Vấn đề dạng bị động trong tiếng pháp và ứng dụng vào việc giảng dạy tiếng pháp cho sinh viên chuyên ngữ việt nam

Thuc vày, khi di sàu vào nghièn cu viec su dung dang bi dóng trong tiéng Phàp, nhung y nghia ngù phàp, nhung vàn d tàm ly xà hòi dàng sau hién tugng ngu phàp này, cùng nhu khà nàng chuyè

DAI HOC QUOC GIÀ HA NOI TRUÒNG DAI HOC NGOAI NGlT

A" N

DE TAINGHIEN CUU KHOA HOC CAP DAI HOC QUÓC GIÀ

/s' >C^

VAN DE DANG BI DÓNO TRONO TIÈNG PHAP VA ITN

DUNG VÀO VIÈC GIÀNG DAY TIENG PHAP CHO SIN

CHU NHIEM DE TAI :

DINH HONG VÀN - KHOA NN & VH PHAP

NHONG NGirÒI PHÓI HOP THUC HIÈN :

TS DirÒNG CÒNO MINH, DHNN Ha Nói Th.S DANG KIM BOA, DHNN-DHQGHN

MUC LUC PHAN MÒ DAU : NHUNG VAN DE CHUNG

1 Ly do chon de tài

2 Muc dich cùa de tài

3 Dò'i tuomg va nói dung nghièn cùii

4 Già thuyé't nghièn cihi

5 Nhièm vu nghièn cùìi

6 Phuang phàp va tu liéu nghièn culi

7 Bó cuc cùa de tài

CHirONG 1 : NHtJNG CO SO LY LUAN CÙA DE TÀI

1.1 Càc quan niém ve dang bi dong

1.2 Tinh hình nghièn curu dang bi dong ò tiè'ng Phàp

1.3 Càc quan nièm ve "dang bi dong" - "Idi nói tièp thu" a tiéng Viét

1.3.1 Càn cu: cho ràng tiéng Viét khòng co cà'u trùc bi dong

1.3.2 Càc càn co cho ràng co cà'u trùc bi dòng trong tiéng Viét: 1.4 Phong càch hoc va su lua chon càc phuang tien ngón ngu:

1.4.1 Phong càch khoa hoc

1.4.2 Phong càch bào chi - còng luàn

CHUONG 2 : DANG BI DÒNG TRONG TIÉNG PHÀP

2.1 Càc quan niém khàc nhau ve dang bi dòng trong tiéng Phàp

2.1.1 Dang bi dòng trong Ngu phàp truyén thò'ng

2.1.2 Dang bi dòng trong Ngu phàp cài bién

2.2.3 Quan niém "tóng hop" ve bi dòng

2.2 Mot so nhàn xét ve càc càch dinh nghia dang bi dòng tiéng Phàp 2.2.1 Vàn de hình thài hoc dòng tu bi dòng

2.2.2 Su hoàn dèi vi tri giua chù ngu va bó ngu cùa dòng tu

2.2.3 Vin de dóng nghla giua càu bi dòng va càu chù dòng

2.2.3.1 Qua khó phàn tìt hay tinh tir ?

2.2.3.2 Dang bi dòng va thè

2.2.3.3 Dang bi dòng va nhOng tu chi lucmg

2.2.4 Vàn de bó ngu: chi tàc nhàn

2.2.5 V^n de hành dòng duce chiù dung

2.2.5.1 Càc dòng tir d6i xùtig., !

2.2.5.2 Càc càu trùc "trào dói dóng nghia"

2.2.5.3 Hành dòng duac chiù dung va bi dóng hình thùc

2.2.5.3.1 Dong tir "subir" " ' *

2.2.5.3.2 Dòng tir "recevoir"

2.2.5.3.3 Dong tir chi trang thài 2.2.6 Bi thè bi bién dói

2.3 Càc kiéu càu trùc bi dòng trong ngu liéu hien co

2.3.1 Nhàn xét chung ve dang bi dong co trong cu liéu

2.3.2.1 Càc càu trùc thè hién y nghla bi dóng trong tiéng Phàp 5^

2.3.2.2 Dang bi dóng day dù va dang bi dòng khuyét thiéu 5(

2.3.2.2.1 Dang bi dòng day dù 5(

2.3.3.2.2 Dang bi dòng khuyét thiéu 5'

2.3.2.3 Su lua chon giói tu dành dàu bó ngu chi tàc nhàn 51

2.3.2.3.1 Giói tir "à" 6(

2.3.2.3.2 Giói tu "avec" 6(

2.3.2.3.3 Giói tu "entre" 61 2.3.2.3.4 Giói tu "dans" 61 2.3.2.3.5 Su lua chon gifla hai giói tu "PAR" va "DE" 6:

2.4 Chùc nàng cùa dang bi dòng trong tiéng Phàp 6 •

2.4.1 Trành nèu chù thè hành dòng 6'

2.4.2 Huóng su chù y vào dò'i tuong cùa hành dòng 6'

2.4.3 Mot so' vai trò khàc cùa dang bi dòng 6?

CHirONG 3 : LÓI NÓI TIÉP THU-BI DÒNG TRONG TIÈNG VIÈT 7(

3.1 Nhung bién luàn cho su tón tai cùa lò'i nói tiép thu trong tiéng Viét 7(

3.2 Cà'u trùc bi dòng hién co trong tiéng Viét 7!

3.2.1 Cà'u trùc bi dòngcósuxuàt hién cu3,hutudugc 7'

3.2.1.1 Cà'u trùc bi dòng vói hu tir dugc khuyét chù thè hành dong (VFl) T

3.2.1.2 Cà'u trùc bi dòng vói hu tu dugc co chù thè hành dòng (VF2) 7<

3.2.2 Cà'u trùc bi dòng co suxuà't hién c ù a h u t ù bi 81

3.2.2.1 Cà'u trùc bi dóng co hu tu bi khuyét chù thè hành dòng (VF3) 8:

3.2.2.2 Càu bi dòng co hu tu bi co tàc thè (VF4) 8:

3.2.3 Càu bi dòng co su xuà't hién cùa tu "do" (VF8) 8:

3.3.4 Cà'u trùc bi dòng co chùa tu ''bài" (VF5 va VF6) 8^

3.2.5 Cà'u trùc bi dóng m ò rong vói trang ngu 8!

3.2.6 Cà'u trùc bi dòng co bi/duac két hgp vói càc hu tu chi thòri-thè 9

3.2.7 Cà'u trùc bi dòng khuyét thiéu cà tàc thè làn bi thè 9!

3.2.8 Cà'u trùc bi dòng dóng thói co hai hu tu ò/, dugc 9^

3.2.9 Càu mang nghia bi dòng nhung khòng co dugc va bi (VFl) 9;

CHITONG 4 : NHtJNG TUONG DÓNG VA DI BIÈT G I C A DANG BI DÒNG

CÙA TIÉNG PHÀP VA LÓI NÓI TIÉP THU CÙA TIÉNG VIÈT 10

4.1 So sành dang bi dòng cùa hai thù tiéng Phàp va Viét 10

4.1.1 Nhung net tuong dóng 10

4.1.2 Nhung net di biet 10

4.2 Viec su dung dang bi dòng a nguòi Viét Nam hoc tiéng Phàp 10

4.3, Ly do cùa tình hình su dung dang bi dòng ò nguòi hoc tiéng Phàp 10

4.4, De xuà't huóng giài quyét 11

KÉT LUAN 11 TÀI LIÈU THAM KHÀO 12

PHAN MÒ DAU : NHUNG VÀN DE CHUNG

1 Ly do chon de tài

De tài này nhàm nghièn cùu mot phuang dién ngir phàp tiéng Phàp do là dang

bi dóng (voix passive) cung nhu nhùng khà nàng bièu dat tuong duong va khà nàng chuyèn dich y nghla do sang tiéng Viét

1.1 S^ nghla ly luàn

Dang bi dòng là mot hién tuong ngu* phàp phó bién trong càc ngón ngu chàu

Au (tue là càc ngón ngu khuàt chiét hoàc ngón ngft co bién hình)

Vi du trong tiéng Anh :

- Cadmium is a dangerous pollutant in addition to being an expensive metai and on both scores the elimination of cadmium emissions to the environment i^ important The means ofachieving this and ofrecovering cadmium formation re-use

are reviewed in a reportfrom the Environment and Consumer Protection Service o}

the EEC

The report examines methods formation removing cadmium from wastt water and exhaust air and formation reducing the cadmium content of materiali disposed of in dumps The efficiency of existing recovery methods and new

opportunities formation reducing environmental pollution by cadmium are alsi

examined The economie consequences of reducing cadmium-emission limits an assessed

( "ENGINEERING", 1982)

Hién tuong này cùng phó bién trong tiéng Phàp :

- Le bénéfice agricole comprend les revenus que procure Vexploitant d fonds ruravx par le propriétaire-exploitant, le métayer ou le fermìer San

notamment regardés(l) comme des bénéfìces agricoles les profìts des éleveur

d'animata de toute espèce, méme si la nourriture des animaux ne provient pa d'une exploitation agricole de Véleveur et est donc achetée(2), Les revenu

procurés(3) au propriétaire par Vaffermage soni, nous Vavons vu, regardés(A

comme des revenus fonciers car il s'agit là de la rente du sol et non du proj d'exploitation, Les bénéfìces agricoles de la plupart des exploitations soi

détermìnés(5) sur la base d'un forfait, très approximatif, dit(6) 'forfait collectij

qui est générateur d'inégalités et d'unfaible rendement Le forfait collectif consis

à déterminer, par région agricole et par type d'exploitation, des bénéfìces moyens

Vhectare ou enfonctions des quantités produìtes(7) qui seront ensuite appiiquésf

à chaque exploitation Les bénéfìces moyens soni fìxés(9) par la Commissic

départementale des Impóts Le classement des exploitations de polyculture, dans / catégories étabUes(lO) par la Commission départementale, est opéré(ll) pi Vlnspecteur siégeant avec la Commission communale, L'une et l'autre commissii comprennent des représentants des agriculteurs

(L.Mehl/P Beltrame : Le système fiscal fran9ais, Col Que sais-je ? P.U.F.) Day là mot hièn tuong dàc biét cùa dòng tu giùp ngucd ta bièu dat tu tuoi mot càch phong phù hon, nhSTt là qua ngón ngù viét va làm phong phù thèm e phuang tièn phong càch Tinh chat dae biét dugc thè hién ra ò chò dang bi dòi khòng phài là mot quy tàc thuòng xuyèn ma là mot quy tàc song dói cùa mot 1 dién dat Co nghla là ben canh dang bi dòng thì con co dang chù dòng tón tai so song vói nò Dang bi dòng va dang chù dòng làm thành mot cap dói làp ngu: ph

ma ta gol là phgm trù dang Vi du :

- Uagneau a été mangépar le loup //Le loup a mangé l'agneau

- Lefacteur a été inierrogépar Marie //Marie a interrogé lefacteiir

Qua nhihig vi du này, chùng ta th^y dang bi dòng khòng phài là don nhà't e nèn nguòi su dung co quyén chon lua va diéu dò cùng co nghla là ben canh ( tnmg ngu: phàp thì dang bi dòng này con thè hién phong càch chùc nàng cùa cu pi tiéng Phàp

Rièng trong tiéng Phàp, vói tinh chat song dói, dang bi dòng là mot phu( tièn bièu dat huìi hiéu, xu^t hién muòn hcfn, chù yéu là trong vàn viét va vói mói phong càch nhSft dinh, ìt dugc su dung trong kh£u ngu Tinh hình do cho thày >

nghièn cùu dang bi dòng trong tiéng Phàp se làm sàng tò mot so vàn de trong tiénj Phàp, càch ùng xù cùa nguòi Phàp

Tiéng Viét là mot ngón ngu khàc hàn càc ngón ngu An-Au ve nguón gó'i cung nhu loai hình cho nèn no khòng co mot so pham trù vón co trong càc ngón ngi An-Au, trong do co pham trù dang Dang bi dòng vón là san ph^m cùa khung ngi phàp chàu Au Cho nèn khi phài chuyèn chùng sang hình thùc bièu dat trong tié'nj Viét thì nguòi ta se khó trành khòi mot so khó khan trong xù ly (trong dich cùnj nhu day va hoc tiéng Phàp) Vi vày viec tìm hièu vàn de này ò tiéng Viét co th< cùng se làm sàng tò mot so' và'n de ngù phàp tiéng Viét

Trong tiéng Viét, cho dén hién nay, nhiéu tàc già vàn chua thóng nhà't dug vói nhau ve càch quan niém ve dang bi dóng : co nguòi cho là tiéng Viét là mò ngón ngù khòng bién hình nèn khòng thè co dang bi dòng, ngugc lai, co nguòi th lai cho ràng tiéng Viét vàn co dang bi dòng

Trong boi cành nhu vày, nghièn cùu này se góp phàn soi sàng thuc té va l; luàn tiéng Viét : cu thè là nguón góc va lai lich cùa lò'i nói bi dóng trong tiéng Viél vai trò va anh huóng cùa tiéng Phàp dói vói tiéng Viét trong càch dién dat y nghla h dóng Trong khi tìm hièu dang bi dòng trong tiéng Phàp va nhung phuang thùc biè dat tuong duong trong tiéng Viét, de tài này cùng sé góp phàn cùng co quan dièr

cho ràng cùng mot y nghla ngù phàp nhung ò ngón ngu này thì nò dugc bièu di

bang nhung phuong thùc này va ò ngón ngu khàc thì nò lai dugc bièu dat bàn nhùtig phuong thùc khàc

1.2 ^ nghla thuc tién

Hoc mot ngón ngù cùng là hoc mot nén vàn hoà dugc thè hién qua ngón ng vói càc sàc thài phong càch khàc nhau cùa nò Dói vói càc ngón ngù chàu Àu ti dang bi dòng là mot hién tugng quen thuóc, con ò tiéng Viét thì day là mot hié tugng ngù phàp dang phàt trièn Vi vày, khi hoc tiéng Phàp, do quen dién dat the lò'i chù dòng, nguói Viét Nam it dùng dang bi dòng trong tri nhàn tiéng Phàp \

phàn mình, càc dich già khòng trành khòi mot so bàn khoàn khi phài chuyèn mot ; nào dò dugc thè hién duói dang mot càu bi dòng trong tiéng Phàp sang tiéng Viét,

Thuc hién de tài này, chùng tói hy vgng góp phàn làm sàng tò thèm mot va vàn de co tmh thuc tièn trong nghièn cùu ly luàn va thuc hành dich Phàp-Viét v; Viét-Phàp, dàc biét là càc bién phàp dich thuàt cho phép chuyèn dich dang bi dónj

tu tiéng Phàp sang tiéng Viét

De tài này sé là mot su chuàn bi cho mot luàn àn nghièn cùu sinh trong dò o

de càp dén dang bi dòng cùa tiéng Phàp Ngoài ra, chùng tói cùng mong muón gó| phàn nàng eao chat lugng day va hoc tiéng Phàp a nguòi Viét Nam Va néu dug

tièn hành tòt thì chuyèn luàn này cùng sé góp phàn xày dung chuàn muc cùa tiénj Viét trong ITnh vuc dich Phàp-Viét va Viét-Phàp

Viec nghièn cùu dang bi dòng cùng sé góp phàn làm sàng tò vàn de tiép cài giao thoa vàn hoà giùa tiéng Phàp va tiéng Viét Thuc vày, khi di sàu vào nghièn cu viec su dung dang bi dóng trong tiéng Phàp, nhung y nghia ngù phàp, nhung vàn d tàm ly xà hòi dàng sau hién tugng ngu phàp này, cùng nhu khà nàng chuyèn tài n sang tiéng Viét sé cho phép chùng ta phàt hién ra nhung net dàc trung cùa tùng dà toc va nhùtig net tuong dóng giùa hai ngón ngù, Nhu vày là de tài này sé góp phà

bó sung cho càc còng tàc nghièn cùu ly luàn dich Phàp-Viét va Viét-Phàp, Nói càc

khàc là nghièn cùu dang bi dòng sé góp phàn nàng cao mùc dò hièu biét giùa hi

dàn toc, tao diéu kien thuàn Igi cho càc mó'i quan he va hcfp tàc quóc té

Trong day va hoc ngoai ngù hién nay, quan dièm giao tiép dà va dang duo

àp dung mot càch róng rài nhàm giùp cho nguòi hoc co dugc nàng lue giao tiép tu

là khà nàng su dung càc còng cu ngón ngù thich hgp vói tìjmg tình huóng cu thè d dat dugc muc dich giao tiép De tài này sé giùp nguòi hoc nàm vùng càch su dun dang bi dòng cùa tiéng Phàp theo phong càch cùa nguòi Phàp

Ngày nay, khi càc mó'i quan he giua Viét Nam vói quóc té ngày càng due

mò ròng Nhu càu tiép xùc, trao dói cùng theo dà dò ma tàng lén Trong qua trình t

cùng sé xày ra càc tiép xùc ve màt ngón ngù Chinh vi vày ma trong tiéng Viét dar

dàn hình thành hién tugng bi dòng Nhung dàng tiéc là nhiéu nguòi, vi ly do ni

hoàc ly do khàc, dà chi làm viec chuyèn ma (transcoder) thuàn tuy chù khòng die (traduire) thuc su theo dùng nghla cùa nò Cho nèn chùng ta hay thà'y co hién tugr

lam dung mot càch qua dàng càu trùc "bài" nhu trong càc vi du sau day :

- Chuang trình phim dugc tài trg bòi ddu gói ddu Head & Shouldes

- Dóng chai tai nguón Khành Hgu bòi còng ty lién doanh nuàc khoàng LOÌ

An-Viét nam

•

Khi nghièn cùu ve khà nàng chuyèn tài dang bi dòng tu càc ngón ngù chi

Au sang tiéng Viét, chùng ta hy vong sé góp phàn vào vièc khai thàc nhung kl nàng tiém tàng cùa tiéng Viét de thuc hién càc sàc thài y nghla khàc nhau cùa hi( tugng ngù phàp này, trén co so dò giùp cho tiéng Viét cùa chùng ta khòng b| xà hai mot càch thò bao trong qua trình tiép xùc vói càc ngón ngù khàc

2 Muc dich cùa de tài

•

Muc dich cùa de tài này là di vào nghièn cùu mot hièn tucmg ngù phàp e tiéng Phàp trong mÓi lién he so sành vói tiéng Viét dò là dang bi dòng Chùng tói xem xét mot càch cu thè càc vàn de ve càu trùc, y nghla va vai trò cùa dang bi dòi Tàt cà moi còng vièc sé dugc tién hành dua trén mot co so cu liéu thuc Vói ca

làm nhu vày , chùng tói hy vong co thè giài quyét dugc mot so via de con tón de

lién quan dén dang bi dóng trong tiéng Phàp cùng nhu trong tiéng Viét

3 Dói tirgng va noi dung nghièn cùru

Trén nguyèn tàc, vièc nghièn cùu cùa de tài này phài tinh tói toàn bó càc k

càu tiéng Phàp (thuóc hai phong càch chùc nàng là bào chi va khoa hoc) co su di dang bi dòng

Ngày nay, khi càc mói quan he giùa Viét Nam vói quóc té ngày càng dugc

mò ròng Nhu càu tiép xùc, trao dói cùng theo dà dò ma tàng lén Trong qua trình de cùng sé xày ra càc tiép xùc ve màt ngón ngù Chinh vi vày ma trong tiéng Viét dan^ dàn hình thành hièn tugng bi dòng Nhung dàng tiéc là nhiéu nguòi, vi ly do nàj hoàc ly do khàc, dà chi làm vièc chuyèn ma (transcoder) thuàn tuy chù khòng dici

(traduire) thuc su theo dùng nghla cùa nò Cho nèn chùng ta hay thày co hièn tucmj

lam dung mot càch qua dàng càu trùc "bòi" nhu trong càc vi du sau day :

- Chuang trình phim dugc tài trg bòi ddu gói ddu Head & Shouldes

' Dóng chai tai nguón Khành Hgu bòi còng ty lién doanh nude khoàng Leni An-Viét nam

•

Khi nghièn cùu ve khà nàng chuyèn tài dang bi dóng tu càc ngón ngù chài

Au sang tiéng Viét, chùng ta hy vgng se góp phàn vào vièc khai thàc nhùng kh; nàng tiém tàng cùa tiéng Viét de thuc hién càc sàc thài y nghia khàc nhau cùa hiéi

tugng ngù phàp này, trén co so do giùp cho tiéng Viét cùa chùng ta khòng bi xàr

hai mot càch thò bao trong qua tiình tiép xùc vói càc ngón ngù khàc

2 Muc dich cùa de tài

«

Muc dich cùa de tài này là di vào nghièn cùu mot hièn tugng ngù phàp cu

tiéng Phàp trong mÓi lién he so sành vói tiéng Viét dò là dang bi dóng Chùng tói s

xem xét mot càch cu thè càc vàn de ve càu trùc, ^ nghia va vai trò cùa dang bi dòn^ Tàt cà moi còng vièc sé dugc tién hành dua trén mot co so cu liéu thuc Vói càci

làm nhu vày , chùng tói hy vong co thè giài quyét dugc mot so v&i de con tÓn don

lién quan dén dang bi dóng trong tiéng Phàp cùng nhu trong tiéng Viét

3 Dòì tirgng va noi dung nghièn cùru

Trén nguyèn tàc, viéc nghièn ciru cùa de tài này phài tmh tói toàn bó càc kiéi càu tiéng Phàp (thuóc hai phong càch choc nàng là bào chi va khoa hoc) co su dun

dang bi dóng

De tài này cùng sé nghièn cùu viéc chuyèn dich va tìm càc phuong lién tuong duong cho dang bi dóng cùa tiéng Phàp sang tiéng Viét qua càc vàn bàn viét thuóc phong càch bào chi va khoa hoc;

4 Già thuyét nghièn cùu

Vói de tài nghièn cùu này, chùng tói co nhùng già thuyét sau :

- Dang bi dòng là mot hién tugng phó bién trong tiéng Phàp con trong tiéng Viét thì khòng hàn dà nhu vày

- Trong tiéng Viét cùng co nhùng phuong tién de biéu dat y nghla bi dòng Diéu dò co nghla là chùng ta co the chuyèn tài y nghla bi dóng tu tiéng Phàp sang tiéng Viét va ngugc lai

- Tuy nhién do dàc thù rièng ma ò mói ngón ngù co nhung càch rièng de the hién y nghla bi dòng Chinh diéu này là mot khó khan cho nguòi hoc ngoai ngù nhàt là khi khòng co su so sành dói chiéu giùa hai ngón ngù

- Lói nói tiép thu cùa tiéng Viét chiù ành huòng it nhiéu cùa dang bi dòng tiéng Phàp, nhàt là thóng qua con duòng dich thuàt Tuy nhién, néu dich già

co vón ngón ngù tot, nàm rò dàc diém cùa tùng ngón ngù thì nhung ành huong này sé it di

- De nàng cao chat lugng day va hoc tiéng Phàp nói chung va de khàc phuc nhùng khó khan truóc dang bi dòng tiéng Phàp nói rièng, càn làm rò nhùng net tuong dóng va nhàn manh vào nhùng net di biét cùng nhu tàng cuòng hon nùa vièc phàn tich ngù nghla chù khòng nén chi dùng lai ò viec rèn luyén càu trùc

5 Nhìém vu nghièn cùru

De tài này sé co càc nhièm vu sau :

1- Tun hiéu dang bi dòng trong tiéng Phàp, lai lich nghièn cùu ve dang bi dóng va quan niém ly luàn cùa càc tàc già ve dang bi dong;

2- Mó tà va khào sàt càc mò thùc co chùa dang bi dong trong tiéng Phàp; 3- Tim hiéu càc chùc nàng cùa dang bi dòng trong tiéng Phàp;

4- Nghièn cùu lói nói tiép thu trong tiéng Viét su dung mot so tu nhu "6/,

dugc, do, v.v ";

5- Tun mot càch day co hièu qua de giùp cho nguòi Viét Nam khi hoc tiéng Phàp co khà nàng su dung dugc hién tugng ngù phàp này trong càc qua trình hiéu (nghe - dgc) va nhà't là trong dién dat (nói - viét)

6- Nghièn cùu nhùng khà nàng chuyèn tài dang bi dóng vói nhùng y nghla khàc nhau tu tiéng Phàp sang tiéng Viét de co thè dua ra nhùng de nghi hùu ich cho còng tàc dich thuàt Phàp-Viét, Viét-Phàp khi gap hièn tugng ngù phàp này

6 Phiromg phap va tu liéu nghièn cùru

6.1 Phirong phàp nghièn cùru

Phuong phàp nghièn cùu chù yéu cùa de tài này là quy nap Chùng tói sé tién hành thu thàp tu liéu ve dang bi dóng trong tiéng Phàp tu càc thè loai vàn bàn khàc nhau nhu ngón ngù vàn hoc, khoa hoc, bào chi Trén co so càc cu liéu thu thàp dugc, chùng tói sé tién hành mó tà, nhàn dién rói phàn loai hièn tugng dang bi dóng de co thè dua ra két luàn cho tùng vàn de

Ben canh dò, trong qua trình thuc hièn de tài, chùng tói sé phài su dung càc phuong phàp nghièn cùu cùa ngón ngù hoc : cu thè là sé dua trén càc thù phàp cùa ngón ngù hoc truyén thóng nhu phàn tich ngù phàp, càc thao tàc lugc, thè, xen chém, cài bién de tìm hièu hién tugng dang bi dòng trong tiéng Phàp va trong càc lói nói tiép thu cùa nguòi Viét Nam

Vi de tài này dòi hòi phài co su so sành giùa hai ngón ngù, nén qua trình thuc hién de tài này cùng phài dua vào càc phuong phàp nghièn cùu lién vàn hoà: tìm hiéu càc giao thoa vàn hoà thóng qua càc phàn tich, so sành, dói chiéu càc loai hình ngón ngù, nghièn cùu càch chuyèn dich mot so tàc phàm vàn hoc tu tiéng Phàp sang tiéng Viét va theo chiéu ngugc lai de tìm hiéu nhùng cài dugc, cài màt trong qua trình chuyèn dich dang bi dòng sang tiéng Viét

6.2 Tir liéu nghièn cùru

Nguón tu liéu phuc vu cho viéc nghièn cùu dang bi dòng trong tiéng Phàp, sé dugc thu thàp tu càc vàn bàn viét co phong càch khàc nhau (bào chi, vàn hoc, bào cào khoa hoc ); mot so kiéu hòi thoai

Viéc nghièn cùu khà nàng chuyèn dich tu tiéng Phàp sang tiéng Viét sé dugc tién hành dua trén mot so bàn dich cùa mot so tàc phàm vàn hoc qua càc thòi ky

khàc nhau (chang han nhu tàc phàm Miéhg da lùa cùa H de Balzac, hay Nhùng nguòi khón khocudi V Hugo, ) Viéc làm này sé co thè giùp chùng ta xem xét ành

huòng cùa tiéng Phàp tói càch bièu dat y nghla thu dòng trong tiéng Viét, cùng nhu qua trình vàn dòng, bién dói cùa tiéng Viét trong ITnh vuc này

Co so cùa nghièn cùu càch giàng day dang bi dòng cùa tiéng Phàp cho nguòi Viét Nam sé là càc dang bài tàp dà va dang dugc su dung cùng nhu càc càu thu thàp

dugc qua càc bài viét va nói cùa nguòi hoc à càc trình dò khàc nhau

7 Bó cuc cùa de tài

De tài này co bó cuc nhu sau :

Phàn ma dàu : Nhumg vàn de chung

- Ly do chon de tài

- Muc dich cùa de tài

- Dói tugng va nói dung nghièn cùu

- Già thuyét nghièn cùu

- Nhièm vu nghièn cùu

- Phuong phàp va tu liéu nghièn cùu

Phàn noi dung

- Chuoìig 1 : Nhumg co sa ly luan cùa de tài

1 Càc quan nièm ve dang bi dòng

2 Tmh hình nghièn cùu dang bi dòng ò tiéng Phàp

3 Càc quan niém ve "dang bi dóng" - "loi nói tiép thu" a tiéng Viét

4 Phong càch hoc va su lua chon càc phuong tién ngón ngù

- Chirang 2 : Dang bi dóng trong tiéng Phàp

1 Càc quan nièm khàc nhau ve dang bi dòng trong tiéng Phàp

2 Mot so nhàn xét ve càc càch dinh nghla dang bi dòng tiéng Phàp

3 Càc kiéu càu trùc bi dòng trong ngù liéu hién co

4 Chùc nàng cùa dang bi dóng

- Chuang 3 : Lèi nói tiép thu-bi dong trong tiéng Viét

1 Nhùng bién luàn cho su tón tai cùa lói nói tiép thu-bi dóng trong tiéng Viét

2 Càu trùc bi dòng hièn co trong cu liéu tiéng Viét

- Chuang 4 : Nhumg tuang dóng va dì biét giura dang bi dòng va lói nói tiép

3 Ly do cùa tình hình su dung dang bi dòng ò nguòi Viét Nam hoc tiéng Phàp

4 De xuà't huóng giài quyét

Két luan

Tài liéu tham khào

CHirONG 1 : NHUNG CO SO LY LUAN CÙA DE TÀI

1.1 Càc quan niém ve dang bj dóng

0 phàn này, chùng ta sé diém qua càc càch quan niém co bàn ve dang bi dòng nói chung de co thè co duoc mot bue tranh chung ve hién tuong ngù phàp này

Truóc hét, chùng tói nhàn thày ràng Passive I Le passif là càc thuàt ngù co

quy chiéu khòng rò ràng Tuy theo tùng tàc già ma nò co thè duoc hiéu là: Dang (thài) bi dòng, càu trùc bi dòng hay càu bi dòng

Trong cuón Tu dién Bach Khoa ve ngón ngù hoc [33] vàn de càu bi dòng va phép cài bién bi dóng duoc bàn trong khuón khó cùa ngù phàp tao sinh Trong thòi

kì dàu cùa ngù phàp tao sinh, ba thuòc tinh sau cùa bi dòng luón di lién vói nhau:

- Thù nhàt là: Bó ngù chi dói tuong truc tiép cùa càu chù dòng xuàt hién ò

vi tri chù ngù cùa càu bi dòng

- Thù hai là: chù ngù cùa càu chù dòng xuàt hién ò vi tri bó ngù chi tàc

nhàn trong càu bi dòng, dùng sau mot giói tu by trong tiéng Anh par hoàc de trong tiéng Phàp Vói tu càch là bó ngù chi tàc nhàn thì chù the

hành dòng co thè co hoàc khòng co màt trong càu bi dòng nhung trong càu trùc chù dóng, vói tu càch là chù ngù thì chù thè hành dóng khòng thè vàng màt

- Thù ba là: dóng tu xuàt hién nhu mot phàn tu trong càu bi dòng va tre

dòng tu belètre thè hién càc yéu tó thòi-thé

Càu bi dóng duoc tàch ra tu càu trùc chiéu sàu, két qua cùa viec àp dung phép cài bién "bi dòng" Phép cài bién "bi dòng" dat bó ngù truc tiép vào vi tri chù ngù dat chù thè hành dòng vào mot vi tri thù yéu (bó ngù chi tàc nhàn) va chèn giói ti

bylpar vào phia truóc bó ngù này cùng nhu dua thém tra dòng tu belètre vào truóc

qua khù phàn tu Vi càu chù dòng va bi dóng co cùng mot càu trùc chiéu sàu nén mói quan he ve vai nghla duoc bào dàm

Gió'ng nhu nhiéu phép cài bién khàc cùa ly thuyét chuàn (Standard Theory)

*bi dòng' là mot su ma hoà cùa càc thao tàc hình thùc co lién quan dén càc kiéu càu Tuy nhién, ve màt hình thùc, viéc dal bó ngù truc tiép ò càu trùc chiéu sàu vào vi tri chù ngù bé màt chi là mot phuong dién cùa mot thao tàc hòn hgp (composite operation)

Quan niém ve dang bi dòng kiéu này sé khó àp dung cho nhiéu ngón ngù, nhàt là nhùng ngón ngù khòng bién hình, chàng han nhu tiéng Viét Han che này cùa ly thuyét chuàn va dà khién cho mot so nhà nghièn cùu nghl ràng su thay dói cùa càc chùc nàng ngù phàp mói là trung tàm cùa vàn de

Theo quan dièm cùa nhùng nhà ngù phàp ngù nghla (Grammar on semantic principles) càu bj dòng duoc hình thành là de dàp ùng nhu càu dién dat trong giao tiép Cu thè, càu bi dòng co nhùng iru thè rièng so vói càu chù dóng, bòi le nò cho phép nguòi nói co duoc mot so lua chon sau day: (theo Dixon [43, 209])

- Trành de càp dén chù thè hành dóng (tàc thè);

- De nhàn manh vào bó ngù dói tuong (bi thè), hon là vào tàc thè;

- De tao lién két chù de trong dién ngón (discours);

- Thoà man mot so quy dinh ve cu phàp;

- Nhàn manh vào két qua cùa hành dòng

1.2 Tình hình nghièn cùru dang bi dòng a tiéng Phàp

Mói ngón ngù su dung phuong thùc rièng de biéu dat dang bi dòng Dang bi dòng trong tiéng Viét (vàn con nhiéu y kién tranh cài ve su tón lai cùa dang bi dòng

trong tiéng Viét) duoc thè hién bang phuong tièn tu vung : càc hu tu "bf\ "dugc" Càc ngón ngù thuòc ho latinh nhu tiéng Tày ban nha, Bó dào nha, tiéng Y, w vi

tiéng Phàp lai su dung phuong thùc ngù phàp, su dung tro dòng tu vói qua khù phàr

tu cùa dòng tu Dói vói tiéng Phàp, dang bi dòng duoc coi là mói trong nhùng vàn de ngù phàp co bàn, duoc de càp irong tàt cà càc cuón sàch ngù phàp va giao trình hoc tiéng Nhung khòng vi thè ma ta co thè nói ràng vàn de dang bi dòng dà duoc giài quyét mot càch trièt de va hoàn toàn thoà dàng Hay nói càch khàc thì dang bi dòng trong tiéng Phàp vàn càn duoc di sàu nghièn cùu Thuc vày, trong càc cuón sàch này, dang bi dòng duoc trình bay nhu là két qua cùa mot su chuyèn dói tu mot càu chù dòng tuong ùng; tàt cà càc yéu tó cùa càu chù dòng (nhu chù ngù, bó ngù chi dói tuong va dóng tu ngoai dòng) déu duoc duy tri trong càu bi dòng; chi co diéu là

ò càu bi dòng, chù ngù va bó ngù dói tugfng dói chò cho nhau, con dang thùc cùa

dòng tu thì bi thay dói Nhung trén thuc té thì tình hình khòng don giàn nhu vày, chàng han nhu trong nhùng truòng hop nào thì càu bi dòng duoc chàp nhàn, trong nhùng truòng hop nào thì phài su dung càu chù dóng, vàn de tinh luoc bó ngù chi tàc nhàn, v.v

1.3 Càc quan niém ve "dang bi dòng" - "lói nói tiép thu" a tiéng Viét

Vàn de càu bi dòng trong tiéng Viét dà duoc bàn dén khà nhiéu nhung che dén nay, càc nhà Viét ngù hoc vàn chua thóng nhàt vói nhau ve su tón tai hay khòng tón tai cùa càu bi dòng trong tiéng Viét Nhìn chung theo càch hièu truyén thóng, hàu hét càc nhà nghièn cùu déu cho ràng trong tiéng Viét khòng tón tai pham trìi dang bi dòng vi no khòng dàp ùng duoc càc tiéu chi ngù phàp hình thài hoc vón là cùa càc ngón ngù bién hình thuòc ho An- Au Tuy nhién, khòng phài là khòng ce nhùng y kién nguoc lai

Chùng tói cho ràng co thè khài quàt hoà càc y kién khàc nhau cùa càc nhì Viét ngù hoc theo càc huóng chmh sau day:

1.3.1 Càn CUT cho ràng tiéng Viét khòng co càu trùc bj dong

Càn cu trén nhùng tiéu chuàn ve càc pham trù ngù phàp cùa càc ngón ngi chàu Au nhu: So, Giòng, Càch, Ngòi, Thòi, Thùc, Dang de xem xét tiéng Viét

Nhiéu tàc già nhu Nguyèn Kim Thàn, Nguyèn Minh Thuyét, Nguyèn Thi Anh di

phù nhàn su co màt cùa càu bi dòng trong tiéng Viét vi day là mot ngón ngù hoài toàn khàc ve chat liéu vói càc ngón ngù Chàu Au duoc coi là tiéu chuàn dò Cu th< hon de chuyèn duoc mot càu tu dang chù dòng sang dang bi dòng thì càc ngón ngi thuòc ho ngón ngù An-Au phài dùng dén su bién dói hình thài cùa dòng tu Tiénj Viét vón là mot ngón ngù khòng co su bién hình tu nén khòng thè dàp ùng duoc lièi chi hình thài hoc khàt khe này

Dua trén luàn diém: tiéng Viét là mot ngón ngù thién chù de chù khòng phà thién chù ngù Mot so tàc già co xu huóng cho ràng trong càc ngón ngù thién chù d thì khòng thè xuàt hién bi dòng bòi dò là dàc trung cùa càc ngón ngù thién chù ngii

Nhùng nguòi ùng ho quan dièm này con dua trén quan niém ràng càc dóng tu bi v dugc là nhùng dòng tu ngoai dòng chinh danh Tiéu bièu cho quan nièm này phài k

dén Nguyèn Kim Thàn, Nguyèn Minh Thuyét va Nguyèn Thi Anh

1.3.2 Cac càn cùr cho ràng co càu trùc bi dòng trong tié'ng Viét:

Néu thùa nhàn quan niém cho ràng tiéng Vièt thuòc ve ngón ngù thién chù d

thì khà nàng xuàt hién bi dong a ngón ngù này là diéu hoàn toàn co thè xày ra Bc

vi:

+ Thù nhàt là, chinh Charles N Li va Sandra A Thompson [45] cùng dà eh ràng trong càc ngón ngù thién chù de thi bi dòng co thè là càu trùc hiém gap,

duoc dùng trong khàu ngù (vi du nhu tiéng Hàn), hoàc mang nghla dàc biét (vi du \

dòng nghich cành "adversity"trong tiéng Nhàt) Nói nhu vày co nghla là, khà nàn tón tai cùa càu trùc bi dòng trong tiéng Viét khòng phài là khòng thè co

+Thù hai là, bang nghièn cùu cùa mình, Dyvik [41] dà di dén két luàn rànj néu thùa nhàn "chù ngù" nhu mot pham trù ngù phàp trong tiéng Viét thi chùng i thày ràng no khòng duoc rò ràng bang chù ngù trong càc ngón ngù chàu Àu Ngh

là càc thuóc tinh ngù phàp cho phép chùng ta tàch duoc nò ra trùu tuong hon Cùr theo óng 'bi dóng' chi co thè duoc tàch ra nhò mot tiéu chi khà "trùu tuong" Vi ti

cà 'chù ngù' va 'bi dòng'déu xuàt hién trong tiéng Viét tuy ràng no khòng duoc i ràng bang càc pham trù tuong tu trong càc ngón ngù chàu Àu

Vói làp truòng cho ràng trong tiéng Viél co ihài bi dòng, Diép Quang Ban va Nguyèn Thi Thuàn [3]cho ràng nèn nhìn nhàn thài bi dong trong tiéng Viél mot càch khàc vói càc tiéu chuàn cùa càc ngón ngù bién hình Co nghia là muón giài quyét vàn de thài bi dòng trong tiéng Viét thì khòng thè ép no vào khung hình thài hoc Diéu kién "bàt buòc" cùa ngù phàp là su tón lai cùa y nghia ngù phàp phài duoc thè hién (dành dàu) bang phuong tièn hình thùc theo lói ngù phàp, nói chung là hoàc bang phu tó, hoàc bang hu tu, hoàc bang tràt tu tu, hoàc bang càc phuong thùc ngù phàp khàc, va nhùng phuong thùc ngù phàp dò hoàc duoc dùng tàch rièng hoàc duoc dùng phói hop vói nhau Theo hai tàc già này thì trong tiéng Viét, càu bi dòng là càu

co hai két càu chù-vi co so do sau :

Trén so dò này, két càu chù-vi ngoài cùng góm co chù ngù dién dat càc vai

nghla, phàn con lai là vi ngù, trong dò tu bi hay dugc là càc tàc tó tao càu bi dòng

Chù ngù cùa toàn càu (tue là cùa két càu chù-vi nàm ngoài cùng) co tinh chat thuòng gap cùa chùc nàng cu phàp chù ngù, dò là tinh xàc dinh va / hay duoc quy

chiéu Ben trong vi ngù con co mot két càu chù-vi nùa (dùng sau tàc tó bi, dugc) ma chù ngù co thè là khòng xàc dinh kiéu nhu nguòi ta hoàc thàm chi co thè vàng màt

Theo chùng tói, mot so nhà ngù phàp tu truóc dén nay dà phù nhàn su tón tai cùa càu trùc bi dòng trong tiéng Viét vi ho dà phu thuòc qua nhiéu vào càc tiéu chi hình thài hoc trong càc ngón ngù An- Au Mot so nhà ngón ngù hoc co y nhàn nhuong khi cho ràng tiéng Viét tuy khòng co càu trùc bi dong nhung lai co càch dién dal bi dòng ma ho goi là "bi dòng y niém" hay "bi dóng logie" Chùng tói cho ràng ngón ngù nào cùng co càch dién dat bi dòng va chù dong Hon thè nùa, vói mot

quan dièm dòng, nhìn nhàn su vàt trong su phàt irièn, chùng lói cho ràng dà dén lue

co thè khàng dinh su tón tai cùa càu irùc bi dòng hay càu bi dóng trong tiéng Viét

Chùng tói cùng thày nhàn xét cùa R Bulteau ve càch su dung lói nói tiép thu

ò nguòi Vièt Nam "Mais cette forme luiparaìt lourde et il répugne à Vemployer"^

[27,169] là hoàn toàn chinh xàc Tuy nhién, trong xu thè giao luu hop tàc va hòi nhàp hién nay cùng su phàt trièn nhu vù bào cùa còng nghe thóng tin, chùng ta phài

xù li vó so thóng tin hàng ngày, hàng giò Li do dò khién chùng ta cùng chiù àp lue cùa nhùng nguón thóng tin ma chùng ta tiép xùc vón chù yéu là càc ngón ngù co càu trùc bj dòng Nói nhu vày khòng co nghla là do khòng co thòi gian de xù li thóng tin nèn chùng ta dà su dung mot thù tiéng Viét co bi dóng sao chép y nguyèn cùa tiéng Anh, tiéng Phàp, tiéng Due (theo càch nói cùa mot so nhà ngón ngù hoc hién nay) Thuc ra là vói su tiép xùc dò, chùng ta co thém diéu kién de phàt trièn hon nùa lói nói thè hién y nghla bi dòng ma chùng ta vón co nhung khòng uà dùng Xét cho cùng thi lói nói này co mot so uu thè bièu dat (chùng tói dà néu ò càc phàn truóc), dàc biét là nò tò ra phù hop vói càch dién dal khàch quan cùa vàn phong khoa hoc, bào chi Ngoài ra trong khi tiép càn càc thóng tin chùng ta khòng phài lue nào cùng chuyèn duoc càc càu trùc bi dòng cùa nò sang mot càu chù dòng tuong ùng do nhiéu nhàn tó khàch quan cùng nhu chù quan Vi du nhu: chùng ta khòng thè phuc hói chù ngù cùa càu chù dòng tuong ùng vi nhu thè là khòng càn thiét hoàc sé khòng dùng

vói y dò cùa nguòi tao ra thóng tin

Trong qua trình tìm tu liéu, chùng tói cùng thày rò nhùng dàc dièm chung ve càu bi dòng nhu dà nói ò trén dà xuàt hién trong càc dién dat y nghia bi dóng cùa tiéng Viét va co thè di dén két luàn là trong tiéng Viét dà tón tai càu trùc bi dòng Mac dù càu trùc này co nhùng dàc dièm khàc vói càu trùc bi dóng cùa càc ngón ngù Àn- Àu xét trén phuong dién hình thài hoc, nhung trén phuong dién cu phàp hoc thi

nò vàn co nhùng dàc dièm chung ve y nghla bi dòng nhu bàt kì mot ngón ngù nào khàc co dang bi dóng

quan diém dòng, nhìn nhàn su vàt trong su phàt irièn, chùng tói cho ràng dà dén lue

co thè khàng dinh su tón lai cùa càu trùc bi dóng hay càu bi dòng trong tiéng Viél

Chùng tói cùng thày nhàn xét cùa R Bulteau ve càch su dung lói nói tiép thu

ò nguòi Viét Nam "Mais cette forme lui par alt lourde et il répugne à Vemployer"^

[27,169] là hoàn toàn chinh xàc Tuy nhién, trong xu thè giao luu hop tàc va hòi nhàp hièn nay cùng su phàt trièn nhu vù bào cùa còng nghe thóng tin, chùng ta phài

xù li vó so thóng tin hàng ngày, hàng giò Li do dò khién chùng ta cùng chiù àp lue cùa nhùng nguón thóng tin ma chùng ta tiép xùc vón chù yéu là càc ngón ngù co càu trùc bi dòng Nói nhu vày khòng co nghia là do khòng co thòi gian de xù li thóng tin nèn chùng ta dà su dung mot thù tiéng Viét co bi dong sao chép y nguyèn cùa tiéng Anh, tiéng Phàp, tiéng Due (theo càch nói cùa mot so nhà ngón ngù hoc hién nay) Thuc ra là vói su tiép xùc dò, chùng ta co thém diéu kién de phàt trièn hon nùa lói nói thè hién y nghla bi dòng ma chùng ta vón co nhung khòng uà dùng Xét cho cùng thi lói nói này co mot so uu thè bièu dal (chùng tói dà néu ò càc phàn truóc), dàc biét là nò tò ra phù hop vói càch dién dat khàch quan cùa vàn phong khoa hoc, bào chi Ngoài ra trong khi tiép càn càc thóng tin chùng ta khòng phài lue nào cùng chuyèn duoc càc cà'u trùc bi dóng cùa no sang mot càu chù dóng tuong ùng do nhiéu nhàn tó khàch quan cùng nhu chù quan Vi du nhu: chùng ta khòng thè phuc hói chù ngù cùa càu chù dóng tuong ùng vi nhu thè là khòng càn thiét hoàc sé khòng dùng vói y dò cùa nguòi tao ra thóng tin

Trong qua trình tìm tu liéu, chùng tói cùng thày rò nhùng dàc dièm chung ve càu bi dòng nhu dà nói ò trén dà xuàt hién trong càc dién dat y nghia bi dóng cùa tiéng Viét va co thè di dén két luàn là trong tiéng Viét dà tón lai càu trùc bi dòng Mac dù càu trùc này co nhùng dàc diém khàc vói càu trùc bi dòng cùa càc ngón ngù An- Au xét trén phuong dién hình thài hoc, nhung trén phuong dién cu phàp hoc thi

nò vàn co nhùng dàc diém chung ve y nghla bi dòng nhu bàt kì mot ngón ngù nào khàc co dang bi dóng

Tom lai, liéu càu trùc bj dòng co tón lai trong mot ngón ngù thién ve chù de, khòng co càc bién dói ve hình thài hoc nhu tiéng Viél hay khòng vàn con là mot vàn

de dang tiép tue duoc nghièn cùu Tuy nhién, trén co so co gang thóng ké càc y kién khàc nhau ve dang bi dòng trong tiéng Viél nhu trén, chùng tói dóng thòi cùng dà bién luàn va co bàn hình thành duoc quan diém cùa mình ve hién tuong ngù phàp con dang gay nhiéu tranh cài này Thuc ra, khó co thè giài quyét mot càch chóng vành vàn de bi dòng trong tiéng Viét duoc Bòi vi ngay cà vói mot ngón ngù ma nhiéu nguòi cho là co dang bi dóng thì vàn co mot so tàc già phài dal càu hòi ve su tón lai cùa hién tuong ngù phàp này trong tiéng Phàp, vi du nhu truòng hop cùa

David GAATONE [30,9], tàc già này vàn phài di tìm càu Irà lòi cho càu hòi "Le franqais a-t-il un passif ?" ("Trong tiéng Phàp co dang bi dóng khòng ?"), Trong

nhùng phàn tiép theo, chùng tói xin duoc trình bay cu thè hon quan dièm va mièu tà cùa chùng tói ve càu trùc bj dòng trong tiéng Viét

1A Phong càch hoc va su lua chon càc phuang tién ngón ngOr

Theo tàc già Dinh Trong Lac, "Trong nhung net chung nhàt, phong càch hoc

dugc hiéu là khoa hoc nghièn cùu su vàn dung ngón ngù, nói khàc di dò là khoa hoc

ve càc quy liigt nói va viéì co hiéu lue cao" [14, 7],

Khi giao tiép, mói nguòi vàn dung vón ngón ngù co trong ky ùc cùa mình de tao ra nhùng phàt ngón tue là lua chon nhùng phuong tién giùp nguòi nói dal dén nhùng muc dich thùc tién nhàt djnh trong dòi song Chinh vi vày, nguòi nói càn phài lua chon va két hop nhu thè nào dò nhùng yéu tó ngón ngù ma xà hói cho là thich hop nhàt trong viéc giài quyét mot nhiem vu giao tiép nhàt djnh trong nhùng diéu kién giao tiép nhàt dinh Le tàt nhién là su lua chon va két hop do, trong nhùng truòng hop thóng thuòng, phài làm cho lòi nói co y nghla rò ràng, de hiéu Muón vày, vièc làm này phài dua trén nhùng thói quen nhùng cùa còng dóng, tue là nhùng

tàp quàn chon lua va két hop dà hình thành trong còng dóng ngón ngù, tao nén nhùng chuàn muc cho toàn xà hói

Cùng theo tàc già Dinh Trong Lac, "phong càch chùc nàng là nhùng khuón màu (stereotype) trong hogt dóng lai nói, hình thành tu nhùng thói quen su dung ngón ngù co tinh chat truyén thong, tinh chat chudn muc, trong viec xày dimg càc lóp vàn ban (phàt ngón) tiéu biéu" [14,19] Do do nói ràng trong giao tiép moi

nguòi phài luàn theo^yfi^^^f^l^tfnhùng thói quen truyén thóng, lue là nói moi nguòi dù muón hay khòng cùng de phài luàn theo phong càch chùc nàng de cho lòi nói cùa minh trong mòi pham vi giao tiép duoc nguòi khàc còng nhàn là dùng, là thich hop Su còng nhàn này co tinh xà hòi, vi duoc hình thành trong xà hói, ai cùng

co mot su "chò doi" nhu nhau Mot khi dà theo duói mot muc dich cu thè, nguòi nói (hoàc viét) phài luàn theo mot phong càch nhàt djnh, néu khòng muón nguòi khàc hièu sai y dinh giao tiép cùa minh

Nhu vày, viéc di vào nghièn cùu dàc dièm phong càch cùa tùng thè loai vàn bàn sé cho phép chùng ta nàm duoc nhùng thói quen ngón ngù cùa còng dóng trong tijmg thè loai vàn bàn de rói co thè hièu rò tàc dung cùa càc phuong tién ngón ngù de

tu dò co thè co su lua chon tói uu Nói càch khàc, chùng ta khòng thè khòng di vào nghièn cùu dàc diém cùa tùng loai vàn phong Tuy nhién tu truóc dén nay, vièc giàng day tiéng Phàp nói chung cùng nhu viéc day dang bi dòng trong tiéng Phàp nói rièng thuòng duoc tién hành mot càch chung chung, it khi duoc de càp duói góc

dò phong càch hoc Vi vày, vói de tài này, chùng tói muón di sàu vào nghièn cùu viéc su dung dang bj dóng trong tiéng Phàp trong mot so phong càch cu thè (bào chi

va khoa hoc) vói hy vong sé góp phàn làm sàng rò thém vj tri vai trò cùng nhu y nghla va mùc dò su dung cùa hién tuong ngù phàp này, nhàm giùp cho nguòi hoc trành khòi mot so khó khan trong viéc su dung tiéng Phàp

1 A l Phong càch khoa hoc

Theo Dinh Trong Lac [14,80], "phong càch khoa hoc dua chù yéu vào kiéu

ngón ngù viét - phi nghe thuàt Yéu tó cà nhàn cùa nguài nói gidm xuóng tói thiéu"

Càc tàc già Cu Dinh Tu, Vò Binh, Dinh Trong Lac déu thóng nhàt cho ràng chùc nàng chù yéu cùa ngón ngù khoa hoc là thóng bào - va chù thè cùa lòi nói sé phài thè hién tinh chàn thuc cùa thóng bào, nói càch khàc dò là chùc nàng thóng bào -chùng minh Chùc nàng này khién cho phong càch khoa hoc co nhùng dàc trung chung là : tinh trùu tuong - khài quàt cao, tinh logie nghiém ngat va tinh chinh xàc khàch quan Va dén luoi minh, càc dàc trung này cùa phong càch khoa hoc sé quy dinh nhùng dàc dièm ngón ngù (ve tu vung, cu phàp va két càu) duoc su dung trong càc vàn bàn khoa hoc Vi du : mot trong nhùng dàc dièm cu phàp cùa ngón ngù khoa hoc là co lói dién dal ngàn gpn, sue tich, mach lac, khùc chiét de néu bài duoc trung tàm thóng bào - chùng minh, cu thè là ngón ngù khoa hoc su dung nhiéu càu trùc càu khuyét chù ngù hoàc càu co chù ngù khòng xàc djnh vón rat phù hop vói net dàc trung phong càch ngàn gon, khài quàt va khàch quan Ve lói nói tiép thu trong càc vàn bàn khoa hoc, tàc già Vù Cao Dàm co khuyèn nguòi viél tài liéu khoa

hoc :"Lòi vàn trong tài liéu khoa hoc thuùng dugc dùng a thébi dóng Trong tài liéu

khoa hoc khóng nén viét "Chùng tói da thuc hién cóng cupe diéu tra trong 5 thàng",

ma viét "Cóng cuoc diéu tra dà dugc tién hành trong 5 thàng'\ Ai diéu tra khóng quan trong, ma quan trong là cóng viéec diéu tra dà dugc thu hién trong 5 thàng Tuy nhién, trong truàng hgp càn nhàn manh chù thè tién hành, thì lai càn viét a thè chù dóngr [6,1331

1.4.2 Phong càch bào chi - cóng luan

Phong càch bào chi dua chù yéu vào kiéu ngón ngù viét - phi nghe thuàt, nhung co thè bao góm ròng rài nhùng càu trùc cùa càc kiéu viét va miéng - nghe thuàt cùa lòi nói; yéu tó cà tinh dóng vai trò quan trong Phong càch bào chi co chùc nàng thóng bào va chùc nàng tàc dòng De thuc hièn duoc chùc nàng này, phong càch bào chi co nhùng dàc dièm sau : tinh chién dàu, tinh thòi su va tinh hàp dàn

Mot trong nhùng dàc diém cu phàp cùa phong càch chùc nàng là su dung càu khuyét chù ngù nèu su kién, thuòng là ò dàu càc bàn tin

Nhu vày là chùng ta vùa bàn qua ve tàm quan trong cùa phong càch chùc nàng nói chung cùng nhu ve mot so dàc dièm co bàn cùa càc phong càch khoa hoc

va bào chi Day sé là co so de chùng ta co thè di vào phàn lich va tìm hièu y nghla cùng nhu vai trò cùa dang bj dóng trong càc loai hình vàn bàn này

Két luan chuang 1

Nhu vày là trong phàn này, chùng ta dà xem qua mot so quan niém chung nhàt ve dang bj dong cùng nhu tinh hình nghièn cùu hién tuong ngù phàp này ò tiéng Phàp Ngoài ra, chùng tói cùng dà tóm luoc càc quan niém chinh ve càu bj dòng ò tiéng Vièt va ành huòng cùa càc yéu tó phong càch dói vói viéc lua chon va

su dung càc phuong tién ngón ngù Day là nhùng co so ly luàn chù yéu phuc vu cho nhùng luàn giài cùa chùng lói ve dang bj dòng cùa tiéng Phàp cùng nhu càc quan nièm cùa chùng tói ve lói nói tiép thu trong tiéng Viél ò càc chuong sau

CHO NG 2 : DANG BI DÒNG TRONG TIENG PHAP

Trong chuong này, truóc lién, chùng lòi sé giói thiéu mot càch tóm tàt càc quan nièm khàc nhau ve dang bj dòng tiéng Phàp, sau dò chùng tói sé dua ra nhùng nhàn xét rièng ve càc quan niém này va cuoi cùng sé là phàn mó tà càc kiéu càu trùc

bj dòng tiéng Phàp hién co trong ngù liéu ma chùng tói dà thu thàp duoc

2.1 Càc quan niém khàc nhau ve dang bi dóng trong tiéng Phàp

Nhìn chung, dang bj dòng duoc djnh nghla là su dói làp vói dang chù dòng trén ba khia canh :

- Su hoàn dói vj tri giùa chù ngù va bó ngù truc tiép;

- Su thay dói cùa dòng tu : ò dang bj dòng, dòng tu duoc chia vói tro dòng

lù "ètre";

- Su hién dién cùa mot giói lù (PAR hoàc DE) truóc bó ngù chi tàc nhàn Thuòng thi bó ngù chi tàc nhàn bj tinh luoc

Vi du :

- Dang chù dóng : Pierre aime Marie

Dang bj dòng : Marie est aimée de (on par) Pierre

Sau day, chùng ta sé di vào càc quan niém ve dang bj dòng trong tiéng Phàp qua càc truòng phài ngù phàp khàc nhau nhu "ngù phàp truyén thóng", "ngù phàp cài bién" va mot so quan niém khàc gàn day

2.1.1 Dang bi dòng trong NgOr phàp truyén thóng

De trình bay quan niém truyén thóng, chùng ta co thè dièm qua y kién cùa tàc già nhu M Grévisse, trong cuón "Le Bon Usage" [32,1121], G Mauger trong cuón

"Grammaire pratique du franfais d'aujourd'hui" [35,199] hay càc tàc già Wagner R

L et Pinchon J trong "Grammaire du fran9ais" [40, 246] Càc tàc già này déu xép

dang bj dòng là mot pham trù {voix) cùa dòng tu Theo càc tàc già này, dòng tu tiéng

Phàp co hai dang : chù dóng va bj dòng Chi nhùng dóng tu co bó ngù dói tuong mói

co dang bj dòng Dang bi dòng duoc biéu dal bang tro dòng lù "élre" va qua khù phàn tu (participe passe) cùa dòng lù Khi mot càu duoc chuyèn lù dang chù dòng sang dang bi dòng thì dói tuong cùa hành dóng duoc chuyèn lù vj tri bó ngù dói tuong (complément d*objet) cùa dóng lù lén thành chù ngù; con chù thè cùa hành dòng thì lù vj tri chù ngù trò thành bó ngù tàc nhàn va thuòng duoc két nói vói dòng

tu bang càc giói tixpar hoàc de,

Thuc chat, quan niém này chi xét trén dién thuàn tuy hình thùc, co bàn dua vào phép bién dói dang dòng tu chù dòng sang bj dóng Vi thè nò de duoc nguòi hoc tiép thu, àp dung phép chuyèn dói Song han che cùa quan niém này là làm cho nguòi hoc thuòng tiép thu mot càch mày móc, nhiéu khi dua ra nhùng càu bj dòng khó chàp nhàn trong tiéng Phàp :

- Une grande volture traverse la ville

^ *La ville est traversée par une grande volture

hoàc khóng dù khà nàng de phàn biét nhùng truòng hop dàc biét, chàng han nhu su khóng tuong ùng giùa dang chù dóng va bj dòng

- On ferme la porte # La porte estfermée

Càc tàc già cùa ngù phàp truyén thóng djnh nghia dang bi dòng nhu là mot

dang thùc cùa dòng tu : "la voix passive" là mot yéu tó trong viéc phàn loai dóng tu

Nguòi ta con gàn cho su thay dói dang thùc này vói mot su dói làp trén phuong dién ngù nghla : ò dang chù dòng, chù ngù thuc thi hành dòng, con ò dang bj dòng thi chù ngù chju su tàc dóng cùa hành dòng

Tóm lai là viéc chàp nhàn dàc trung trén day sé dàn dén mot càch nhìn han che, phién dién ve dang bj dóng Chùng ta thày ràng càc quan niém kiéu này co thè

bi phè phàn trén cùa hai phuong dién, cà ve hình thùc làn nói dung Trén phuong dién hình thùc, su thay dói ve dang thùc cùa dóng tu khóng bao giò chi di mot mình

ma nguoc lai luón duoc tién hành dóng thòi vói mot loai càc thay dói ve hình thùc khàc ma chùng tói vùa trình bay trén day Vi vày vàn de bj dóng phài duoc coi là

mot hièn tuong lién quan dén cà càu chù khóng thè chi là mot hién tuong cùa riéng dóng lù

2.1.2 Dang bi dóng trong Ngùr phàp cài bién

J Dubois, trong "Grammaire struclurale du francais" [28], dà dành hon 50 trang de de càp dén dang bj dòng cùa tiéng Phàp Theo tàc già này, "bj dóng" vùa là mot pham trù ngù phàp, gàn lién vói dòng lù, vùa là mot kiéu càu trùc cu phàp, duoc phàt trièn nhu mot loai càu dàc biét Òng lày càu hai nhàn góm mot ngù doan danh

lù don (SN,) va mot ngù doan dòng lù (SV) góm mot dòng tu mot ngù doan danh lù (SN2) làm co so Chàng han :

[PJ = [(SN.) + ([V] +[SN2])

(Le soleil) ([jaunitj [les papiers])

Tàc già này goi càc ngù doan danh lù SNl va SN2 là chù thè va dói tuong, dói nghjch nhau theo vj tri so vói dòng tu Trong dang góc, SI dùng truóc dòng lù va

SN2 sau dóng tu Tràt tu chù thé(sujet) -» dói tugng (objet) trong hàu hét càc ngón

ngù, nghla là SNl -> SN2 duoc coi gàn nhu là phó niém

Càc tàc già này lày tiéu chi hình thùc là càu trùc bj dóng dugc bièu hién bang tro dòng lù Néu chùng ta so sành :

- Le chasseur a tue le lion (1)

- Le lion est tue par le chasseur (2)

Cà hai càu déu co tro dòng lù, diéu khàc nhau ò day là o càu (1), dòng tu

duoc chia vói tro dòng lù avoir, con ò càu (2) vói tro dòng tu étre; song chi co càu

(2) mói duoc coi là càu bi dòng Vi vày càn phài nhàn manh vai irò cùa tro dòng tu

étre trong cà'u trùc bj dòng

Khi chuyèn lù dang chù dòng sang bj dóng, trai tu dugc hoàn dói : SN2 dugc xép truóc trg dòng lù va qua khù phàn lù, SNl dugc dal sau Nhung chi dira vào tiéu

chi này thi chua dù, vi co nhùng càu trùc ma cà hai SN déu co thè là làc nhàn

(actant) va dói tugng (patient) Chàng han :

- Le chasseur tue le lion

- Le lion tue le chasseur

Diéu này chùng tò vai trò cùa giói lù par hàc de, dugc goi là démarcatif (lù

phàn càch) de nói SNi vói dòng lù cùng là mot liéu chi quan trong

Nói chung quan dièm càu trùc chù yéu dua vào càc tiéu chi hình thùc, co nhiéu bàt càp trong càc mói quan he lién quan dén nghia Néu àp dung quan dièm này de giàng day ngù phàp cho sinh vièn nuóc ngoài sé gay nhiéu khó khan khi su dung dang bj dòng ò moi tàm mùc Vi vày càn co mot de xuàt khàc ve càch mièu tà dang bj dòng

2.2.3 Quan niém "tóng hgp" ve bi dòng

Nhóm tàc già cùa Dai hoc Tóng hgp Strasbourg góm Martin Riegei, Christophe Pellai va René Rioul cùng coi dang bj dòng vùa là mot pham trù cùa

Jean-"hình thài hoc dóng tu!' [37,254], vùa lién quan dén toàn bó càu trùc càu, hoàc mot

dang càu dàc biét Sau khi giói thiéu djnh nghla ve dang bj dòng góm trg dòng tu

étre dugc chia theo thòi va thùc cùa dòng tu chinh vói qua khù phàn lù là nhùng

bièu hién pham trù cùa dong lù, càc tàc già dà nhàn manh vàn de dang bj dóng cùa dòng lù ành huong dén toàn bò càu trùc càu Vi vày hàu hét càc nói dung lién quan dén bj dòng dugc càc tàc già phàt trièn trong phàn cu phàp

Càc tàc già coi càp càu :

- Le ministre inaugura Vexposition

- L'exposition sera inauguréepar le ministre

là 2 dang cùa mot càu trùc cu phàp Thuc té, da so càc càu ma dóng tu két hgp vói

bó ngù truc tiép - dang chù dòng - déu chàp nhàn càu trùc bi dong vói 4 dàc trung chù yéu là :

- bó ngù dói tugng cùa càu chù dòng thành chù ngù cùa càu bi dóng;

- qua khù phàn lù cùa dóng tu dugc ghép vói trg dòng tu étre dugc chia

theo thịi, thùc cùa dịng tu ị dang chù dịng;

- chù ngù càu chù dịng dugc thuc hién duĩi dangbĩ ngù co giĩi lù (bĩ ngù

tàc nhàn), dugc dàn bang giĩi tixpar hồc de;

- tuy chù ngù va bĩ ngù dĩi tugng cùa càu chù dịng dĩi chị cho nhau, nhimg chùng vàn duy tri chùc nàng ngù nghla so vĩi su tinh cùa dịng lù

Tu gĩc dị cu phàp, càc tàc già quan tàm dén càc dịng tu "co the chuyèn dugc sang dang bi dĩng" Theo càc tàc già này thi chi nhiJng dịng tu trong càc càu co so

dị [chù ngù + dĩng tu + bĩ ngù dĩi tugng truc tiép] mĩi co thè xuà't hién ị dang bj

dịng Tuy nhién, mot so ngoai dĩng tu co bĩ ngù truc tiép nhung khĩng chuyèn

dugc sang dang bj dịng nhu avoir, posseder, comporter, compter, cóter, valoir, hay dĩng tu tinh thài pouvoir Nhùng dịng tu khàc chi chàp nhàn dang bj dĩng trong mot ngù cành nhà't djnh, do là truịng hcfp cùa càc dĩng tu mesurer, peser, courir, vivre, régner v.v hồc nhùng dịng lù trong càc dĩng ngù co danh lù khĩng thuc su mang thuịc tinh cùa bĩ ngù dĩi tugng chàng h^n prendre l'air, mettre fin, donner le change v.v

Ngugc vĩi nhùng ngoai dịng tu truc tiép khĩng co dang bj dịng ma chùng ta

vùa nèu ra trén day, mot so ngoai dịng tu giàn tiép nhu obéir (à), pardonner (à)

v.v lai co thè chuyèn dugc sang bj dịng Hién tugng này thuịng gap ngay cà trong ngĩn ngù trang trong, vàn hoc, nhung il nhiéu mang dàng dàp loai vàn co, nhà't là

trong càc thành ngù hồc phuong ngĩn Chàng han : "Faute avouée est à moitié pardonnée." hồc "De nos jours, les parents sont difficilement obéis de leurs enfants."

Cà'u trùc vĩ nhàn xung cùng cho phép chuyèn mot so ngoai dịng tu giàn tiép,

kè cà nĩi dịng tu sang dang bj dĩng, vi du : "// sera répondu à chaque lettre."; hồc

"// n'apas été ri, ni toussé une seule foispendant laprojection"

réputer (étre réputé), censer (étre censé)

Vàn de bó ngù tàc nhàn cùng dugc càc tàc già quan tàm nhiéu : nhùng cà'u trùc nào co va nhùng cà'u trùc nào khóng co bó ngù tàc nhàn, chon giói lù de dàn

par hay de phu thuóc vào nhùng yéu tó nào Vói càu hòi thù nhàt, nguòi ta dua vào tiéu chi hoàn thành thè (perfectif) hay khóng hoàn thành thè (imperfectif) cùa dòng

tu Bó ngù tàc nhàn sé bj tinh lugc trong nhùng truòng hgp ma nguòi nói khóng muón hay khóng thè chi rò chù thè hành dòng Vi du:

- Monsieur Lemon est demandé au téléphone

- Les pièces d'ìdentité sont exigées a Venirée

Nguòi ta thuòng su dung giói tu par de dàn bó ngù làc nhàn cùa dai bò phàn càc dòng lù Bó ngù tàc nhàn dugc tao dàn vói giói tu de trong nhùng càu trùc ma bó

ngù này khóng dugc hièu nhu tàc tó dich thuc, va chù ngù cùa dóng lù khóng thuc

su chju ành huòng cùa su tinh cùa dòng lù Dò là truòng hgp vói càc dóng tu chi tinh

càm (aimer, estimer, admirer, toucher ), chi càc thao tàc tri nhàn (connaìtre, oublier, accepter) hay càc dòng tu mang y nghla dinh vj (precèder, suivre, entourer, v.v )

2.2 Mot so nhàn xét ve càc càch dinh nghla dang bi dòng tiéng Phàp

Nhu chùng lòi dà trình bay ò phàn (1.2.), trong tiéng Phàp, dang bj dòng dà dugc tal cà càc nhà ngù phàp de càp dén va tàt nhién là nò dugc giàng day mot càch

co he thóng ò moi chuong trình Tuy nhién dang bj dòng vàn dal ra mot so và'n de va

no vàn càn dugc quan tàm nghièn cùu sàu hon Thuc vày, dang bj dòng cùa tiéng Phàp khòng chi don giàn nhu dà dugc giói thiéu trong càc giao trình : khóng phài lue nào nguòi ta cùng thà'y chinh càc chù ngù va bó ngù chi dói lugng cùa càu chù dòng xuà't hién y nguyèn lai ò trong càu bj dòng Chàng han nhu bó ngù chi dói

tugng "du lait" trong càu "Les chats boivent du lait." khóng thè xuàt hién lai y nguyèn nhu vày trong càu bi dòng :"* Du lait est bu par les chats." Hoàc nhu truòng hgp cùa dai tu chù ngù "Je" cùa càu chù dòng "J'ai vu ce film." khó co thè trò thành

bó ngù chi tàc nhàn trong càu bj dòng "* Ce film a été vu par moi." Trong mot so

truòng hgp khàc, khóng phài là chù thè hành dòng xuà't hién trò lai duói dang bó

ngù chi tàc nhàn ma thay vào dò là mot bó ngù chi dja dièm : "La bouteille contenait ces objets." "Ces objets étaient contenus dans la bouteille." Nói càch khàc

là càch quan nièm này dà gay ra mot so khó khan cho cóng tàc nghièn cùu va hoc tàp, dàc biét là trong viéc nhàn dién dang bi dòng

Trong de tài này, chùng tói sé xem xét lai nhùng yéu tó thuòng dugc su dung

de djnh nghla dang bj dóng trong tiéng Phàp nhu hình thài hoc dòng lù bj dóng, su hoàn dói vj tri giùa chù ngù va bó ngù truc tiép, tiéu chi dóng nghla giùa càu bj dóng va càu chù dòng tuong ùng, và'n de bó ngù chi làc nhàn, hành dòng dugc chju dung Trèn co so nhùng phàn tich này, chùng tói hy vgng sé de xuà't ra dugc mot so tiéu chi de co thè giàm bòi nhùng khó khan cùa viéc nhàn dién dang bj dòng cùa tiéng Phàp

2.2.1 Vàn de hình thài hoc dóng tir bi dóng

Khi xem xét dang bj dóng cùa tiéng Phàp, chùng ta de dàng nhàn thà'y ràng mot trong nhùng yéu tó thuòng xuà't hién trong djnh nghla do là cài ma càc nhà ngù

phàp hay goi là "hình thài hoc dòng tu bj dòng" {morphologie verbale passive) Hay

nói càch khàc thi net dàc trung cùa dang bi dóng, néu khóng muón nói là duy nhà't,

là tó hgp góm dòng tu "étre" va qua khù phàn tu {étre + PP), trong do dòng lù

"étre" dugc coi là trg dòng tu cùa dang bi dòng Thàm chi mot so tàc già nhu G

Mauger hay Wagner R L et Pinchon J con nói "chia dòng tu a dang bi dóng"

(conjugaison passive) va de dang bj dòng vào bang chia dòng tu

Tuy nhién, khi xem xét ky hon mot chùt, ta co thè nhàn thày càc djnh nghia này co nhùng diéu bài càp Truóc tién, de bào dàm tinh nhàt quàn, nguòi ta chi co

thè nói ve hình thài hoc khi de càp dén nhùng su thay dói ve hình thùc cùa mot tu,

tue là khi co mot su thay dÓi nào dò ngay trong bàn thàn càn tó hoàc khi co su bó

sung phu tó cho càn to' Chàng han nhu càc dang viens, venons, viendro, thuòc ve

pham vi hình thài hoc cùa dòng tu venir Con dói vói nhùng dang phùc hgp cùa dòng

tu (formes composées), dù là chù dòng hay bj dòng ihì, ve mal nguyèn làc, chùng

phài dugc xép vào ITnh vuc cu phàp Tal nhién, trén phuong dién ngù nghla, nguòi ta

co thè coi tó hgp "étre -^-pp" nhu mot chinh thè duy nhà't Nhung chùng ta khóng thè

coi càc dang phùc hgp này là mot lù duy nhàt Vi vày, chùng la khóng nén su dung

thuàt ngù "hình thài hoc dóng tu bi dóng" cùng nhu khóng nén nói "chia dóng tu a dang bi dóng"

Dàc trung trèn day cùa dang bj dòng co nghla là vói nói dung thòi-thé nhu nhau, dóng ngù cùa càu bj dòng buòc phài co nhiéu hon dòng ngù cùa càu chù dòng tuong ùng mot yéu to' :

- Les grands-parents gàtent les petits-enfants

- Les petits-enfants sont gàtés par les grands-parents

- Les grands-parents ont gate les petits-enfants

- Les petits-enfants ont été gàtés par les grands-parents

Néu coi dàc trung này cùa dang bj dóng là mot tiéu chi de nhàn dién càc càu

bi dòng thi chùng ta sé phài loai ra khòi dang bj dóng càc cà'u trùc bièu thj nguyèn nhàn, càc ngù doan co hai nhàn là danh lù bièu thj hành dòng va càc tinh tu bièu thj

su tiém àn trong khi càc càu trùc này co net gió'ng vói càu bj dòng do viéc chùng co chùa mot bó ngù chi tàc nhàn Hoàc càc càu co chùa dòng lù phàn thàn "mang y

nghia bj dòng" kiéu nhu "Ce livre se vendpartout." cùng bj loai ra khòi danh sàch

càu bj dòng Màt khàc, néu dàc trung này là tiéu chi co bàn de nhàn dién dang bj

dóng thì càc càu co dóng lù dói xùng (symétriques) kiéu nhu "Le roti cuit # Elle cuit le roti" cùng sé khóng dugc coi là càu bj dòng Trong khi dò J Dubois lai cho ràng day là càu bj dòng vi tàc già này khóng coi "étre + pp' là dàc trung co bàn de

djnh nghia dang bj dòng

Tóm lai là néu cóng nhàn dàc trung trèn day sé dàn dén mot càch nhìn rat han che ve dang bj dòng

2.2.2 Su hoàn dói vi tri giura chù ngùr va bó ngùr cùa dòng tir

Su khàc nhau ve vj tri cùa chù thè hành dóng va bÓ ngù chi dói lugng ò càc càu bi dóng va càu chù dòng tuong ùng là mot tiéu chi cu phàp thuòng xuyèn dugc

su dung de xàc djnh càu bj dòng Khi thi tiéu chi này dugc su dung két hgp vói tiéu chi ve hình thài, khi thì nò dugc su dung nhu mot dàc trung co bàn duy nhà't cùa dang bj dòng (chàng han nhu trong quan nièm cùa J Dubois, 1967)

Tiéu chi này thuòng dugc dat ra dua trén co so su so sành giùa càu chù dòng

va càu bi dòng tuong ùng, tue là chùng dugc coi là cùng mang mot nói dung ngù nghla :

Un camion a renversé un piéton

- Un piéton a été renversé par un camion

Ngay cà néu nhu khóng thà'y co cà'u trùc sàu chung nào cho cà hai càu này thì chùng ta vàn phài cóng nhàn ràng chù ngù cùa càu bj dòng tuong ùng vói bó ngù chi dòi tugng cùa càu chù dóng, va bó ngù chi tàc nhàn cùa càu cùa càu bi dòng tuong ùng vói chù ngù cùa càu chù dòng Nhu vày là ò day vùa co su hoàn dói ve vj tri, vùa co su thay dói ve chùc nàng cu phàp Hàu qua truc tiép cùa càch nhìn này là dang bj dóng khóng chi con là mot hién tugng cùa dòng lù Nhu vày day phài là mot hién tugng cùa càu va no dòi hòi phài co mot su lién he vói mot cà'u trùc khàc, do là mot càu chù dóng, co nhu vày thi nguòi ta mói co thè nói dén su hoàn dói vj tri cùa càc yéu tó

Con ve su thay dói chùc nàng cu phàp, thi chùng ta de ràng nhàn thày ràng ò

day khóng co s\x dói xùng tuyét dói nhu mot so dinh nghia ve dang bj dóng dà nèu

ra Thuc vày, néu nhu chù ngù cùa càu bj dòng tuong ùng vói bó ngù truc tiép cùa càu chù dòng, thi tuong ùng vói chù ngù cùa càu chù dòng khóng phài là mot bó ngù bj dòng ma là mot ngù giói tu Mal khàc, trong khi chù thè hành dòng là mot yéu tó bài buòc trong càu chù dòng gió'ng nhu moi chù ngù, thi su xuà't hién cùa yéu

tó tuong ùng vói nò trong càu bi dóng, tue là bÓ ngù chi tàc nhàn, thì khóng mang tinh bài buòc

Tiéu chi ve su hoàn dói vj tri con co mot he qua nùa nhung il dugc de y dò là

no khién cho nguòi ta loai trù ra khòi dang bj dòng mot kiéu càu khà phó bién mang

dàm dàng ve cùa càu bj dòng cà ve su hién dién cùa két hgp "étre +pp" trong thành

phàn cùa càu cùng nhu ve su tuong thich cùa két hgp này vói bó ngù chi làc nhàn, co diéu kiéu càu này chi tón lai duói dang vó nhàn xung Vi du :

- // a été procède à une enquéte par la police

Thuc vày, nói dung co bàn cùa su hoàn dói vj tri, tue là vièc dua bó ngù chi dói tugng cùa càu chù dòng lén vj tri chù ngù cùa càu bj dòng, dà khóng xày ra trong kiéu càu này Nhu vày co nghla là néu lày su hoàn dói vi tri giùa càc yéu tó cà'u tao càu làm mot tiéu chi de nhàn dién càu bi dòng thi kiéu càu này khó co thè dugc xép vào dang bj dòng màc dù nò gió'ng vói càu bj dóng "truyén thóng" va nghla cùa no gió'ng vói nghla cùa càu chù dòng cùng chùa nhùng yéu tó tuong tu :

- La police a procède à une enquéte

Tuy nhién, néu chi thuàn tuy thay mot dóng lù chù dòng bang mot dòng lù bi dóng, thi chua dù de bién mot càu chù dòng thành mot càu bi dòng vi néu khóng co

su thay dói ve chù ngù thi co khi giùa nhùng càu thu dugc sé xuà't hién mot quan he trai nghla chù khóng phài là quan he dóng nghla :

- Le roi a chaleureusement salué le Premier ministre

- Le roi a été chaleureusement salué par le Premier ministre

Chùng ta de dàng nhàn thà'y ràng càu thù hai là mot càu bj dóng nhò vào cum dòng lù, nhung dò khóng phài là càu bj dòng cùa càu thù nhàt Nhu vày la co thè khàng djnh ràng néu chi dua vào dang thùc cùa dóng lù tu khóng thói thì chua dù de chùng ta dem dói làp mot càu chù dòng vói mot càu bj dòng

Nhu vày tiéu chi ve su hoàn dói vj tri co thè là càn thiét nhung chùng ta khóng nèn hièu nò theo mot càch cùng nhàc nhu chùng tói dà trình bay trèn day Thuc vày, dói vói nhùng ai cho ràng trong càu chù dòng co chùa mot càu trùc co bàn va chù ngù cùa dóng tu chù dóng là chù ngù co bàn ihì co thè coi là co mot su hoàn dói vj tri néu co viéc chon mot yéu tó khàc làm chù ngù, chàng han nhu bó ngù

chi dói tugng cùa dòng lù chù dòng Vói càch quan nièm này, chùng ta co thè trành khòi nhùng bàt càp ma chùng ta vùa thày trén day

2.2.3 Và'n de dóng nghla giura càu bj dong va càu chù dóng

Hai tiéu chi hình thài hoc dòng lù bj dòng va su hoàn dói vj tri giùa chù ngù

va bó ngù truc tiép hàu nhu lue nào cùng dugc su dung de djnh nghla cho dang bi dóng trong tiéng Phàp Ngoài ra, hai tiéu chi này con thuòng xuyèn dugc két hgp vói

y kién cho ràng chi co thè két luàn mot càu nào dò là bi dóng néu co mot càu chù dòng tuong ùng vói nò Tuy nhién, càng ngày, chùng ta càng thà'y co nhiéu ngoai le

so vói càch quan nièm này Theo càch hièu này thi mot càu sé dugc coi là càu bj dòng néu co mot càu chù dòng tuong ùng vói nò, co nghla là càu chù dòng kia phài

co cùng càc yéu tó lù vung nhung xuà't hién vói nhùng vai Irò cu phàp khàc va cà hai càu déu thè hién mot nói dung y nghla Nói càch khàc thi ngay cà khi nguòi la nhàn thà'y ràng hai càu co thè khàc nhau trèn binh dién giao tiép (tue là su khàc nhau ve tiéu dièm), hay trèn binh dién dién ngón (trong mói quan he vói ngù cành), thi nguòi

ta vàn phài thùa nhàn ràng cà hai càu vàn chuyèn tài cùng mot thóng diép

Tuy càch quan niém này dà co vj tri vùng chàc trong nhiéu ly thuyét ngù phàp, chùng ta vàn co thè xem xét lai tinh xàc dàng cùa nò trong ba truòng hgp sau day

2.2.3.1 Qua khùr phàn tir hay tinh tir ?

Day là mot trong nhùng càu hòi khién cho nhiéu nguòi phài quan tàm Thuc vày, truóc mot so càu tiéng Phàp, nguòi ta lùng tùng, khóng biét do là càu bi dóng hay khóng vi co mot su làn lón giùa qua khù phàn tu bj dóng (PPP) vói tinh lù Chùng ta hay thù xem xét ba càu sau :

1 -L'enfant était lié/attaché à sa mère

2-On avait lié/attaché Venfant a sa mère

3 -L'enfant avait été lié/attaché à sa mère

Rò ràng là giùa càu 1 va càu 2 khóng he co mot su dóng nghla nào : càu 1 khóng he mang y nghla vài ly ("irói/buòc") cùa càu 2 Néu nhu chùng la muón giù nguyèn nói dung thóng tin ve càc mal thòi-thé cùa càu hai thi phài cóng nhàn là chi

co càu 3 là càu bj dòng tuong ùng cùa càu 2 Thuc vày, dóng lù cùa càu 3 co mang y nghla vài ly cùa dòng lù cùa càu 2

Vói tinh trang hién lai, càu 1 chi co thè co nghla tàm ly ma thói Ma theo

nghia tàm ly thi lié va attaché phài dugc coi là tinh lù hon là mot qua khù phàn lù va

và'n de khóng tuong ùng giùa càu chù dóng vói càu bj dòng chi xày ra khi, ngay tu dàu,càu 1 dugc coi là càu bj dòng Và'n de thuc su ò day là viéc giài thich nghla vài

ly cùa càu 1 vi ngay cà khi no dugc coi nhu vày thi cùng khòng co càu chù dòng tuong ùng vói nò tuy ràng cà "lié" va "attaché" déu là qua khù phàn lù Theo huóng này thi càu 1 co vai trò biéu thj két qua cùa mot hành dòng hon là bàn thàn hành dòng Liéu càu này co thè dugc coi là càu bj dòng hay khòng ? Néu co thi càu chù dòng tuong ùng là càu nào ?

2.2.3,2 Dang bj dòng va thè

Mot làp luàn khàc cùng thuòng dugc néu ra de phàn bàc tinh dóng nghla chù dòng-bj dòng, do là su khóng càn xùng ve thè (aspect) giùa hai càu chù dóng va bj dòng tuong xùng vói nhau trèn phuong dién hình thùc Vàn de này này sinh chù yéu dói vói truòng hgp càu chù dóng co dòng lù chia ò dang don giàn (forme simple) : lue này, su viéc dugc trình bay duói dang chua hoàn thành Trong khi dò , càu bj dòng tuong ùng lai mang mot dòng lù ò dang phùc hgp (forme composée), à'y vày

ma dang phùc hgp lai thuòng dugc coi nhu là de thè hién càc su viéc hoàn thành thè Diéu này lai càng dùng dói vói nhùng càu bj dòng khòng co bó ngù chi làc nhàn hoàc bó ngù tinh huóng Chàng han nhu rò ràng là hai càu sau day khóng co chung mot y nghia :

- On ferme la porte

- La porte estfermée

Su dò'i làp hoàn thành thè-khóng hoàn thành thè co thè dugc mó tà nhu là su dói làp giùa mot tién trình vói mot tinh trang là két qua cùa mot lién trình (procès # état résultant d'un procès) Nhu vày là phài lua chon mot trong hai giài phàp dal ra

vói càu "Laporte estfermée." :

+ néu day dugc coi là mot càu bj dòng do hình thùc dòng tu thi he qua sé là khóng nhàt thiét phài co su dóng nghla giùa hai càu chù dòng va bj dòng;

+ hoàc ngugc lai, néu su dóng nghla là mot tiéu chi de djnh nghla cho dang bj dóng thi day khóng phài là càu bj dóng

Néu muón duy tri y nghia ve thè, nguòi ta co thè thèm vào càu này mot bó

ngù chi tàc nhàn \" La porte estfermèepar le gardien." Song day lai là mot càu khó

dugc chàp nhàn trong tiéng Phàp, trù nhùng truòng hgp càu kiéu này nhung thè hién

^ nghia chung (sens générique) : càu sau day hoàn toàn co thè chàp nhàn dugc trong tiéng Phàp :

- Les maisons sont construites par des magons

Co le chinh vi nhùng diéu này ma mot so tàc già thà'y càn thiét phài su dung thèm mot phuong tién tu vung bó sung de dién dat y nghia khóng hoàn thành thè

"étre en train de" trong càu bi dóng, trong khi dò phuong tièn này co ve nhu khòng

càn thiét dói vói càu chù dóng Day co thè dugc coi là mot co so de phù nhàn su

dóng nhà't giùa càu bj dóng va càu chi tinh trang (état) bòi le là "étre en train de"

phài di vói mot dòng tu chi mot su kién :

- Une nouvelle étape dans le traitement du sida est probablement en train d'étre franchie (Le Monde, 12/04/1997)

De co thè bào toàn y nghla ve thè, chùng ta co thè dùng mot so trang lù, dàc biét là nhùng trang tu chi càch thùc :

- La porte estfermée avec soin

- La porte est ouverte sans bruit

Trèn thuc té, dói vói nhùng dòng lù chi su vièc hoàn ihành, néu nhu dang bj dòng hién tai ngoài ngù cành co thè giài thich nhu két qua hoàn thành thì ngugc lai, trong ngù cành nò lai co thè dugc giài thich nhu mot tién trình chua két thùc Vi du : néu nhu bj tàch khòi ngù cành thi càu sau dugc coi nhu dugc dùng de mó tà mot trang thài :

- Le mort est habillé, son visage peint de quelques couleurs, ses armes déposés à ses cótés

Nhung khi dugc dat vào mot ngù cành cu thè, tinh huóng trong dò nguòi viét muón mó tà càc thao tàc xù ly thi hai cùa nhùng nguòi da dò ò Canada, thì càu này lai hoàn toàn tuong ùng vói mot càu chù dòng ò thè khóng hoàn thành, dùng de mièu tà nhùng thói quen :

On habille le mort, on peint son visage on depose ses armes

Nhùng và'n de lién quan dén thè này khóng xày ra dói vói nhùng càu chù dòng thè khòng hoàn thành cùng nhu dói vói nhùng càu co dòng tu chi srf^su vièc khóng hoàn thành :

(On/Les employés) aiment le chef de bureau

- Le chef de bureau est aimè (des employés)

- (On/La police) recherche le coupable

- Le coupable est recherche (par la police)

Nhu vày co le là chùng ta khòng nén là'y nhùng su khàc nhau ve thè giùa càu chù dòng va càu bj dòng tuong ùng ve hình thùc làm mot tiéu chi de phàn bàc già thiét ve su dóng nghla cùa chùng

2.2.3.3 Dang bi dóng va nhumg tir ehi lugng

Tu khoàng vài chue nàm trò lai day, ly le quan trong nhàt thuòng xuyèn dugc

su dung de bàc bò su càp dói chù dòng-bj dóng xuà't phàt lù su tham già cùa nhùng

tu chi lugng trong càu Nguòi ta co thè de dàng nhàn thày ràng su xuàt hièn cùa càc

tu chi lugng trong càu co thè phà vò tinh dóng nghla giùa hai càu chù dòng va bi dòng tuong ùng Vi du :

7- Jacques n'apas invite beaucoup d'enfants

2- Beaucoup d'enfants n'ontpas été invités par Jacques

Càu 1 cho biét là Jacques dà mòi it tré con dén nhà Càu 2 khóng cho biét là Jacques dà mòi nhiéu hay it tré con dén nhà, tuy ràng trèn phuong dién hình thùc, cà

2 càu déu co chùa cùng nhùng yéu tó tu vung nhu nhau, tue là chùng là nhùng càu chù dòng va càu bj dòng tuong ùng vói nhau Rò ràng là su khóng tuong xùng ve

nghia giùa hai càu phù djnh này là do su co mal cùa lù chi lugng "beaucoup" gay ra

Nhung néu chùng dugc dua vào nhùng ngù cành cho phép dào chù ngù thi hai càu này lai Irò nèn dóng nghla vói nhau :

- // est vrai que Jacques n'apas invite beaucoup d'enfants

- Il est vrai que n'ontpas été invités beaucoup d'enfants

Nhimg su thay dói ve nghla co lién quan dén viéc su dung càc tu chi lugng xày ra ò nhùng truòng hgp khàc, chàng han nhu dói vói càp càu nhàn xung/vó nhàn xung Thài vày, néu khóng tinh dén mài giao tiép thì khi càc càu khàng djnh này sé tuong ùng vói nhau trong khi dò càc càu phù djnh thì lai khóng dóng nghia vói nhau

- Beaucoup de gens sont venus./Il est venu beaucoup de gens

- Beaucoup de gens ne sontpas venus./Il n'estpas venu beaucoup de gens

Tóm lai, néu muón coi nguyèn tàc dóng nghla nhu là mot yéu tó quyét djnh cùa càu bj dòng thì chùng ta khóng thè hièù va àp dung nò mot càch chat che ma chi nèn hièu là nguyèn tàc dò muón de càp tói vièc hai yéu tó dàu tièn cùa càu vàn giù nguyèn mói quan he ve nghia trong cùa hai càu, chù dóng cùng nhu bi dóng

2.2.4 Và'n de bó ngur chi tàc nhàn

Dàc diém hình thùc thù hai cùa dang bj dong truyén thóng cùa Phàp là ngù

giói tu "par + Syntagme Nominai" (par + SN), goi theo càch truyén thóng là bó ngù

chi tàc nhàn Tuy nhién, ngù giói lù này co mài khóng chi trong càu bj dóng ma cà trong rat nhiéu càu trùc khóng thuc su là bj dòng ma chi co lién he it nhiéu vói dang

bj dòng ma thói :

- Jean a (fait/laissé/vu) rèparer son vélo par son pére

- Ce sont des diffìcultés surmontables par tout bon technicien

- La vente de la maison par une agence

- Pièces àfournir par l'interesse

- L'arrangement à conclurepar lesparties enprésence

- C'est dur à supporter par beaucoup de gens

Trong mot so càu trùc khàc hoàn toàn khóng gió'ng vói dang bj dóng nhung

co chùa mot ngù gói lù "par + SN" rat gàn ve nghla vói bó ngù chi tàc nhàn :

- Jacques saitpar ses amis que tout s'est bienpasse

Viéc dua yéu tó bó ngù chi tàc nhàn vào djnh nghja dang bj dòng sé dàn dén viéc coi là dang bj dòng rat nhiéu cà'u trùc rat khàc vói dang bj dòng chinh danh

truyén thóng vi nhùng cà'u trùc này khóng co cum "étre + PF\ hoàc càu co két càu

thè hién nguyèn nhàn, hoàc co nhùng truòng hgp hoàn toàn khóng co dóng lù chùng han nhu dói vói càc càu trùc co tinh lù tiém nàng, danh tu chi hành dòng, càc cà'u

trùc kiéu "N à INF\ "AdJ à INF\ v.v nhu chùng la dà thà'y qua càc vi du trèn day

Ngugc lai, viéc nhàn dién dang bj dòng dua trèn su hién dien cùa ngù giói lù "par + SN" sé khién cho nhiéu càu khòng dugc coi thuóc dang bj dòng do viec chùng khóng co bó ngù chi tàc nhàn màc dù chùng mang dàng dàp cùa dang bj dòng, do là truòng hgp cùa càc càu bj dòng khóng day dù, mot kiéu càu khà phó bién trong tiéng Phàp

2.2.5 Vàn de hành dóng dugc chiù dung

Nhùng djnh nghia xua nhà't ve dang bj dòng thuòng chi dua trén tiéu chi ve ngù nghla, dói khi co két hgp vói mot so liéu chi ve hình thùc Theo càch này thì khi

ma chù ngù chju su tàc dóng cùa hành dòng do dong tu thè hién chù khòng thuc