, kit hgp ddi mdi cdng nghé vói nàng cao trình dò dói ngQ càn bò khoa hgc-còng nghe, càn bò quàn ly va nàng cao tay nghé cho ngudi lao dgng Hàn Qud'c dua ra chinh sàch uu tién chi cho phàt trién khoa hgc cóng nghe idi thiéu 2,15% GDP; Dai Loan chi 2,13% GDP, va Singapore 1,27 % GDP

Cd thè ndi, su quan làm ddu tu cùa càc Chfnh phù cho muc liéu phàt trién cdng nghiep che bié'n dà mang lai hiéu qua cao trong phàt trién

1 J 2 Mot sd bài hgc kinh nghiem cho Viét Nam trong phàt trién

cóng nghiép chi bién nóng san

Nghién cflu su phàt trién cdng nghiép che bié'n cùa càc nude trong khu vue cho thay, su tàng truòng thành chóng cùa nén ndng nghiép nói riéng, cùa nln kinh tè nói chung déu co phan dóng góp to lón cùa cdng nghiép che bié'n Viéc liép càn kinh nghiem phài irién cdng nghiép che biln cùa càc

nude này, dàc biét là càc nuóc ASEAN de tìm ra giài phàp phàt trién cdng nghiép che bién ò Viet Nam là viéc làm càn thiét, bòi day là nhflng nuòc ed nhiéu net tuong dóng vdi Viét Nam cà vi dilu kién kinh tè, xà hdi va diém xuà't phàt

Nhang bài hgc kinh nghiem dò là:

Thù nhdty càn gan su phàt trién cùa nóng nghiep vai cóng nghiep che bién nòng, làm, thùy san

Thành cdng cùa càc nude trong phàt trién cdng nghiep che bié'n ndng san là thue hién chfnh sàch gàn ndng nghiep vdi cdng nghiép che bién, là'y ndng nghiep làm khdi diém de phàt trién toàn bò nén kinh té quò'c dàn Chfnh phù càc nude trén déu kién tri theo duói chinh sàch tàp trung mgi nd lue de phàt trién ndng nghiép, là'y ndng nghiep làm nén tàng cho su phàt trién cdng nghiep che bié'n, tfl dò tao su bié'n dói trong co cà'u kinh tè nòng nghiep theo huòng san xuà't hàng hóa, tàng nhanh ty trgng san pham che bién xuà't khdu trong long so hàng xuà't khau

Viet Nam là nude cà diéu kién phàt trién nén ndng nghiép hàng hàa da dang, nhung nhilu nàm qua dà xày ra tình trang san pham chua nhilu nhung

dà bi fl dgng bòi thiéu cdng nghiep che bié'n Vi vày, viéc gàn két càc nhà mày che' bié'n vdi san xuà't ndng nghiep ma càc nude trong khu vue dà thue hién thành cdng cùng sé là bài hgc kinh nghiem thiét thue cho nude ta trogn diéu kién hien nay

Thù hai, àp dung cóng nghé che bié'n nhiéu trình do, tranh thù hien àgi hóa cóng nghé a nhùng khàu mùi nhgn

Là mot nude nghèo, mudn dudi kip càc nude tién tién thì dT nhién là phài hién dai hda cdng nghé san xuà't Nhung chùng ta lai khdng thè hién dai hda cdng nghé cùa nln kinh té ngay làp iflc dugc, cung nhu khdng thè cùng mot lue ma hien dai hda dugc tal ca càc khàu cùa qua Irình lai san xuà'l Trong diéu kién thié'u vdn, chùng ta chi eó thè dói mdi còng nghiép che bié'n

nòng san mot eàch tfl tfl Cu thè, càn ed su lua chgn nhflng khàu, nhflng mal hàng mui nhgn, ed khà nàng thàm nhàp thi truòng thè giòi de dói mòi cdng nghe trude; cdn nhiing khau khàc chua phài là yéu cau bflc bàch thì vàn ed thè sfl dung cdng nghe truyln thd'ng Thue chà't, dd là su két hgp gifla sflc manh dàn tdc vdi sflc manh thòi dai, két hgp gifla trong nuòc va lgi thè ngoài nuóc Day là bài hgc kinh nghiem thành cdng cùa nhilu nude trong khu vue

ma Viét Nam càn phài nghién cflu va àp dung

Thù ba, chù trgng dàu tu xày dung ca sa hg tàng cho nàng nghiep va còng nghiep che bién nòng san

Bài hgc này cùa càc nude là xuà't phàt tfl mdi quan he gàn bd gifla ndng nghiep va cdng nghiep che bié'n ndng san Viéc xày dung he thd'ng co

so ha tdng dóng bg va hien dai sé tao dilu kién cho san xuà't ndng nghiep phàt trién nhanh, cung cà'p nhiéu nguyén liéu cho còng nghiep che bién, thùc day còng nghiep che' bié'n phàt trién Mal khàc, co so ha tdng tot, còng nghiep che bién sé phàt trién thuàn lgi, tiéu thu nhiéu san pham cho nòng nghiép, nhò dò nòng nghiep lai phàt trién nhanh hon Tfl dò cho thà'y, xày dung co so ha tdng hién dai là diéu kién thuàn lgi nhà't de noi lién càc co so san xuà't, khai thàc nguyén liéu vòicàc trung tàm che bién, va là eàch tòt nhà'tdé khai Ihòng san phàm nòng nghiep che bién vói ibi truòng

Xày dung he thdng co sd ha tdng cho san xuà'l ndng nghiep va cdng nghiep che bién nòng san là xày dung he thdng thùy lgi thùy nòng, he thdng giao thòng- nhà't là giao ihòng noi ddng, he thdng dien, nude sach, he thdng kho chfla-bào quàn, mang ludi thdng tin lién lac, buu chinh viln thòng, he thdng càc chfnh sàch, thè thè, va cung flng càc dich vu khàc Chinh phù càc nude trong kJiu vue ludn chù trgng din viéc nàng cà'p he thdng co so ha tdng này, luòn dal muc liéu làm cho co so ha lang di truòc mot bude bang eàch dua ra nhilu chinh sàch im dai cho nd

Ddi vdi Viét Nam, he thd'ng co so ha tàng rà't yéu kém va tùng gay nhiéu càn trò cho boat dòng san xuà't che bién nòng san xuà't khau, thì viéc tièp thu va vàn dung kinh nghiem cùa càc nude trong và'n di này là hét sflc càn thiét

Thù tu, thue hién càc chinh sàch ho tra cho còng nghiep ché'bien nòng san phàt trién

De phàt trién cdng nghiép che bién ndng san, chinh phù càc nude trong khu vue dà sfl dung càc cdng cu tài chfnh, tfn dung de can thiép vào thi trudng vdn, va boat ddng xuà't khau Nhò dò, hg dà thành cdng trong viéc huòng luóng vdn ddu tu cùa xà bòi "chày" vào ITnh vue còng nghiep che bié'n nòng san Nhò do, tò'c dò dói mòi còng nghe cùa càc co so che bié'n dién ra khà nhanh, eó tàc dóng manh me tòi su phàt trién cùa nén nòng nghiep hàng hóa cùa càc nuòc

Chfnh phù Viét Nam cung dà su dungcàc còng cu này de dilu liei kinh

te vT mò, song tàc dóng cùa nò din ITnh vue cu thè là còng nghiep che bié'n nòng san thì chua thài rd net Vi vày, day vàn là bài hgc bò ich ma chùng ta chùng ta can nghién cflu thém de thay thè thè he còng nghé cùa nhiing nàm 1970-1980 dang tón lai khà phó bié'n trong càc co so che bién, nhàm nàng cao sflc canh tranh cho hàng nòng san xuà't khàu

Thù nàm, phài tranh dugc nhùng sai Idm (dù nho) md càc nude dd mac phài trong qua trình thue hien

Khi nghién cflu kinh nghiem cùa càc nuóc thì khòng chi hgc nhflng bài hgc thành còng, ma con phài trành nhflng han che Irong phàt trién cóng nghiep ché'bien ndng san cùa càc nude néu trén Nhiing han che can trành là:

- Tliièu su lién két chat che gifla càc xi nghiep che bién ndng san lòn, vfla va nhò, do dò dà xày ra tình trang co su canh tranh khdng lành manh, tranh mua, tranh bàn nguyén lieu va san pham Diéu dò \àra làm tàng già

nguyén liéu, gay ró'i loan thi trudng; vùa gay thiét hai cho càc doanh nghiép

nhò

- Budng long viéc quàn ly nén nguyén lieu tfl nude ngoài dugc nhàp làu ve nhiéu, vói già rè hcm dà làm cho san xuà't nguyén liéu ò vùng bién giòi khdng ón dinh, va dd nguón nguyén liéu cung càp cho cdng nghiep che bié'n cung thà't thudng

Chuang 2

e

2.1 Tdng quan su phàt trién cóng nghiép che bién nòng san xuàt khau thdi ky 1995-2005

Vai trò cùa cdng nghiep che bién ndng san dà dugc Dàng ta nhàn thflc tfl sdm Tai ky hgp thfl 4 cùa Ban Chà'p hành Trung uong Dàng Khda Vili (nàm 1998) dà xàe dinh: "Uu tién phàt trién cdng nghiep che bié'n gdn lién vài vùng nguyén liéu ndng san va thùy san de xuà't khau va tiéu dùng"[l] Thue hién chù truong dd, còng nghiép che bién nòng san nuóc la dà eó su phàt trién rd rét cà ve lugng va ve chat

2.7.7 Su phàt trién ve luong

Nhìn chung, còng nghiep che bién nòng san cùa nuóc la dà buóc ddu

vugt qua dugc nhflng khó khan cùa thdi ky chuyén ddi ca che kinh tè ifl ké

hoach hda tàp trung sang co che Ibi truòng Dac biél, tfl thàp ky 1990, cdng nghiep che' bié'n nòng san dugc tàp trung ddu tu khà nhilu, vi vay, trong nhilu ITnh vue sd co so chi bién tàng lén dàng ké Dé'n nay, còng nghiép che bié'n nòng san cà nuòc dà eó su tién bò vugt bàc hon truòc cà vi sd lugng co

so va trình dò còng nghe

Theo sd lieu cùa Tdng euc ihdng ké, dé'n nàm 2002 cà nuóc co khoàng 466.023 co so lòn nhò che bién nòng, làm, thùy sanilo] (chié'm 64,07% long

sd co so che bié'n dang boat dòng Irong nln kinh té') So vdi nani 2000, long

sd co sd che bién nàm 2002 dà làng lén 58.654 (-^14,4%) Trong thdi gian 1995-2002, nhùng ITnh vue cdng nghiép che biln co su lang trudng khà cao,

là: che bié'n thflc àn chàn nudi (làng 1,9 Idn), che bién che (làng 1,8 lan), che