Vấn đề buôn bán phụ nữ, trẻ em qua biên giới phía bắc trên sóng truyền hình (khảo sát trên kênh VTV1, ANTV và đài PT TH lạng sơn, từ tháng 5 2014 đến tháng 5 2015)

Trong các phương tiện truyền thông đại chúng, báo chí đóng vai trò quan trọng trong việc thông tin một cách kịp thời về tất cả các vấn đề trong xã hội, trong đó có vấn đề phòng chống buô

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐÀO THỊ HIỀN

VẤN ĐỀ BUÔN BÁN PHỤ NỮ, TRẺ EM QUA BIÊN GIỚI

PHÍA BẮC TRÊN SÓNG TRUYỀN HÌNH

(Khảo sát trên kênh VTV1, ANTV và Đài PT-TH Lạng Sơn,

2

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2 CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ TRUYỀN HÌNH VÀ VẤN ĐỀ BUÔN BÁN PHỤ NỮ, TRẺ EM TRÊN TRUYỀN HÌNH 17 1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ liên quan đến đề tài 17

1.2 Đường lối quan điểm của Đảng và pháp luật của Nhà nước về phòng

chống buôn bán phụ nữ, trẻ em Error! Bookmark not defined

1.3 Vai trò của báo chí truyền hình trong việc phòng chống buôn bán phụ

nữ, trẻ em Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ BUÔN BÁN PHỤ NỮ, TRẺ EM TRÊN TRUYỀN HÌNH Error! Bookmark not defined 2.1 Vài nét về các chương trình truyền hình Error! Bookmark not

defined

2.2 Khảo sát vấn đề buôn bán phụ nữ, trẻ em qua biên giới phía Bắc trên

truyền hình Error! Bookmark not defined

2.3 Ưu điểm và hạn chế của 3 kênh truyền hình trong thông tin về phòng,

chống buôn bán phụ nữ, trẻ em Error! Bookmark not defined

2.4 Nguyên nhân hạn chế Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ TRONG CÔNG TÁC TUYÊN TRUYỀN PHÒNG CHỐNG BUÔN BÁN PHỤ NỮ, TRẺ EM Error! Bookmark not defined

3.1 Nhóm giải pháp chung Error! Bookmark not defined

3.2 Một số giải pháp nâng cao chất lượng các chương trình truyền hình

có nội dung phòng, chống buôn bán phụ nữ, trẻ em Error! Bookmark

not defined

Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

2

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan: Luận văn này là công trình nghiên cứu thực sự của

cá nhân, được thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Dương Xuân Sơn

Các số liệu, những đánh giá, phân tích, nhận xét, nghiên cứu được trình bày trong luận văn này là hoàn toàn trung thực và khách quan, chưa từng được công bố dưới bất cứ hình thức nào

Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Học viên

LỜI CẢM ƠN

Để có thể hoàn thành luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh, bên cạnh sự nỗ lực cố gắng của bản thân, tôi còn nhận được sự hướng dẫn nhiệt tình của các thầy, cô cũng như sự động viên, ủng hộ của đồng nghiệp, bạn bè trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu

Xin chân thành cảm ơn PGS.TS Dương Xuân Sơn, người đã giúp đỡ

và tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thiện luận văn này

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong khoa Báo chí và Truyền thông - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã tận tình truyền đạt những kiến thức qu{ báu cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn các anh/chị và các bạn đồng nghiệp đã hỗ trợ cho tôi rất nhiều trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài luận văn

4

Tôi xin chân thành cảm ơn

Học viên

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Buôn bán người (BBN), trong đó có buôn bán phụ nữ, trẻ em (BBPNTE) là vấn nạn toàn cầu, bắt nguồn từ việc mất cân bằng giới, thất nghiệp và đói kém Vấn nạn này xảy ra tại tất cả các quốc gia trên thế giới, với mức độ khác nhau, trong đó nóng nhất là khu vực Châu Á, Châu Âu và Châu Mỹ

Ngày 30/7/2015, tổ chức chống ma túy và tội phạm của Liên Hợp quốc (UNODC) đã có bản Báo cáo Toàn cầu về tình hình mua bán người (báo cáo được thực hiện 2 năm/lần) đã chỉ rõ mức độ nghiêm trọng của loại hình tội phạm này Theo đó, trên thế giới hiện có hơn 510 đường dây mua bán người; phát hiện 152 quốc gia là điểm xuất phát và 124 quốc gia là đích đến chịu tác động của nạn mua bán người Cũng theo báo cáo, nạn nhân là trẻ em chiếm 33%, trong đó cứ 3 nạn nhân trẻ em thì có 2 nạn nhân là trẻ em gái Nạn nhân là nữ chiếm tới 70% số nạn nhân của các vụ mua bán người trên toàn thế giới

Việt Nam có đường biên giới dài, tiếp giáp với 3 nước: Trung Quốc, Lào, Campuchia Đây là điều kiện thuận lợi để Việt Nam mở rộng hợp tác, phát triển kinh tế, tăng cường giao lưu, hữu nghị với các quốc gia Tuy nhiên, đường biên giới dài, hiểm trở, có nhiều đường mòn tự phát là điều kiện để bọn tội phạm xuyên quốc gia dễ dàng hoạt động, trong đó có tội phạm BBPNTE Mặt khác, phần lớn dân số dân tộc ít người ở Việt Nam trình độ dân trí thấp, điều kiện kinh tế chưa phát triển, thiếu việc làm và thất nghiệp còn cao cũng là những nguyên nhân dẫn đến tình trạng PNTE bị buôn bán Những địa điểm nóng của BBPNTE tập trung tại các tỉnh có đường biên giới giáp với Trung Quốc, gồm: Lào Cai, Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn,… Theo thống kê, trong 10 năm qua có 22.000 phụ nữ và trẻ em

đã bị bán sang Trung Quốc Tuy nhiên, đây là con số chưa đầy đủ, bởi nhiều nạn nhân do bị đe dọa hoặc mặc cảm, sợ ảnh hưởng đến tương lai nên không dám khai báo, tố cáo

Tội phạm BBPNTE ngày càng gia tăng và có dấu hiệu phức tạp, nguy hiểm làm ảnh hưởng xấu đến phong tục tập quán, đạo đức xã hội, pháp luật của nhà nước, phát sinh nhiều vấn đề xã hội phức tạp, cướp đi những quyền con người cơ bản nhất của nạn nhân, như: quyền tự do di chuyển, lựa chọn, kiểm soát cơ thể, tinh thần và cả tương lai, cướp đi hạnh phúc của nhiều gia đình, làm tăng nguy cơ lây nhiễm HIV/AIDS, ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội,…

Để đấu tranh, phòng chống BBPNTE, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều giải pháp, chỉ đạo cấp, các ngành, các địa phương Ngoài các biện pháp nâng cao công tác điều tra, truy tố, xét xử còn tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng để người dân hiểu được sự ảnh hưởng của BBPNTE đối với cá nhân và toàn

xã hội, từ đó đưa ra các biện pháp phòng, chống kịp thời

Trong các phương tiện truyền thông đại chúng, báo chí đóng vai trò quan trọng trong việc thông tin một cách kịp thời về tất cả các vấn đề trong xã hội, trong đó có vấn đề phòng chống buôn bán phụ nữ, trẻ em Qua báo chí người dân được cung cấp thông tin về chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, các vụ việc, mô hình phòng, chống BBPNTE, giúp người dân có biện pháp phòng chống kịp thời với những thủ đoạn mới của bọn tội phạm

Trong các loại hình truyền thông đại chúng, truyền hình chuyển tải thông tin sống động, hấp dẫn bằng hình ảnh và âm thanh về tất cả các lĩnh vực trong cuộc sống, được đông đảo người dân đón nhận Ngày nay, nhờ sự phát triển của

kỹ thuật - công nghệ, truyền hình có mặt tại tất cả các tỉnh, thành, từ đồng bằng,

nông thôn tới biên giới, hải đảo xa xôi, Truyền hình đóng vai trò không nhỏ trong việc góp phần đẩy lùi các hiện tượng xấu, biểu dương những yếu tố tích cực Qua các thông tin trên truyền hình, nhận thức của người dân sẽ được nâng cao, huy động sức mạnh của toàn dân trong việc đấu tranh, ngăn ngừa với các loại tội phạm trong đó có tội phạm BBPNTE

Nhằm đánh giá kết quả, những ưu điểm, hạn chế trong công tác tuyên truyền phòng chống buôn bán phụ nữ, trẻ em trên các kênh truyền hình, để đưa

ra những khuyến nghị, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tác phẩm trong tuyên truyền phòng chống buôn bán phụ nữ, trẻ em Vì những l{ do đó, tác giả chọn đề

tài “Vấn đề buôn bán phụ nữ, trẻ em qua biên giới phía Bắc trên sóng truyền hình” làm luận văn tốt nghiệp cao học của mình

2 Lịch sử nghiên cứu liên quan đến đề tài

Vấn đề BBPNTE hiện đã và đang diễn ra hết sức phức tạp và gây ảnh hưởng

tới cuộc sống của người dân Trước đây, đã có một số sách, luận văn, khóa luận,

các bài viết trên báo chí nghiên cứu đề tài về đối tượng là PNTE Tuy nhiên, những

đề tài này chủ yếu nhằm mục đích thông tin về một số vấn đề như: bạo lực trẻ

em, giáo dục đạo đức, bình đẳng giới cho phụ nữ,…

Trong quá trình tìm hiểu, tác giả chú { đến một số cuốn sách liên quan đến vấn đề nghiên cứu của đề tài như:

Phòng, chống buôn bán và mại dâm trẻ em của tác giả Vũ Ngọc Bình, Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2004 Tác phẩm này đề cập tới thực trạng, nguyên nhân của tình trạng buôn bán trẻ em và ảnh hưởng của tệ nạn buôn bán, mại dâm

tới sức khỏe, tinh thần của trẻ em Từ đó, đưa ra một số giải pháp đề phòng, chống buôn bán, mại dâm, bảo vệ quyền của trẻ em

Bên cạnh đó còn có các công trình nghiên cứu của tác giả Lê Thị Qu{, gồm:

Phòng, chống buôn bán phụ nữ các tỉnh phía Bắc Việt Nam, Nxb Phụ nữ, năm 1999; Vấn đề ngăn chặn nạn buôn bán phụ nữ ở Việt Nam, Nxb Lao động – xã hội, năm 2000 và Phòng, chống buôn bán phụ nữ và trẻ em qua biên giới, Nxb Phụ nữ,

năm 2004 Đây là những công trình nghiên cứu sâu về nguyên nhân của tình trạng BBPNTE, các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong phân tích về vấn nạn BBPNTE, một số giải pháp để phòng chống BBPNTE,… Dưới góc độ xã hội học, những công trình trên có nhiều giá trị, là nguồn tư liệu quan trọng giúp tác giả có thêm thông tin “làm nền” cho luận văn của mình

Một số sinh viên và học viên cao học tại Khoa Báo chí và Truyền thông - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN), Học viện Báo chí và Tuyên truyền, đã chọn đề tài liên quan đến đối tượng là PNTE để làm khoá luận, luận văn tốt nghiệp Điển hình là một số luận văn, khóa luận báo chí:

Vũ Thị Thúy Huyền, Báo chí với vấn đề phòng chống bạo lực trẻ em hiện nay (Khảo sát báo Lao động và Xã hội , báo Pháp luật Việt Nam , báo Giáo dục và

Thờ i đa ̣i , báo Thiếu niên T iền phong và báo Hoa ho ̣c trò , tƣ̀ tháng 6/2011 đến tháng 6/2012) Luận văn Thạc sĩ Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2012 Trên cơ sở khảo sát, phân tích những thành công và hạn chế trong công tác tuyên truyền về phòng chống bạo lực đối với trẻ em trên các báo Giáo dục và Thời đại, báo Lao động và Xã hội, báo Pháp luật Việt Nam, báo Hoa học trò và báo Thiếu niên Tiền phong Từ đó, đƣa ra giải pháp nâng cao chất lƣợng, hiệu quả tuyên truyền phòng chống bạo lực trẻ em trên báo chí nói chung, ở những báo cho trẻ em và chuyên ngành nói riêng

Trần Thị Phương Hoa, Đổi mới công tác tuyên truyền bình đẳng giới cho phụ

nữ thành phố Hồ Chí Minh hiện nay, Luận văn Thạc sĩ Báo chí, Học viện Báo chí và

Tuyên truyền và Tuyên truyền, 2013 Trên cơ sở nghiên cứu một số vấn đề l{ luận

về đổi mới công tác tuyên truyền bình đẳng giới cho phụ nữ và khảo sát thực trạng đổi mới công tác tuyên truyền bình đẳng giới cho phụ nữ thành phố Hồ Chí Minh Từ đó, đề xuất một số phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền bình đẳng giới cho phụ nữ thành phố Hồ Chí Minh

Đỗ Thị Thơm, Hoàn thiện pháp luật về quyền trẻ em ở Việt Nam, Luận văn

Thạc sĩ Luật học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2010 Tác giả đã trình bày các văn bản pháp luật liên quan tới quyền trẻ em và phân tích những ƣu, nhƣợc điểm, từ đó đƣa ra những giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng hệ thống pháp luật về quyền trẻ em ở Việt Nam

Đỗ Trần Quân, Tuyên truyền phòng, chống mua bán phụ nữ và trẻ em trên báo in của lực lượng Công an nhân dân, Luận văn Thạc sĩ Báo chí, Học viện Báo

chí và Tuyên truyền, 2015 Trên cơ sở quan niệm và khung lý thuyết về vấn đề vai trò của báo chí truyền thông với việc tham gia phòng, chống tội phạm mua bán phụ

nữ và trẻ em; Luận văn khảo sát thực trạng vai trò của báo Công an nhân dân với vấn đề tuyên truyền phòng, chống tội phạm mua bán phụ nữ và trẻ em Từ đó, đề xuất những kiến nghị và giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng của công tác tuyên truyền phòng, chống tội phạm mua bán phụ nữ và trẻ em trên báo Công an nhân dân

Nguyễn Thị Quỳnh Vinh, Vấn đề phòng, chống tội phạm lừa đảo, mua bán phụ nữ và trẻ em trên báo Công an Nhân dân, Khóa luận, 2008 Trên cơ sở khảo

sát, phân tích vai trò của báo Công an Nhân dân trong việc phòng, chống tội phạm lừa đảo, mua bán phụ nữ và trẻ em, tác giả đã kiến nghị một số giải pháp nhằm

nâng cao chất lượng của công tác tuyên truyền phòng, chống tội phạm lừa đảo, mua bán phụ nữ và trẻ em trên báo Công an nhân dân

Ngoài ra, đã có nhiều hội thảo được tổ chức nhằm đánh giá thực trạng và đưa ra giải pháp nhằm giải quyết vấn đề BBN nói chung và BBPNTE nói riêng

Trong hội thảo Quốc tế Phòng chống buôn bán người: Viễn cảnh Quốc tế Asean và Việt Nam do khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp với Tạp chí Pháp luật và Phát triển, Hội Luật gia Việt Nam tổ chức vào tháng 12/2010, đã đề cập tới vấn đề BBPNTE và một số biện pháp để tăng cường đấu tranh một cách hiệu quả với vấn nạn này

Hội nghị cấp Bộ trưởng ASEAN về vấn đề người di cư bất thường hiện nay trong khu vực Đông Nam Á, tổ chức tại thủ đô Kuala Lumpur, Malaysia vào ngày

2/7/2015 Hội nghị đã thảo luận về các hướng hành động tiếp theo để giải quyết

vấn đề di cư bất thường hiện nay, công tác đấu tranh với tội phạm mua bán người và chống di cư bất hợp pháp

Hội thảo Tham vấn ý kiến về lồng ghép giới và phòng, chống mua bán người trong Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), do Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phối hợp với Tổ chức Tầm nhìn Thế giới Quốc tế tổ chức ngày 18/6/2015 Tại hội thảo, các chuyên gia đã đánh giá thực trạng gia tăng và diễn biến phức tạp của các tội phạm xâm phạm đến PNTE; tập trung làm rõ những bất cập của Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành áp dụng vào thực tiễn trong điều kiện hiện nay

Các sách, luận văn, khóa luận, bài viết nghiên cứu, nội dung tại các hội nghị, hội thảo trên đã phản ánh các đối tượng khác nhau, ở các giai đoạn khác nhau Tuy nhiên, trên thực tế còn ít công trình nghiên cứu, đánh giá, tổng kết kinh nghiệm công tác thông tin tuyên truyền về vấn đề BBPNTE trên truyền hình Vì

vậy, nội dung nghiên cứu: “Vấn đề buôn bán phụ nữ, trẻ em qua biên giới phía Bắc trên sóng truyền hình” là đề tài mới, chưa có công trình nào nghiên cứu

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn nhằm mục đích nghiên cứu vấn đề BBPNTE, đánh giá những kết quả của công tác thông tin tuyên truyền về vấn đề BBPNTE qua biên giới phía Bắc trên chương trình Cuộc sống thường ngày (VTV1) - Đài Truyền hình Việt Nam (Đài THVN); chuyên mục Vì an ninh xứ Lạng - Đài PT – TH Lạng Sơn (LSTV) và bản tin

113 Online - kênh truyền hình Công an nhân dân (ANTV) Qua đó, tìm ra những ưu điểm, hạn chế, đề xuất một số khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng thông tin tuyên truyền phòng, chống BBPNTE

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Hệ thống một số khái niệm liên quan đến đề tài

Hệ thống các quan điểm của Đảng, pháp luật của Nhà nước về vấn đề BBPNTE

Phân tích, đánh giá vai trò của truyền hình đối với việc thông tin về vấn đề BBPNTE

Khảo sát, đánh giá cách thông tin tuyên truyền về vấn đề BBPNTE qua các kênh truyền hình

Trên cơ sở chọn lọc, khảo sát hệ thống, phân tích, so sánh để khẳng định thế mạnh của truyền hình trong việc đưa thông tin về vấn đề phòng, chống BBPNTE cho công chúng trong giai đoạn hiện nay

Đề xuất và khuyến nghị một số giải pháp nhằm tiếp tục phát huy vai trò của

truyền hình với việc thông tin về vấn đề phòng, chống BBPNTE

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chính của luận văn là thông tin về vấn đề phòng, chống BBPNTE qua biên giới phía Bắc trên các kênh truyền hình

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn xác định rõ phạm vi nghiên cứu đề tài là các chương trình Cuộc sống thường ngày, phát kênh VTV1, chuyên mục Vì an ninh xứ Lạng, phát trên kênh LSTV và bản tin 113 Online, phát trên kênh ANTV Thời gian phát sóng từ tháng 5/2014 đến tháng 5/2015

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả sử dụng cơ sở l{ luận, phương pháp nghiên cứu cơ bản sau:

5.1 Cơ sở lý luận:

Luận văn được thực hiện dựa trên:

Nền tảng l{ luận: Chủ nghĩa Mác – Lê Nin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về báo chí, truyền thông

L{ luận báo chí, truyền thông

5.2 Phương pháp cụ thể:

- Phương pháp nghiên cứu lịch sử và sử dụng các tài liệu thứ cấp:

Để thực hiện đề tài, tác giả đã tiến hành sưu tầm các văn bản pháp luật của Việt Nam và thế giới liên quan đến việc phòng, chống BBN, BBPNTE Cụ thể: Công ước về quyền trẻ em (1990), Nghị định thư không bắt buộc bổ sung Công ước về Quyền trẻ em về việc Buôn bán trẻ em, mại dâm trẻ em và văn hóa phẩm khiêu dâm (2000), Nghị định thư về việc ngăn ngừa, phòng chống và trừng trị việc buôn bán người đặc biệt là phụ nữ và trẻ em (2010), Luật Báo chí năm 1989 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí, Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam

1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2013), Luật Phòng, chống mua bán người (2011),…

Đồng thời, tập hợp hệ thống tài liệu l{ luận từ các sách, tạp chí, các công trình khoa học liên quan đến đề tài

- Phương pháp phân tích nội dung:

Đề tài sử dụng phương pháp này để khảo sát, phân tích nội dung và hình thức của các chương trình truyền hình nhằm đánh giá thực trạng, thành công, hạn chế của việc thông tin tuyên truyền về phòng, chống BBPNTE qua biên giới phía Bắc trên sóng truyền hình trong thời gian thực hiện nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu trường hợp:

Đề tài nghiên cứu trường hợp chuyên mục của đài PT – TH Lạng Sơn (LSTV), một trong những đài địa phương đại diện cho các cơ quan báo chí ở khu vực miền núi phía Bắc Đồng thời, đề tài khảo sát, nghiên cứu chương trình của Đài truyền hình Việt Nam (VTV) và kênh truyền hình chuyên biệt về an ninh, trật tự xã hội và pháp luật (ANTV) trong việc thông tin tuyên truyền phòng, chống BBPNTE qua biên giới phía Bắc