Lý thuyết giới phân tích từ góc độ tâm lý học xã hội

Chiing ta cd the tim thay nhieu khai niem tam ly hoc, nhat la trong tam ly hoc xa hoi nhu dinh kien xa hoi, khuon mau xa hoi, anh hudng xa hoi..., nhung ly thuyet tiep can thuyet hoc lap

DAI HOC QUOC GIA HA NOI TRUNG TAM NGHIEN CUU VE PHU N U

De tai nghien ciiru ca ban thuoc KHXHN V

De tai

LY THUYET GlOl PHAN I iCH TU GOC DO TAM LY HOC XA HOI

Tham gia:

Ma so: CB 03 22 Chu nhicm de tai: CN Do Hoang

NguySn The Hieu- TTNC v6 Phii nu

Nguyen Linh Trang- TTNC ve Phii x\\x

Truang Phiic Hung- TT NC ve Phu nu

Le Lan Phuang- TTNC ve Phu nu

Hoang Xuan Dung- TTNC \t Phu nu

Le Ngoc Lan- SV K47 Tam ly hoc

MUC LUC

1

Phan I: Tong quan van de nghien curu

L Ly do chon de tai

2 Muc dich nghien cuii

3 Doi tirang va khach the nghien ciJu

4 Quan di6m nghien ciru

5 Nhiem via nghien cihi

6 Khach the' nghien cuii

7 Phirang phap nghien ciiu

Phan II: Noi dung nghien ciiu

Chu^ong I: Nhung khai niem then chdt trong ly thuyet giol: Sir giao thoa giiia khoa hoc gioi va tam ly hoc xa hoi

LL Giai va binh dang giai- nhiJng khai niem phan biel mot nganh

khoa hoc

LLL Giai: Mot thuat ngu* va mot phuang phap

LL2 Binh dang giai: mot thuat ngtJ va mot miic tieu

L2 Mot so khai niem lien nganh tam ly hoc xa hoi va khoa hoc gi6i

L2.L Vai tro xa hoi- vai tro giai

L2.2 Nhu cau xa hoi va nhu cau giai

L2.3 Dinh kien xa hoi va dinh kien giai

L3 Khac biet giai: khai niem duac de xuat bai cac nha tam ly hoc xa

hoi

Chuong II: Mot so quan diem tiep can ly thuyet gidi

ILL Tiep can ly thuyet gidi

IT LI Tiep can ly thuyet gi6i til cac nha nii quy^n

ILL2 Tir tiep can Phia nil trong Phat trien den tiep can Giai va Phat trien

IL2 Tiep can tam ly hoc xa hoi vi gi6i

IL2.L Thuyet hoc tap xa hoi: sir hoc tap cac hanh vi gi6i

IL2.2 Thuyet nhan thiic xa hoi: nhung ni6m tin ve giai

IL2.3 Thuyet vai tro xa hoi: sir nhap tam va the hien cac vai tro giai

Chuong m

Sir khac biet gidi: Nh&ng khac biet diroc tao thanh

in 1 Khac biet gi6i tinh: nhiJng khac biet tao ra sir khac biet

IIL2 Khac biet v6 tam ly giai

IIL2.L Khac biet tam ly giai trong thai do ung xtr xa hoi

IIL2.2 Khac biet tam ly gi6i trong hanh vi ung XLI' xa hoi

IIL3 Khac biet giai trong cac mat van hoa- xa hoi

IIL3.L Khac biet giai trong cac vai tro gia dinh

IIL3.2 Khac biet giai trong cac vai tro cong dong va xa hoi

Chirong IH: Thu hep khoang each cua cac khac biet gidi- mot

so bien phap tac dong

IV 1 Tra luc ciia sir thay doi

IV.2 Mot so tac dong nham thay doi cac vai tro giai

IV.2.1 Tang cirong tiep xiic nhom: thay d6i nhOng niem tin sai lam ve

giai

IV.2.2 Thuc day sir thay d6i ve phan cong lao dong trong gia dinh

IV.2.3 Thay d6i hanh vi ciia cha me va giao vien

IV.2,4 Thay doi khuon mlu gi6i tren cac phirong tien truyen thong

IV.2.5 Thay doi trong cac chinh sach h6 tra a nai lam viec va trong gia

dinh

Ket luan va khuyen nghi

L Ket luan

2 Khuyen nghi

Tai lieu tham khao

Phan phu luc

PHAN I TONG QUAN VAN DE NGHIEN CLU

nam va nu ma la sir tap hgp cac hanh vi hoc duac iix xa hoi va nhung ky vong

ve cac dac diem, pham chat, nang luc duac can nhac nham xac dinh the nao la mot nguai nam gidi hay mot ngudi phu nu (hoac cau be hay c6 be), trong mot

xa hoi hay n6n van hoa nhat dinh

Tren the gidi thuat ngu gidi xuat hien vao khoang nam 80 ciia the ky

XX Tuy nhien, lich sir hinh thanh hay nfin tang ly luan ca ban de ra ddi ly thuyet gidi can duac xem xet tir nhirng quan diem khac nhau ciia phong trao nu' quyen phuang Tay, nhat la tu giai doan sau nhCrng nam 60 Vao nhung nam

80, xuat hien nhung an phaim, sach bao, tap chi nghien ciiu thuc trang bat binh dang gidi va van de gidi tii' gdc do nhieu chuyen nganh khoa hoc xa hoi (xa hoi hoc, dan toe hoc, tam ly hoc xa hoi v.v ) Ket qua cua nhij'ng nghien ciiii

do la nen tang ca ban xay dung ly thuyet gidi ngay nay 0 Viet Nam, trong

han chuc nam lai day, lap chi "Khoa hoc ve Phu nu" la an pham chii yeu tap Irung cac bai viet, cong trinh nghien cirii ve Gidi va cac van de ciia phu nu Ccic bai viet tren tap chf nay da tap trung giai quycl mot so \'an dc ly luan vc gidi va thuc trang van de gidi d Viet Nam

Hien nay d nude ta, Gidi budc dau da duac long ghep trong cac chuang trinh, du an phat trien qudc gia va hien nay la mot chi so quan trong d^ danh gia hieu qua ciia cac chuong trinh, du an phat trien ben virng chi so danh gia sir phat trien con ngudi cua mot dat nude- GDI' (Ngoai chi so HDI) Trong bao cao phat trien nhan lire (1995), chua cd mot qudc gia nao tren the gidi dat duac sir binh dang loan dien Trong thong bao xcp hang 130 nude theo chi lieu

' Chi so phiit incn lien quan i\cn giai (GDI: Ciciulcr- rclatcti Dcvclopmcnl index) ciua Ircii chi so phai Iricn con

nuuai (MDI: Human Oc\clopnicnl hidex) tlmyc dicu chnih ihco cac licu chi hinh dang gun (L NOP PJ97)

binh dang gidi, Viet Nam dung thu 74 (vdi chi so 0,537) nude dirng dau la Thuy Dien (vdi chi so la 0,919), nude dung cudi la Afganistan (vdi chi so la 0,169)

Ve dao tao, van de Gidi budc dau da dua vao dmc trong cac chuang

trinh giang day dai hoc (Khoa Tam ly hoc, khoa Xa hoi hoc- Trirdng DHKHXH & NV, khoa Xa hoi hoc trudng dai hoc Cong Doan, khoa Phu nu hoc- Dai hoc md TP HCM) Tuy nhien viec dao tao mang tinh long ghep va thu nghiem chua dii de dap ung nhiing ddi hoi ciia thuc le Trong khi dd, ly thuyet Gidi da dugc dua vao giang day trong chuang trinh dao tao ciia nhitSu trudng dai hoc tren the gidi nhu mot phan nganh khoa hoc v6 Gidi

Nam 2000, mot nghien ciiu tiep can gidi iix gdc c\g xa hoi hoc dugc xuat

ban la "Xa hoi hoc ve Gidi va Phat trien"' Cac tac gia coi Gidi nhu mot ddi tugng nghien cuu ciia xa hoi hoc va da cho chiing ta nhirng phan lich khoa hoc

ve tinh hinh phu nu Viet Nam trong sir nghiep doi mdi va phat trien dat nude Chua cd nghien cuu d Viet Nam phan ifch van d6 gidi ti^r gdc do khoa hoc tam

ly, trong khi thuc le d mot so nude tren the gidi, ly thuyet gidi da dugc phan tfch nhu mot chii dc quan trong trong tam ly hoc xa hoi Chiing ta cd the tim thay nhieu khai niem tam ly hoc, nhat la trong tam ly hoc xa hoi (nhu dinh kien xa hoi, khuon mau xa hoi, anh hudng xa hoi ), nhung ly thuyet tiep can (thuyet hoc lap xa hoi, ly thuyet nhan thiic, ly thuyet vai trd xa hoi ), nhirng thuc nghiem tam ly hoc (ve nhung tac dong cua nhung khuon mau gidi tinh tdi nhan thiic ciia chiing la, ve sir hinh thanh cac dinh kien ) gdp phan bd sung

va lam sang to mot so van de ly luan va khai niem trong ly thuyet gidi Nhu vay, chiing ta cd ca sd de phat tric-n ly thuyet gidi nhu mgl van de nghien cu'u ciia tam ly hoc xa hoi, sir dung cac khai niem va ly luan tu tam ly hoc xa hoi sir dung cac phuang phap nghien ciiu cua lam ly hoc xa hdi\ Chinh \'i the tiep can tam ly hoc xa hoi ve gidi d nude la hien nay can dugc lien hanh song song vdi hai nhiem vii chinh: dich thuat tiep thu cac quan diem va ly luan ca ban

ciia lam ly hoc xa hoi vi gidi, dong thai phan tich gidi trong bdi canh thuc te d

Viet Nam (thuc trang binh dang va bat binh dang gidi dieu kien chfnh tri- van

• Ix Ngoc Miing^ Ngu>cn Thi M\ I,oc N \ b DIlQG f IN 2000

' Day la mot ti'ong n h i e u huOiig t i c p c a n k h o a h()<.' gu'h lU goc do t a i n ly hoc xa hoi- la (]u;in dieni

t i e p c a n ly tiiu>'et giOi c u a de tai na>-

hoa- xa hoi- kinh te) tren n6n tang ly luan va phuang phap cua tam ly hoc xa hoi

Khai niem gidi xuat hien nhu mot pham trii xa hoi (Social Category), nhung khac biet gidi phan Idn lien quan den xa hoi hoa va sir hoc lap xa hoi.v.v Cho nen, Gidi la ddi tugng nghien cuu ciia tam ly hoc xa hoi Nhu vay, neu xem xet tam ly hoc xa hoi hinh thanh til khi xuat ban cudn sach giao khoa dau tien (Dougall, 1908) cho den nay, so vdi su xuat hien ly thuyet gidi (1980) , thi viec nhin nhan van de gidi (ly luan va thuc ti6n) su dung cac khai niem va ly thuyet ciia tam ly hoc xa hoi la mot hudng tiep can ggi ra nhieu trien vong trong nghien cuu ly luan va thuc ti6n ve gidi

Nhu vay, ca ve mat ly luan va thuc ti^n, su tham gia ciia tam ly hoc xa hoi trong nghien cuu gidi d Viet Nam la van de dang dat ra Trudc hel, nghicMi ciiu ve gidi tii' gdc do tam ly hoc xa hoi se bd xung khia canh khac nhau trong tiep can thuc te van de gidi d Viet Nam Mat khac, van de gidi lai la thuc tien

de chiing ta ap dung phan lich, xem xet cac van de ly luan, cac thuc nghiem ciia tam ly hoc xa hoi nham lam phong phii he^n v6 mat ly luan va phuang

phap 0 mot mirc do khac, la xem xet kha nang nghien cuu va dao tao ve gidi

nhu la mot ngi dung ciia mon tam ly hoc xa hoi, hay mot mdn hoc trong trudng dai hoc cua Viet Nam

H MUC DICH NGHIEN CUU:

Tong hgp, phan lich va ly giai mot sd khai niem, quan diem trong ly thuyet gidi qua king kfnh ciia tam ly hoc xa hoi nham cd dugc su hieu biet va each nhin da dang han vc ly luan va thuc tifin van de gidi a Viet Nam

HI DOI TUGNG NGHIEN CUt

Ly thuyet gidi- phan tich tij* gdc do tam ly hoc xa hoi

IV QUAN DIEM NGHIEN CUU

Tiep can van de gidi tii' gdc do tam ly hoc xa hoi, nghia la sir dung cac phuang phap ciia lam ly hoc xa hoi, sir dung nhirng khai niem hoc thuyet va nhfrng phai hien ciia nganh lam ly hoc xa hoi (von cd be day lich sir nghien ciiu ve nhung ling xii ca nhan trong mdi trirdng xa hoi) de ly giai van de gidi

(bdi ban chat ciia khai niem gidi la ndi ve tuong quan nhu'ng khac biet \t mat

xa hoi giira nam gidi xa phu nCr) Cac phat hien, khai niem ly luan \v gidi dua

ra cho den nay thudng dua vao kinh nghiem va true giac Trong khi dd tiep can tu gdc do tam ly hoc xa hoi cho nhiJng bang chung thuyet phuc tu thuc nghiem ve cac van de gidi (nhu ca che hinh thanh va duy tri cac dinh kien gidi, sir phan biet ddi xu tren ca sd gidi, bat binh dang gidi )

cau hoi cd the dat ra la nghien ciiu Gidi tii nganh tam ly hoc xa hoi thi

cd gi khac so vdi nganh nhan hoc, sinh hoc xa hoi hay xa hoi hoc- von la ba nganh cung coi gidi nhu mot van de nghien cuu?

Nhan hoc xem xet sir khac biet gidi trong cac toe ngudi va qua cac thai

ky Ijch su Cac phat hien tij' nganh nhan hoc cho chiing ta thay vai trd ciia nam gidi va phu niJ da bien ddi nhu the nao qua cac thai ky, va ngay ca d ciang thai diem hien nay, vai trd gidi cung khac nhau d moi toe ngudi moi nen van hoa khac nhau

Sinh hoc xd hoi tap trung xem xet sir khac biel nam- nir ve mat sinh

hoc (gen di iruygn, cau tao ca the, hodc mdn gidi tinh ) va coi nhung khac biet nam- nu v6 mat xa hoi la ket qua ciia sir dien bien sinh hoc (vdi nhirng khcic biet sinh hoc von cd giua nam va nij')

Xd hoi hoc xem xet nhirng bdi canh xa hoi lam nay sinh duy tri va

Cling cd nhu'ng khac biel nam nir, nhij'ng bat binh dang giua nam va nfr trong gia dinh va xa hoi

Tam ly hoc xd hoi xem xet nhij'ng yeu td tam ly- xa hoi (phan biel vdi

nhung yeu td sinh hoc) tao ra nhung khac biel gidi trong mot sd phiim chat tam ly, trong nang lire nhan thiic va hanh vi ling xir xa hoi cua nam va nCr

Nhu vay, khac biet gidi dugc nhin nhan d ba khia canh: nhung khac biet sinh hoc, khac biet tam ly va khac biet xa hoi Khac biel sinh hoc thudng la ch6 dua cho nhung ngudi chdng lai quan diem gidi vdi ly luan rang sir khac biet giua nam va nu cd nguon gdc sinh hoc, sinh ra da cd va vi the khong the thay doi Khac biet tam ly cung cd the la ch6 dira cho nhiJng ngudi chdng lai quan diem gidi vdi ly luan rang su khac biet tam ly giua nam va nil la can thiet

de tao ra su hap dan giiJa hai gidi Nhung khac biet xa hoi thudng dugc de cap nhieu nhat va la lieu diem dau tranh ciia cac phong trao ddi binh quyfin cho phu nir vdi ly luan rang phu nil dang hi phan biel ddi xir trong hau hel cac xa

hoi va n6n van hoa Vi the, tu quan diem ciia tam ly hoc xa hoi cac khac biel

tam ly- xa hoi la trong tam nghien ciiu ciia tam ly hoc xa hoi: mat khac, cac khac biet sinh hoc cung can dugc chi ro nham xac dinh nhirng gidi han ciia sir khac biet nam- nu

V NHIEM VU NGHIEN CUU

4.1 Luge thuat mot sd quan diem tiep can ly thuyet gidi

4.2 Tdng hgp mgl sd khai niem ca ban trong khoa hgc gidi va ciic khai niem lien quan trong tam ly hgc xa hoi

4.3 Tdng hgp mot sd ket qua nghien ciiu trong tam ly hgc xa hoi cd y nghTa guii thich mot sd van de gidi

4.4 Xay dung bg bang hoi dieu tra

4.4 Phan tich bd Irg nhu'ng kien thiic giua nganh khoa hgc gidi va tam

ly hgc xa hoi

VI KHACH THE NGHIEN CUU

Mac du phuang phap phan tich lai lieu la phuang phap chinh dugc sir dung trong de tai nay, chiing tdi van lien hanh dieu tra thuc le ve nhan thuc, thai do lien quan den gidi ciia sinh vien nham kiem chiing mgl sd nhan dinh dugc nil ra Khach the nghien ciiu la:

- 239 sinh \'iCMi ihugc hai trirdng true thugc Dai hoc Qudc gia (trong dd

cd 118 sinh vicMi trudng Dai hgc Khoa hoc Xa hoi & Nhan van va 121 sinh vien trirdng Dai hgc Khoa hgc Tu nhicMi) Trong mau nghien ciiu nay hau het sinh vien (95%) khang dinh hg da lung nghe ndi den xan de gidi va binh dang izidi

- 5 phong van trudng hgp can bg boat dong trong ITnh vuc gidi va phii nu

Vn PHUONG PHAP NGHIEN CUU

7.1 Phan tich tai lieu

Phan tich tai lieu dugc sir dung nhu mgl phuang phap nghien ciiu chinh

trong 66 tai nay Dua tren tong thuat cac tai lieu, chiing tdi xem xet cac khai

niem, quan diem, ly thuyet gidi trong sir so sanh vdi cac khai niem, thuc nghiem, ly thuyet tam ly hgc xa hoi

7.2- Dieu tra bang hoi

Dieu tra bang hdi dugc sir dung nhu mgl phuang phap nham ly giai, bd sung cho nhiJng phat hien hay ket luan lir phuang phap phan ifch lai lieu

7.3 Phong van ban cau triic

Phong van ban cau true dugc lien hanh vdi nhung ngudi boat dong trong ITnh vuc gidi nham thu thap cac y kien ddng gdp ciia cac chuyen gia ti^r cac gdc do nghien ciiu khac nhau

PHAN II

NOI DUNG NGHIEN CUU

CHUONGI NHUNG KHAI NIEM THEN CHOT TRONG LY THUYET GlOl: SI GIAO THOA G I U A KHOA HOC GI6I VA TAM LY HOC XA HOI

LL Gidi va binh dang gidi- nhfirng khai niem phan biet mot nganh khoa hoc

Trong ly thuyet gidi, Gidi la mgl thuat ngir va la mot phuang phap tiep can (phan tich gidi) va binh dang gidi dugc xem nhu mgl muc lieu (hudng tdi sir binh dang nam- nS, sir cong bang va phat trien xa hoi)

La mgl khai niem, nhu tat ca nhung khai niem khac, gidi la mgl cong cu giiip chiing ta hieu ve nhung ihirc lien xa hoi, ma cu the la hieu vc mdi quan

he phd bien giua hai gidi ifnh nam va nir Gidi la mgl phucyng phap bdi hien nay chiing ta dang sir dung gidi de phan tich su phat trien cua mdi xa hoi- sir phcil trien con ngudi, ma cu the la sir phat irien can bang gifra nam va nCr Vi

vay, Gidi va Binh ddng gidi dugc xem la hai khai niem then chdt trong ly

thuyet gidi

LLL Gidi (Gender): mot thuat ngu va mot phuong phap

Cho den nay, thuat ngir gidi dugc hieu khong cd sir thong nhat trong gidi nghien ciiu Mat khac nhieu bang chiing cho thay con khong it nhirng ma

ho va su nham lan trong each hieu ve gidi khi trien khai thuc le cung nhu trong cugc song thudng ngay Vdi sir tham nhap rat nhanh cua thuat ngu gidi vao cac ITnh vuc ciia ddi song xa hoi thi gid day thuat ngir nay trd len qua

quen thugc, den ndi khong ft ngudi cho rang no don gian nd de nam bat va do

dd bd qua co' hoi de hieu diing ve thuat ngir na\ Nhirng sai lam pho bien la hieu gidi nhu ''gidi linh" (nhfrng khac biet gidi thudc ve sinh hoc), hoac ddng

uRhTa vdi khai niem "phu nu" (ho coi gidi la mdi quan lam cua phu nfr \i\ vi

Igi fch rieng cua phu nfr)

Chiing tdi xin diem ra day mot sd each hieu ve thuat ngu gidi:

- "Gidi la mot pham trii chi vai trd va mdi quan he xa hoi giua nam gidi

va phu nu Ndi den mdi quan he gidi la ndi den each thiic phan dinh

xa hoi giiJa nam gidi va phu nir, lien quan den hang loat van de thugc

ve the che va xa hoi chii khong phai la mdi quan he ca biet giua mgl nam gidi hay mot phu niJ nao" [42 1]

- "Gidi la mgl thuat ngiJ de chi vai trd xa hoi, hanh vi liug xu xa hoi va nhu'ng ky vgng lien quan den nam va nil Phu nfr va nam gidi khac nhau ve mat sinh hgc nhung moi van hoa deu ly giai va quy dinh chi tiet nhirng khac biet sinh hgc vdn cd dd thanh mot he ihdng nhfrng ky

vgng xa hoi v6 nhilug hanh vi va boat ddng dugc coi la thfch hgp, va

nhung quyen han, ngudn lire hay quyen lire ma hg cd'\ [43 8]

- "Gidi la mot thuat ngS xa hdi hgc bat ngudn ti^r mdn nhan hgc, ndi den vai trd, Irach nhiem va quyen Igi ma xa hoi quy dinh cho nam va nfr: bao gdm vice phan chia lao ddng, cac kieu phan chia ngudn va Igi fch Gidi de cap den cac quy tac, lieu chuan theo nhdm tap the chii khong theo thuc le ca nhan" |44, 15]

- "Gidi chi mdi quan he xa hoi, mdi tuang quan gifra dia vi xa hoi cua

nu va nam Irong bdi canh xa hoi cu the" [3, 21 ]

- "Gidi la cac quan niem, hanh vi, ciic mdi quan he va tuong quan ve dia vi xa hdi ciia phu nfr va nam gidi trong mot bdi canh xa hdi cu the Ndi each khac, ndi den gidi la ndi den su khac biel gifra phu nfr \'a nam gidi til' giac do xa hdi" [34, I5J

Tdng ket trong cac khai niem d6 cap phia tren, thuat ngir gidi cd the

dilng de chi vi the xa hoi ciia nam va nfr trong thuc te (tuang quan ve vi tri vai trd xa hoi ciia nam va nfr); cd the dung de chi nhfrng hanh vi ling xu xa hdi cua nam va nfr; cung cd the di;ing de chi cac quan niem cac ky vgng lien quan den

nam va nfr Ro rang, each hieu \6 gidi ft nhieu cd su khac biet tuy thuoc vao

chuyen mdn ciia nha nghicMi ciiu (nhfrng ngudi dau tranh \'i su lien bd cua phu nfr, Ciic nha khoa hoc izidi cac nha xa hoi hoc hay tam ly hoc )

Tic gdc do tam ly hoc xd hoi, co the hieu gidi Id nhiaig khac Met mang dac trung tdm ly- xd hoi (su khac Met the hien a khia canh vi tri, vai trd; nhan thiicy xiic cam va hanh vi dng xu xd hoi) trong tuong quan giua nam va nii, duac hinh thanh trong qua trinh tuang tac giiia cac nhom nam

va nhom nii trong mot bdi canh xd hdi cu the

Chiing tdi d6 nghi khai niem nay vdi luu y rang nhieu each hi^u \'e gidi

da chi quan tam den nhirng khac biet gifra nam va nfr ve mat xa hdi (trong su phan biet vdi nhilng khac biet gifra nam va nfr ve mat sinh hgc) ma ho qua xem xet nhu'ng khac biet tam ly gifra nam va nil Khac biet ve mat xa hdi la nhilng khac biet ve mat vai trd, vi iri khac biet trong sir tiep can cac ngudn lire trong thuc te tuang quan giua nam va nu Nhfrng khac biel tam ly nhan

manh nhilng khac biel ve nhan thuc, v6 xiic cam- tinh cam, ve hanh vi ling xii

xa hoi.v.v giua nam va nil Sir phan dinh nay tat nhien chi mang ifnh tuang ddi nhung can thiet dugc chi ra trong cac nghien ciiu

Ban than thual ngfr gidi khi ra ddi da mang y nghTa bac bd quan niem phd bien rang nhfrng khac biet gifra nam va nfr chi la nhfrng khac biet ve mat sinh hgc (mang tfnh bai bien) va sir khang dinh rang nhfrng khac biel gifra nam

va nfr chii yeu la do quy dinh xa hdi (cd anh hudng tir su giao due) Day la mdi van de dugc tranh luan kha nhi^u va kha lau trong lam ly hgc ve quan diem cho rang tich each con ngudi la do "Cai sinh hgc" hay "Cai xa hdi" quy dinh-Ccich nhin hoan loan taeh biet, mang ifnh ddi chgi nhau da khong cho phep ly giai ban chat khoa hgc ciia khai niem tam ly! Thuc te cho thay, nhfrng dac diem xa hdi, tam ly cung chiu sir quy dinh va anh hudng cua cac yeu td sinh hoc, di truyen Tuy nhien, dieu dd khong cd nghTa tai ca nhfrng khac biel gidi

ve vai trd, vi trf gifra nam va nfr hien nay la phi^i hgp vdi mdi gidi Trong cac each hieu dugc trinh bay phfa tren, each hie^u ihii nhai ndi ve cac van d6 thugc

ve ''the che va xa hoi" Cach hieu ihii hai ndi ve van de van hoa "ly giai va quy dinh chi tiei nhfrng khac biel sinh hgc \dn cd thanh mot he ihdng nhfrng ky

vgng xa hdi" Cach hieu thii ba ndi den cac ^\\u\ lac lieu chuan theo nhdm tap the" da quy dinh hanh \'i ca nhan Nhu \'a\ phai tha\ rang, dua vcio nhilng

ddc diem sinh hoc can ban ciia mot ngitdi nam hay ngudi nil, nhilng cache tdm ly- xd hdi xac dinh cai gi Id phii hop vdi nam gidi, trong tuong quan vdi nhiing cai dupe cho Id phii hap vdi phu nil xet til gdc do gia dinh va xd hoi, trong bdi canh vdn hod- xd hdi cu the

Trong each hieu chung, nhi6u ngudi thudng lan Ion giua "Gidi" \a

"Gidi tinh", khong phai d mat thuat ngu ma trong thuc te Chiing ta thudng

danh ddng nhu'ng khac biet giila nam va nS vt vai trd gidi (do hgc ma cd) \'di

nhilng khac biet ve mat sinh hgc (do di truyen ma cd) Nhu xay viec phan biet nhu'ng khac biet giUa nam va nil v6 mat sinh hgc (gidi tfnh) va nhfrng khac biel xet ve mat xa hoi (gidi) la can thiet

Gidi tinh

Thuat ngd gidi tinh cd ngudn gdc la tinh la sectus (nghTa la chia cat) the hien chinh xac y dinh phan chia loai ra lam hai Trong quan he vdi thuat ngfr

gidi, gidi tinh dugc hieu la ''su khac Met ve mat sinh hoc giua nam gidi va

phu na, la cac dac diem dong nhat md khi chiing ta sinh ra dd cd^\ [42, 1 ]

Mot each chung nhat, chung tdi de nghi each hieu gidi tinh Id su khac Met

giiia nam va nil ve mat sinh hoc, bao gdm su khac nhau ve gidi phdu (kich thudc, hinh dang co the }, dac diem sinh ly (boat ddng hormon, chile nang ciia cac bd phan), mang tinh bam sinh, ddng nhat vd khong thay doi

Gidi tfnh cd nhfrng dac trung ca ban la bam sinh ddng nhat khong

Men ddi vd khong the thay ddi Bfim sinh nghTa la ve mat sinh hoc ly hgc,

nam va nfr da mang nhfrng dac diem khac nhau (bg phan sinh due hoc mdn nhifim sac the) dugc xac dinh bdi tu nhien Ddng nhai nghTa la nam hay nfr tren khap the gidi, trong moi nen van hoa deu cd cau lao gidng nhau ve mat

sinh hgc, nhfrng dac di6m di truyfin ma dua vao dd cd the xac dinh mot ngudi

la nam hay nfr Cdn khong bien ddi la trong sudt lich sir phat trien cua xa hoi

loai ngudi tir irudc den nay cac dac d\6m sinh hgc ca ban nham xac dinh the

nao la mot ngu'di nam (vf du cd tinh Uiing) va mot ngudi nfr (vf du cd triing va

da con) van khong he bien ddi Khong the thay ddi cd nghTa chiic nang sinh san ciia nam hay nfr la khong the dich chu\en cho nhau (nam khong the cd iriimz va da con nfr khdne ihO cd linh irimg \a lam mang thai)

Nhu vay, gidi va gidi tfnh cd sir khac biet ve ban chat Bang dudi day dua ra su so sanh phan biet nay

Gidi tinh (Sex)

* Sinh ra da cd (mang tfnh bam sinh

di truyen, sinh hgc)

* Ddng nhat (d mgi nai d6u gidng

nhau, d mgi ngudi nam va ngudi nil

trong mgi thai gian)

"^ Khong the thay ddi

Vi du:

- Chi phu nfr mdi sinh con va

cho con bii bang sua me

- Chi nam gidi mdi cd the lam

thu thai nhd linh liung

Chiing tdi tan thanh y kien ciia PeiTy Treadwell (1987): Cho rang tinh

chat ddn dng tuy thudc a nhilng nhan to sinh hoc ndi tai Id hieu khdng diing nhung ca so ciia di truyen hoc Nhung neu lai cho rang tinh chdt ddn dng chi la mot cdng trinh thiidn tuy xd hdi md khdng cd chiit ca sd sinh ly hoc nao thi dd la mot dieu nguy hiem ve mat khoa hqc^\ Dieu nay cd the

suy rgng khdng chi cho nam gidi ma cho ca phu nfr Cd nghTa rang: Khdng the

' Tn'ch Ihco Dovlc va James nong •"Kinh nghicni dan ong" l^^XO

phu nhan nhung nhan td sinh hgc ndi tai cd anh hudng den \ iec xac dinh tfnh nam va tinh nir, the nhung xac dinh nhirng nhan td nay anh hudng den mirc nao so vdi nhirng anh hudng ciia nhan id xa hdi lai la dieu chua dugc rd rang

ve mat khoa hgc

Cho den nay cac nghien ciiu ve su khac biet gidi tfnh van dang dat nhirng dau hdi cho cac nha khoa hgc Tuy nhien, nhieu bang chiing thuc nghiem trong ITnh vuc tam ly hgc xa hdi cho chiing ta khang dinh: Phan Idn nhirng dac diem khac biet giua nam va nu hien nay la khac biet gidi nghTa la nhung khac biet ve dac diem xa hdi, chiu sir quy dinh ciia cac yeu td tam ly-

xa hdi ludn van ddng, thay ddi Mac dii nhfrng quan niem v6 gidi dugc hinh thanh dua tren ca sd gidi tfnh cu the (la dan dng hay phu nfr la cd be hay cau be), nhung dieu sai lam ciia chung ta la thudng lay sir khac biel ve mat gidi tfnh la ngudn gdc de giai thich cho sir khac biet ve gidi va hgp ly hoa sir bai binh dang gidi dua tren mgl can cii duy nhai la yeu td sinh hgc Trong nganh nhan hgc, cd mot cum tir dugc diing de chi hien tugng nay dd la "Nhfrng khac biel lam nen sir khac biel" Cdn trong tam ly hgc xa hdi \'a ca xa hgi hgc mgl

sd ly thuyei tiep can nhu thuyei hgc tap xa hdi ihuyei vai irc) xa hdi thuyei nhan thiic xa hgi cd de cap den mgl sd ca che lam nen sir khac biet nay, nhu sir rap khuon vai trd gidi, sir xa hdi hoa, sir ddng nhai xa hgi ma chiing tdi

se phan tich chi tiet d phan sau

Chung tdi xin sir dung kei luan cua Waller Decleir de ndi ve mgl su thay ddi: "Dii cho sir nghien ciiu trong ITch vuc nay (sinh hgc xa hgi- tac gia) cdn xa mdi dugc day dii, nhirng nhfrng phat hien mdi dudng nhu cho thay rang nhirng khac biet gifra dan dng va dan ba la Idn han va quan trong han nhieu so vdi nhfrng gi dugc chap nhan cho den nay Con ngudi phai thay rd rang nhfrng dac Irimg sinh hgc baim sinh khdng nhai thiei la idt ca va cung khdng nhai thiei phai luan theo Nhfrng khac biet sinh hgc, neu dugc coi la cd gia iri

cd the diro'c tang len bang van hoa hoac ngugc lai cd the bi giam di neu chiing ta dat ra cac xan d£\ DicHi nay thugc xe ITnh \'irc cac vai trd xa hdi cua hai gidi da dugc ap dat Sir lira chgn la a chiing la" [46, 26]

LL2 Binh d^ng ^idi: mot thuat ngu va mot muc tieu

Binh dang gidi hi mgl khai niem ham ehiia y nghTa xa hgi to Idn Lich sir phat trien xa hgi cho thay khdng the cd lien bd xa hdi that su neu xan cdn

mgl bg phan nao dd Irong xa hgi bi ddi xu bai cdng hoac hi loai irir Ba\ \a>

mot trong nhirng tieu chi quan trgng de danh gia trinh do phat trien loan dien cua mot qudc gia la thuc trang binh dang gidi d qudc gia dd

Sau day la mot sd each hieu ve binh dang gidi:

- "Binh dang gidi la su thira nhan va coi trgng nhu nhau cac dac diem gidng va khac nhau giira phu nir va nam gidi" [42, 21

- "Binh dang gidi la phu nu* va nam gidi ciing cd cac dieu kien nhu nhau de phat buy het nang lire tiSm tang ciia minh, cung cd ca hdi de tham gia, ddng gdp va hudng thu binh dang cac kei qua phat trien ciia qudc gia tren cac mat chinh tri, kinh te, van hoa va xa hgi Dieu quan trgng nhat la binh dang gidi cd nghTa la cac kei qua ngang nhau cho

ca phu nir va nam gidi" [45, 8]

- "Binh dang gidi la sir binh dang v6 luat phap, ve ca hgi (bao gdm ca

sir binh dang thu lao cho cdng viec va tiep can cac ngudn vdn con ngu'di, cac ngudn luc san xuat khac cho phep md ra nhfrng ca hdi nay), va binh dang ve lieng ndi (kha nang lac dong va ddng gdp cho qua trinh phat Irien)" [43; 8-9J

- "Binh dang gidi la linh hinh ly tudng trong dd phu nfr va nam gidi dugc hudng vi trf nhu nhau, hg cd cac ca hgi binh dang de phai hien day dii tiem nang ciia hg nham cdng hien cho su phat trien ciia qudc gia va dugc hudng Igi tir cac kei qua dd" [44, 41]

Chiing tdi cho rang each hieu ihii nhai (tai lieu ciia Uy ban Qudc gia vi

su tien bg ciia Phu nfr) cd y nghTa bd sung cho ba khai niem sau Khai niem nay da de cap den sir "thira nhan va coi trgng nhu nhau" nhfrng dac diem gidng va khac nhau gifra nam gidi va phu nfr trong khi cac khai niem cdn lai d6 cap den viec tao cac ca hdi binh dang de phu nfr cd the tham gia va hudng thanh qua nhu nam gidi Se la khdng day dii nghTa ciia khai niem binh dang gidi ngay ca khi phu nfr da dugc tao ca hgi binh dang xa dugc hudng Igi binh dang, neu nhfrng ddng gdp ciia phu nfr khdng dugc thira nhan va coi irgng nhu

ciia nam gidi Cung la ihieu sdt trong each hi^u v6 binh dang neu nhfrng dac

diem lam ly ciia phu nfr thudng hi danh gia la tieu cue han so vdi nhirng dac diem tam ly ciia nam gidi

mot trong nhirng tieu chi quan trgng de danh gia trinh do phat trien loan dien cua mot qudc gia la thuc trang binh dang gidi d qudc gia dd

Sau day la mot sd each hieu ve binh dang gidi:

- "Binh dang gidi la sir thira nhan va coi trgng nhu nhau cac dac diem gidng va khac nhau giira phu nu va nam gidi" [42, 2]

- "Binh dang gidi la phu nil va nam gidi ciing cd cac dieu kien nhu nhau de phat buy het nang lire tiem tang cua minh, ciing cd ca hdi de tham gia, ddng gdp va hudng thu binh dang cac kei qua phat trien ciia qudc gia Iren cac mat chfnh tri, kinh le, van hoa va xa hgi Dieu quan trgng nhai la binh dang gidi cd nghTa la cac kei qua ngang nhau cho

ca phu nir va nam gidi" [45, 8]

- "Binh dang gidi la su binh dang ve luat phap, ve ca hgi (bao gdm ca

su binh dang ihii lao cho cdng viec va tiep can cac ngudn xdn con ngu'di, Ccic ngudn lire san xuat khac cho phep md ra nhfrng ca hdi nay), va binh dang ve lieng ndi (kha nang Uic ddng va ddng gdp cho qua trinh phat trien)" [43; 8-9]

- "Binh dang gidi la tinh hinh ly ludng trong dd phu nfr \i\ nam gidi

dugc hudng vi trf nhu nhau, hg cd cac ca hdi binh diing de phat hien day du tiem nang ciia hg nham cdng hien cho sir phat trien ciia qudc gia va dugc hudng Igi tir cac kei qua dd" [44, 41 ]

Chiing tdi cho rang each hieu thir nhai (tai lieu ciia Uy ban Qudc gia vi sir tien bg ciia Phu nfr) cd y nghTa bd sung cho ba khai niem sau Khai niem nay da de cap den su "thira nhan va coi trgng nhu nhau" nhfrng dac diem gidng va khac nhau gifra nam gidi va phu nfr trong khi cac khai niem cdn lai

de cap den viec tao cac ca hgi binh dang de phu nfr cd the tham gia va hudng thanh qua nhu nam gidi Se la khdng day dii nghTa ciia khai niem binh dang gidi ngay ca khi phu nfr da dugc lao ca hgi binh dang va dugc hudng Igi binh dang, neu nhfrng ddng gdp ciia phu nfr khdng dugc thira nhan va coi irgng nhu ciia nam gidi Cung la thieu sdt trong each hieu ve binh dang neu nhfrng dac diem tam ly ciia phu nfr thudng bi danh gia la neu cue han so vdi nhirng dac diem Uim ly ciia nam gidi

Nhu vay, binh dang gidi trudc hei dugc hieu la su ddi xii nhu nhau giira nam gidi va phu nii' trong mgi ITnh vuc ciia ddi sdng gia dinh xa xa hgi Tux nhien, each hieu nhu vay van chua mang dii nghTa ciia binh dang gidi Khia canh thii' hai ciia binh ddng gidi la "ddi xir dac biel" de dat dugc kei qua binh dang NghTa la can cir vao hoan canh va dieu kien khac nhau giira phu nfr xa nam gidi, can cii' vao thuc te xuat phat diem cua phu nir xa nam gidi hien nax khdng ngang bang thi ddi xir nhu nhau chua dii ma phu nir phai dugc ddi xir dac biet de cd the dat tdi ket qua binh dang Khfa canh nay xual phat tir hoan canh lich sir cu the lien quan den vi the ciia phu nir trong xa hdi va sir phan biet ddi xir vdi phu nir van cdn ton tai d nhieu nofi Ngoai ra cd mot xai diem ciing can phai nhan manh:

Thii nhai, binh dang gidi la muc lieu chung ciia xa hdi (cac xa hdi) nhu'ng khdng phai nhirng bai binh dang gidi chi dang tdn tai dang dien ra

trong thiei che xa hdi ndi chung (va do dd xa hgi lao ca hgi tham gia xa

hudng Igi binh dang la da binh ddng) Bai binh dang gidi dang dien ra va cd the nhan thay trong gia dinh tham chf ngay trong quan he 'Hay ddi" giua mdi phu nfr va mot nam gidi Vi the, viec thay doi hudng tdi muc lieu binh dang gidi can dien ra d mdi ca nhan, mdi gia dinh, moi xa hgi

Thii* hai, mgl sd ngudi tin rang sir binh dang cd the dat dugc bang each trao cho phu nu' va nam gidi cac ca hdi nhu nhau va khang dinh rang dieu nay

se dem lai cac kei qua nhu nhau Dua vao 16 gfc nay, dieu can thiei hi xa hdi cung cap cho phu nfr nhfrng ca hdi ngang bang nhu xdi nam gidi thi phu nfr se dugc hudng Igi nhu nam gidi Nhung trong thuc te ddi xii binh dang khdng ludn dem lai kei qua binh dang, bdi chiing ta can xet den xi trf bai Igi ciia phu nfr hien nay so vdi nam gidi Chiing tdi cho rang xi trf bai Igi nay cd ngudn gdc tir su khac biet gifra nam gidi va phu nfr ca su khac biet gidi tfnh va ca su khac biet gidi Khac biet gidi tfnh nhan manh den nhfrng khac biel sinh hgc

ciia phu nfr so vdi nam gidi (xi du thuc te phu nfr phai danh ra mot khoang

thdi gian nhieu ban nam gidi khi sinh nd xa cham sdc con Irong nam dau) Khiic biet gidi ndi den xuat phat diem ciia phu nfr xa nam gidi d vao thdi diem hien nay khdng gidng nhau, vdi nhfrng can trd tiem an ddi vdi phu nfr ma khdng phai mot liic cd the xoa bo dugc (xf du, xi the thap cua phu nfr so vdi nam *Mdi Irong nhieu mat cua ddi sdng xa hdi) Bai xay binh dang xe ca hgi Vci liXMm ddi Xli hi nhiing dieu kien can nhirng chua phai la dieu kien du de phu

nfr duac binh dium xdi nam gidi Quan diem binh dang gi(')i de nghi \cm xet

nhung can tra tiem an va cdng nhan sir khac biet giii:a phu nir xa nam gidi dieu nay cung cd nghTa la cd the phai ddi xir khac nhau giira phu nir xa nam gidi de hg cd the dugc hudng Igi mot each binh dang Hien nay ndi den gidi chung ta can khdng dinh:

- Van de gidi va binh ddng gidi khdng phai la cugc chien gidi tfnh de rdi cudi ciing cd mot ben thdng dugc hudng nhieu Igi va mot ben thua phai chiu nhieu thiet thdi

- Nghien cuu gidi va binh ddng gidi khdng lam dao Idn vai trd hai gidi ma nham cai thien mdi quan he giira hai gidi theo chieu hudng tdi ht^ hieu nhau ban va de thdng cam vdi nhau han

- Van de gidi va binh ddng gidi khdng lien quan den vice ihiic ddy phu nfr chdng lai nam gidi Tien trinh binh dang gidi nhdm tdi Igi fch ciia ca hai gidi, Igi fch chung ciia xa hdi

Chiing tdi phan nao tan thanh y kien ciia TS Phan Thanh Khdi (Hgc vien Chfnh Iri Qudc gia Ho Chf Minh) trong bai viei "Nang cao tfnh Iriei ly ve con ngudi trong nhan thiic ve gidi" Trong bai viei nay, uic gia cd nhan manh:

Ve gidi (su khac biet gidi- tac gia), cd the chia thanh ba dang: a) Sir khac biet

cd tfnh ddi khang (vf du: nfr khdng dugc bau cir, chdng la dng chii ciia vg ) can phai nhanh chdng xoa bd (bang nhieu bien phap, ke ca hanh chfnh luat phap); b) Sir khac biet ca ban (nhu'ng chenh lech cd tfnh lich sir, tir lau ddi de lai (vf du: ve hgc van, nfr trinh do thap han nam ) can dugc khac phuc nhung lau dai (bang sir phat trien loan dien va tac ddng nhieu chieu ciia xa hdi ); c) Sir khac biet khdng ca ban (vf du: tfnh hien diu va e then d nfr va su manh me bao dan d nam ) thi khd cd the khdc phuc Diing ban la nhieu ngi dung khdng can xoa bd (tai nhien vdn can cd sir dieu chinh nao dd cho cd Igi nhai) Chfnh sir khac biet nay lam cho xa hgi phong phii va dcp de bdi cd nfr tfnh (feminity) va nam tfnh (maisenlinity).[29, 284]

Nhu vay, ngoai mot \'ai diem chung phd bien thi binh ddng gidi va bai binh ddng gidi bieu hien khac nhau d mdi nen van hoa, mdi cdng ddng mdi qudc gia 0 ViCn Nam, cd mgl viii bai binh ddng cdn tdn tai ma chiing tdi se phan lich d chuang II, dd hi: nhfrng dinh kien gidi sir phu thudc ciia phu nfr ganh nang xai trd cua phu nfr v.v

Cudi ciing, chiing tdi xin trich dan mgl luan diem xung quanh xan de binh ddng: Doi khi chung ta khdng nhan thay sir bai cdng ciia linh hinh gidi x1 chiing ta da qua quen vdi nd Chung ta da sdng trong the gidi dugc md ta irong cau chuyen tir lau rdi cho nen nd trd len "tu nhien va binh thudng" Dieu nay dugc ggi la "tiep thu su ap biic" [44, 40] Y kien nay cho thay, dii da nam bat dugc khai niem gidi va binh ddng gidi, khdng phai liic nao chiing ta cung de nhan thay nhirng bai binh ddng gidi dang dien ra xung quanh; dii ban than mot ngudi cd mang dinh kien, cung khdng de nhan thay dinh kien d ban than minh, chua ndi den chuyen thira nhan nd Day that sir la nhfrng trd lire cho lien trinh binh ddng gidi

1.2 Mot sd khai niem lien nganh tam ly hgc xa hgi va khoa hoc gidi

Phan nay chiing tdi trinh bay indt sd khai niem khac nam trong he khai

niem ca ban ciia ly thuyet gidi nhu: vai trd gidi nhu can gidi dinh kien gidi

Khi xem xet cac khai niem nay, nhieu ngudi se ngac nhien khi nhan thay rang

nhung khai niem trong Tam ly hgc xa hdi (nhu vai trd xd hdi, nhu cau xd

hoi, dinh kien xd hdi) lai giiip soi sang mot sd khai niem ca ban trong ly

Mdi ngudi ndi chung thudc nhieu nhdm khac nhau Mot con ngudi cd the tham gia vao nhieu nhdm xa hgi trong mot giai doan cu the cua cudc ddi Trong mdi mgl nhdm ma minh gia nhap, ca nhan gifr mot cuang vi xa hdi cd

su phdi hgp vdi vai trd ma cac thanh vien khac da Irii lieu trudc cho cac nhan

dd (nhdm de xem ngu'di dd hanh ddng ra sao xa cho phep cac thanh vien trii lieu irudc nhfrng ting xii "dac hieu") Tai ca chiing ta deu ddng nhfrng xai trd khcic nhau trong cugc sdng hang ngay cua minh Can xdi moi xai trd la nhfrng

vi the' ma nd yeu cau chiing ta phai xii su mot each ihich hop theo su chd' dai

cua xa hgi ddi vdi vi the dd Nhu Ralp Linton (1936) ndi chiing ta chiem gifr nhu'ng dia vi nhung chung ta lai ddng cac vai trd

Mot sd dinh nghTa tieu bieu ve vai trd dugc Marvin E Shaxx xa Philip R Costanzo (1970) tdng ket va trinh bay dudi day [62, 335]

" Hang loat nhung dap ling cd dieu kien ben trong dugc thuc hien bdi mot thanh vien trong mot tinh hudng xa hgi, tinh hudng mang dac trung ciia mot mdu kich thfch cho hang loat nhfrng dap ling cd dieu kien ciia ngudi khac trong tinh hudng dd" (Cottrell, 1942, trang 617)

"Vai trd eiia mgl ca nhan la mau hoac kieu hanh vi xa hgi cd x'e thfch hgp mang tfnh tinh hudng vdi ca nhan dd tdn tai dudi dang nhfrng ddi hdi va mong dgi ciia nhfrng ngudi khac trong nhdm ciia anh ta" (Sargent, 1951)

" Su tiep dien cd khuon mdu nhung hanh ddng hay nhfrng vice lam da hgc dugc, dugc thuc hien bdi mgl ca nhan trong mot tinh hudng tuang lac" (Sarbin, 1954, trang 225)

" Nhfrng mong dgi ma cac cii nhan hudng ve bai ky mgl ca nhan nao dua vao dia vi ciia ca nhan dd trong he thdng xa hdi" (Secord & Blackman, 1964, trang 457)

Cac dinh nghTa tren day chi la nhfrng vf du nhd ciia nhfrng dinh nghTa khac nhau da dugc dua ra cho khai niem vai trd Nieman xa Hughes (1951) va Rommenlveit (1954) da ciing nhau xem lai han 100 dinh nghia Biddle va Thomas (1966) da chi ra rdng viec xem xet lai nhieu dinh nghTa nay cho ihay dinh nghTa chung nhai ve vai trd la d chd nd la mot tap hgp nhfrng md la xac dinh hanh vi dugc mong mudn ciia ngudi chiem hfru mgl dia vi nao dd Gan nhu la tai ca cac dinh nghTa ve vai trd deu nhai trf cdng nhan rang nd gdn lien vdi hanh vi ciia cac ca nhan dugc cu the hoa bdi nhfrng trong dgi xa hdi

Trong mgl phan tfch khac, vai trd xa hdi dugc hieu la: "Tap hgp cac mong dgi, cac quyen va nhfrng nghTa vii dugc gan cho mgl dia vi cu the nham dap ling nhfrng mong dgi ciia nhdm" [16; 208]

Quan diem Tam ly hgc xa hgi xem xet xai trd trong sir Uic ddng qua lai

"ifra yeu td tam ly ca nhan yeu td xa hdi xa nhfrng dac trung cua hoan canh Vai ird dugc hieu nhu hi mot sir nhap xai cua ca nhan thdng qua x iec uii tao lai nhfrng khuon mdu hanh xi dugc thira nhan dap ling su iidng doi cua nhdm

17

Hon nua, sir nhap vai ciia mdi ngudi deu mang mgl mau sdc ca nhan nhai dinh Nd phu thugc vao vdn hieu biet ciia ngudi ay va tfnh chai cdng viec duac giao phd, vao nguyen vgng ciia ban than va sir chd dgi cua mgi ngudi xung quanh nhieu hay ft

Nhu vay thi viec mot ca nhan thuc hien vai trd gidi ciia minh nhu the nao tuy thugc d nhan thiic ciia ca nhan, vao Igi fch ma hg dugc hudng tir su thuc thi vai trd Ngoai ra, sir cd vu hay chdng ddi ciia nhuug ca nhan khac, cung nhu su chi phdi ciia hoan canh la nhirng nhan id quan trong gdp phan ciing cd hay pha bd viec thuc hien mot vai trd nao dd Nhfrng kei luan nay goi

ra dudng hudng de hieu biei va thay ddi nhuug vai trd gidi dang gidi han xa kim ham cac boat dong ciia nam gidi va phu nil Nhfrng Uic ddng vao nhan thiic ca nhan (vf du tap huan ve nhan thuc gidi) ciing nhu nhfrng nd lire cai bien hoan canh (vf du khuyen khfch va dat ra cac dieu le bdt huge ve ty le phu nil trong cac cap lanh dao) da dugc thuc hien d nude ta va da cai thien dang ke

vi trf, vai trd ciia ngudi phu nii' trong gia dinh va xa hgi

Tuy nhien, thuc te cho thay van tdn tai nhfrng lire can dang ke irudc nhfrng cd gdng nham thay ddi vai trd gidi iheo chitHi hudng tdi hern Bd qua nhung tranh cai chua kei thiic xung quanh quan diem nam gidi hay phu nfr cd dong ca de gifr lai vai trd truyen ihdng ciia minh mot diCni rd rang la sir the hien mot vai trd nao dd phan nao lien quan tdi Igi fch ma ca nhan dd cd the cd dugc tir sir thuc thi vai trd Cd nghia rang viec nam gidi ha\ phu nfr the hien hay khdng the hien mot vai trd cd the gan lien xxii mot Igi fch nao dd Cac Igi fch nay cd the la "thuc te" (vf du nam gidi trong vai trd lanh dao thi thay cd Igi fch tir viec gifr lai "dac quyen" nay) hoac ehi la "tugng trung" (vf du phu nir gifr lai va thuc hien tot vai trd ngi trg gia dinh bdi hg dugc chi dugc "ca nggi" khi hoan thanh tot vai trd dd, chii khdng phai trd thanh ngudi lanh dao thanh cdng)

Nghien ciiu trong tam ly hgc xa hgi cho thay hiem khi ca nhan chap nhan vai trd mgl each tu nguyen Thdng thudng la do ap lire ciia hoan canh va kei qua ciia qua trinh giao due Thdng qua qua Irinh xa hdi hoa ma diia Ire hoa nhap nhfrng ifnh each rieng, nhfrng nhu cau rieng xao xai ird nam quyen hoac ngugc lai vao x'ai lid ddi hdi su phuc lung [21 5] Dieu nax cho ihax \ai Ird

"idi la cai ma mdi ca nhan hoc duac va cd the duoc thav doi bang xiec giam

bdt nhirng ap lire ve vai nam- vai nir va xem xet lai nhirng khuon mdu gidi trong giao due

Vai tro giai

Vai trd gidi la khai niem ca ban trong ly thuyet gidi, ddng thdi la cdng

cu phan tfch gidi Phan tfch cac vai trd gidi trong thuc te cho phep chiing ta xem xet va so sanh nhiing cdng viec ma nam gidi va phu nir dang lam trong thuc te, qua dd chi ra nhu'ng bat binh ddng trong phan cdng lao ddng theo gidi Trong ly thuyet gidi, vai trd gidi thudng dugc hieu la:

- "La nhirng hanh vi ung xir ma xa hgi mong dgi d phu nii' va nam gidi" [42

!]•

- "La cac boat ddng khac nhau ma nam gidi va phu nfr thuc te lam" [44, 16]

- "Vai trd gidi cd the dugc hieu la nhirng hanh vi, cdng vice, trach nhiem dugc xa hgi quy dinh ddi vdi phu nfr va nam gidi dua tren ca sd nhfrng khac biet xa hgi da dugc nhan thii'c de xac dinh each thiic ma phu nfr va nam gidi nen lam" |63, 36]

Cd ft nhai la ba ggi y dugc dua ra trong cac khai niem nay va bd sung cho nhau Thii nhai, vai trd gidi chi cac cdng vice thuc te phu nfr dang lam va cdng viec thuc le nam gidi dang lam, la cac cdng viec dang dugc ihirc hien, khdng cdn la cac mong dgi hay dieu ma chiing ta tudng tugng ra Thii hai cac vai Ird gidi dugc hinh thanh dua tren sir mong dgi xa hgi xe cong viec phii hgp vdi nam gidi x^a cdng viec phii hgp vdi phu nu' Thii ba cac mong dgi xa hdi ddi vdi nam gidi va phu nil thudng la dua tren thuc te nhfrng khac biet xa hgi trong qua khii (vf du, rat ft ngudi lam lanh dao la phu nir nen vai trd lanh dao phii hgp vdi nam gidi ban), ban la sir khac biel sinh hgc gifra nam va nfr (vf du chi phu nu' mdi cd the cho con bii bang sua me)

Cac vai trd gicii thay ddi theo thdi gian, tuang ling xdi bdi canh xa hdi

cu the Ccic vai trd gidi cung thay ddi tuang ling x^di sir thay ddi trong quan niem, the hien sir chap nhan hay khdng chap nhan xe cac xai trd nao dd Tuy

nhien, kinh nghiem thuc lien lai cho thay dieu ngugc lai: Cac xm trd gidi thay

ddi rai nhanh cimg sir bien ddi xa hgi, trong khi dd cac quan niem xe gidi lai chain Ihay ddi hon

Cac vai trd gidi thudng dugc nhdc tdi vdi 3 vai trd ca ban, bao gdm:

Vai trd san xuat: La san xuat hang hoa va dich vu cho tieu diing va thuang mai (tra bang tien hay hien vat) nhdm thu Igi Ngoai ra, gan day cd tac gia nhdc den vai trd lanh dao d dan vi hanh chfnh, nhu la su md rdng eiia vai trd san xuat

Vai trd tai san xuat: Bao gdm viec cham lo va duy tri cac nhu cau con ngudi

ca ban ciia hg gia dinh va cac thanh vien trong gia dinh nhu thuc an, chd d, giao due hay su:c khoe

Vai trd cdng ddng: La cac boat ddng thuc hien cho Igi fch lap the cua cdng ddng va day la cdng viec tu nguyen

Bang 2: Tuang quan ve vai trd cua phu nu vd nam gidi trong ho gia dinh vd

Sinh de va nudi day con cai

Td chiic hg gia dinh

Phil nii' dai dien cho nhu'ng ngudi

CO cdng viec dugc tra luang thap

nhai va thudng la nhfrng nghe nghiep mang tfnh truyen thdng theo gidi trong nhung ITnh xarc cii the CLia khu vuc kinh le chfnh quy

d ndng thdn, thu nhap ciia phu nir cung khdng nhin thay dugc bdi xi phan Idn hg sdng trong ITnh xirc lircung tu cap

Cdng xiec cua ho thudng khdng duac "hi nhan irons eac sd lieu thdng ke chfnh thiic

Nam gidi

Khdng cd trach nhiem lien luc nhung ihinh thocing lam cac cdng vice gia dinh theo lap quan

Nam gidi dai dien cho phan Idn lire lugng lao ddng thugc khu vuc kinh

te chfnh quy Thdng thudng nam gidi

la ngudi kiem tien

"chfnh" va dieu nay dugc bieu hien ngay ca khi hg

bi thai nghiep

dich vii cdng cdng trong cdng ddng

Ty le la lanh dao thap, cd chieu hudng gia tang d cac cap ca sd

cung cap cac dich vu va hang hoa tap the

Cd khuynh hudng nam giu Ccic vi trf lanh dao

Nguon: Moser (1989), ^^Ke hoqch hod gidi trong the gidi thii ddp iing cac nhu cau gidi thuc te vd cac nhu can gidi chien luac^\

ba-Tuang quan vai trd gidi giua nam gidi va phu nir d Viet nam hien nay thudng dugc nhac den vdi mgl sd van de chfnh:

- Phu nir thudng thuc hien ciing mgl liic nhieu vai trd (vai trd kep) trong khi nam gidi thudng chi tap trung duy nhai vao vai trd san xuat Thdi gian hoat ddng ciia phu nii' do vay thudng hi "chia nhd" ft lap trung

- Phu nfr va nam gidi ngay ca khi cimg thuc hien mgl loai vai Ird thi thudng nam gidi la ngudi lanh dao, quan ly va ra quyet dinh trong khi phu nfr chi la ngudi cap dudi, phuc tiing va thira hanh cdng viec

- Qua trinh bien ddi nhanh chdng ciia nen kinh te xa hdi d Viet Nam vai chuc nam lai day lam thay ddi nhanh chdng cac vai trd ciia phu nfr va nam gidi theo chieu hudng phu nfr tham gia ngay cang nhieu ban vao ITnh vuc san xuai (vai trd san xuat), ddng thdi cac cdng viec trong gia dinh dugc "giam nhe" bdi nhirng ling dung ciia cdng nghe trong gia dinh Tuy nhien, trong khi Ccic vai trd gidi thay ddi nhanh chdng thi cac quan niem xua cfi, cac mong dgi chung ciia xa hdi ve vai trd cua ngudi nam gidi hay phu nfr lai cham thay ddi ban Mau ihudn gifra thuc le va mong mudn nay la ganh nang "tam ly" ddi vdi ca phu nfr va nam gidi

Ccic vai trd gidi dugc hinh thanh dua tren sir phan cdng lao ddng theo

gidi vdn cd Do do khai niem vai lid gidi can dugc hieu trong bdi canh cua su

phan cdng lao ddng tren ca sd gidi (cdn ggi la phan cdng lao ddng theo gidi) Mot each chung nhai, phan cdng lao ddng theo gidi (gender- based division ol

labour) dugc hieu la " su phan cdng lao dong trong xa hgi gdn lien xdi nhu'ng khuon mdu van hda xa hgi, cd y nghia xac dinh nhu'ng cong vice ma phu nu va nam gidi dam nhan" [63, 291 Khai niem phan cdng lao ddng theo gidi ndi den nhu'ng khac biet ve lao ddng dugc ca cau trong xa hdi tuy theo timg gidi tfnh Khai niem nay dac biel cd fch khi dugc bd sung bdng khai niem

"trao ddi khdng binh ddng" NghTa la, van de khdng chi d chd chiing ta cd xu hudng chd dgi phu nu* va nam gidi thuc hien cac nhiem vu khac nhau ma chiing ta cdn cd xu hudng gan cac gia Iri khac nhau cho cac nhiem vu dd Vf

du dien hinh la vai trd ndi trg dugc gan cho nu (nhu la nhiem vu "dac trung"

va ehi phii hgp vdi nir gidi), kem theo la quan niem coi cdng viec nay hi nhe nhang, it gia tri ban so vdi viec lao ddng kiem lien (dugc coi la ciia nam gidi)

1.1.2 Nhu xa hgi (social needs)- nhu cau gidi (gender needs)

Nhu cau xa hoi

Nhu cau xa hdi la khai niem phii hgp cho sir xem xet cac nhu cau gidi Ndi den nhu cau xa hgi la ndi den nhu edu ciia nhfrng nhdm nhai dinh Ndi each khcic "Nhu cau xa hgi la trang thai tam ly tdn lai d nhfrng con ngudi cu the da ddng nhai ban than minh vdi nhdm ma anh ta la thanh vien Trang thai Uim ly nay xuat hien khi cac thanh vien ciia nhdm cam thay can phai cd nhfrng dieu kien vat chai hay linh than nao dd de nhdm cd the tdn lai xa phat trien" [12, 2711 Nhu vay, nhu cau gidi khdng dan Ihuan de cap den nhu cau ciia mot ngudi nam hay ngudi nfr Nhu cau gidi la nhu cau ciia mot ngudi nam hay ngudi nfr dai dien cho nhdm nam hay nhdm nfr ma ngudi dd dang thugc xao

Ve mat ngi dung, ly luan ve nhu cau xa hgi cho phep suy rdng la nhu cau gidi khdng hoan loan iriing khdp x'di nhu cdu cua cac thanh x ien trong mot nhdm nam hay nhdm nfr nao dd Mat khac sir phat trien cua nhu cau gidi va nhfrng boat ddng ma nhdm, xa hdi thuc hien nham dap ling nhfrng nhu cau dd

cd liic dung Idi keo kfch thfch sir phat trien nhu cau cua mdi ca nhan lam cho

nd phii hgp xdi su phat trien chung cua xa hdi

Ccic nhu cau xa hgi thudng dugc ndi den la nhu cau xat chai (bao gdm nhfrnt' ddi hdi xe cac dieu kien xai chai cdn thiei de inoi nhdm xa hdi cd the tieii hanh cac hoat ddng cua minh) va nhu can linh than (bao goin: nhu cau tu

do tir chii irons cac hoat dgnu cua nhdm: nhu can xe cong hang XcT hdi: nhu

cdu ve an toan xa hgi va nhu cdu giao tiep) [12, 274- 278] Nhu xay su phan chia nhu cau gidi thanh nhu cau thuc te va nhu cau chien luge cd y nghTa ban vdi muc tieu binh ddng gidi (nhdm vao cac nhu cau chien luge) Mat khac sir phan tich cac nhu cau xa hgi cung cho phep nhin nhan rdng con ngudi ludn cd

xu hudng phu thugc va hudng nhu cau ca nhan theo nhu cau chung cua nhdm

ma minh phu thugc vao

Nhu cau gidi

Mot trong nhirng luan diem chii yeu khi phan tfch gidi va phat trien la luan diem cho rdng do nam va nu dam nhan cac vai trd va quyen luc khac nhau nen hg cd nhSng nhu cau khac nhau xet theo gidi ciia hg Cung nhu thuat ngir vai trd gidi, thuat ngir nhu cau gidi vira la mot khai niem ca ban vira la mot cdng cu phan tfch gidi

Chiing tdi cho rdng sir dung thuat ngii' "nhu cau gidi" thi cd fch ban thuat ngu' "nhu cau ciia phu nfr", dii nhieu ngudi cd the ly luan rdng thuc le hien nay chung ta dang xem xet nhu cau ciia phu nfr (chii khong phai nam gidi), xuai phat lir ly do phu nfr dang d vi the yeu the' han nam gidi Cd hai luan diem khuyen khfch sir dung thuat ngfr "nhu edu gidi" Thii nhai nhu cau gidi de cap den thuc le la nhu cau ciia phu nfr va nhu cau ciia nam gidi la khdng gidng nhau, do dd, can xem xet trong sir lach biet cac nhu cau ciia hai gidi Thir hai, nhu cau gidi dien ta nhfrng nhu cau ma cimg la nam gidi hay ciing la phu nir cd chung vdi nhau (dieu nay bd sung cho sir hieu biei ciia chiing ta rdng nhu cau ca nhan mot phii nfr hay ca nhan mgl nam gidi dugc

xac dinh chi bdi dia vi xa hgi hay chiing tgc ciia ngudi do)

Maxine Molyleux (1985) la ngudi dau tien da de nghi sir dung thuat ngfr nhu cau gidi thuc te va nhu cau gidi chien luge Vice xac dinh nhfrng nhu cau gidi thuc le va nhu cau gidi chien luge, nhu chiing tdi se phan lich dudi day, gdp phan mang lai sir thay ddi lau dai va cdt Idi cua xan de gidi va phat trien

Nhu cau gidi thuc /^'(Practical gender needs)

Nhu cau gidi ihuc le (cdn ggi la Igi fch gidi) cd the dugc hieu la

" nhfrng nhu edu xuat phat lir vai Ird gidi hien lai ciia mdi gidi va neu duac dap liug thi se giiip cho hg lam tdi hou vai trd sdn cd cua minh" [34 45]: hay

" la nhirng nhu cau dugc xac dinh trong khuon khd nhu'ng vai trd gidi cua phu nu da dugc xa hgi chap nhan" [6, 17]

Nhu cau gidi thuc te cd the dugc dap ii'ng bdi cac boat ddng hd trg phu

nu hay nam gidi thuc hien cac vai trd gidi hien tai mgl each de dang ban Nhu cau gidi thuc te nhdm dap ling nhirng nhu edu cam nhan lire thdi, ngdn ban cua phu nir hay nam gidi, tren ca sd su phan cdng lao ddng theo gidi x'a vai trd gidi hien cd Nhu vay, cd ca sd de hieu rdng dap irng cac nhu cau gidi ihirc le se ciing cd cac vai trd gidi truyen thdng va do dd, cd the gdp phan hgp ly boa sir phan cdng lao ddng theo gidi trudc day

Trong ngudn tai lieu cua Uy ban Qudc gia vi su lien bd ciia Phu nu hien

cd ciia chung tdi, cd hai y kien dugc dua ra (d vao hai thdi diem khac nhau)

ve kei qua ciia sir dap irng cac nhu cau gidi thuc le: 1) " dap ling cac nhu cau

gidi thuc te khong kmi thay doi nhfrng bai binh ddng va cac mdi quan he gidi" [44, 30]; 2) " dap ling cac nhu cau gidi thuc te c6 the ;^idi quyet diro'c nhfrng

van dc bai cap va bai binh ddng gidi trudc mdt nhung ihirdng chua lam thay ddi cac nguyen nhan sau xa gay nen bai binh ddng gidi" [42, 4J Nhu vay de thay rdng, vdn cdn nhfrng diem tranh luan Irudc cau hdi: vice dap ling cac nhu cau gidi thuc te cd hay khdng lam thay ddi nhfrng bai binh ddng gidi? Dieu nay ddn tdi cau hdi: cac hd trg xa hdi can dap ling cac nhu cau nao va dap ling nhu the nao de vira dai tdi hieu qua phat irien, vira dai dugc muc lieu binh ddng gidi? Khdng ft ngudi, khdng ft cac du an cdn the hien sir liing liing khi phai tra Idi cac cau hdi nay trong thuc te Rieng trong de uii nay chiing toi nhan thay thuc te viec dap ling cac nhu cau gidi ihirc le cd the giai quyet dugc nhfrng van de bai cap (vf du, tinh trang thieu kien thiic trong cham sdc ire em

va van de suy dinh dudng ire em) nhirng khdng lam thay ddi cac quan he gidi (vi du, vice cho rang cham sdc ire la vice ciia phu nfr va khdng phii hgp xdi nam gidi), tham chf cdn ciing cd them cac vai trd gidi va phan cdng lao ddng theo gidi vdn cd (vf du cimg cd niem tin rang cham sdc Ire la viec cua phu nu* viec phii hgp vdi phu nfr sau khi phu nfr dugc dap ling cac nhu cau nay) Caroline Moser da cho rang: "viec thoa man nhfrng nhu cau thuc te xet theo gidi ciia phu nfr cang duy tri va tham chf cdn cimg cd them sir phan cdng lao ddng theo gidi tfnh, bdi x'i tao dieu kien cho phu nfr thuc thi Idi ban nhfrng xai trd Iruyen ihdng theo gidi thi ta khdng dat lai xan de ddi vdi nhfrng gia dinh the nao la viec phu nfr phai lam (phan cdng lao ddng theo gidi- tac gia)" [49,

191

Chiing tdi se phan tfch mot vf du cu the minh cbimg cho luan diem nay sau khi xem xet khai niem nhu cau gidi chien luge

Nhu cau giai chien luac (Strategic gender needs)

Trong ly thuyet gidi, nhu cau gidi chien luge dugc hieu la " nhirng nhu cau ciia phu nir va nam gidi ma khi dugc dap ling se lam thay ddi vi trf dia vi ciia phu nil va nam gidi theo hudng binh ddng ban" [34, 47]; each khac la

" nhirng nhu cau dugc xac dinh xuai phat tir vai trd thap kem ciia phu nil so vdi nam gidi trong xa hgi" [41, 17]

Nhu vay, khac vdi mot vai diem cdn tranh luan trong dap ling cac nhu cau gidi thuc te, viec dap ling cac nhu cau gidi chien luge dugc xac nhan ha se lam thay ddi vai trd gidi va phan cdng lao ddng theo gidi hien cd Nhu cau gidi chien luge mang tfnh dai ban va khd nhan thay, lien quan tdi cac nguyen nhan sau xa gay nen tinh trang bai binh ddng gidi Viec dap ling eac nhu cau gidi chien luge se thach thire va lam thay ddi mdi quan he gidi

Nhu cau gidi chien luge the hien sir thach thiic ddi vdi phan cong lao ddng theo gidi Nhu cau gidi chien luge cd the dugc dap ling khong phai bang cac vai trd gidi hien tai ma bang each khai ihac cac kha nang vdi vai trd gidi hien tai Nhu cau gidi chien luge thudng dai ban va lien quan tdi sir thay ddi vi trf, dia vi ciia phu nfr va nam gidi nen rat khd dugc chap nhan va dugc dap ling ngay Nhung neu dugc dap ling, nd se lam bien doi thuc le phan cong lao dong theo gidi theo hudng tien bg ban, phat buy tiem nang ciia phu nfr va nam gidi, nang cao binh ddng gidi

De nhan biei nhu edu gidi la thuc te hay chien luge chiing ta cd the dua vao sir phan tfch tac ddng eiia viec dap ung nhu cau nay vdi sir phan cdng lao ddng theo gidi Nhu edu gidi dugc dap ling ma khdng lam thay ddi phan cong lao ddng theo gidi truyen thdng thi la nhu edu giai thuc le Nhirng nhu edu ma khi dugc dap img thi lam thay ddi phan cdng lao ddng theo gidi truyen thdng thi lei nhu cau gidi chien luge

Mot vf du ve de phan biet cac nhu cau gidi thuc te va nhu cau gidi chien luge la du an "Dinh dudng va cham sdc siic khoe cho Ire em" Viec tap huan cho phu nfr ve each nau mgl bfra an dii dinh dudng cho con hay each chua nhfrng benh thdng thudng cho Ire bdng cac bai thudc dan gian dan gian la nhdm vao nhu cau gieii thuc te ciia phu nfr dua tren xai Ird cua phu nfr tir trudc

den nay Do dd, boat ddng tap huan nham vao ddi tugng nfr gidi da de dang dugc ung hg va da dat dugc muc lieu gan la phu nu cd dugc cac kien thiic xa

ky nang cham sdc con cai mot each khoa hgc ddng ihdi giam thieu linh trang tre suy dinh duang Tuy nhien, nhu'ng kei qua dat dugc dudng nhu lam cho xac tin ban niem tin rdng cham sdc eon cai la viec ciia phu nfr va dugc thuc hien tot han bdi phu nir Trong khi dd, mot each tiep can khac trong du an nay lai nhdm tdi muc tieu xa han la thay ddi cac vai trd gidi, su phan cdng lao ddng theo gidi hien tai Viec tap huan da khdng chi danh cho ddi tugng phu nfr

ma du an da van ddng nam gidi ciing tham gia Budc dau qua la cdng viec rat khd khan bdi theo su phan cdng lao ddng vdn cd, dinh dudng va cham sdc siic khoe cho tre em la viec ciia phu nfr chir khdng phai nam gidi Tuy nhien nhu'ng nd lire ciia du an da mang lai khdng chi hieu qua trudc mat ma ca nhirng anh hudng lau dai ban Nam gidi cd dugc cac kien thiic va ky nang trong cham sdc con cai da thay ddi quan niem cdng viec nay khdng phii hgp vdi nam gidi

Nhu vay, trong vf du nay kien thiic ve dinh dudng va cham sdc siic khoe tre la nhu cau thuc le ciia phu nfr, dap ling nhu cau nay khdng lam thay ddi phan cdng lao ddng theo gidi vdn cd la phu nfr lam ciic cdng vice lien quan idi dinh du'dng va cham sdc con cai Vdi nam gidi, xual phat lir vai trd thuc te la nam gidi ft tham gia vao cac cdng viec lien quan den dinh dudng va cham sdc sue khoe ciia con cai, can cii vao sir phan cdng lao ddng theo gidi rang nam gidi ft phii hgp vdi cdng viec nay, thi tap huan kien thiic va ky nang ve dinh duang va cham sdc tre em la nhu edu gidi chien luge ddi vdi nam gidi

Trong ly thuyet gidi, muc lieu binh ddng gidi chi dat dugc bang su thay ddi phan cdng lao ddng theo gidi su thay ddi xay ra dua xao xiec dap irng cac nhu cau gidi chien luge Theo Caroline Moser nhfrng linh xirc can thay ddi la:

"xoa bd phan cdng lao ddng theo gidi tfnh; giam ganh nang viec nha va cham sdc con Ccii; xoa bd nhfrng hinh thiic phan biet da bi the che boa thiei lap sir binh ddng trong chfnh tri; tu do lira chgn trong viec mang thai va cd nhirng bien phap thfch hgp chdng nan bao hanh va sir kiem soat cua nam gidi ddi vdi phu nfr" [49, 20] 6 Viet Nam, viec xac dinh nhu cau gidi thuc le va nhu edu gidi chien luac ciia nam gidi xa phu nfr trong bdi canh xan hoa- kinh le- chfnh Iri ciia nircic ta vdn la xan de dat ra

1.2.3 Djnh kien xa hoi- dinh kien gioi

Dinh kien xa hoi

- " nhirng thai dp tieu circ dirge nay sinh tren co so cua nhung cam nhan khong co ca so chac chin, nhung dac diem be ngoai nhung an tuang xau ve mot ca nhan, ve mot nhom nguai hay mot cong dong nao do" [34 51]

- " thai dp ciia ca nhan bao ham mot chieu danh gia thuang la tieu cue ddi vai cac hang nguai hay cac loai nhom tuy theo su quy thuoc xa hoi rieng ciia hp" [18, 146- 147]

- " tap hop cac quan niem, y kien, niem tin hoac bieu tuong co tfnh chat rap khuon va don gian hoa qua muc ve thai do va hanh vi uns xu ciia nhdm xa hgi, dan cu, nam hay nfr " [11, 16]

- " su khai qiuit mang ifnh tuyel ddi ve mot nhdm xa hdi cu the Cac dac diem ciia nhdm thudng dugc mo la mgl each ciing nhdc va cd dinh Quan niem dinh kien do dd khdng phan anh dugc sir da dang va phong phii ciia nhfrng thanh vien cung nhu tiem nang ciia ca nhdm" [4, 3]

Can phan biet duih kien xd hoi vd khuon mdu xd hoi Trong khi khuon

mdu xa hgi tao nen mgl sir khai qual hoa dugc chia se gifra nhfrng ngudi trong mot nhdm nay vdi mot nhdm khac thi dinh kien xa hdi bao ham mgl su phan xet theo hudng lieu cue eiia ca nhan ddi vdi ngudi khac Cd the ndi, khuon mdu lien quan nhieu den nhan thuc, cdn dinh kien lien quan nhieu den thai dd Trong dinh kien chiia dung khuon mdu lieu cue va nd dugc cung cd nhd nhung khuon mau lieu cue

Ccic nha Tam ly hgc xa hgi cung can phan biet thuat ngfr dinh kien xa phan biet ddi xir Neu dinh kien la thai do lieu cue ddi xdi cac ca nhan khac hoac nhdm khac thi phan biel ddi xir la hanh ddng lieu cue ddi xdi nhfrng ngudi nay Ndi each khac, phan biet ddi xii' chfnh la mgl hinh thiic dinh kien Irong hanh ddng

Vice Xcic dinh dinh kien gidi cung la mdt loai hinh ciia dinh kien xa hgi khien chiing la ihay rang gifra chiing tdn tai mgl cau Iriic nhu nhau Trong chirng muc dinh kien xa hdi la mdt kieu thai do dac biel nd chtia dung 3 thcinh td ca ban, bao gdm: nhan ihiic, linh cam xa hanh xi (Robert A.Baron & Donn Byrne, 1991)

- Yeu td nhan thiic: bao gdm niem tin va su irdng dgi ddi xdi nhu'ng

thanh vien nay, cdng vdi phuang thire xir ly, luu giir hay tai hien thdng tin xe ddi tugng dinh kien

- Yen td tinh cam: lien quan den nhung cam giac am tfnh, nhirng linh

cam ma ca nhan mang dinh kien trai nghiem khi nhin thay hoac nghi tdi nhirng ngudi ma minh cd dinh kien

- Yen td hanh vi: bao gdm xu hudng hanh ddng lieu cue hoac du dinh

hanh ddng tieu cue ddi vdi nhirng ngudi la ddi tugng ciia dinh kien Khi nhfrng

xu hudng hoac du dinh dd chuyen thanh hanh ddng thi chiing trd thanh sir phan biet ddi xir - mot dang dinh kien trong hanh ddng

Cd the ndi, dinh kien xa hgi tao nen mgl sir phan biet xa hdi (la sir thay ddi hinh anh ciia chfnh minh hoac la lam meo md bien dang ve ban than khie'n chii the mang dinh kien cd sir danh gia lac hudng ve minh) lao nen mgl

su phan biet irng xir vdi ngudi khac (danh gia nhung phdm chai hay ling xir ciia ngu'di khac, tuy theo nhu'ng mong dgi ciia chiing la) va lao ra sir bien minh

xa hgi (tao cho chii the mang dinh kien su yen tam va giiip hg tu bao loan, cung nhu nang cao dugc nhung gia tri ciia minh) Dinh kien gidi cung vay, nd

cd the lam phu nfr hay nam gidi danh gia khdng diing hinh anh ban than minh cung nhu danh gia sai ngu'di khac Dinh kien gidi lam dan gian boa qua trinh nhan thii'c ciia con ngudi x^e gidi khac, ngan can hieu biei chfnh xac nhung ngu'di khdng ciing gidi tfnh vdi minh

Chiing tdi xin trfch ddn hai kei luan quan trgng trong nghien ciai ve djnh kien xa hgi:

- "Ngu'di ta thudng nhd lai de dang ban nhfrng gi cimg cd cac khuon mdu ma

khdng chii y tdi nhfrng gi bac bd nd" [54, 3491 D{6i\ nay lien he tdi thuc te

mot sd van de gidi cdn tdn tai Vf du vi trf lanh dao ma nam gidi dang

chiem uii the dugc cimg co bdi niem tin la nam gidi cd phdm chai va nang

lire lanh dao ban so vdi nir gidi, dti cho rai nhieu nghien ciru da chi ra phu nfr khdng be thieu (tham chf ndi trdi ban) so vdi nam gidi trong mdt sd phdm chai ciia ngudi lanh dao Mgl vf du khac ngudi ta de dang nhan xet rdng nfr gidi thi kheo leo hon nam gidi trong xiec nau nirdng va max' xii nhirng lai khdng chii y tdi thuc le nhung dau hep gioi xa nhfrng nha thiei ke thdi trang gidi hau hei lai la nam gidi Ngudi ta ndi nfr gidi cd ihien hudng

ve van hgc ban nam gidi nhung lai khdng thay rang eac nha iha nha xan nha phe binh van hgc ndi tieng hdu hei lai ciing la nam gidi

- "Dinh kien la mot sir tap luyen xiic cam cd tir rat sdm dieu dd khien cho viec loai bd chiing, ngay ca d nhirng ngudi Idn cho rdng chiing chang cd ca

sd gi ca, cung trd len dac biet khd khan" [20, 348- 349] ; va "Nhung xiic cam gdn vdi cac dinh kien da hinh thanh trong thdi tha au, trong khi nhfrng niem tin bien minh cho chiing den mudn ban Ve sau ngudi ta cd the mudn tir bd nhirng dinh kien ciia minh, nhung thay ddi nhu'ng niem tin trf tue thi

de ban thay ddi nhirng tinh cam sau sac ciia minh nhieu" [20, 349] Cd nghTa rdng, trd ngai trong viec xoa bd cac dinh kien gidi khdng phai nam d chd thay ddi nhan thire ciia ca nhan ma dieu khd khan la thay ddi nhfrng xiic cam gan vdi eac dinh kien da dugc lap luyen lir thdi iha au Cung cd nghTa rdng, eac dinh kien gidi dugc tap luyen va hinh thanh mdt each lir phat, ngay ca khi ca nhan chua cd niem tin de bien minh cho dinh kien dd

Dinh kien gidi

So vdi cac khai niem trong he ly thuyei gidi, thuat ngfr dinh kien gidi da trd len kha quen thudc trong nhieu an phdm khoa hgc d nude la Sd di dat dugc sir phd bien nay bdi le khai niem dinh kien gidi rai gan gfii vdi khai niem dinh kien xa hgi- la khai niem quan trgng va vdn cd be day nghien ciiu trong tam ly hgc xa hgi Nhieu nghien ciiu chuyen sau trong tam ly hgc xa hgi cung

da quan tam va de cap den khdng chi khai niem dinh kien xa hdi ma la khai niem dinh kien gidi Nhu chiing tdi se trinh bay phfa dudi day nhfrng nghien ciru ve dinh kien xa hgi, ve dinh kien gidi giiip lam rd cau true cua va chiic nang ciia dinh kien gidi, la mgl hudng xem xel cau hoi rai ca ban trong ly thuyei gidi: tai sao nhfrng dinh kien gidi ludn tdn lai dai dang?

Trong he ly thuyet gidi, dinh kien gidi thudng dugc hieu la:

- " suy nghT ma mgi ngirdi cd ve nhung gi ma phu nfr va nam gidi cd kha nang Vci loai boat ddng hg cd the lam" [44, 16]

- " sir khai qual mang linh tuyel ddi ve mdt gidi, nam hoac nfr phd bien hon ca la nhfrng quan niem ve dac die'm tfnh each va kha nang ciia phu nfr Vci nam gidi" [4, 4]

ve van hgc ban nam gidi nhung lai khdng thay rdng cac nha tha nha xan nha phe binh van hgc ndi tieng hau hei lai cung la nam gidi

- "Dinh kien la mot sir tap luyen xiic cam cd tir rat sdm, dieu dd khien cho viec loai bd chiing, ngay ca d nhirng ngudi Idn cho rdng chiing chang cd ca

sd gi ca Cling trd len dac biet khd khan" [20, 348- 349] ; va "Nhirng xuc cam gdn vdi eac dinh kien da hinh thanh trong thdi tha au, trong khi nhfrng niem tin bien minh cho chiing den mudn ban Ve sau ngudi ta cd the mudn tir bd nhirng dinh kien ciia minh, nhung thay ddi nhfrng niem tin irf tue thi

de ban thay ddi nhirng tinh cam sau sac ciia minh nhieu" [20, 349] Cd nghia rang, trd ngai trong viec xoa bd cac dinh kien gidi khdng phai nam d chd thay doi nhan thire eiia ca nhan ma dieu khd khan la ihay ddi nhfrng xuc cam gdn vdi cac dinh kien da dugc tap luyen tir thdi tha au Cung cd nghTa rdng, cac dinh kien gidi dugc tap luyen va hinh thanh mot each lu phat, ngay ca khi ca nhan chua cd niem tin de bien minh cho dinh kien dd

Dinh kien gioi

So vdi Ccic khcii niem trong he ly thuyet gidi, thuat ngu dinh kien gidi dd trd len kha quen thugc trong nhieu an phdm khoa hgc d nude la Sd di dat dugc sir phd bien nay bdi le khai niem dinh kien gidi rai gan gfii x'di khai niem dinh kien xa hgi- la khai niem quan trgng va vdn cd be day nghien ciiu irong tam ly hgc xa hgi Nhieu nghien ciiu chuyen sau trong lam ly hoc xa hgi efing

da quan tam va de cap den khdng chi khai niem dinh kien xa hdi ma la khai niem dinh kien gidi Nhu chiing tdi se trinh bay phfa dudi day, nhfrng nghien cull ve dinh kien xa hgi, ve dinh kien gidi giiip lam rd cau triic cua va chiic nang ciia dinh kien gidi, la mgl hudng xem xel cau hoi rat ca ban trong ly thuyet gidi: tai sao nhfrng dinh kien gidi ludn ton lai dai dang?

Trong he ly thuyet gidi dinh kien gidi thudng dugc hieu la:

- " suy nghi ma mgi ngirdi cd ve nhung gi ma phu nfr va nam gidi cd kha nang Vci loai boat ddng hg cd the lam" [44, 16]

- " sir khcii qiuil mang tfnh tuyel ddi ve mot gidi nam hoac nfr phd bien ban ca la nhfrng quan niem ve dac diem tfnh each xa kha nang cua phu nfr

va nam gidi" [4, 4]

- " nhihig hanh ddng chdng lai phu nu- (hay nam gidi) dua tren ca so nhan

thiifc rdng gidi tinh nay khdng cd quyen binh ddng vdi gidi tfnh kia xa

khong cd dugc quyen Igi nhu nhau" [63, 30]

Cd diem khac nhau ca ban trong ba khai niem dugc dua ra lien quan den cac cap do bieu hien khac nhau ciia dinh kien: hai khai niem dau dinh kien gidi dugc hieu d cap do nhirng "suy nghT" hay "quan niem" (cd the hieu ndm na la nhirng hanh ddng ben trong), khai niem thir ba hieu dinh kien d cap

do "hanh ddng" (hieu ndm na la nhirng hanh ddng bgc 16 ra ben ngoai) Thuc

te van dung ly thuyet gidi trong thuc te, sir chua chat che ve mat khai niem thudng tao ra lam Idn khdng dang cd Thudng thay la sir Idn Ion, hay sir danh ddng giua khai niem dinh kien gidi vdi khai niem khuon mdu gidi va phan cdng lao ddng theo gidi Nhirng kien thire tir nganh tam ly hgc xa hdi giiip thay rdng ba khai niem nay khac nhau ve cap do bieu hien

Cd the thay rdng, vc ndi dung, dinh kien gidi dugc xem la mdt irong nhieu bieu hien ciia bai binh ddng gidi Mat khac, ve chiic nang, dinh kien gidi

cd chiic nang xac lap va duy tri nhung bai binh ddng gidi trong thuc le Dinh kien gidi ban ddu cd the xuai phat tir mot nhan xet hoac quan niem ve mot hien tugng thuc te nao dd Dinh kien gidi trd thanh sau sdc ban khi hien tuang thuc te da bien ddi nhirng nhfrng quan niem rap khuon ve gidi vdn gifr nguyen Til' dd dinh kien gidi cd xu hudng ird thanh nhfrng quan niem hay chudn muc cii'ng nhdc, khdng phan anh diing thuc te dang dien ra

L3 Khac biet gidi: khai niem dugc de xuat bdi cac nha tam ly hoc xa hgi

Ban than thuat ngir "Khac biel gidi" (gender dilference) dugc diing

trong sir phan biet vdi thuat ngfr "Khac biet gidi tfnh" (Sex difierence) Khdc

Met gidi dupe de cap de ndi len rdng hai gidi phd Men la khdc Met- ddy la nhung khdc Met ddn ddn duac tao thanh trong sudt qud trinh con ngudi

tham gia vao xd hdi, dua tren ca sd gidi tinh (nguai dd la nam hay nil), Nhu

vay, neu nhu cac khac biel gidi ifnh thudng mang tfnh ddng nhai va ft thay ddi ihi Ccic khac biel gidi mang tfnh da dang d mdi nen xan hda trong mdi nhdm

xa hdi vii nhanh thay ddi hon

Mat khac, sir dung thuat ngfr "Khac biel gidi" khi phan ifch gidi ciing hfru fch han la dimg thuat ngfr "Van de gidi" (Gender issue) ha\ "Bai binh

ddng gidi" (Gender inequality) - nhirng thuat ngu* vdn dugc cac nha nfr quxen

va cac nha khoa hgc gidi sir dung Khac biet gidi ndi ve nhirng khac biet chung nhat giila nam va nir dugc nhan biei va thiei lap tuang ddi ben xung ma chua cd su danh gia "tot" hay "xau" eiia nha nghien cuu Thuat ngir van de gidi hay bat binh ddng gidi ciing ndi ve nhirng khac biet cdn phai thay doi trong khi viec xac dinh cac van de can thay ddi phu thugc phan Idn vao each nhin nhan ciia nha nghien ciru va thir tu uu lien cac van de can thay ddi cung khac nhau d mdi nen van boa hay bdi canh xa hgi Trong thuc te cac nghien cuu thugc ITnh vuc tam ly hgc xa hgi, nhirng khac biet gidi thudng dugc chi ra trong su phan biet nhung khac biel mang tfnh bai binh dang va nhfrng khac biet mang tfnh hap ddn gifra hai gidi Dieu nay rd rang mang lai cho cac nghien ciiii tfnh khach quan va de dugc chap nhan ban, ngay ca vdi nhfrng ngirdi cd tu tudng chdng lai cac quan diem gidi

CHUONG II

M O T S O QUAN DIEM TIEP CAN LY THUYET GlOl

Ban chat cua ly thuyet gidi la he thdng ly luan xoay quanh mgl sd cau hdi ca ban: Ngudn gdc nao tao nen nhSng khac biet gidi? Ca che nao dang duy tri nhirng khac biet gidi dd? Cung nhu lam the nao de thu hep khoang each gidi, hay xoa bd nhirng bai binh ddng gidi dang tdn tai? Phan nay se trinh bay mot sd quan diem ca ban ciia cac nha Nir quyen, ciia cugc tranh luan WID- GAD' va ciia cac nha Tam ly hgc Xa hdi trudc nhfrng cau hoi nay

II.l Tiep can ly thuyet gidi

Ly luan cua cac nha nir quyen va ndi dung ciia cugc tranh luan GAD la hai ngudn ly luan ca ban hinh thanh nen ly thuyei gidi ngay nay Ly luan ciia cac nha nu' quyen dugc hinh thanh tir cac phong trao daii tranh ddi quyen Igi va su cdng bdng cho phu nfr, bdt ngudn lii* My sau dd lan rdng ra nhieu nude trdn the gidi Trong khi dd, cugc tranh luan WID- GAD bdt ngudn tir thuc te tiep can giai quyet van de ngheo ddi d cac nude dang phai trien Chiing tdi se xem xet ly luan ciia cac nha nfr quyen (Nu quyen tu do, Nfr quyen triet de, Nir quyen xa hgi chii nghia, Nfr quyen Mae- xft), ly luan WID

WID-va GAD xoay quanh viec cac Idi tiep can nay da tra Idi nhfrng cau hdi tren nhu the nao

II.l.l Tiep can ly thuyet Gidi tir cac nha Nil quyen

Chiing ta deu biei eac nha nil quyen da cd ddng gdp khdng nhd cai thien

vi the' ngu'di phu nir nhu ngay nay Cung chfnh cac phong trao giai phdng phu

nu dugc phat ddng bdi cac nha nfr quyen la tien de quan trgng hudng sir chii y ciia loai ngu'di den mot van de da trd nen "quen thugc": nhfrng bai binh dang gifra nam gidi va phu nfr

Vao the ky XVII, XVIII, nhieu nha tu tudng tin rang phu nfr la nd le ciia nam gidi va dieu nay la tu nhien vi gia tri ciia phu nir dugc coi la thap kem ban

so vdi nam gidi Nhfrng quan diem nay da bi cac nha Iriei hgc khai sang phe phan Theo hg, chfnh sir doe doan cua giai cap phong kien, cimg xdi nhfrng te nan xa hgi mdi la nguyen nhan day phu nfr vao xi trf le thudc xa thap hen

' (WID: Women In Dex'clopmcnl- phu nfr trong phat irien \a (I.\D; (icndcr \nd

Dex'clopment- giai \'a phat trien)

trong gia dinh va ngoai xa hdi Cac nha triei hgc khai sang cho rdng sir thay doi dia vi xa hgi cua ngudi phu nii' la cdn thiet va cd the thuc hien dugc bdi nhirng cai bien xa hgi

Vao cudi the ky 19, xuat hien cac phong trao keu ggi md rdng quyen Igi phap ly, giao due, ca hgi viec lam cho phu nir- la tien than ra ddi chii nghia nir quyen Mac dii vay, thuat ngu "nu quyen" (Feminism) lai chi mdi dugc ap dung vao the ky 20 Gdn day, chii nghTa nir quyen da cd anh hudng Idn tdi gidi hgc thuat cung nhu sir thay ddi trong eac chfnh sach xa hgi Hgc thuyet nfr quyen dua ra mot khung tu tudng phan anh dia vi xa hgi phu ihudc eiia phu nfr cung nhu te phan biet ddi xir ve mat xa hgi, kinh le, chfnh tri da duy iri linh trang bai binh ddng ddi vdi phu nir Phai ndi rdng cac phong trao nfr quyen ve ban chai la nhdm tdi giai phdng phu nir

Ly thuyet nir quyen tu do (Libral Feminism)

Cac nha ly luan nir quyen tu do cho rang cac x^an de xa hdi nay sinh cd nguyen nhan dau tien la sir coi thudng va ban che sir tu do lira ebon ciia ca nhan Theo quan diem eiia hg thi bat binh dang gidi la do qua trinh xa hgi hoa theo each bat huge mgi ngudi phat trien vdi nhfrng tu tudng bi bdp meo ve van

de phu nu va nam gidi va nhfrng tu tudng ban che sir tu do ciia con ngu'di trong viec chgn lira ve each sdng

Theo ly thuyei nfr quyen tu do sir phu thugc ciia phu nfr cd ngudn gdc

trong tap qudn vd han che ciia luat phap Nhfrng tap quan va nhfrng han che

ve luat phap da can trd phu nu' tham gia vao the gidi cdng cdng va can trd nhirng thanh cdng ciia hg trong the gidi dd Xa hgi da sai lam khi cho rang ve mat tu nhien phu nfr kem ve trf tue va the lire so vdi nam gidi va do dd da loai trir phu nil ra khdi ITnh vuc khoa hgc, khdi thi trirdng lao ddng

Tir ly giai dd, eac ly luan gia ciia thuyei nfr quyen tu do cho rang sir cdng bdng gidi ddi hdi xa hgi phai tao ra nhfrng luat chai binh ddng, lao ra cugc dua vi thanh qua cua xa hdi ma d dd khdng ai bi thiet thdi mgl each cd

he thdng Theo hg, trudc mdt cdn tap trung vdo thay ddi tu tudng vd thuc tien

vdn hod chdng ban bdt dau bdng vice viei lai sach giao khoa cho hoc sinh rdi

deii cai td lai he thdng luat phap

Tao ca hgi hgc van nhu nhau tao thay ddi trong thai dd, quan he xa cai each phcip ly- hi con dudng quan Irgng de dat tdi binh dang Cach tiep can cua

trirdng phai nay cho phep md rdng su hgp tac vdi nam gidi, lien kei nam gidi vao hang ngu ciia phong trao, de hai gidi ciing hudng Igi trong xa hgi khdng cdn te phan biet giai Day la qua trinh thfch ung hai chieu trong dd ngudi phu

nu cdn md rgng cac vai trd va nam gidi can dam duang cac trach nhiem ve ndi trg, giao due con cai nhieu ban

Quan diem ciia ly thuyet nu quyen tu do coi nam va nir binh ddng cd the hgp tac va boa nhap, cimg chia se trach nhiem trong gia dinh va ngoai xa hgi Tu do, binh ddng khdng cd nghia gianh quyen cho phu nfr bang each tudc doat quyen va Igi fch ciia phai nam Day la diem dugc danh gia cao trong ly thuyet nil quyen tu do Tuy nhien, ly thuyei nay cung hi cho la cd nhieu han che khi hg khdng he phan tfch lich sir de giai thfch ngudn gdc ciia sir bat binh ddng d cac cau triic, the che xa hdi Thay vi dd, each tiep can ciia ly thuyet nfr quyen tu do la chap nhan nhirng dac trung Idn ciia xa hgi nam tri va he thdng thu bac nhu la ban chai tu nhien, vdn cd Cac nha nfr quyen tu do khdng cho rdng day la cac he thdng "cd van de" ma hg chi lap trung vao dau tranh cho phu nu dugc tiep can tu do vao cac vi irf trong he thdng dd

Theo each tiep can nay, qua trinh ddng boa la yeu id ca ban, nhung hudng chii yeu vdn nhdm vao su ddng hoa va chap nhan nfr gidi vao the gidi ciia dan dng ban la ngugc lai Hg lac quan tin tudng rang, vdi mgl sd uu the

tiem nang, phu nfr cd the canh tranh vdi nam gidi trong cac ca hoi vice lam cung nhu cd mot dia vi xa hgi dang ma uac Tu tudng nay dugc phdn Idn phu

nu giai cap trung km, cd hgc van nghe nghiep va tiem luc kinh te img hg

Ly thuyet nOr quyen xa hoi chu nghia (Socialist Feminism)

Ly thuyei nii' quyen xa hgi chii nghia xuat hien trong nhfrng thap ky dau ciia the' ky XIX d Phap va d Anh Trong thdi ky nay, cac ly luan gia nfr quyen

xa hgi chii nghia tap trung phan tfch ve van de binh dang, quyen cong dan nhfrng van de loai trir phu nfr ra khdi tral tu chfnh tri nhfrng van de thay ddi xa hgi tir khia canh dao diic

Ly luan nfr quyen xa hgi chii nghia cho rang sii dp bile ddi vdi phu nil

la san phdm ciia chii nghia tu ban vd nd duoc cung cd bdi luat phap hat binh diing Hg cho rdng dieu nay cd ca sd lir su fch ky cua nam gidi xa d bai

ky vi trf xa hgi nao ngirdi dan dng cung coi phu nfr la ke nd le cho minh