Truyện thơ một số nước ở đông nam á nguồn gốc và đặc trưng thể loại

Ngoa* Irù Truyén Kicu mòl làe phàm eó dién tra ihành kiét tàc cùa vàn hoc Viél rJam dà duac giói klìoa hoc trong va ngoài nuóc nghién euu khà day dù, he ihóng \à quy mò ibi bau héì càc

DAI HOC QUOC GIÀ HA NOI TRLIÒNC; «A! HOC KHOA HOC XÀ HÓI VA NHÀN ^ÀN

-^ 4i 4: ^ 4:

^ M ^ ' * ^

TRIVEN TUO MOT SO Nl/OC 0 DONG NAM A

N G U Ò N G Ó C V A bkC TRUMG Vrìi LOAI

Ì)L TÀI NliHIÈN c u l i KHOA HOC

MA SO: QX.2002- 02

( H I rkl DE TAI: TRAN THIC VIET

MUC LUC

Tran a

Madàu 3

<^:huofng 1

Khài niem ve truyén tha va vai trò, vj tri cùa

truyén thotrong nén vàn hoc khu viro Dóng Nam À 6

I I Khài niem ve iruyén tha 6

1.2 Vai irò, vi In" cùa truyén tha Il

1.2.1 Thè loai mang tinh loai hình cùa vàn hoc khu virc 11

1.2.2 Thè loai phàl irién phong phù, duac cu dàn Dòng Nam A

uà ehuòng 13

(.'htfoììg 2

Nguón góc truyén tha Dòng Nam À 23

2.1 Nguón góc Ijeh sii 23

2.1.1 Thói gian xuàt hién truyén tha 23

2.1.2 Nhùmg lién de cùa su ra dai truyén iha 25

2.2 Nguón góc de lai 34

2.2-1 Vàn de phàn loai truyén tha 34

2.2.2 Phàn loai nguón góc de lai 38

C hirong 3

Dac trimg ca bàn cùa truyén thoDóng Nam A 46

3.I.Tinhlusu 47 3.1.1 Khài nièiìi ve tu su 47

3.1.2 Miéu là chi liei trong truyén tha 48

3.1.3 Kéì cà'u - cól tnjyen 52

3 i 4 Nhàn vài va he thóng nhàn vai 61

3.2 Tinh irìr tình 67 3.2.1 Khài niém ve irùtình 67

3.2.2 Ngòn ngtr iruyén tha 69

3.2.3 Thè ihaifong truyén tha 82

Thav phàn két luàn

1 Truyén tha Dòng Nam A - thóng nhàl trong da dang 90

2 Truyén tha va vàn hoc hién dai 9 ^

Thir muc sàch, bào tham khào 99

MOBAU

1 Truyén tha là mot thuàl ngix ihuòc thè loai vàn chuang iruycn thóng

dà xuàt hién lìr làu trong nén vàn hoc càc dàn toc a khu virc Dong Nam À Truyén iha khòng chi là mot thè loai dòc dào mang linh loai hình cùa vàn hoc khu vue duac cu dàn Dóng Nam À hét sue ua ehuòng ma nò con là mòl ihc loai phàl Irién phong phù cà ve so luong va chat lUOTg, co vai Irò, vi tri rat lo U'm ircìng lién Irình lich sur vàn hoc càc dàn toc ó Dòng Nam A

Tuy nhién, cho dén nay truyén tha Dòng Nam A vàn ehua duac nghién eùu day dù duói góc dò thè loai a quy mò khu vue Chùng la mai ehi eó mot

so còng irình, bài viéi ve truyén iha ò lìmg quóc già - dàn toc hay càc khfa

canh don le khàc nhau cùa tirng truyén tha ò trong nuóc Ngoa* Irù Truyén

Kicu mòl làe phàm eó dién tra ihành kiét tàc cùa vàn hoc Viél rJam dà duac

giói klìoa hoc trong va ngoài nuóc nghién euu khà day dù, he ihóng \à quy mò ibi bau héì càc còng Irình bài viél ve truyén tha ó Dòng Nam A ehi dirng lai ó vice phàn lich già tri nói dung tu tuòng va dàc diém nghé thuàl cùa liirig làe phàm cu ihé ma chua di sàu ly giài nhùng vàn de khoa hoc ve the loai Iruyén iha dirai góc dò nguón góc, lich sii hình ihành, dàc Irimg cùa truyén iho", quan

he cùa Iruyèn tha vói thuc lai,

2 De lai Truyén thi/ mot so nuóc Dóng Nani A - nguón goc va due

iriOig the Ioni cùa chùng lòi buóe dàu giài quyél 2 vàn de lón :

1 Su hình thành truyén tha Dòng Nam A

2 Dàc irimg cùa truyén iha Dòng Nam A

Mue dich ihue hién de lai này là nhàm tìm hièu bàn ehài cùa thè loai

truyén \ha tir nguón góc eho dén dàc trung thè loai tu nói dung tu tuang cho dcn eàu Irùe nghé thual Dóng Ihòi, \\X nhOng ca sa ve ly luàn thire lién phàl

Irién cùa ihé loai truyén iha, chùng la eó thè khu bici giira Iruycn iho \ai eàe thè loai vàn hoc khàc vón rat phong phu va da dang trong nén vàn hoc Dónu

Nam A Tir dò, buóc dàu dinh vi the loai truyén tha trong dòng chày cùa nén

vàn hoc khu vue

Nhiém vu cu thè cùa de lai là tìm hièu nguón góc lich sir cùa truyén iha

vói nhihig lién de ve kinh té - xà boi - lich su - vàn boa khu vire, dàc biét là nhOmg lién de ve vàn hoc nghé thuàl de ly giài su ra dòi cùa thè loai Tir dò, xcm xcl nguón góc de lai cùa truyén tha va lién hành phàn loai chùng trén nhimg liéu ehi cu thè de Ihày ro linh chat "'luòng thè", vi tri "di'u nói" cùa truyén iho' li;ong lién Irình lieh su phàl Irién cùa càc nén vàn hoc d n toc ó khu vue Dòng Nam A Dóng thói, chùng lòi se phàn lich, ly giài mòl so dàc diém

ca bàn nhàl cùa thè loai nhàm làm sàng tò mói quan he bien chùmg giu'a tu su

va irii" tình, giCra dàn gian va bàc hoc, gius, nói dung (de lai, chù de, tu tuong,

càm hung chù dao ) va nghé thuàl (két càu, nhàn vài, ngòn ngO', thè tha )

3 De ihue hién duac nhihig yéu càu dal ra nhu dà nói a trén ngoài su dung phuomg phàp nghién culi truyén thóng cùa khoa hoc vàn hoc, chùng lòi chù yéu sii dung phuong phàp long bop (Univeral) lién ngành va da ngành (Inlerdiseiplinare) Bòi vi, truyén tha là mot thè loai vàn hoc dèe dào duac hình thành lìr nhiéu nguón, phàl sinh va phàl trién trong mot mò» iruòng khu vue eó nén vàn hoc ihuóng bi "hoà lan" trong vàn boa, lai dan xen lién két vói nhiéu loai hình nghé thuàl khàc Thao tàc nhàl quàn cùa chùng lòi là truóe càc vàn de dal ra déu ihóng ké càc quan diém, eàe y kién dà eó, vién dàn nhihig vàn de ly luàn giói ihuyéì thè loai, phàn lich long hap va dua ra nhùng nhàn dinh kéì luàn Chùng lòi luòn luón co y ihùc dal truyén tha trong boi eành vàn boa Dòng Nam À, so sành nò vói càc thè loai vàn hoc gàn gùi giu'a khu vue Dòng Nam A vói càc khu vue ké càn co nhiéu ành huóng qua lai nhu An Dò, Trung Otiò'c Tal eà nhOtig thao tàc cùa phuotig phàp nghién euu này déu duac ihuc hién irén nén làng quan diém, tu tuong cùa hoc thuyét Màc xd

4 Day là mot de lai mai va ròng nén chùng lòi lu han che vàn de trong

mot s(') mùH à Dómg Nam A va trong mot so nucfc cùng ehi di vào mot so làe

phàm dién hình mang li'nh dai dién eho nhtrng vàn de càn nghién eùu Tuy dò

lai nghién cùru là thè loai truyén tha nói chung nhung huóng tiép càn cùa

chùng lòi chù yéu là truyén thcr hdc hoc (truyén tha thành vàn) Tiéu chi lira chon tàc phàm de nghién cùru ò 4 nuóc Dòng Nam A liic dia (Vié( Nam, Lào,

Càmpuchia, Thài Lan) là phài thoà man 2 yéu càu: Thù nhàl, tàc pnàm dò phài

là tàc phàm liéu biéu; thù hai, dò là nhùng tàc phàm thè hién duac sir phàn loai

ve nguón góc de lai

Ngoài càc truyén tha khàc de dòi chié'u, so sành chùng lòi chù yéu di sau khào sài* 8 làe phàm truyén tha cùa 4 nuóc sau day:

- Vici Nam • Truyén Kiéii va Lue Vdn Tién

- Lào: Xin \ay va Kalakét

- Càmpuchia: Riém Ké va Tum Tiéii

- Thài Lan: Phra Aphamani va Khan Chang Klidn Phaen

5 Bó CLIC va nói dung cùa de lai góm:

- Ma dàu

- Chuctng 1: Khài niém ve truyén tha va vai irò, vi tri cùa truyén iha

irong nén vàn hoc khu vue Dòng Nam A

- ChucTfng 2: Nguón góc truyén tha Dòng Nam A

Chuimg 3: Dàc trung ca bàn cùa truyén tha Dòng Nam A

- Tliav phàn két luàn: Truyén tha Dòng Nam A - thóng nhàl irong dd dang va truyén iha vói vàn hoc hién dai

Chirofng 1

KHÀI NIEM VE TRUYÉN THO VA VAI TRÒ, VI TRI CUA TRUYÉN THO TRONG VÀN HOC KHU VlTC DÓNG NAM A

1.1 Khài niém ve truyén tha

Hién-nay, chua co mòl dinh nghTa bao quàt chinh xàe ve iruyén tha ó khu vue Dòng Nam A, bòi quan niém va lén goi a tìmg quóc già ehua ihóng

nhàl Xuàt phàl lù nhùng liéu ehf khàc nhau ma a iimg quóc già Dòng Nam À

nguói la goi Iruyén tha vói nhimg thuat ngù khòng gióng nhau Ò Vici Nam eó

3 khài niém truyén flur, truyén Nóm, truyén tho Nóm Truyén the chù yéu nói

ve eàe làe phàm cùa càc dàn toc il nguói a Viél Nam (nhu truyén ihct Mu(-tng truyén tha Tày - Nùng, iruyén tha Thài Tu dién vàn hoc bò mai) Tru\én Nóm (bay truyén tha Nòm) chù yéu nói ve eàe tàc phàm cùa óàn toc Vici (kinh) va dò là nhùng tàc phàm viél bang chù Nòm (khòng phài ;nù Hàn) Ò Lào lón lai hai khài niém de chi mot dòi tuong là truyén tho nhirng eó nel khu

biét /V(//;;' \iì ni than là ihuàt ngù ehi nhóm iruyén tha bài nguón lù dàn gian

tu nhùng Iruyén ihuyé'l hoàe eàe anh hùng sàng tao lieh sir nhùng nguói khai

canh làp àp xày dung bàn muòng fnhu Khun fìulóm, Ulang khu ni than, Klìun

Thu'iìg, Khan Thiiimg, Thao Hùng thao Chiiong ) Ndng \T( liùtng là thuàl

ngù ehi nhóm Iruyén tho chù yéu khai thàc lù de lai Phàl giào Day là nhóm

truyén \ha irù tình ( nhu Xang xinxay, Calakét, Chdn tha kluit, Nang Tèng

on, )

Ó Myanma Irong nén tho ca co dién lù the ky XIV - XVIIT xuàt hién 2 Ihuàl ngù de ehi mòl khài niém truyén tho gàn vói eàe Ifnh ehàì va thè tho khàc nhau Piòi là nhóm truyén tho khai thàc lù de lai Phàl giào, eàe nhà su (làe già chù yéu cùa Piòi) dà dich càc truyén ké ve lién kiép cùa due Phàl de làm tu

cùa Sin Makha chin lavùnla) Bichorin là mot loai truyén tho góm so luong

khó tho bài ky va hói ùc theo hình thùc va noi dung ban làt lich su ihuòng do càc nhà ihct eung dinh sàng tàc, nò thucmg duac hai kèm vói eàe nhac cu Day

là nhóm truyén thtr ké lai nhimg su kién lich su quan Irong xày ra trong qua khù, nhùng vi anh hùng dàn toc dà dàu tranh vi nén dòc làp tu do cùa dal nuóc Bichofrin con goi là tho Ban làt lich su (tiéu biéu cho truyén tho nhóm Biehorin

là làe phàm Nàng cóng chi'ui ci'ui Arakan cùa Adumiói) Ò Càmpuchia nguói la

lai dùng mòl ibiiàl ngù dai; giàn Ruo'ng Kòm nap de goi Iruyén tho là "truyén

bang \ha'\

Nhu vay là xuàt phàl lù nguón góc nói dung, hình ihùe, dói tuong phan ành, thè tlut ngòn ngù tho ó càc nuóc Dóng Nam A khàc nhau nguói la goi truyén lh(t cùng chung nói hàm nhung vói nhùng khài niém khàc nhau De eó mòl eàeh hiéu chung ve Iruyén tho, chùng lòi xuàt phàl lù khài niém "iruyén Nòm" mt)l thual ngù lUcmg duong vói truyén tho trong nén vàn hoc iruyén thóng cùa Vici Nam, là mòl thè loai ma he thóng eàe khài niém, dinh nghla tuong dói hoàn ehinh

Trong Tir dién tlnidt ngù vdn hoc do Le Bà Hàn, Tran Dinh Su, Nguyén

Khàc Phi tlóng ehu bicn iruyén Nòm duac dinh nghTa là "Thè loai tu su bang tho" dai ràl lièii bicu eh(> \àn hoc eó dién Viél Nam nò rò vào cuoi the ky XV111 dàu the k\ XIX, do vici bang tiéng Viét ghi bang chù Nòm nén duac goi

là "truyén Nòm" |lr.3(l5 17| Vàn eàeh hiéu trén, nhung Tir dién vdn hoc (Bò

mói) lai ghi Ihem "cho dèn nay chua the biél truyén Nòm ra dòi vào lue nào va

hình Ihài dàu lién nhu the nho^ |lr 1847 76] Duong Quàng Hàm mòl trong

nhùng làe i:ia cùa nhùng euón Lieh su vàn hoc Viét Nam dàu lién cùa thói hién dai dà dua ra dinh nghla truyén Nòm hét sue ngàn gon: "Truyén Nòm là liéu

ihuvél bang thct" | iheo Nikulin, Ir 158 611 Sàeh "Vdn hoc cete dàn toc thiéii wM'/V'/ Nani", trong ehiririig truyén tha Phan Dàng Nhàl giói thiéu "Vàn hoc

dàn izian eae dàn Me iiuóe la (dàn toc da so cùng nhu ihicu so) eó nhu eàu sàng

tao va liru iriiven mòl \od\ hình \ha ea ké ehuyén dai ha\ () vàn hoc kinh

nguói la goi dò là truyén Nòm Thuc chat nhùng tàc phàm duac goi là truyén Nòm (hoàc truyén Nòm bình dàn) là nhùng tàc phàm co tinh chat tu sir dién dal bang liéng Viél, viét bang chù Nòm va dàc biét là bang hình thùc iho ca dai boi Do nhàn manh hình thùc tho ca nén co nguói de nghi goi là truyén tho

Nòm (Cao Huy Dinh) Itr 149, 8] Trong ehuyén mijc Truyén Kiéu va the loai

truyén Nómi, tàc già Dang Thanh Le dà dua ra nhàn dinh ve truyén Nòm Irén

co so xàe dinh dàc diém thè loai xét ó 2 bình dién ly luàn va thuc lién vàn hoc

su Y kién 4iày duac ihé hién bang 2 phàn cu thè Mot là "Iruyén Nòm nàm Irong he thóng eàe làe phàm phàn ành euòc song bang phucmg thùc tu su eó

y nghìa là phàn ành euòc song xà hòi thóng qua su Irình bay, mièu là eó li'nh chat hoàn ehinh vàn ménh mot nhàn vài (trong mói quan he vói nhiéu vàn ménh, nhiéu linh eàeh nhàn vai khàc) Hai là '1hè loai tiéu thuyét này su dung ngòn ngù, vàn tu dàn toc: chù Nòm va vói tu eàeh tàc phàm tir ^U bang vàn vàn, dai bò phàn eàe làe phàm déu su diing mot thè loai tho dàn toc the lue bài " |lr.55 391 Vói nhàn dinh này, GSDàng Thanh Le dà nhàn dinh truyén Nòm nhu mot thè loai tiéu thuyét viét bang tho

Qua eàe y kién néu trén chung ta co thè rùl ra nhàn xét chung ve truyén Nòm (tuy eó ehò vàn ehua thóng nhàl) Truyén Nòm là thè loai tu su bang tho dai mòl loai hình tho ea ké ehuyén dai hai Dò là mot loai liéu ihuycì bang

[ha

Nhu vày de lim mòl djnh nghTa chuàn xàe eho mòl thè loai vàn hoc eùa mot dàn lòe ó mot quóc già Dòng Nam A nhu truyén Nòm cùa Vici Nam eho dén nay \àn ehua thè co liéng nói chung

Tuy nhién, vói mòl vài khài niém trén day, chùng la cùng dà eó mot hình dung luc^ng dói hoàn chinh ve thè loai truyén Nòm Nhung duong nhién eàeh hiéu dò ehua thè eung càp cho chùng la nhting kién thùc day dù de ly giài nhùng \àn de eùa thè loai Iruyén iho khu vire Dòng Nam A, Vi \'ày chùng la liép lue mo' ròng pham vi, khào sài eàe y kién nhàn dinh eùa eàe nhà nghién eùu Vici Nam \é truyén tho eàe dàn lòe khàc ó Vici Nam va eùa mot so quóc

già khàc ò Dòng Nam À de co mot càch hiéu khài quàt hon Trong càc muc tu

Iruyén tha Muòng, truyén tho Thài, truyén tho Tày- Nùng, Tu dién vàn hoc (Bò mai) néu ngàn gon truyén tho là "mot thè loai vàn hoc vici duói hình thùc vàn vàn co cól Iruyén" [ir 1850, 76] Viét ve truyén tho eàe dàn l o : thiéu so ó Vici Nam Phan Dàng Nhat dua ra mot càch hiéu don giàn "Truyén iho - dò là nhùng làe phàm tir su duói hình thùc tho ca" [ir 150 sdd] Co le y kién cùa Bùi

Vàn Nguyén va Ha Minh Due Irong Càc the tlur cu va sic phot trién cita hinli

fht'rc trong thif ca vàn hoc Viét Nam ly giài khài niém truyén tho hoàn ehinh \a

sàu sàe hiin: "Truyén tho càn bàn dua vào phuong thùc tu su vói mot he ihòng

su kién va eòi truyén de hòc lo nói dung chù de Cól Iruyén Irong Iruyén tho cùng gióng nhu còl truyén eùa kjch, tiéu thuyét Bang hình thùc ké eó cól

truyén nhà ìha eó diéu kién di sàu vào nhirng tình liét, nhihig su kién eùa eàu ehuyén nhùng khia canh khàc nhau cùa xung dot xà bòi, do dò, Iruyén ìha eó

kha nàng phàn ành nhOmg mal phong phù eùa dói song xà bòi Trén y nghTa dò truyén iho eó thè duoc xem nhu mot tiéu ihuyéi Mot mal khàc do ehò vàn diing ngòn ngù tho ea de dién dal nén lù hình ành, nhip diéu dén cu phàp iho

ea, Iruyén iho tu xàe djnh ehò khàc nhau vói tiéu thuyél"[lr.39M, 52] Tiép Ihco eàe làe già Irình bay khà ky ve thi phàp truyén tho thói dinn ra dói va lién irình phàl trién eùa truyén tho Viél Nam lù ihói trung dai dcn hién dai Dàe bici, eàe làe già dà so sành truyén tho vói liéu thuyét nhàm làm nói bài nhùng nel dàe irirng eùa iruyén tho va vai irò cùa nò trong nén vàn hoc Vici Nam

Trong ehuitng nghién eùu ve Truyén tlur mot dàu nóii giila vàn hoc

truven ihónig va vàn hoc thành vàn, tàc già Vò Quang Nhon dua ra két luàn

"Iruyén tho mot mài ké Ihùa va phàl trién truyén thóng tu su va trù tình cùa

truyén co va tho ea dàn gian, mot mal liép thu ành huóng cùa nén /àn boa bàc

hoc va dàe biét là eùa vàn hoc bàc hoc Viét Tu nhùng ké thùa ^'à chiù ành lur(Vng nhiéu mài dò eàe nghé nhàn dàn gian va eàe tri ihùe dàn toc dà sàng tao nén mot thè loai vàn hoc dàn gian mói vói nói dung bé ihc h(^ ve mài dung

nguói, thè loai truyén tha dành dàu buóc phàl trién mói cùa vàn hoc dàn gian

eùu Truyén th<t vón sii hinh thành va phot trién cita vàn hoc dàn toc Lào làe

già Vò Quang Nhon so sành vói truyén dai vàn xuòi de dua ra mot càch hiéu Iruyén th(y: "- Truyén tho vàn vàn tuy chiù ành huóng nhà Phàl nhiéu hon nhung dà ft nhiéu mang dàu àn sàng tao cùa càc nghé sy, cho nén nò mang linh ehài thè lue, theo quan diém thàm my cùa giói tri thùc dàn lòe, gàn gùi vói euòc sòne va gàn lién vói sinh boat vàn hoc eùa nhàn dàn hon t uvén tho là làe phàm thành vàn duoc ghi chép thành sàeh va duoc sàng tàc iheo nhùng màu mire va nhGng ibi phàp nhàl dinh [ir 112, 53) Nguyén Tàn Dàe trong bài

vici Vàn hoc Dóng Nam A lai nhàn manh Ifnh ehài dàn gian eùa truyén iha va mói quan he giùa chat dàn gian va bàc hoc eùa thè loai: ''Dàc diém \ón nhàl eùa ihé loai này là sa kéi bop nhuàn nhuyén giùa vàn hoc nói va vàn hoc viéi,

giùa ehài dàn gian va bàc hoc Truyén tho là thè loai eó nguón góc dàn gian, nén nò duoc quàn chùng ihich nhàl trong tal eà càc thè loai cùa \àn hoc viéi

|lr 15-16 13] Mot so còng Irình khàc nghién eùu ve càc làe phàni truyén \ha

cu thè bay nhùng vàn de lién quan dén truyén tho mot so quóc già ó Dòng Nam A déu khòng de càp dén dàc Irirng bay khài niém ve iruyén tho ma ehi nhàn manh vai Irò lo lón cùa thè loai dói vói eàe nén vàn hoc ó khu vue nhu

Vàn h(H- Càmpuchia qua nhùng chàng duófng lich sit cùa Vù Tuyéi Loan va

Nguyén Sy Tuàn Riém Ké va Tum Tiéu trong vàn hoc Càmpuchia cùa VQ Tuyéi Loan, \'àh de hdn dia hoà su thi Ramayana An Dò à mot so nitóre Dóm^

Niim A cùa Dò Thu Ha

Nhìn chung ó góc dò này bay góc dò khàc vice long hop bé ihóng eàe

y kién nói trén eung càp eho chùng ta nhùng khia canh de nhìn nhan khài quàt

ve thè loai truyén tho Dòng Nam À Trèn co so do, chùng tòi manh dan dua ra mot càch hièu ve thuàl ngù truyén tho xét ò 2 góc do ly luàn vàn hoc va vàn

hoc su

Thù nhàh truyén tho là mot thè loai vàn hoc nàm trong he thóng tàc

phàm phàn ành cupe song hién thuc thòng qua su trình bay miéu là co linh ehài hoàn chinh vàn ménh cùa mot bay mot so nhàn vai chinh va trén co so ày

là su phàl trién co linh chat hoàn chinh cùa mot linh càch nhàn vai (trong mói quan he vói nhiéu linh càch nhàn vài khàc) Tinh chat hoàn chinh này cùng duoc tao nén bòi cól truyén, he thóng nhàn vai, tình huóng trong mot kiéu kéi càu phó hién

Thù hai, truyén tho phàn ành euòc song bang viec su dung hình thùc

vàn vàn (tho) thàm duom chat trù tình vói day dù nhùng dàc trung cùa phuong thùc sàng làe này

Thù ha truyén tho Dòng Nam A chù yéu viét bang ngòn ngù va thè tho

dàn toc cùa mói quóc già o khu vue Dòng Nam A

1,2 Vai trò, vi tri cùa truyén thtf trong nén vàn hoc càc quóc già ò

Thài Lan, Lào, Malaixia) eung nhu cùa càc dàn toc song trén lành tho Viél Nam" 159) Nikulin dà nhàn manh su khàc biét cùa vàn hoc Viét Nam (cà vàn

hoc Dòng Nam A) vói vàn hoc Dòng Bàc A (Trung Quóc, Triéu Tién Nhàl Bàn), iruóc bèi là ó thè loai truyén tho Truyén tho khòng chi là mòl thè loai bang dàu ma con là mot bó phàn dàc biét tiéu biéu cùa vàn hoc Dòng Nam A Tal nhién, khòng phài chi ó Dòng Nam A mói co truyén tho, nhimg truyén tho phàl trién dén dinh cao, vói so luong do so, rat lón va làe dòng sàu sàe vào dói song vàn hoà vàn hoc khu vue Ibi chi eó ò Dòng Nam A Truyén tho "ngay lù dàu dà xuàt hién vói tu eàeh là mot thè loai trong tàm eùa nén • àn hoc viéi Iruyén thóng dàn toc" [tr.22, 41J ó càc nuóc Dòng Nam A

Dòng Nam A là mot khu vue co nhùng nén vàn hoà lón cùa nhihig quóc già nhó nàm canh nhimg nén vàn hoà lón cùa nhihig quóc già lón, nhùng quóc già eó vai Irò "kién tao vùng vàn hoà"nhu Trung Hoa va An Dò Muón bay khòng muón, trong lién trình phàl trién càc dàn toc ó Dòng Nam A déu phài liép nhàn ành huóng lù càc nén vàn hoà ben ngoài Càc dàn toc ó Dòng Nam A

dà tiép Ihu chù viéi, thè lai, mò tip cùa càc nén vàn hoc ben ngoài de xày dung vàn hoc viéi cùa mình Nhung eó mot diéu dàc biél là càc dàn toc ó Dòng Nam A khi tiép nhàn vón vàn hoc ben ngoài dà sàng tao, dòi ma' ve mài thè loai irong d(') thè loai truyén tho Irò thành vf du sinh dòng cho tinh sàng tao, qua Irình bàn dia hoà càc làe phàm ngoai lai

Vici Nam là mot nuóc nàm trong long Dòng Nam A nhung lai là nuóc duy nhàl chiù ành huóng sàu dam nén vàn hoà Trung Hoa -Vàn hoc Viét Nam

dà liép nhàn ành huóng tu vàn hoc Trung Quóc trén nhiéu bình dién, nhung thè

loai Iruyén \ha dai Irò thành thè loai riéng co ma ó Trung quóc ''khòng bé biél

dén thè loai dò" Tiéu thuyét chuong hói, tiéu thuyét lich su vón là the manh eùa nén \ àn hoc co dién Trung quóc duoc cu dàn ó day hét sue ua ehuòne khi vào khu vue Dòng Nam À (chù yéu Viél Nam) dà hi ehuyén hoà • ang thè loai

iruyén lh(t Hàng loai tiéu thuyét chuang hói vàn xuòi Trung quóc nhu Kim

Vdn kiéu truyén, Dinh tình nhàn, Phan Tran truyén, Tày siùfng ky dén Viél

Nam tra thành càc truyén tho : Truyén Kiéu, Song tinh truyén, Phan Tran,

Truyén Tày stù^ig Ò Thài Lan, bó lièu thuyéi chuong hói Ijcb su Tarn quóic chi dién nghTa tró thành truyén tho Xam cóic

Tiéu thuyéi chuang hói Trung quóc là mot thè loai ihuòc lac phàm vàn

hoc tu su dai hai, ihinh hành vào triéu dai Minh - Thanh, co nguón góc lù dàn

gian Nhu vày, thói diém ra dói va phàl trién cùa nò tuong ùng vói su xuàl hién

va phàl trién eua Iruyén tho Dòng Nam A: cùng trong thói ky phong kién Vi vày, quy mò làe phàm, phuong càch nhìn nhàn thuc lai dói sórg hién thuc cùng nhu qua trình lo ehùc phàl Inén cól truyén (qua nhùng xung dot càng Ihàng mang kieh ifnh) cùa 2 thè loai này co nhiéu net tuong dóng Cho nén, eó nhiéu y kién goi Iruyén tho là tiéu thuyéi bang tho là eó co so Giào su Ha Minh Due (trong sàeh dà dàn) cùng eho ràng khi lièu thuyéi hién dai chua phàl Irién, Ihòng qua hình thirc ké bang tho, truyén tho thuc hién luòn ehùc nàng eùa lièu thuyét Giaó su, vién sT Nikulin thi cho ràng so do kéi eàu - eòi truyén eùa lièu ihuyéi mói Viél Nam thói ky khùng hoàng cùa xà bòi phong kién ngoài "liép nhàn tiéu thuyéi co dai va hiép sT eùa nén vàn hoc Chàu Àu (gap gò ehia ly - lim kiém - doàn vién) ibi con eó ''kinh nghiém eùa iruy^m Nòm thè

ky XVll giùa the ky XIX" Va òng dàn y kién eùa Duong Quàng Kàm "Truyén Nòm là liéu thuyéi bang iho" rói kéi luan: "diéu này khòng xa vói chàn ly, bòi

\'ì Iruyén Nòm eó le eó thè duac xem nhu liéu thuyéi thói ky khùng hoàng eùa

xà hòi phong kién ó Vici Nam" |tr 158, 61] Tuy nhién, trong khi tiéu thuyéi ehuctng hói su dung vàn xuòi bach thoai va két bop vói tho, lù, phù de làng ehà! trù linh ibi iruyén tho lai duoc sàng làe hoàn loàn bang tho vói yéu tó trù tình sàu sàe Day chinh là nel khàc biét cùa vàn hoc Trung Quóc va vàn hoc Dòng Nam A, su khàc biél eùa cu dàn ua ehuòng phuong thùc tir su' chuang hói vói cu dàn ihién ve phuc^ng thùc trù tình, cu dàn eùa mot nén vàr minh nòng

nghiép lùa nitac Day là lién de, liéu ehi, thè loai de chùng ta eó cài nhìn Ihàu dào

va dành già day du thién lai ibi hào dàn lòe Nguyén Du khi òng liép nhàn mòl tàc

phàm vàn xuòi chuong hói cùa Trung quóc bién nò thành truyén tho, mot thè

loai vàn hoc hàng dàu duoc cu dàn Dòng Nam A hét sue ua ehuòng, (vàn de này, chùng lòi se phàn tich ky hon ó chuong 2)

Ngoài ành huóng sàu dam vàn hoà Trung Hoa (chù yéu Vici Nam) bau bèi càc nuóc Dòng Nam A tiép nhàn vàn hoà An Dò khà sàu sàe (dàc biél là

thói ky dàu) Nén vàn hoc An Dò vói 2 bò su thi do so Mahahharata va

Ramayana dà co sue lan loà manh me ra nhiéu nuóc trén thè' giói va 2 su ibi

này "dà eó què bucmg thù hai ó Dòng Nam A" An Dò là noi khói phàt nhiéu lón giào lón, nhiéu su thi vT dai Su thi là thè manh eùa vàn hoc An Dò duoc cu dàn ó day hét sue ua ehuòng, co vai tró vi tri bèi sue to lón trong dói song cùa càc dàn toc An Dò Vày ma khi vào Dòng Nam A, thè loai su Ibi "dò so" eùa

An Dò dà duoc ehuyén sang thè loai truyén tho "vùa phài" eùa Dòng Nam A, Tuy theo nhùng nhu càu, muc dfeh khàc nhau, bau bèi eàe nuóc a Dòng Nam

A dà liép nhàn su Ibi Ramayana va bién nò thành truyén tho Ò mot so quóc

già Dòng Nam A nhùng truyén tho này lai tró thành nhùng làe phàm dinh cao,

làe phàm co dién cùa nén vàn hoc dàn toc : Ramakién (Thài lan) Riém ké (Càmpuchia) Pini làe phg lam (Lào) Sèri Rama (Indònéxia) Ranh giói de

khu biét iruyén tho vói su thi eó le khòng rò net nhu lièu lhu>èi vàn xuòi

ehuctng hói vói truyén Xha De nhàm lan mot su ibi quy mò nhó vói mot truyén

iha quy mò lón a mot so dàe diém ve nói dung va hinh thùc, néu truyén iho dò

lai phong theo thàn ihoai bay ea ngoi mot anh hùng ehién còng ky vT Tuy nhién, ve bàn ehài, eiày là hai thè loai hoàn loàn khàc nhau Néu truyén iho ra dói trong thói ky phong kién ibi su ibi "ra dòi vào thói diém nói tiép thàn thoai, tue là lù (he giói eùa eàe vi thàn ehuyén sang the giói con nguói" [tr.240, 2] Ngoài ra nò con eó su khàc nhau ve hình thùc, nói dung phàn ành va thi phàp

ihè loai "su thi phàn ành bue Iranh xà bòi ròng \àn ó nhùng ihòi (^ièm lieh su

nhàl dinh va nói iroi trén bue tranh ày là mói lru(:ng ehién tranh, eàe euòc ehién tranh giùa eàe còng dóng va xuàt hién nhàn vài anh hùng Ngòn nizù su

phàm vàn xuòi chuong hói cùa Trung quóc bién nò thành truyén tho, mot thè loai vàn hoc hàng dàu duoc cu dàn Dòng Nam A hét sue ua ehuòng, (vàn de này, chùng lòi sé phàn tich ky hon ó chuong 2)

Ngoài ành huóng sàu dam vàn hoà Trung Hoa (chù yéu Vici Nam) bau bèi càc nuóc Dòng Nam A tiép nhàn vàn hoà An Dò khà sàu sàe (dàc biét là

thói ky dàu) Nén vàn hoc An Do vói 2 bò su thi dò so Mahahharata va

Ramayana dà co sue lan loà manh me ra nhiéu nuóc trén thè giói va 2 su thi

này "dà eó qué huctng thù hai ó Dòng Nam A" An Dò là noi khoi phàt nhiéu lón giào lón, nhiéu su thi vT dai Su ibi là thè manh eùa vàn hoc An Dò duoc cu dàn ó day hét sue ua ehuòng, co vai Irò vj tri bel sue to lón trong dói song cùa eàe dàn toc An Dò Vày ma khi vào Dòng Nam A, thè loai su thi "dò so" eua

An Dò dà duoc ehuyén sang thè loai truyén tho "vùa phài" eùa Dòng Nam A, Tuy theo nhùng nhu eàu, muc dich khàc nhau, bau bèi eàe nuóc ó Dòng Nam

A dà tiép nhàn su thi Ramayana va bién nò thành truyén tho Ò mot so quóc

già Dòng Nam A nhùng truyén tho này lai tra thành nhùng làe phàm dinh cao,

làe phàm eó dién eùa nén vàn hoc dàn toc : Ramakién (Thài lan) Riém ké (Càmpuchia) Phg làe phg lam (Lào) Sèri Rama (Indònéxia) Ranh giói de

khu bici truyén iho voi su thi eó le khòng rò net nhu tiéu thu\èi vàn xuòi ehU(Tng hói vói truyén tho De nhàm lan mòl su thi quy mò nhó vói mot truyén iho quy mò lón ó mòl so dàc diém ve nói dung va hình thùc, néu iruyén tho dò lai phòng theo thàn thoai bay ca ngoi mot anh hùng ehién còng ky vT Tuy nhién, ve bàn ehài, day là hai thè loai hoàn toàn khàc nhau Néu truyén tho ra dói trong thói ky phong kién Ibi su thi "ra dói vào ihòi diém nói liép thàn thoai, lue là lù thè giói eùa càc vi thàn ehuyén sang thè giói con nguói" [tr.240, 2] Ngoài ra nò con eó sir khàc nhau ve hình thùc, nói dung phàn ành va ibi phàp thè loai "su ihi phàn ành bue Iranh xà bòi ròng lón ó nhùng thói c^ièm lieh su nhàl dinh va nói troi Irén bue tranh ày là mói trUOTg ehién tranh, eàe euóe

ehién iranh giùa eàe còng dóng va xuài hién nhàn vàt anh hùng Ngòn n^ù su

thi là ngòn ngù nói vàn, vf von giàu hình ành, nói bài là tfnh ngoa du, phòng dai nhàm phàn ành su ky vT cùa nhùng euòc ehién tranh bò lac n.à trong tàm

là nguói anh hùng " [tr.5 Vùng su thi Tày Nguyén Ngò-Bùc Thinh Tap ehf Vàn ho^anghe thuàl So 10 - 2004] Trong khi dò, truyén tho phàn ành euòc song con nguói, dù bang chù de này bay chù de khàc thi dò cùng là euòc song ihuc lai cùa euòc dói tran the Diém nói bài cùa su thi là quy mò lón, trai lai, Iruyén tho eó tàm vóc quy mò vùa phài Nhùng vàn de duoc dal ra va giài quyél irong Iruyén tho khòng phài là vàn de nhó hep, song rò ràng làe phàm truyén tho khòng mang Ifnh chat long hop, toàn dién, quy mò dén do so nhu su thi duoc Co le, viéc liép nhàn rói bién dói nhCrug su thi ky vT eùa An Dò thành nhùng truyén tho co làm vóc nhó hon nhiéu là mot thao tàc phì' hc^p vói tu luóng, làm ly truyén thóng cùa nguói Dòng Nam A, cu dàn eua nén nòng

nghiép canh tàc lùa nuóc, làm ruòng rày va san bàt trén nùi va trén bién cu

dàn vón ua su nhc nhàng, nhó nhàn, duyén dàng

Chùng tòi dà so bò so sành truyén tho, mot thè loai vàn hoc mang tfnh loai hình eùa vàn hoc khu vijc, mot thè loai vàn hoc hàng dàu bèi sue dòc dào, phàl trién phong phù cà ve so luong va chat luong ó Dòng Nam A vói ihè loai tiéu thuyéi cbuimg hói vàn xuòi, thè loai vàn hoc : mang tfnh "eó dién" hàng dàu ò Trung Quóc, va thè loai su ibi héi sue thinh hành va ra dòi tu rài som <V

An Dò khòng ehi nhàm miie dich khu biét chùng ve bàn ehài thè loai ma diéu

eòi yéu là khàng dinh vai trò, vi irf héi sue lo lón cùa thè loai Iruyén tho irong lién trình lich su phàl trién vàn hoà, vàn hoc eàe dàn toc ó Dòng Nam A Cùng ehju ành huóng vàn hoà Trung Hoa va An Do trén nhiéu phucmg dién, nhung

cu dàn Dòng Nam A khòng liép nhàn nhùng thè loai vàn hoc "xa la" khòng

phù bop vói dói song eùa con nguói ó Dòng Nam A Viéc bién dói su ibi bay liéu thuyéi chut^ng hói thành truyén tho mot mài thè hién bàn ITnh sue sàng

tao dòc diìo eùa eàe nén vàn hoc ó Dòng Nam A , mài khàc khàng dinh sir phàt

irién dàe ihù eua ihé loai truyén tho, mot thè loai ma nói nhu Giào su vién sT

Nikulin khòng ihà'y ò càc nén vàn hoc Vién Dòng nhu Trung Quó(, Nhàt Ban, Triéu Tién

L2 2, Truyén tho Póne Nam A - the loai phàt trién phons phù cà so

luans va ehài luane^ thè loai duoc cu dàn Dóns Nam A ua chuóne,

Ra dói va phàl trién trong khu vue vàn minh nòng nghiép lùa nuóc vói

su uu ài dàc bici dành cho phuong thùc trù tình trong dói song tu tuóng, tình

càm, làm ly cu dàn, nén vàn hoc truyén thóng Dòng Nam A thuc ehài là nén iho ca Do vày, bài eù thè loai thuòc dòng tu su nào cùa vàn hoc truyén thóng

ó Dòng Nam A cùng gàn bó mài ihiél vói tho ca, dàc biét là truyén tho

Truyén iha tuy eó yéu tó "thè truyén" nhung lai duoc dién dal bang vàn vàn

ihàm duom ehài trù tình, lai là ''thè loai eó nguón góc dàn gian, lén nò duoc quàn chùng ihfeh nhàl trong lai eà càc thè loai cùa vàn hoc viéi [ir 15, 13]

Ci\c còng trình, bài viéi cùa làt eà eàe tàc già ve truyén tho Dòng Nam A déu

khàng dinh truyén tho là thè loai duoc cu dàn Dòng Nam A yéu ihfch nhàt Viéi ve iruyén tho Lào, tàc già Vò Quang Nhon nhàn xét: "lù tré dén già, lù Irai dén gài, khòng eó nguói Lào nào là khòng héi lói ca ngoi trf thòng minh, long dùng càm, y chi kién cuòng bài khuàt truóc ké thù eùa eàe chàng trai nhu Xin Xay, Kalakét "|tr.l 16 53|

Ve truyén ibo Càmpuchia, tàc già Vù Tuyéi Loan viéi '\ khà nhiéu truyén iho dà duoe "lai sinh" trong nhiéu loai bình nghé thuàl khàc Trén san

khàu dàn gian nhùng irich doan Riém Ké Tum Tiéu, Ka kóiy Và nhùng làe

phàm san khàu quen ihuóc, nói tiéng duoe ua ehuòng " [lr.22, 41] Ò Thài Lan nhàn dàn dua lén san khàu hoàe sàng tàc nhiéu bài bàt ve nhùng trfch

doan hoàe toàn bò làe phàm truyén tho nhu Ramakién, PhraLo, Khun Chang

Khun Phean, Phra Aphamani Nhùng truyén tho dai nhu Khun Chang Khiìn Phcan (4 van eàu tho) Phra Aphamani (hon 10 van càu vói 64 chuong) déu

diroe nhiéu nguói Thài Lan thuòc long loàn bò làe phàm Ó Viél Nam xuài phàl lù quan diém dao due phong kién, thói xua trong quan niém ohinh thóng truyén Nòm là loai truyén "lucmi làt, lap nham vi lai qué kéeh bang quóc àm"

bi khinh miét Nhung truyén Nòm vàn co sue lòi cuón dàc biét r.ói vói quàn chùng nhàn dàn, luu truyén ròng khàp va là thè loai vàn hoc phong phù nhàl,

da dang nhàl, lón nhàì duoc nguói dàn ua ehuòng nhàl cùa vàn hoc thói ky

trung dai Nhiéu nhà nghién eùu Truyén Kiéu dà thóng ké rài nhiéu nguói dàn

cao tuoi truóc day khòng biét chù nhung lai doc làu làu kiét tàc này cùa thi hào Nguyén Du Ho dén vói Truyén Kiéu mot càch tu nhién, chù hoàn loàn khòng eó y thùc ràng dò là tàc phàm dinh cao là "làp dai thành eùa vàn hoc eó

Vici Nam" Tr/mv; Kiéu duoc nguói dàn Viét Nam ua ehuòng dén mùc nhàn dàn dà eó nhiéu hình thùc sinh boat vàn hoc này sinh lù Truyén Kiéu : vjnh

Kiéu lày Kiéu, làp Kiéu, bòi Kiéu, do Kiéu Nhùng hình thùc r.iy phó bién dén mùc chùng khòng chi duoc nhàc dén trong càc còng trình nghién eùu ve iruyén Kiéu nói riéng bay truyén Nòm nói chung ma con duoc dua vào Tu

dién vàn hoc nhu nhùng khài niém mang tfnh chfnh thóng Cùng vày Lue Vàn

Tién di vào dói song nhàn dàn mot càch tu nhién khòng phàn bici tàng lóp

sang ben bay giàu eó Nàm 1886, mot nguói nuóc ngoài lén là Bagiò dà thuàt lai ràng ó Nam bò nguói ta Ihày "nhihig dam nguói ngoi xóm xùm quanh mòl nguói àn màc ràch ruói, thuóng là mot kè mù loà de nghe anh ta gàn eó lén kè

ehuyén Lue vàn Tién eó khi hàng gió ma nguói nghe khòng biét ebàn [Lói nói

dàu, 481

Nèu ó Viél Nam, Truyén Kiéu tró thành kiét tàc, song vói ;hói gian vói tàm hon con nguói Viét Nam ibi ó Lào truyén tho X'n Xay ira thành mot làe

phàm \àn hoc rài quan trong duoc tal cà moi nguói ua ehuòng \'ì già tri cao

eùa n(') ve iriéi ly, dao due va vàn hoc Tal cà càc mó làm (nghé sy dàn gian)

cùng nhu nam nù thanh nién trong càc euòc bòi he bun than tò linh déu trfch

dàn va ngàm tho Xin xay

Sir yéu ihfch cùa nguói dàn Dòng Nam A dói vói thè loai truyén tho dà

lao co* sa eho thè loai này lién lue phàl trién tàng dàn ve so luong /à nhiéu làe

phàm tró thành kiét tàc, dinh cao eùa nén vàn hoc dàn toc

OAl H O C Q ' J O C G;A M^ 1 J O '

Truyén tho co vai irò, vi trf to lón trong nén vàn chuong Dòng Nam A, iruóc héi \'i nò eó so luong khà lón Co le chùng ta khòng thè thóng ké day dù

chfnh xàe ve so luong càc truyén tho ó khu vue Boi vi day là mòl khu vue

nhiéu quóc già da dàn toc ma dàn toc nào cùng nò rò truyén tho lù truyén Iho Iruyén miéng dén truyén tho bàc hoc Ò Lào, tàc già Vò quang Nhc^fn dà irihg nhàn dinh "Truyén tho Lào so dT chiém mot vi trf quan trong trong vàn hoc Lào vi nò là mòl thè loai chàng nhùng phong phù ve mal so luctng ma con da dang ve mar nói dung va nghé thuàl nùa Thuc vày, truyén tho Lào khòng ehi

ké hàng ehiie, ma con eó thè kè hàng tram lruyen"[lr 1 13, 531 Ó Càmpuchia

dai nuac hình thành som ó Dòng Nam A , tiép nhàn ành huóng An Dò som \ai

bàn tfnh eùa cu dàn ua ea bài, boi he suol chiéu dai lich su phàt trién nén vàn

hoc truyén thóng eùa quóc già này dà eó mot so luong truyén iY.i rài lón Ò

Thài Lan mòl dàe diém nói bài eùa vàn hoc Thài lan là "da so eae làe phàm vàn hoc déu viél bang tho Diéu này eó duoc do bàn tfnh nguói T"hài rài yéu

iha va eó nhiéu nàng khiéu ve tho " [ir 138 69] Triéu dinh phong kién lai

giành su uu ài eho vàn hoc, dàe biél là truyén tho (Rài nhiéu vi vua sàng làe

truyén ìha va truyén tho cùng là su lira chon dàu lién khi triéu dinh càn viéi ve

lieh sU) Diéu này de dàng suy doàn so luong lón cùa thè loai iruvèn lh(t a dai

nuóc ehua \ àng Tal nhién, iruyén tho ó Thài Lan do su phàt trién da dang eua

nò sé co nhiéu kiéu màu khàc bici so voi càc nuóc khàc chàng han nhu eae

Xè pha

O Vici Nam theo thóng ké eùa TS Dinh Thi Khang thi ^éng iruyén

Nòm dà eó "gàn 100 truyén hién con, eó khoàng trén duói 50 làe phàm duoc phién am giói ihiéu, xuài bàn" [ir.56 36] Trong mòl bài tho 78 eàu lue bài

nhan de Trónig qiuìn tàn truyén Tum thàp lue truyén néu lén lai 34 Iruyén

Nòm dtrae nhàn dàn ua ihfeh (Day là chua kè nhùng truyén Nòm ft duoe phó bién) Trong mòl bài ea ebèo dò ò Thanh Hoà ehi eó 12 càp lue hai eùng dà kè

ra 13 lru\én [ha Truyén Nòm truyén tho ó Vici Nam là vò eùng phong phù

Chùng la chira co diéu kién de thóng ké so luong cùa truyén tho ea khu vue Dòng Nam A, nhung co le so luong gàn ngàn làe phàm là diéu khàng dinh S(*> lu(tng là diéu quan Irong de dành già su phàl trién sir rnén mò eùa

quàn chùng nhàn dàn nhung mot diéu dàc biél là truyén ihct Dòng Nam \ lai

rài phong phù da dang ve chù de - de lai De lai duoc truyén tho phàn ành som nhàl eó le là de tài lón giào NhCrng càu ehuyén ihuòe de tài lòn giào ihuóng xoay quanh euòc dói eùa Due Phàl Ngoai trù Viél Nam eàe niróe Lào

Càmpuchia ll)ai Lan Viyanma, Malaixia, Indònéxia eò so luctng lru\èn iha

khà lón khai thàc tu kho truyén Jataka 0 Lào eó mot dòng Iruyén tho" Phàl

giào vói nhùng làe phàm nói liéng nhu Xin Xay, Kalakét, Nàng Tèn^ on,

Clìàmpu.xìtóuì, Pluilàephglam Ò Càmpuchia trong nén vàn hoc trung dai

dien ra qua trình Phàl hoà vàn hoc va Jataka hoà càc truyén eó de lai nhiéu làe

phàm lón nhu Ricm ké Prceliànnovóng, Xóp ho xàu thi, Cróngxópha Min

Kho làng lalaka eùa /Vi Dò góm 547 truyén vào Dòng Nam A vói Panasa ialaka (lue Ha xfp xal - 50 kiép) là nguón de tài quan trong eùa vàn hoc Lào Càmpuchia Vàn hoc Thài Lan cùng eó nhiéu truyén tho ve de tài l ")n giao nhu

bó Mglìàxgi Ranui Kién, Xàng Thong nang Manóra

De liii tình yéu trong truyén iho Dòng Nam A eùng rài phong phu Vlòi

so truyén iho* \v>a> quanh de lai tình yéu giùa eàe còng ehua hoàng ur giùa

làng lóp quan lai quy lòe \à\ nhau Day là loai linh yéu xung dòi vùa lùa iiìòn

dàng bò dòi lìieo y eùa ihàn thành hay duyèn lién dinh Dò là unii véu dcp ly tircVng luyél dói Lai eó nhùng truyén tha phàn ành ve linh yéu giùa lai tu

giai nhàn (nhiéu iruyén tho Vici Nam: Truxén Kiéu, Phan Tran, Sir kinh tàn

tran^.^ ) hay irai lai - gài sàe nhùmg con nguói binh dàn (nhu Tum Tieu eùa

Càmpuchia) Loai làe phàm này eó già iri hién ihue \à thè hién ehu nghTa nhàn dao cao ea Co nhùng Iruyén tho lai khai thàc de lai tình véu eùa nhùn'^

iigir()i c(') su doi !ap \e giai càp làng lóp trong xà hòi (nhu Tluieh Sunh,

Tnrovg Chi Pham CV>//- Cue Hod, XM Viél Nam), Cliausratóip Chce, Plìoeaeuhómu c\x., Càmpuchia) Nhóm iiuxén ihc^ này ihuòng gàn \ai mo iip

nhàn vài bài hanh cùa truyén co tfc-h: mó coi, con ut, nghèo khó, xàu xf Day

là nhóm iruyén tho thè hién khàt vong còng ly cùa nhàn dàn muón xoà bó bài còng trong xà bòi phong kién Ngoài de lai lòn giào tình yèn, truyén tho Dòng Nam A con de càp dén de lai lich su; de lai nguói phu nù trong xà bòi phong kién, tình càm bè ban, già dinh Nhùng truyén tho viéi ve so phàn eùa iiguói phii nù, ihmtng nguói phu nù phài trai qua nhùng dau khó, thù thàch bi

vùi dàp rói cuòi cùng ho duoc hanh phùc, vién man {Tarn Càm eùa Vici Nam, /VV///,V Icng'On eua Lào, Cómg chiìa Aranka cùa Myanma, Nang Uttami eùa

Càmpuchia ) Nhung cùng eó khi nguói phu nù phài trién mièn trai qua thù

Ihàch, bài hanh va su giài ihoàl cho ho chi dén ó thè giói khàc (Nang Kaeày eùa Càmpuchia, Quan Am Thi Kinh cùa Viét Nam) Trong khi loai Iruyén tho

ve nguói phii nù gap hanh phùc vién man mang dam chat dàn gian ibi loai

truyén iha ve nguói phu nù bài hanh, bi kieh lai day tinh thàn phàn khàng, tó

eào xà bòi

Cùng vói sLT phong phù ve de lai, truyén tho Dòng Nam A eùng khà da dang ve chù de Co tàc phàm don chù de nhung eó nhiéu tàc phàm da chù de Bòi vi truyén tho thuóng là nhùng tàc phàm dai boi, co nhiéu nhàn vài va eò làe phàm eó nhiéu luyé'n nhàn vài Càc truyén tho liép thu vón vàn hoà dàn gian ihuóng thè hién chù de Thién - Ac, sir tài thàng eùa cài ihièn dói \ai cài

àe (1 dm Càm S(Oi Tinh Thuy Tinh eùa Viél Nam, Khun Lu Nan^' Ua, Pitoni

flóm eùa Lào ) Nhóm truyén này bao gió cùng eó 2 luyé'n nhàn vài rò

ràng dói nghich nhau mang tfnh nhàt phién dai dién eho cài thién va cài àe Nhóm truyén vay muon lù ben ngoài, ùng vói de lai lòn giào chù de phó bién

là ihuyèi nghiép càn, dinh ménh theo luàt nhàn qua: Trong eàe làe phàm kiéu

nhu Riém ké, Ramakién, Xin Xciy, Kalakét, Phgvétxóindon Mahàxat

Cróngxophg Mia nhàn vài chfnh Iruóng là mot lién kiép cùa Due Phàt hoàe

là hoà Ihàn eua mot vi ihàn trong lòn giào Balamòn Truyén iha eho dù khai

ihiie lù kho làng vàn hoc dàn gian vàn hoc nuóc ngoài, lù lieh su dàn lòe hav

lù ehinh hién thuc dói song thi chù de bao Irùm vàn là de lai tình vèu Co

nhùng làe phàm ma chù de chfnh co thè là nhùng vàn de khàc ibi vàn lién quan dén tình yéu, Nhùng truyén tho nói ve euòc dau tranh ihien - àe, phàn

thutVng cuòi eùng thuóng là euòc hòn nhàn hay su tài bop hanh phùc Nhùng iruyen tho nói ve xung dot giai càp trong xà bòi thuc chat vàn xoay quanh càu ehuyén ve euòc dàu tranh de bào ve hanh phùc lùa dòi, tình yéu chàn chfnh S() phàn eùa nguói phu nù trong truyén tho thuc té cùng là nói thóng khó, niém hanh phùc eùa ho trong tình yéu Ngay cà trong nhóm truyén tho lieh su tình yéu duoc nhàc dén khòng ehi nhu mot khfa canh biéu hién nói làm eùa nhàn vài anh hùng ma con nhu mot dòng chày nhó ve so phàn con nguói song song vói dòng chày lón ve so phàn dàn toc

Su phong phù ve so luong va chat luong cùa truyén tho Dòng Nam A làm nén già tri to lón cùa nò trong kho tàng vàn hoc càc dàn toc ó Dòng Nam

A Chùng ta eó thè de dàng thóng ké duoc nhùng nhàn dinh, dành già ve già tri to lón eùa eàe sàng tàc truyén tho liéu biéu ó khu vue Vói Thài Lan "hình nhu lai eà linh boa trong tho ea va sàng tàc dàn gian Thài Lan duac thè hién

irong truyén kè Khun Chang Khiìn Phcan" [tr.l92 82] Vói Càmpuchia "lói Iho eùa Riém Ké eó dién là dinh cao cùa ngòn ngù vàn hoc va tho ca Kho-mc"

I Ir 130 571 "T////; Tiéu là truyén tho thành còng nhàl, già Iri nhàl là buóe

truóng thành manh me nhàt eùa thè loai truyén tho Càmpuchia" |tr 1 14 411

Vói Lào 'Xin Xciy duoe dành già là làe phàm xuàt sàe nhàt eùa thè ky \'à la

mot Irong so nhùng làe phàm uu lù eùa nén vàn hoc viéi Lào Lan xang"

|lr.2l(), 571 Vói Vici Nam "Mot nuóc khòng thè khòng eò quóc hoa Truyén

Kiéu là quóc hoa eùa la; mòl nuóc khòng thè khòng co quóc hon Truxén Kiéu

là quóc hon eùa la Truyén Kiéu là cài vàn tu cùa gióng Vici Nam la "

(Pham Quynh), Nhùng nhàn xét ngoi ca ve eàe tàc phàm dinh cao eùa thè loai truyén ihi^ trén day chùng tó già tri lón lao cùa truyén tho trong nén vàn hoc eàe dàn lòe iV Dòng Nam A

Boi vày ma vào thói ky hung thinh nhàt eùa iruyén iha mói làe già U'tn

eùa thói dai déu eó càc kiét làe truyén tho trong làp bop eàe là^' phàm eua

mình Nguyén Du (Viél Nam ) co Truyén Kiéu, Pang Khàm (Lào) co A/>? xay

Bò tum Mathéxóm (Càmpuchia) co Tum Tiéu., Sùn Thonphu (Thài Lan) eó

Phra Aphamani Nhùng nghé sy thién tài trén day khòng ehi là nhùng lén

tuoi lón nhàl cùa nén vàn hoc truyén thóng ó càc nuóc Dòng Nam A ma con

là làe già lón nhàt cùa càc nén vàn hoc ò mói nuóc Mot diéu dàc biél là cho dén nay, eàe làe phàm dinh cao, càc kiét tàc vàn hoc eó dién ó càc quóc già ó Dòng Nam A ihuctng lai là càc Iruyén tho Boi vày, ve mal thè loii, chùng ta khòng thè khòng khàng dinh vai Irò lo lón cùa truyén tho trong lii n trình phàt Irién eùa nén vàn hoc khu vue Dòng Nam A

Chtfcmg 2

NGUÓN GÓC TRUYÉN THO DÓNG NAM À

Chung loi khòng dal vàn de tìm hièu ve Ijch su hình thành va phàt trién eùa truyén tho Dòng Nam A vi day là mot vàn de qua ròng lón liong khi khà nàng eùa nguói viéi eò han lai bj han che ve tu liéu O chuong này chùng lòi

ehi sa bò lim hièu nguón góc cùa truyén tho trén 2 phuong dién: Nguón góc

lieh su va nguón góc de tài nhàm eó mot hình dung buóc dàu ve khoàng thói gian ra dói eùa truyén tho, nhihig tién de cùa su xuàt hién truyén-(ha va phàn loai iruyén tho iheo de tài

2.1 Nguón góc lich su truyén tho Dòng Nam A

2.1.1 Thiri, QÌan xuàt hién

Vice xàe dinh ihói gian xuài hién cho truyén tho cùa cà mot khu vue góm 1 I quóc già vói gàn 1 ngàn dàn toc, bò toc ó Dòng Nam A là mot diéu bàt khà ibi Boi vi ihói gian ra dói cùa truyén tho ó mòi quóc già som, muón khàc nhau Hitn nùa, ngay ó tiing nuóc eho dén nay giói nghién eùu vàn ehua

doàn dinh <\uac thói diém ra dói eùa thè loai mot eàeh khoa hoc vi ehi'nh xàe

Chùng la ehi eò thè dal vàn de xàe dinh khoàng thói gian xuài hié i eùa Iruyén

iha khu \ue tn^ng nhùng diéu kién va hoàn eành xà bòi Dòng Nam A eò

nhùng nel lUctng dóng

llieo nhàn dinh eùa eàe nhà nghién eùu vàn hoc khu vue, su xuài hién eùa

truyén iha a tùng quóc già trong vùng là khà ehénh léch Ò Viél Nam, trong

khi Nguyén Lòe eho ràng "truyén Nòm Duóng luàt ra dói truóe thè ky XVllL con Iruyén Nòm lue bài thi chua rò ra dói tu liic nào, ehi biél nò phàt trién manh nhàl trong giai doan nùa cuòi thè ky XVIll - nùa dàu the ky XIX"

|lr.277, 46| ibi Nikulin lai eho ràng "vào the ky XVlll - dàu XIX, truyén Nòm vòn xuài hién khòng muón hon the ky XVI dà hoàn thànn buóe lién

lioà hét sue rò rei, chùng minh cho su xuàt hién nhùng phàm ehài nghé thuàl mói" [ir 161, 61] Theo chùng tòi, truyén tho (truyén Nòm) Vie! Nam xuài hién vào quàng thè ky XV - XVI, trong thói Le - Trjnh Trong khi dò, truyén

iha Lào ra dói vào khoàng ihé ky XVII, duói triéu vua Xuli Nha vòng xà,

vumig quóc Lào Lan xang (Triéu voi) Trong bài Nén vàn hge truyén thóing

Lào Vò Quang Nhon viéi ve thói diém ra dói cùa truyén tho Lào " eó y kién

eho ràng truyén tho "khòng thè ra dói som hon thè ky XIX" hoàe "ehi eó thè

lù thè ky XT X" Nhùng y kién trén day khòng eó co so xàe dàng Bòi vi ngay

lù cuoi the ky XVlll va dàu thè ky XIX, nuóc Lào roi vào lay phong kién xàm

\uac Thài Lan, dai nuóc bj tàn phà, cuóp bóc nang né khòng thè nào eó diéu

kién eho hàng loai truyén tho ra dói vào thói ky này duoc Truyén tho Lào chi

eó thè phàl trién trong diéu kién dal nuóc thanh bình, kinh té va vàn hoà phàl trién, lue là tn^ng thói ky nuóc Lào thóng nhàt thành mot quóc già phong kién hùng manh nhàl là ó duói triéu vua Xuli Nha vòng xà (1637-1694) (tr.lOO

551 Ò ^rhai Lan, Iruyén tho eó thè xuài hién som hon: lù thè k\ XIV dà eò

nhùng bình thùc ban dàu cùa truyén tho duói dang kieh bàn eùa càc loai hình san khàu do vuctng quóc này co mot dàc diém vàn hoà nói bài là tho ea dóng vai irò ehu dao, ngay eà kieh cùng viéi bang tho, ngay cà nhùng doan vàn xuòi quan trong déu duac co gang viéi bang tho, ngay eà eàe Jataka Phanehalanlra

.Alhasasira, nhùng ehinh luàn Iriéi hoc lòn giào cùng viéi bang iha 0

Càmpuchia Nguyén Sy Tuàn khàng dinh "Truyén tho Càmpuchia ra dói lù rài som (Il nhàl là lù cuòi thè ky XVI), dà lón lai, phàl trién va chiém dia vi rài quan Irong Irong suoi 5 thè ky" [lr.7, 78] 0 Myanma theo G.P Pòpòp irong

sàeh V(//; hoc Mié'n Dién, ibi truyén tho xuài hién tu ihéky XV gàn lién vói su

xuài hién eua mot nhà tho nói liéng "mot trong nhùng nguói sàng iàp ra thè tài Biehorin" dò là nhà tho Aduminòi (sàng làe lù 1445-1478) [tr.25, 6 3 |

Nhu vày tài eà nhùng thóng ké Irén day ve su ra dói cùa truyén iha ó mòl

so quóc già Dòng Nam A déu là nhùng phòng doàn dira Irén nhiéu ca so khàc nhau Chùng la khòng thè dira vào nhùng doàn dinh dò de kéi ìu^w ehàe chàn

ve su ra dòi cùa truyén tho ò Dòng Nam À hay tùng quóc già ó Dòng Nam À

Nói nhu Nguyén Lòe "Rat liéc là eho dén nay chung ta chua khàng dinh duoc

nò ra dói lù lue nào va hình thài dàu tién cùa nò nhu the nào" [lr.277, 46] Chùng la chi co thè nhàn xét khài quàt: Truyén tho Dòng Nam A a dói trong khoàng nùa sau cùa thién nién ky thù 2 (lù the ky XV dén the ky XIX), tue là tuy ihuòc vào su xuài hién som muón khàc nhau cùa nhà nuóc phong kién ó càc niróe Dòng Nam A truyén tho chàc chàn ra dói "gàn lién mot eàeh khàch quan \ai qua trình hình thành cùa quóc già phong kién" va phàt trién ó giai doan "Càc quóc già phong kién bài dàu buóc vào thói ky suy ihoài" vào lue nhùng khàt \'ong nhàn vàn va dàn chù cùa nhàn dàn hòc lo mot eàeh manh liei nbài Truyén iho Dòng Nam A dà ra dói, hình thành va phàl trién trong thói ky phong kién eùa càc quóc già trong khu virc (Thfnh tình hình chfnh tri kinh té,

xà bòi va lieh su vàn hoà eùa giai doan này dà tao nhùng tién de eho su xuài hién truyén lb<i

2.1.2 Nhirns tién de cùa su ra dòi truyén tho

2.1.2.1 Tién de lieh si(- xd hói

Su xuài hién thè loai truyén tho ó càc quóc già - dàn lòe ó khu vue Dòng Nam A rò ràng khòng phài là mot hién tuong ngàu nhién Truyén tha là thè hxii hàng dàu, mang tfnh loai hình cùa vàn hoc khu vue càng nói lén mòl diéu

là inìng long khu \yc Dòng Nam A dà xuài hién nhùng lién de lieh su xà bòi

\ai nhùng nel lUctng dóng de hình thành nén thè loai truyén tho phó bién U)àn khu vue Nói eàeh khàc, su ra dói eùa mot thè loai vàn hoc nhu l/uyén iho là

do nhu eàu eùa lieh su xà bòi Dòng Nam À Dòng Nam A, lù eòi nguón dà

là mòl khu \uc mang tfnh ehinh thè rò rei Ò day dà lìmg phàt sinh phàt irìèn mòl nén vàn minh nòng nghiép cùa eàe cu dàn tróng lùa nuóc, ruòng rày, dành eà san bài, chàn nuòi trén bién trén song suoi va thào nguyén rùng nùi

Trai hdo ihàng tram eùa lieh su Dòng Nam A luòn giù duac ifnh ehinh thè

eùa moi nén vàn hoà vùng voi mot phùc thè vàn hoà ihóng nhàl nhunii rài da

dang: nhiéu quóc già, da dàn toc va bó toc, eó nhùng dàn toc lón tal trén nhiéu quóc già, nhiéu lón giào va eó nhùng lòn giào lón giù vi trf dòc lòn ó nhiéu dàn lòe; co nhùng nén vàn hoà lón cùa nhifng quóc già nhó (nhu vàn hoà Chàm, Kh(^fme, Pangan ) cùng song song lón lai ben canh nhùng nén vàn

hoà \an eùa nhùng quóc già lón (nhu Trung Hoa va An Dò) Nhùr.g dàc diém

này lao net lUong dóng cùa nén vàn hoà - vàn hoc Dòng Nam A

Tuy nhién qua trình xàe làp, vàn dòng va phàl trién cùa càc quóc già Dòng Nam A là rm)l qua trình làu dai, phùc tap va day bién dòng Trorg qua trình lón lai va phàt trién càc quóc già ó Dòng Nam A luòn luòn nài ' trong linh Irang bi de doa bòi eàe euòc ehién tranh xàm luoc lù ngoài khu vue va giùa càc nuóc Irong vùng àm muu thòn tfnh lan nhau Ljch su thói ky phong kién ó Dòng Nam A là lich su cùa càc cupe ehién tranh giành dai dai va quyén lue

Dò khòng ehi là nhùng euòc ehién tranh eùa eàe the lue phong kién bànb Iruóng phuong Bàc Ihòn tfnh càc quóc già Dòng Nam A lue dia lù Trung Hoa kco xuóng hay lù càc thè lue Hói giào kéo vào Dóng Nam A bài dào ma con

là nhùng cupe ehién tranh nhàm mó ròng lành tho giùa càc nuóc phong kién trong khu vue vói nhau Do dò, làm thè thuóng true eùa nguói dar; Dòng Nam

A là dàu tranh giành chù quyén dàn toc, xày dimg nhà nuóc phong kién irung

Ut mg tàp quyén

Trong qua khù eàe quóc già ó Dòng Nam A eò mòl diém chung là déu bi eàe euóng quóc phuong Tày bién thành thuòe dia, nhiéu nuóc som hi thuc dàn hoà lù Ihé ky XVI Miie dfeh xàm chiém eàe nuóc Dòng Nam A eùa eàe euóng quóc phmtng Tày chù yéu là lai nhuàn kinh té, sau dò là nhùng àm muu

ve chfnh tri Qua trình thirc dàn hoà ò Dòng Nam A dà làm cho khu vire nàv

eò nhiéu ihay dói Irén nhiéu dia hai, dàc biét là sir phàt trién cut chù nghTa

dì\n lòe à eàe nuac ihuòe dia

Thói k\ phong kién ihuòe dia, kinh té Dòng Nam A dà eó nhùng buóe phàl Irién dàng ké dae biél trong nhùng giai doan cùa eàe triéu dai hunjz thinh

Trong tàc phàm "Dóng Nam À chàng ditórng dai phia triù'rc^ GS kinh té hoc

Singgap(ìre - Lin Chong Yah khàng dinh: "Trù Singgapore, con tài cà càc

nuóc Dòng Nam A déu là càc nuóc nòng nghiép lùa nuóc" [Ir 14, 45] Lùa nuóc là san phàm quan trong nhàt cùa Dòng Nam A RVi vi, ó Dòng Nam A nén vàn minh nòng nghiép lùa nuóc tró thành co so, nén tàng lién de eho su lón lai va phàl trién cùa cà khu vue lù xua cho dén tàn bay gió Nhàn dinh ve phàn bó dàn eu ó Dóng Nam A cùng chùng tó diéu dò " khoàng 90^^^^ eàe dàn toc (V Dòng Nam A song o vùng nòng thòn, càc phuong phàp san xuài luimg thuc va nhiéu nghé thù còng iruyén thóng cùa ho vón con sòl lai" [lr.340, 22) Nhùng nguói Chàu Àu cùng dà mò tà he thóng thuy loi cùa cu dàn Dòng Nam A va eho dò là càch san xuàt cùa nhùng dàn toc tién lién hon:

"Càc dàn lòe lién tién hon, song dinh cu ó eàe luu vue song hay eàe chàu ihó

dà phàl Irién eàe bé thóng thuy nòng de giù va su dung nuóc mea Dal duoc dàp cao de giù nuóc trong càc eành dóng lùa va diéu phói nuóc t i eành dóng này sang eành dóng khàc" [lr.341, 22] Ngoài su phàl trién ve nòng nghiép nhu eành làe lùa nuóc, nòng nghiép du canh (dot ri^ng làm rày), canh làe càc

^'ày thuitng phàm ó Dòng Nam A con phàl trién càc nghé thù còng Do dò

Dòng Nam A dà phàt Irién ngoai ihuong, buon bàn bang duc^fng bién Nàm à

ngà tu duiìiig giao luu hàng bài thè giói Dòng Nam A eó vi tri rài ihuan lai

"Càc hai càng chù yéu nhu Oc Eo eùa Phù Nam, Palembang eùa Svinijaya, Malacca \à Tuban eùa Java dà phàt trién quan he thuóng mai ròng rài Bàn dào Ma Lai va Indònéxia lù thói xua là mòl khu vue trung chuvén ve ihuone mai là noi gap go eùa càc nhà buon tu phucTng Dòng dén va lù phuong Tày sang " |ir.345 221 Bòi vày, ma Luong Minh mò là quang eành phón thinh eùa vu(yng Iriéu Aylhaya ehàe chàn cùng là quang eành chung ó Dòng Nam à ihói hung ihinh "Nén kinh té Aylhaya dà phàl trién nhanh ehòng San phàm nòng nghiép dói dào vuc^g quóc này nhàp nhiéu lua gàm do su ngoe hàniz so'n \à nhiéu hàng hoà khàc cùa Trung Quóc Ho eùng buon bàn duim^^

bién vói càc nuóc Dòng Nam À The ky XV, nguói Thài co 30 làu gò ehuyén buon bàn vói Java, Philippin" [tr 156, 58] Ò Lào, vuong quóc Lan xang dal dcn mùc hung thinh ruc rò nhài vào thói ky vua Xuli nha vòng xà tri vi (thè ky XVII ) Tliói ky này nhà nuóc phong kién ra sue cùng co che dò tap quyén, ben Irong khòng co loan, ben ngoài khòng co giàc, kinh té vàn hoà phàl trién Nhà nuóe phong kién Lan xang bàt dàu xùc lién quan bé vói chù nghTa tu bàn phutmg Tày Nàm 1641, mot nguói dai dién cho còng ty Dóng Àn Dò eùa Ha Lan téli là G WuijlholT dà dén Viéng Chàn Nàm 1642 dé'i 1647 cha J.M.Leria eùng dà eó mal ó Viéng Chàn

Nén chfnh tri theo he thóng cùa Nhà nuóc phong kién trung uong tàp quyén cùng vói su phàl trién dàng kè cùa kinh té dà làm cho xà bòi co su phàn hoà giai càp rò rei Xà bòi Lan xang (Lào) eó 3 làng lóp: Quy toc, quan lai

nòng dàn va nò le Xà bòi Àng co (Càmpuchia) cùng eó tàng \ap nhu vày

nhung dàe biél con eó làng lóp nò le dén miéu Ò Dòng Nam A, vua eó quyén lire lói thuóng va quyén loi lói cao Giai càp chù yéu trong xà bòi là nòng dàn

va nò le Irong khi quyén loi chù yéu lai giành cho giai càp quan lai - quy lòe Diéu này tlà dàn dén su màu ihuàn dói khàng giùa eàe giai càp, eae lue luong

xà bòi càng ve sau càng sàu sàe va gay gài Tu nhùng màu thuan ve xà bòi trén bình dién uiai làng dàn dén nhùng màu ihuàn trén bình dién sia dinh nbiìng xung khàc giùa tình yéu chàn chfnh cùa dòi lùa vói dòi hói khài khc làn nhàn lanh lùng eùa le giào già dinh va xà bòi, màu thuàn giùa nguói

nghèo \i\ ke giàu, màu ihuàn giùa chfnh nghTa va phi nghTa thàn phàn con

nguói, so phàn eà nhàn dà bàt dàu dal ra

Nhùng dàe diém ve lich su, chfnh tri, kinh té, xà bòi nhùng yéu tó duoc eoi là "phi vàn hoc" chfnh là co so, lién de dàu lién cho sir ra dói eùa mot thè loai vàn hoc mai ó Dòng Nam À: truyén tho Màu thuàn va dói chàng trong

xà bòi dòi hòi mot thè loai tu su eò nhiéu vàn de gay càn va hàp dàn dù dai hai de phan ành irpn vcn nhùng xung dot Cu dàn song trong nén vàn minh nòng nghiép lùa nuóc lày nòng dàn làm bàn vi vói hai nhàn là \àn hoà làng

bàn, phumsóc, vói nén kinh té'nòng nghiép khié'n cho nguói dàn luòn luòn eó nhu càu lhU(Vng thùc mot thù vàn hoc de kè, de nghe, de ihuóc, de nhó, de truyén miéng trong nhùng lue làm vice nhà nòng Hai yéu tó dò két bop nhuàn nhuyén vói nhau tao nén mot thè loai tu su dam chat trù tình, dò li truyén tho

Ò vào mòl vi trf thuàn loi cho su giao luu liép xùc, tu buon bàn ihuc^g mai, liép bién vàn hoà - lòn giào, truyén tho dà tiép nhàn cól iruyén lù ben ngoài mot nguón de tài dàng kè tao su phong phù cho truyén tho Dòng Nam A Khòng phài ngàu nhién ma khi vay muon cól truyén càc tàc phàm vàn xuòi lièu thuyéi hay su ibi ben ngoài, càc tàc già truyén tho dà sàng tao thè loai, rói

lù dò dòi mai nói dung, he quy chié'u cùa tu luóng tòn giào, thù phàp nghé thuàl

Truyén tho Dòng Nam À mot mài lié'p thu càc de tài cól truyén ben ngoài nhung mài khàc de khàng dinh tfnh dàn toc, quyén tu chù cùa dai nuóc dà khai thàc nhiéu de tài lù vàn hoc dàn gian, lù lich su truyén thóng dàn lòe va dàn dàn di dén nhùng sàng tao hoàn toàn mói

Tài nhién, tuy iheo nhùng diéu kién, hoàn eành lich su khòng gióng nhau Irong nhùng thói ky cu thè, su phàt trién cùa truyén tho ó mòi nuóe eò diém khòng nhu nhau Chàng han, "Truyén tho Lào chù yéu gàn lién voi qua trình hình thành va phàl trién cùa quóc già dàn toc Lào Trong khi dò truyén Iho Nòm eùa Vici Nam chù yéu ra dói va nò rò vào thói ky quóc già phong kién di \ào suy làn vào lue nhùng khàt vong nhàn vàn dàn chù eua nhàn dàn hòc lo mot eàeh manh liei nhài (thè ky XVII-XVlll) Chinh de nhùng quy dinh eùa diéu kién lich su khàc biél nhu vày ma nhìn mot eàeh khài quàt Irong truyén tho Lào àm huóng dàn toc nói lén manh me hon, con trong iruyén Nòm Vici Nam ibi àm huóng nhàn bàn va dàn chù nói lén manh me hctn |lr.l29 53|

Tuy nhién, nhùng dàe diém ve lieh su - xà bòi Dòng Nam A eò nhiéu net iU(mg dòng nhu dà phàn Ifeh o trén vàn là nhùng tién de chung nhài eho su xuài hién thè loai Iruyén i h o ó Dòng Nam A

2.1.2.2 Tién de vàn hoà nnhé thuàt

Nhu moi ngutti déu biél, mot thè loai vàn hoc mói ra dói, mot mal nò phài dàp ùng nhùng nhu càu cùa lich su - xà bòi, mal khàc, nò phài ké thùa vón vàn hoà nghé thuàt cùa dàn toc Truyén tho Dóng Nam À ra dói trong mot khu vue ma nén vàn hoc dàn gian eó vai trò vj trf héi sue quan trong Ò Dòng Nam A, vàn hoc dàn gian rat phàt trién, chiém phàn lón, nói bài, bao irùm lén toàn bò qua irình vàn hoc khu virc Vàn hoc dàn gian ó Dòng Na i À khòng ehi là eòi ngUón ma con là dòng lue thùc day su phàl trién eùa eàe nén vàn hoc dàn toc Ngay eà khi vàn hoc thành vàn dà hình thành va phàl trién ibi vàn hoc dàn gian vàn là mot dóng chày mành liei song hành cùng vàn hoc viéi Cùng vi vày ma mot so nhà nghién eùu vàn hoc Dòng Nam À khi xem xcl qua trình vàn hoc khu vue dà khàng dinh ve "mot sue manh dàn gian eùa

\àn hoc Dòng Nam A" llr.7, 13] Tfnh dàn gian, sue manh dàn gian hoà mói quan he giùa vàn hoc dàn gian va vàn hoc thành vàn Irò thành mot dàe irung quan Irong co bàn eùa nén vàn hoc khu vue Dòng Nam À Cùng 'ihu càc nén vàn hoc dàn gian khàc ó càc khu virc trén thè giói, vàn hoc dàri gian Dòng Nam A dà hình thành va phàt trién day dù ve càc thè loai va rài phong phù ve nói dung Thè loai trù tình dàn gian bao góm mòl so luong lón dàn ea ea dao ibé loai tu su dàn gian eó eà mòl he thóng bao góm day dù thàn ihoai, truyén thuyéi, truyén eó tfeh, su ibi, truyén cuòi, ve, eàu dò San khàu dàn

gian à Dòng Nam À cùng rài da dang vói hình thùc dòc dào ó eàe nuóe:

Wayang eùa Indònéxia; Nat ó Myanma; Klon, Xè pha eùa Thài Lan: Lokhon

ò Càmpuchia, Làm luong ó Lào Main Puteri va vù kieh Mak yang ó Malaixia Ve nói dung, càc thè loai trù tình, lu su, san khàu dàn gian dà phàn ành day dù càc khfa canh cùa dói song con nguói, tu nghi le :òn giào eho dén lao dòng san xuài, lù phong iLic tàp quàn cho dén tình yéu dòi lùa lù ehién tran eho dén so phàn con nguói Vàn hoc dàn gian Dòng Nam À Irò thành mòl ngpn nguón phong phù, vò làn nuòi duòng vàn hoc thành vàn, lao

tién de cho vàn hoc thành vàn này nò va phàt trién Dàc biél, ó D:»ng Nam A, vàn hoc dàn gian duoc nuòi duòng trong nén vàn minh nòng ngh ép lùa nuóe nén tho ca trù tình dà "chùa dung tal cà thè giói tình càm cùa nguói dàn vùng này Lói nói co àm nhac nàng dò biéu hién duoc moi trang thài màu sàe tình càm cùa ho" llr 10,13]

Dói vói Dòng Nam À, truyén thóng trù tình Iròi han tu su Diéu này do

dàe diém lieh su vàn hoà va dói song làm ly phong lue làp quan quy dinh Lào xua nay 'vàn duoe ménh danh là xù so cùa hòi bè, bun than "Hit xfp xòng khong xfp xì" (trong 1 nàm eó 12 phong tue va 14 le bòi) Nhàn dàn Thài Lan ibi yéu ihfeh iho ea va san khàu mot càch dàc biét, Cho nén, tho ra dói som lai lón lai voi mò hình chat che, bào luu cho dén lan bay gió "Tho T).ài Lan theo

mò hình niral, kap, khon xupaxil, boi lakhon" [tr.553, 50] Le bòi a Vici Nam ibi h'do gió phàn le eùng eó phàn bòi di kèm, trong dò dàn ea dòi dàp là :nòi

sinh boat phó bién Con nguói Càmpuchia thi "rài yéu àm nhac va ea mùa" eiiòe song luòn gàn lién vói ca hai, nhày mùa: giài lao giùa gió lao dòng, hòi

he nghi le lòn giào Trong mòl ehuyén luàn '\Suy nghi ve vai tró eùa vàn

hge dàn gian trong vàn hge Dóng Nam A lue dia '* GS Phan Ngoe viéi: "Néu

la nhìn vàn hoc Dòng Nam A ibi phài thùa nhàn trong vàn hoc cài ehfnh la

iha \ì\ tho" \é ca ban là dua trén dàn ea" [tr.553, 50|

Tino" ea ò Dòng Nam A khòng ehi là thè loai hàng dàu mang linh dàe thù eùa vàn hoc Dòng Nam A ma nò con là thè loai "thuóng triie" eùa vàn hoc khu vue Bài nguón lù dàn ea, tho ca Dòng Nam À phàl trién phong phù lù khi hình thành nén vàn hoc viéi truyén thóng cho dén tàn bay gió Tho phàl trién ironiz nhùne mò hình héi sue chat che déu nhàm muc dich de phuc vu eho so dòng còng chùng ihfeh vàn hoc kè, thfeh dién xuóng Ò Dòng Nam A ibo ea khòng ehi duoe trình bay vói nguói doc biét chù ma duoc nguói kc dién xuóng truóe nguói nghe khòng bici chù Day là "mói quan he vói nghé thual ngòn lù trut've khi eó vàn tu" (Konràl) Tfnh "hòn dóng"(lù dùng eùa Phan Ngoe) trong

phàm dù là Kinh Phàt cQng déu xày dung trén tho, co thè trình dién va cho

dén nay ifnh hòn dóng ày khòng mài di Nguói sàng tàc Tum Tiéu co thè chi

nghT dén mal iho ca nhimg lói dà ihày ó Càmpuchia tàc phàm này duoc trình dién eó mùa, bài, tue là mang tfnh hòn dóng va quàn chùng say me hình thùc hòn dóng này" [tr 554, 50]

Nhu vày là nhìn mot càch tóng quàt bau héi càc dàn toc ó Dòng Nam À déu eò mòl nén vàn hoc dàn gian phàt trién phong phù trong tfnh nguyén bop (hòn dóng), trong dò iho ca là thè loai phàl trién làu dòi phong phù nhùrng vàn xuòi ehi Ihue su phàt trién ó giai doan vàn hoc càn hién dai Chfnh diéu này dà lao diéu kién eho Iruyén tho - mot thè loai tir sir nhung lai duoc thè hién bang phuong thùc trù linh tho ca dai beri, ra dói va phàt trién

Truyén tho ra dói lù nhiéu tién de, trong dò tién de vàn hoc là chù yéu nhirng khòng là duy nhài Nhùng thành liru eùa càc loai hình nghé ihuàl khàc

ó Dòng Nam A eùng góp phàn hình thành thè loai dòc dào này Gàn lién vói vàn hoc san khàu va àm nhac phàl trién ruc rò Cà dóng àm nhac Jan gian vói rài nhiéu làn diéu dàn ca va dóng àm nhac eung dinh càu ky, phùc tap déu eó nbiing dinh cao Nhac cu phong phù vói bò gò, bò thói, va bò day "Bò gò nhiéu loai phó bién va eó nguón góc làu dói nhài boi vi chùng ehfnh là san phàm eua nghe nòng nghiép lùa nuóe" [lr.203, 10] Tróng dóng cùng vói bang loai eàe loai tróng cài, tróng con, chiéng me, ehiéng con ehuòng lo ehuòng libo, dàn d;i khành, mò Irò thành nhùng nhac cu eò iruyén héi sue phong

phù da dang a Dòng Nam À Bò thói xuài hién muón han dàe biét là eàe loai

khèn B() day héi sue nhiéu ve chùng loai, "chi tfnh riéng nhac cu ma tiéng Vici goi là "dàn", ó Dòng Nam À dà eó dén hàng chiic kiéu khàc nhau"

|lr.203 I0| Nhu vày, qua càc làn diéu dàn ca qua tiéng nhac du duong, tram bóng eùa bò gò bò ihói, bò day, qua càc tfeh tró dién xuóng muón màu muón

ve dà_\ bàp dàn truyén tho ra dói dàp ùng duoc mot phàn nhu eàu quan trong

ve ihutVng ihùe nghé thuàt eùa quàn chùng

Tu nguón góc xà hòi, vàn hoà nghé thuàt va càc bién phàp sàng tao truyén tho khàc nhau dà quy dinh phong càch càc dòng truyén tho khàc nhau

Co loai Iruyén tho ra dói lù viéc vàn dung va tiép thu vón vàn hoà dàn gian cùa dàn lòe, dàc biél là van dung he thóng dàn ca co truyén kéi bop vói viéc nàng cao va cài bién càc càu ehuyén eó de sàng tao thành truyén tho Co loai

Iruyén iha liép nhàn vón vàn hoà ben ngoài khu vue irà ve cho dói song dàn

gian rói lù dò bién cài nò thành nhihig truyén tho thuòc dóng vàn hoc bàc hoc Nhu chùng lòi dà Irình bay, ó vào vi trf dja ly thuàn lai, Dòng Nam A là ngà

lu duòng giao luu liép xùc vói càc khu vue khàc trén thè giói, ó day bòi dù càc

he tu tucVng triéi hoc, vàn hoà tòn giào lù phuong Dòng dén phuong Tày Dàc bici, ò Dòng Nam À co mal day dù càc lòn giào lón cùa thè giói Bang con duóng hoà binh, ngay lùdàu còng nguyén, càc thuóng già, eàe nhà iruyén dao /VI DÒ dà phò bién dao Balamòn, dao Phàl vào Dòng Nam A de rói ehc^ dén nay Phàt giaci tiéu thùa Irò thành quóc giào ò nhiéu nuóe Dòng Nim a lue dia nhu Thài lan Lào, Myanma, Càmpuchia Dao Nho, Dao Lào cùa Trung Quóc vào Dòng Nam À bang con duóng cuòng bue, giao thoa vàn hoà Cùng vi vày

ma dia bàn ành hUcVng eùa nò hep hon Thè ky XIII, Hói giào vào Dòng Nam

A va chiém dia vi dòc lòn ó eàe quóc già hai dào (trù Philippin)

Iliè ky XVI Thién chùa giào vào Dòng Nam A va Philippin ira thành quóc dìio du\ nhài eoi Co dòc giào là tòn giào chinh Cu dàn Dòng Nam A dà

liép nhàn vàn hoà lòn giào ben ngoài trong tàm thè hoà dóng sàng loe dung nap eùng lón lai ben canh càc tòn giào tfn nguòng bàn dia Dàe diém này khòng nhùng tao nén nén tàng tu tuóng phong phù eho truyén iha ma con eung càp eho thè loai này nhùng nguón de tài vò tàn Dóng ibói nhùng lòn giào ihàm nhàp vào Dòng Nam A cùng càn dén truyén tho, mot thè loai kè -nghe, còng chùng de ihuòe de nhó de truyén bà giào ly thành tie.i eùa minh Trong ihòi ky phong kién ó Lào, Thài Lan, Càmpuchia nén vàr hoc Iruyén thóng eò nhiéu xu hU(tng ifnh ehài trong dò dóng vàn hoc eò tmh ehài Phàl eiào ehiém vi iri quan Irpng Va Irong nén vàn hoc Phàl giào ibi so luctng eàe

truyén tho giù vai irò chù dao Khòng chi nói dung vàn hoc thè hién nhihig vàn de ve Phàl giào ma tàc già cùa càc truyén tho lón déu do càc nhà su sàng

làe Con ó Vici Nam theo Nikulin trong '"Sicphàt trién eùa truyén thit eó) dién

\ iét Nam va si/ vay niiO/n eàe ehu de *' ibi vào thè ky XVII, giào Si Bjiròlamò

Maiozika (1599-1656) dà song ó Viét Nam 30 nàm, dà bién soan lai bang tho

hàng loai euòc dói cùa càc thành dao Thién chùa theo thè truyén tho bang

liéng Viét |601

Ó pbàii trén chùng lòi dà phòng doàn truyén tho ra dòi trong thói ky phong kién vào quàng nùa sau thién nién ky thù 2, dàc biét phài trién trong ihói ky suy ihoài cùa xà bòi phong kién Dòng Nam À, khi ma trong xà hòi xuài hién tu luóng "khai minh", dàn chù, nhàn vàn chù nghTa Dò cùng là Ihòi ky eùa eàe sàng làe truyén tho dinh cao ra dói vói sir xuài hié.i eùa nhùng irf thùc lòn nghé sT lai nàng nhu Nguyén Du (Viél Nam) Pang Khàm (Lào) Xùnlhonphu (Thài lan) Bò tum Mathéxóm (Càmpuchia)

Nhùng diéu kién lich su cii thè cà ve chfnh tri - tu tuóng, kinh té xà bòi, vàn hoà - nghé thuàl cùa thói ky phong kién ò Dòng Nam À dà tao co sa vùng ehàe eho su ra dói va phàl trién cùa thè loai truyén tho ó khu vue

2.2 Nguón góc de tài truyén tho Dòng Nam A

2.2.1 Vdn de phàn loai truyén tho

Nhu ò phàn mó dàu chùng tòi dà nói, truyén tho Dòng Nam A là the loai dòe dào dàe bici, phong phù ve so luong va eó già tri ve nói dung tu Ur(Vng va hình thùc nghé thual Truyén tho duoc eàu thành lù mot so nguón, mòl so phucfng thùc nhài dinh Vi vày, nguói ta eó thè ehia truyén tho thành eàe nhóm khàc nhau Viéc phàn loai truyén tho thành càc nhóm là mot Ihao làe rài càn ihict de chùng ta tìm hièu truyén tho duói góc dò thè loai Tài nhién trong qua irình nghién eùu chùng ta lai phài xem xét chùng trén su thòng nhàl eua mot tóng thè vói mói quan bé qua lai giùa eàe nhóm eàe thành

tó Tu truóc dén nay, eàe hoc già Viél Nam phàn loai truyén Nòm, Iruyén tho

ra eàe nhóm khàc nhau càn eù vào càc liéu ehf phàn loai khàc nhau Co nguói

phàn ehia theo hình thùc - thè tho; co nguòi phàn ehia théo nguón góc de tài:

co nguói phàn ehia theo su tón tai cùa vàn bàn co tàc già hay khòng co tàc già; lai co nguói phàn ehia xuàt phàl lù dièm nhìn truyén tho thuòc thè loai cùa vàn hoc dàn gian hay vàn hoc thành vàn

Truyén Nòm (Viél Nam) truóc héi duoc phàn ehia mot càch don giàn dua Irén vice eó xàe djnh duoc tàc già hay khòng ma phàn loai thành: truyén Nòm khuyéi danh va truyén Nòm hùu danh Càch phàn ehia này e li Ihuàn tuy

ve mal hình thùc khòng co co so khoa hoc vi nò ehua nói lén dirr e dàe diém Ibi phàp eùa rhé loai Trong ihirc té, thói ky Le - Trinh, chùaTrinh eoi truyén Nòm là ihù vàn ehueng ha dàng "Nòm na là cha mach qué" va càm doàn, ra lénh thu gom va ihiéu huy Hon nùa, thói trung dai "y thùc ve bàn quyén" cùa nguói sàng làe khòng duoc ehu y nén nhiéu tàc phàm tró thành khuyéi danh Tiép sau eàeh phàn ehia truyén Nòm thành: Truyén Nòm bình dàn va truyén

Nòm bàc hoc duac nhiéu nguói chàp nhàn hon Càc tùdién ehuyén ngành (Tu

dién lliugf ngù vàn hge, Tiì dién vàn hge Tir dién vàn hge Viét Nam) déu

ihóng nhài càch phàn ehia này Tàc già Nguyén Lòe trong chucmg 'ruyén Nóm

hinh dàn, giào trình Wàn hge Viét Nam nùa cuoi thé'ky XVlll - nù • dau thé'ky XIX dd phàn tfeh tuong dói day dù nhirng dàc dièm cùa 2 dóng truyén Nòm

này: "Truyén Nòm bàc hoc phàn k ^ co lén tàc già là nhùng nguói thuòc làng lóp phong kién quy toc, eó trình dò hoc vàn uyén bàc, eó qua irinh lu durmg nghé thuàl duoc viéi theo nhùng cól truyén irong truyén eò Trung Hoa Truyén Nòm bàc hoc duoe sàng làe theo phueng ihùc eùa vàn hoc thành vàn là nhùng làe phàm chù yéu de xem, de doc Truyén Nòm bình dàn lai là nhùng Iruyén bau hét khuyéi danh tàc già khòng ihuòe làng lóp trén ma là làng lóp duói thuóng duoe viéi dira theo nhimg càr cKuyèn eó dàn gian Vici Nam duoc sàng tàc de kè là chfnh, càch sàng tàc eó tfnh tàp thè" |lr.280, 46) Le Hoài Nam dira trén tiéu ehf nguón góc de tài \ à nói dung hình ihùe ehia truyén Nòm ihành 2 kiéu |49] Theo nguón góc de lai Iruyén Nòm eò 3 màng: mòl là, màng truyén duoc sàng tàc dua vào eò tieh ihàn ihoai ba\ si; tfeh thàn, phàt: hai là dira vào càc tiéu thuyéi Trung Quóc: ha là

dira vào thuc té Viél Nam Theo tiéu chi nói dung va hình thùc co 2 loai: "Mòl loai co tfnh ehài quàn chùng nhiéu hon góm càc truyén Nòm co tu tuóng tfnh

cao nghé thuàt Ihò so moc mae Mot loai co tfnh chat quàn chùng fi hon, góm eàe Iruyén Nòm eó nghe thuàt tfnh cao hon " [lr.27, 49] Kiéu Thu

Hoach ibi ehia thành 'Truyén Nóm eó tfnh chat ljch su - lòn giào" va "Truyén

Nòm eó Ifnh ehài xà bòi" Càn eù vào nguón góc de lai, cól truyén Dàng

Thanh l-é lai ehia truyén Nòm thành 3 nguón góc: " khuynh huóng thù nhài bao góm nhfmg tàc phàm co cól truyén bài nguón lù thuc lai dói song khuynh huóng ihù hai bao góm nhihig truyén Nòm liép thu lù kho tàng vàn

hoc dàn gian khuynh huóng thù ha là nhùng truyén Nòm vay mugn de tài

eòi Iruyén eùa vàn hoc co dién Trung Quóc" [lr.73, 39]

Trén day mai ehf là càch phàn loai truyén Nòm Viét Nam - mot màng hep trong the loai truyén tho Vici Nam va Dòng Nam A eó quy mò ktn hon nhiéu Tu Iruyén Nòm ma ròng ra pham vi va dói tuong truyén tho chùng la se

ixìl gap eàe kiéu phàn loai khàc nùa Trong muc iùTruyén Nómi, Tùdién vàn

hge de càp dén eàeh phàn ehia truyén tho trung dai Viél Nam theo liéu ehf vàn

tu va thè iho thành 2 loai: Truyén tho Duóng luàt va iruyén tho liic bài Duói góc dò ly luàn vàn hoc Ha Minh Due dua ra 3 càch phàn ehia truyén iho irung (lai Vici Nam Thù nhài, là càn eù trén tiéu ehi nguón góc de lai ma phàn loai thành nguón trong nuóc va nguón nuóe ngoài Thù hai, dua irén dàc diém ve nói dung va nghé thuàt ma phàn loai thành "truyén tho eò linh ehài

bình dàn" va "truyén tho eó tfnh ehài bàc hoc" Thù ba là dira trén thè ihtf

ma phàn thành "truyén tho Duóng luàt" (góm tu tuyéi, thài ngòn bài eù) va

"Iruyén ihef viél bang càc thè tho dàn toc" (thè nói su lue bàt ehua hoàn ehinh

va lue bài hoàn ehinh)

Trong kho làng vàn hoc Viét Nam, ben canh màng truyén tho trung dai eùa nguói kinh (thuóng duoc goi là truyén Nòm) con mòl màng truyén tho rài phong phu eua eàe dàn lòe thiéu so Tuy day là màng truyén tho lru\cn miéng

eùa vìin hoc dan gian song Irén thuc té, màng truyén iha này lai ,ò nhiéu nel

gàn gùi \ai Iruyén iho Dòng Nam À Càn eù vào phuerng thùc dié.ì xuóng luu

truyén va su ké thùa, Vò Quang Nhon ehia truyén tho càc dàn toc fi nguói Viél Nam thành 4 nhóm:

- Nhóm truyén tho gàn lién vói sinh boat, nghi le dàn gian

- Nhóm truyén tho ké thùa truyén thóng tu su cùa truyén co dàn gian

- Nhóm truyén tho ké thùa truyén thóng trù tình cùa tho c^^ dàn gian

- Nhóm truyén tho thién ve khuynh huóng thuyét giào f'ao due eùa loai Iruyén Nòm Viét

Sau khi thóng ké dói tuctng nghién eùu, ben canh truyén iho nguói Thài nguói Chàm nguói Khcrme (cùng là nhùng truyén tho luong duong vói truyén th(y Thài Lan, Càmpuchia) tàc già con khàng dinh: "Con eó mot so truyén tho vón eò nguón góc Àn Do, Lào, Trung Quóc cQng duoc càc nghe sy dàn gian tiép ihu cài bién ehuyén thành truyén tho" [lr.780, 33] Càn eù theo de tài phàn ành Phan Dàng Nhàl ehia truyén tho càc dàn toc thiéu so thành 3 nhóm: iruyén tluy ve de lai tinh yéu, ve de lai nguòi nghèo khó, ve de tài hio ve ehinh nghTa Ngoài ra, làe già con càn eù vào phuong thùc eàu thành ir'iyén tho de phàn ehia thành 3 loai: phuong thùc càu thành chù yéu lù co tfeh dàn toc tu dàn ea va lù viéc liép thu vàn hoc dàn gian cùa càc dàn toc khàc |81

Dói vói eàe iruyén tho eùa càc quóc già khàc ó Dòng Nam A giói nghién eùu Vici Nam ehua khào sài nhiéu nhung eùng dà eó mot so y kién phàn loai dàng chù y Vù Tuyéi Loan phàn ehia thành chù de lòn giào va ehu

de tình yen "Chù de lòn giào bao góm nhùng làe phàm vay muon de lai eua

Ài Dò Chù de linh yéu-ehiém vi trf khà quan trong trong vàn hoc Càmpuchia bao góm nhùng truyén lày de tài trong vàn hoc dàn gi m va nhùng truyén lày de lai lù hién thuc dòi song dai nuóc Càmpuchia" [ir.TS 44] Con ihco nguón de lai ibi phàn loai thành: nhóm tàc phàm lày tu de lai nuóe ngoài

tu vàn hoc dàn gian va lù dói song hién thuc eùa dàn toc Nguyén Sy Tuàn ibi eho ràng Iruyén tho Càmpuchia eùng nhu eàe nuóe khàc trong khu vue nhu Lào, Thài Mién va mòl phàn nào dò eùa Viét Nam eò thè ehia thành 3 nhóm:

- Nhóm ành huc'tng sàu sàe tu tuóng tòn giào

- Nhóm viét ve càc euòc phiéu lim mao hièm mang tfnh tnàn ky [tr.8, 78] Vói truyén iho Lào, Vò Quang Nhon phàn thành 3 nhóm: Nhóm Iruyén tho dua vào nguón dàn gian, nhóm dira vào truyén thuyét va su kién ljch su, nhóm tiép thu vàn hoà Ài Dò [28] Con càc tàc già trong

giào trình "Vàn hge khu vite Dómg Nam A" thi ehia truyén tho Lào

thành 2 nhóm: Nhóm truyén tho ljch su "hoàe là khai thàc de lai lù nhùng truyén thuyéi hoàe càc anh hùng sàng tao ljch su" [lr.222, 29] Nhóm-truyén iho trù linh "eó vj trf quan trong trong vàn hoc Lào, da dang ve nói dung va phong phù ve nghé thuàt, de tài phàn lón khai thàc tir nén vàn hoà Ài Dò, eó mòl so truyén lày lù nguón dàn gian" [tr.224,

571

Trén day ehua phài là làp bop day dù nhùng eàeh phàn loai truyén tho Dòng Nam A trong giói nghién eùu Viét Nam, song eàe liéu ehf eùng nhu eàe eàeh phàn loai dà khà phong phù, phong phù nhung khòng phài làn ma eò nhiéu dicm chung Chùng lòi thóng ké càc y kién, càc eàeh phàn loai trén khòng nhàm mite dfeh lira chon mot càch lói uu rói phù dinh càc càch phàn loai khàc ma ehi muón eó duoc mot cài nhìn loàn dién ve lich su vàn de này Bòi vi mòi làe phàm, mòi thè loai ó liing giai doan lich s u , duói eàe eàeh liép càn khàc nhau lai nhién sé co eàeh phàn loai khòng nhu nhau mién là eàeh phàn loai dò phuc vu elio phuong dién nghién eùu cu thè Phàn tiép sau, chùng lòi se dua ra mot eàeh phàn loai truyén tho Dòng Nam À theo nguón góc de lai

nhàm phuc vu eho viéc di sàu tìm hièu dàe trung eùa thè loai truyén iha a mòl

so quóc già Dòng Nam A

2.2.2 Phàn loai nsuón soc de tài truyén thoDóns Nam A

TTico liéu ehf nguón góc de lai - cól truyén, chùng tòi phàn ehia truyén lh(^ Dòng Nam A thành 4 nhóm sau day:

- Nhóm iruyén tho vay muctn de lai eòi iruyén tu vàn hoc dàn gian

- Nhóm truyén tho vay muon de lai eòi truyén lù vàn hoc nuóe ngoài

- Nhóm truyén tho vay muon de tài eòi iruyén tu lieh su dàn lòe