Luyện kỹ năng đọc hiểu với sự hỗ trợ của công nghệ multimedia CD rom

THỤC TR A N G CỦA V IẺ C DAY Đ OC HIEU Đoc hiéu ngoai ngừ là món học giúp người học khống những vận dunn đirơc những kiến thức ngón ngữ đã học ngừ ám, ngừ pháp, từ vựng đé hiéu được vãn

HÀ NỘI

2 Những im việt CIIÍ1 công nghệ Multimedia 9

3 Về những nguyên tỉic cơ hán trong hiên soạn

4 Về phinm g phiíp íự rèn luyện kỹ năng f)nc liiéVI

LUYỆN KỸ NĂNG ĐỌC HIÊU VỚI S ự H ỗ TRỢ CỦA CÔNG NGHỆ MULTIMEDIA-CDROM

I ĐẬT VẨN ĐỂ :

Đảng và Nhà nước ta trong những năm qua mỏ' cửa hợp tác rộng rãi vói các nưóc trong khu vưc và trên thế giới, nhu cáu giao lưu quốc té trao đối thong tin trẽn mọi mật hoạt động phát triển nhanh chóng Hơn lúc nào hét nhu cầu học ngoai ngữ bùng nổ như một phong trào, đăc biệt là giói trẻ Ngoài các khoa chuyén ngừ của các trường đai hoc và cao đầne còn có các trung tám ncoại ngữ các cơ SO' đào tao ngoai neữ đươc mo ra khàp noi thu hủi đónc đao các táng lớp nhán dán đến học với nhiéu loai hình đào tao trẽn nhiéu cáp đo Đáy cũnc là co hói để các loại chươnc trình, giáo trình, tài liệu, các loai phươne pháp dạy và học có được một thị inrờnc rộnc lớn

Một thuán lợi quan trọns: là eần đáy cône nehệ thóng tin đaí đươc nhiêu thành tựu to lớn và có những ứng dụns rất hiệu qua cho cóng tác giáo due và đào tạo Chính vì vậy chúng tỏi muốn đề cập tới ván đề được nhiều người quan tâm, đó là việc ứng dụng công nghệ Multimedia vào việc rèn luvện kỹ nàn^ thực hành ngoại ngữ mà trước hết trong khuỏn khổ bài này chúng tỏi tập trun^ vào kỹ năng Đọc hiểu

Sỏ' đĩ chúng tồi xuất phát từ kỹ năng đọc hiểu vì hầu hết những người học ngoại ngữ đều cần có kỹ năng này, cần cho láu dài một khi neười đó còn

có nhu cầu thu nhặn thông tin bằng nsoại nsrữ Chúng ta thừa nhán khóne phải ai cũng có cơ hội để nói và viết bằn£ ngoại neữ, nhưng để nghe và nhất là

đè đọc thì ai cũng có cơ hội cả (đọc sách báo, tài liệu chuyên món, quảng cáo tin tức trên mạng Internet .)• Thậm chí có những người hoc ngoai ngữ chù yếu để đọc các loại văn bản bằng ngoại ngữ.

Tất nhiên chúng tôi khỏng có ý tách rời việc dạy từng kỹ năng, bơi lẽ ca

4 kỹ năn^ - NÓI - £)oc - Viêt co moi CỊUtin hc hixu co, tươn^i ho Níimvữn0 một ngoai ngữ và sử dung nó như một cóng cụ giao tiêp đưọc hiêu mọt cách đầy đủ là thành thao 4 kỹ nàng nói tiên như 4 loai hoat đóng lời nói bàng nơoai ngữ đó Do vậy việc rèn luyện kỹ năng này đươc thưc hiện trong suốt quá trình dạy - hoc nsoai ngữ

II THỤC TR A N G CỦA V IẺ C DAY Đ OC HIEU

Đoc hiéu ngoai ngừ là món học giúp người học khống những vận dunn đirơc những kiến thức ngón ngữ đã học (ngừ ám, ngừ pháp, từ vựng) đé hiéu được vãn bản, thu nhận được thông tin mà còn làm giàu kiến thức cua mình băng những tri thức về văn hoá, đất nước, con người hoặc Hnh vực khoa học nào đó dươc đảng tải trong văn bản đó

Xét ở góc độ tám lý học, đọc hiểu ngoại ngữ là thu nhận bằng thị criác

những tín hiệu, giải được mã những tín hiệu đó nhăm lý giải được ý n^hĩa của chúng Việc tiếp thu thỏng tin cùng lúc cả hai bình diện: ngỏn nsừ (các quy tắc ngừ âm, ngữ pháp, từ vựng, tu từ) và phi ngón ngữ (tri thức về thế giới khách quan như: đất nước, con người, văn hoá.xã hội, khoa học ), ỏ đáy ta thấv rõ vai trò hỗ trợ tích cực giữa kỹ năng đọc hiểu với những kỹ năng khác như: nghe, nói, và viết Chúng tối cũng xuất phát từ những cơ sở khoa học này

để khảng định ý nghĩa quan trọng của việc rèn luyện kỹ năng đọc hiểu, từ đó

3

thấy sự cần thiết phải ứng dụng công nghệ mới sao cho có hiệu qua nhât Chúng tồi sẽ trở lại vấn đề này kỹ hơn ở phần sau.

Iihién giáo viên cũng được phản bố lại thành các nhóm căn cứ vào việc chuyên

dạy các kỹ năng thực hành nói trén

Chúng tối xin đơn cử việc phân chia thời gian cho từng món học thực hành đang được áp dụng tại Đại học Ngoại ngữ - Đai học Quốc gia Hà nội như sau:

Môn nghe hiểu: học 3 học kỳ: 4,5 và 6, mỗi học kỳ gồm 2 đơn vị học trình với 60 tiết, tổng cộng là 180 tiết, mỗi tuần học 4 tiết

Môn Nói: được phân chia như mỏn Nghe hiểu

Môn Đọc hiểu : học 2 học kỳ : 4 và 5, mỏi học kỳ gồm 2 đơn vị học trình với

60 tiết, tổng cộng là 120 tiết, mỗi tuần 4 tiết

Mód Viết: được phán chia như mồn Đọc hiêu.

Như vậy việc phân chia giai đoạn cũng như phân bô thời gian cho các môn học thực hành đã có bước đổi mới căn bản hợp lý hơn và cũng có tính đến nhu cầu cầu người học gắn với thực tế cóng việc mà họ sử dung ngoai ngữ như một phương tiện giao tiêp Giai đoạn đáu người học được hình thành một cách tổng hợp các kỹ năng trong mỏi lần lén lớp món thực hành tiéng hệ thông ngữ pháp giới thiệu trong giai đoan này là ngữ pháp thưc hành 0 giai đoan náng cao khi người học đã có một trình độ nhất định về kiến thức ngón ngữ cùng như khả nàng thưc hành, người hoc sẽ được học ngoai ngữ theo các món khác nhau : Lý thuyết tiếng Thưc hành tiếng, và một số món khác như Văn học Dịch Trong đó Thưc hành tiếng lại chia theo các kỹ nàng Nghe - NÓI - Đọc- Viết Tại phân lớn các trung tám Ngoai nírữ hiện nay cunc đã phán lóp theo cấp độ A B c , Nghe - Nói

Đáp ứng yêu cầu của qui trình đào tao mới các khoa chuvén neữ đã phái biên soan lai toàn bộ giáo trình, tài liệu, giáo viên cũnsi phái tiến hành giò lén lớp với một phương pháp mới Cho đến nay chúng ta mói chi bước đáu cải tiến, biên soạn lại giáo trình, phấn cóng đội lại ncũ giáo giáo vién và cũnc còn đang bàn tới việc xây dưng phương pháp bộ món Còn nhiều vấn đề cần được thống nhất về mặt nguyên tắc từ việc lựa chọn ngữ liệu, thiết kế bài học phương pháp, thủ pháp tiến hành đến việc kiểm tra đánh giá

Về phương pháp

Lịch sử giáo học pháp ngoại ngữ đã từng biết đến các phương pháp như: phương pháp Ngừ pháp - Phiên dịch, phương pháp Nghe - Nhìn phương pháp Nghe - Nói, phương pháp Trực tiếp Người ta còn dạy ngoại neữ dựa theo các thuyết như : Thuyết hành vi, Thuyết nhán đạo, Thuyết nhận thức Thỏng thường mỗi khi có những phát minh khoa học lớn ảnh hườncr tới nhiều

5

mặt đời sống xã hội, khi có những ứng dụng quan ưọng thành tựu công nghệ vào đời sống, hoặc khi có sự thay đổi lớn lao bối canh hch sư, xa hộ) thi lình vực giáo dục đào tạo lại xuất hiện những quan điểm mới về giáo hoc pháp Kèm theo đó là những thủ pháp mà cả người dạy và người học cần tuàn theo

Do đó khống tránh khỏi việc ấn định vai trò cho phía người dạy và phía người học một cách máy móc, cứng nhắc

Trước đây, một thời gian dài người thày là nguổn thỏng tin, nguồn tri thức chính Hoạt động của thày chủ yếu là cung cấp những cái mà thày có và thày muốn; hoạt động của trò là tiếp nhận thóng tin từ thày, lệ thuộc vào thày,

cố ghi nhận những điều thày dạy trên lớp khó có sự lựa chọn nào khác Nhiéu nhà giáo học pháp ngoại ngữ cũng đã đề cập đến vấn đề này qua các bài báo hoãc các hội nghị khoa học, chúng tôi khỏng nhắc lai Chúng tỏi chỉ bày tỏ sự đóng tình với đánh giá của họ là cách dạy học như vậy, đặc biệt là dạy ngoai ngừ trong điéu kiộn hiện nay khỏng còn phù hợp nữa Nó bộc lộ những han chế, làm cả người dạy và người học bị áp đăt vào những hoạt động đơn phương, thiêu nàng động, thiếu tích cực Người học khỏng thể chủ động tìm tòi những điều họ cần, khó có thể đạt được nhu cầu cá thể hoá quá trình đào tạo và tự đào tạo Đương nhién, với phương chám lấy người học làm trung tám thì phương pháp nói trên càng khỏng đáp ứng được Một điều dễ nhặn thấy là nhiều lớp học ngoại ngữ thường sỏi nổi ở giai đoạn đầu hơn là giai đoạn nânơ cao Khi người học đã đạt được một trình độ nhất định, họ thường có nhu cầu phải có cái gì mới mẻ, hấp dẫn, gần gũi với những vấn đề họ quan tâm

Từ một số nhận định trên, chúng tôi thấy phương pháp khồng đơn ơiản

là tập hợp những nguyên tắc cố định nào đó được tuân thủ trong một qui trình cứng nhắc, mà nó là một quá trình sinh động, sáng tạo, được xây dựnơ trên cơ

sở có tính đến nhu cầu cụ thể của người học và là một quá trinh tác độn^ qua

lại giữa người dạy và ngươi học, ưong đó người học chủ động học cái họ cán dưới sự hướng dẫn của người dạy.

Việc dạy món Đọc hiéu củng cẩn dược xem xét dưới góc độ của nguy én lý này Tức là, hãy tạo co hội cho người học chủ động tim tòi cái ho cấn đọc, và người thày khóng cỏn là nguồn kiến thức duy nhất, mà trỏ thành ngưòi cô vấn, hướng dẫn kỹ thuật đọc cũng như giói thiệu nguồn tư liệu cho người hoc và hãy biết phát huy tất cá các phương tiện có the.

m CÔNG NGHỆ MULTIMEDIA - MỘT PHƯƠNG T Ệ N H ỗ TRỌ ĐẮC LỤC ĐỂ LUYỆN KỸ NÀNG ĐỌC HlỂU

1 Quan điểm lấy người học ỉàm trung tám

Chúng ta đâ bàn nhiều đến quan điểm dạy n£0ại ngừ theo hướng giao tiếp (Communicative language teaching) và gần đáy là quan điểm lấy người học làm trung tám (leamer-centredness) v ề lý luận, quan điểm này được đống đảo các nhà giáo học pháp cũng như các giáo viên ngoại ngữ ủng hộ, song việc thực hiện nó khống đơn giản và dễ dàng Khó khăn trước hết từ phía người dạy Đã nhiều năm, đội ngũ giáo viên quen với vai trò hoạt động của mình như nguồn cung cấp thỏng tin chủ yếu, thống tin đó được đưa ra theo sự sắp xếp của người dạy, người học chỉ việc cố mà tiếp thu, cóp nhặt cho mình trong suốt thời gian ngồi trên ghế nhà trường, hy vọng dùng lâu dài

Ngày nay với những tiến bộ nhanh chóng trong công nghệ thóng tin, người dạy và người học đứng trước biển ménh mỏnc kho tàng tri thức nhán loại, khỏng còn giới hạn về thời gian, không gian khi họ có trong tay các thế

7

hệ máy tính luôn đổi mới với những phần mém ứng dụng rất phong phú tao ra một khả năng to lớn cho lình vực giáo dục đào tao nói chung và dạy - hoc ngoại ngữ nói riêng, đó là máy tinh Multimedia VỚI CD-ROM nhât la VƠI mạng Internet, khả năng và nhu cầu đọc hiểu ngoại ngữ càng trỏ' nén cấp bách.

Với quan điểm lấy người học làm trung tám trong quá trình dạy - học người học được phát huy tối đa tính chủ động tham gia lựa chọn nội dung và phương pháp học căn cứ vào nhu cầu cá nhân, bối cảnh xã hội và thị trường lao động mà người học hướng tới Tuy nhiẽn, chúng ta cần khảng định lai vai

trò cùa người dạy Vai trỏ của người dạy khóng mất đi, ngược lại vai trò đó càng quart trong bởi trách nhiệm của ho được đánh giá ỏ góc đỏ can hon Ngưòi dạy phải có khả năng chuẩn bị, hưóng dẵìì cho người hoc sao cho ho tham gia vào quá trinh tự đào tạo mót cách có hiệu quả M uốn đưoc như vậy, trước hết người dạy phải làm chủ dược các phương tiện kỹ thuật (sứ dung mày tính, cách thức khai thác thòng tin trên Internet, có các bộ CD- ROM hoc tiếng .), biết vậtĩ dụng những kiến thức và kinh nghiệm đã tích luỹ được với sự đổi mới về phương pháp tổ chức hoai động lój) hoc.

Như trên đã nói, Đọc hiểu là kỹ nàng đưọc rèn luyện ngay từ những giò học đẩu tiên và là một nhu cầu láu dài, bởi trong kỷ nguyên bùng nổ thỏn^ tin

"Đọc” được xem như một nhu cầu hít thỏ' khống khí vậy Học ngoại ngừ thiếu mỏi trường tiếng như ở nước ta hiện nay là một khó khản lớn Để khắc phuc phần nào khó khăn đó chúng ta đã dùng nhiều loại thiết bị, phươne tiện như : tranh anh, phim đen chiêu,, máy ghi ảm, video hay xây dựng phòn0^ hoc tiếng (LAB) Những thiết bị và phương tiện này một thời gian dài đã có nhừncr hiệu quả nhất định và hiện nay vẫn còn phát huy tác dụng Chúng criúp nơười học được nghe giọng người bản ngữ, gắn hoạt động lời nói với các tình huốns giao tiếp cụ thể và trực quan Tuy nhiên chúng có nhữnc hạn chế Đó là :

* Vê tám lý : không phát huy mọi giác quan, do vậy khó luyện nhiêu kỹ

nãng cùng lúc Ví dụ : máy ghi âm có thể nghe, nhưng khỏng nhìn thấy: đèn chiếu cho xem hình ảnh nhưng khống có âm thanh; ngay cả phim học tập cho xem, cho nghe, nhưng người hoc khồng thê tham gia trực tiếp vào quá trinh

đo Hoat động của lớp học chủ yếu vẩn do thầy điều khiển Một thưc tế là những học sinh yếu kém thường hay rụt rè khỏng tích cực tham gia hoat động, do đó hiệu quả còn hạn chế

* Vé nội dung và phương pháp khai thác: lượng thóng tin chỉ có giới

han và được giới thiệu chủ yếu theo tuyến thời gian (chạy thẳng) Việc tìm tòi lựa chọn thóng tin chiếm nhiéu thời gian

* Khỏng thoa mãn nhu cầu tư học, tư tìm hiéu thóng tin mà mình cán

biết sâu hơn, rộng hơn, càng không thể tự kiểm tra, đánh giá mà nhừníi yêu tố nàv rất cần thiết cho quá trình tir đào tao

2 Những ưu việt của cóng nghệ M ultimedia

cỏng nghệ Multimedia làm thay đổi có tính cách mạng trong việc lưu trữ, khai thác và xử lý thống tin, do đó với tư cách là một phương tiện hỗ trợ cho việc luyện các kỹ năng thực hành tiếng nói chung và kỹ năns đọc hiểu nói riêng nó có những ưu việt sau :

* Nói tới công nghệ Multimedia ở đáy, chúng tỏi chủ yếu đề cập tới máy vi tính với CD-ROM Một kho tư liệu có thể lưu trừ troncr mỗi máy cá nhản, và nếu các máy đó được nối mạng với máy chủ hay m ans Internet thì sẽ

là cả một thư viện khổng lổ Ngoài ra, mỗi địa CD-ROM bé nhỏ có thể chứa

9

khoảng 250000 trang văn bản (khổ giấy A4), thay vì hàng trăm cuón sách

- Video Library : Gồm 8 tình huống sinh hoat thường gập thỏne qua 8

đoạn phim Video Kèm theo là vãn bản của 8 câu chuyện diẻn ra trong các

đoạn phim học táp đó và cả một loạt bài tập luyện tổng hợp các kỹ nàng thực hành tiêng Anh rất phong phú

* Thông tin có thể lun trữ bằng nhiều dạng khác nhau : chữ viết, âm thanh, hình ảnh (động và tĩnh) với chất lượng cao Đáy là yếu tố rất quan trọnơ

để tạo được môi trường tiếng gần với thực tế Khi tìm hiểu một thống tin nào

đó ta còn có thể nghe giọng người bản ngữ đọc văn bản đó, được thấy hình

ảnh sinh động về thực tế được đề cập tới trong bài, nhò vậy người học hiểu bài

tốt hơn và cũng hứng thú hơn

Ví dụ 2 : Bộ đĩa Studio Classroom (tiếng Anh) cung cấp cho người học hàng trăm bài đọc về tất cả những ĩĩnh vực hoạt động gẩn gũi với đời sống thường ngày (The American Way, Around the World, Spotlight on, Express yourself, And More) Tất cả các văn bản (texts) đẻu kèm theo tranh, ảnh phim, âm nhạc, một hộ thống bài tập và cả những thống tin giúp người học tra cứu những vấn đề từ vựng, ngữ pháp Ngoài việc tự rèn luyện kỹ năng thực hành tiếng Anh, người học còn tiếp thu được nhiều kiến thức về văn hoá, vãn minh, đất nước, con người Hoa Kỳ và thế giới.

Ví dụ 3 : Đla Langrus (tiếng Nga) cung cáp loat bài đọc về nước Nga và thành phố Mátxcơva (các lĩnh vực Thương mại, Gia đình và Nghề nghiệp Du lịch Kiến trúc .) Nếu chọn bài về cung điện Kremli, khổng những người học

sẽ được đọc một chùm bài về lịch sử xảy dựng từng tháp chuồng trong cung điện, thấy hình ảnh của chúng qua nhiều thời kỳ mà còn được nghe các bản nhạc rất phong phú do từng tháp chuỏng diễn tấu Ngoài ra người học con được tham quan các phòng làm việc của nguyén thủ quốc gia Nga, chảng han bạn có thể vàG nơi V.I Lê Nin đã từng sóng và làm việc, xem những đoan phim tư liệu thật về Lênin trong rihững năm tháng đáu tiên của Nhà nước Xô viết

'TiizKW\'.*zíĩístxỉS!BfVEeBB'atíKítxfềxíixitfJiXiđ!Zi&t''''>.'*í(ZHi'ỉ&

^ j ; - :Ị £ £ 0 "Ìtoam

* Khả năng truy cập thông tin nhanh : với công nghệ Multimedia, ngữ liệu được thiết kế theo kiểu siêu văn bản Những vấn đề quan trọng (về ngồn

ngữ và phi ngồn ngữ) trên mỗi trang văn bản đều có thể ẩn chứa sau nó những

thông tin mà người đọc quan tâm, việc lựa chọn và lấy thỏng tin chỉ cán thực hiện bằng một thao tác đơn giản và nhanh chóng (kích hoạt chuột vào điém cần tìm), gần như cái cần tìm sẽ hiện trên màn hình tức thì Nhò vậy, người học có thể tiết kiệm được rất nhiều thời gian.

Ví dụ 1 : Trong một bài đọc về vấn đề mói trường có một số thuật ngữ khoa học được đánh dấu bằng màu khác hoặc được gạch dưới, ta hiểu được là

ẩn sau chúng là phán từ điển có cả giọng đọc mảu từ đó Ngoài ra nhiéu tên địa phương và tên người cũng được đánh dấu nghTa là người đọc có thế xem ảnh hoăc những thỏng tin rộng hơn sâu hơn cụ thể hơn vế địa phương và con ngưòi mà người đọc quan tám Nhu cầu như vậy được đáp ứng gán như tức thời

Ví du 2 : ĐTa Bbipa3MTenbH0e HTGHMe( Luvện đọc diễn cảm) do Viện Tiếng Nga Puskin xuất bản nãm 1996 tại Matxcơva giới thiệu một chum tho của nhà thơ Nga vĩ đại A.c Puskin Người học có thể được nghe giọnc đoc diễn cảm của các nghệ sĩ Nga, xem như mảu mực của cách thức thế hiện đổng thời có hướng dản cụ thể cho người học về mặt kỹ thuật đọc Ngoài ra đĩa này còn cung cấp những thông tin về lịch sử, hoàn cảnh sáng tác, kèm theo những ưanh ảnh về nhà thơ

ở góc độ này, máy tính với CD-ROM thực sự là một người ban uyên bác và nhẫn nại, giúp người học thoả mãn nhanh chóng sự ham hiểu biết và

do vậy nó góp phần làm người học hứng thú hom, việc học tập trở nên mancr tính cá thể hoá cao hơn

* Tu liệu lưu trữ ở dạng CD-ROM rất an toàn Thông tin ở dạng này khồng bị xoá hay bị giảm chất lượng do sơ ý và do khí hậu nóng ẩm như ở các dạng khác như băng từ, phim, tranh ảnh.

* Khả năng lựa chọn, khai thác nội dung bài theo nhiều cấp độ nghĩa là phụ thuộc trình độ của người học nhờ việc thiêt kế, xáy dựng bài học rát linh hoạt, có tính đến phục vụ nhiều đối tượng khác nhau trên nền một ngừ liệu Người học có thể tự xác định cấp độ của mình và gọi bài theo cấp độ thích hợp

Ví dụ : Đìa số 1 trong bộ đĩa Studio Calssroom gồm 18 bài nói vé văn hoá, văn minh Hoa Kỳ trong đó có 5 bài cho cấp độ cao, 8 bài cho cấp độ trung bình và 5 bài cho cấp độ thấp Ngay trên trang trình bày nội dung của đĩa (contents) đã có ký hiệu của 3 cáp độ để người học chọn (High Level, Med Level, Low Leven) Đương nhiên với mỏi cấp độ, ngữ liệu cũng như bài tập được giới thiệu ở mức độ khó dễ khác nhau

W Ê M Ê Ê Ê m m Ê tÊ ttttắ is B ẵ Ê S m ^ s a M m m *

Còn có thể kể ra nhiẻu ưu việt khác như các trò chơi ngồn ngữ, giải trí hóm hỉnh, thông minh dưới các tác giả đưa vào chương trình nhăm làm cho người học được thư giãn, dễ chịu, gây ưạng thái hưng phấn vui vẻ khi làm việc với máy.

3 Vé những nguyên tắc cơ bản trong bién soạn giáo trinh đoc hiéu với cóng nghệ M ultimedia

Trước khi bàn về những nguyên tắc cơ bản trong bién soạn giáo trinh Đọc hiểu, chúng tói xin khẳng định một điều : cống nghé này dươc xem như mốĩ phương tiẽn hổ trơ tích CƯC nhằm hình thành và phát triển kỹ nàng Đọc hiểu, có nghla là về cơ bản người học vản có lớp, có thày, van tuán thủ thực hiộn chương trinh một khoá nào đó Măt khác nó giúp người học có thể tư học khi đà có một trình độ kiên thức ngón ngữ và kv nãng thưc hành tiêng nhất định Điều thứ hai, chúng tôi xuất phát từ phương chảm lấy người học làm trung tâm của quá trình đào tạo, mà theo phương châm này nhu cẩu từ phía người hoc được tính đến như một thành tỏ' thiết kế, xây dựng chương trinh, rức

là chương trình môn học được xem là thành quả của sự cỏ gắnc kết hợp giữa người dạy và người học, trong đó người học tham gia vào việc lựa chọn nội dung ngữ liệu, thiết kế bài học, phương pháp thực hiện và cách thức kiểm tra, đánh giá Xuất phát từ phương châm này cũng nhằm tạo ra cho người học một động lực, mà theo các nhà Tâm lý học "động lực là một quá trình nội tại tham gia vào việc khích lệ, chỉ đạo và duy trì hành vi có động lực nội tại (thích học ngoại ngữ để thoả mãn ham hiểu b i ế t ) và động lực ngoại lai (biết ngoại ngữ để dễ kiếm việc làm, để được đề bạt, để thi cử .)

Do vậy nguyên tắc đầu tiên mà chúng tỏi đề xuất, đó là việc lưa chọn ngữ liệu như thế nào

15

3.1 Nguyén tac chọn ngữ liệu

3.1.1 Việc lựa chọn ngừ liệu phải gắn với mục tiêu đào tạo (muc đích của việc học ngoại ngữ) Tức là khi soạn giáo trình cần hình dung đưọc công việc của người học, họ dùng ngoai ngừ để làm gì, đổng thời cũng khỏng quên

là ngữ liệu cán gán gũi với những chủ điểm, những tình huống giao tiếp mà người hoc đã và sẽ trải qua trên lớp học cũng như trong cuộc sống

3.1.2 Việc chọn ngữ liệu cán phù hợp với trình độ, nhu cầu, hứng thú cua người học Ván đề nàv cán được tính đén vì nêu bài hav nhưng quá khó người đọc phải dừng nhiéu lán để tra cứu tóc độ đọc chảm người dọc dẻ chán nản Ngược lại nếu bài dẻ quá, khống có điêu gì mới khóng dem lại cho người đọc cái thú được khám phá được hiểu biết thêm những vấn đề ho quan tám thì không còn gây hứng thú nữa

3.1.3 Nên chọn ngữ liệu từ các nguồn tự nhiên, như : sách, báo, tạp chí, quảng cáo, bản tin bài phỏng vấn từ các phương tiện thống tin đai chúng, tác phẩm văn học đê dảm bảo tính hiện thực của ngôn ngữ cũng như khả năng ứng dụng cao trong cuộc sống Hạn chế tự viết hoặc dịch từ một ngón ngữ khác vì như vậy dễ mang tính chủ quan, thậm chí có thể có những sai sót

3.2 Nguyên tắc có chú ý tới vêu tỏ vãn hoá - vãn minh.

Khi biên soạn tài liệu cần tính đến yếu tồ văn hoá văn minh khóng chi của đất nước bản ngữ mà cả của Việt Nam Thực tê trước đây có những sinh vién khoa tiếng Nga khi đi thực tập ở Nga có thể nói hay hơn viết đưọc nhiêu hom về những sự kiện lịch sử nước Nga về thành phố Matxcơva hơn là vê đất nước con người Việt Nam về thủ đố Hà Nội Khó khàn này chủ yêu do kiên thức Ngày nay, trong điéu kiện giao lun quỏc tê được mo rộng, co hội đẻ giới thiệu về Việt nam cho các bạn nước ngoài càng nhiều hơn Việc cung cấp những bài đọc giới thiệu đất nước, con người Việt nam sẽ góp phần khắc phục hiện tượng trên

3.3 Ngu vén tấc có tính đến điéu kiện ky thuật.

Khi xây đưng chương trình món học cần tính tới các điều kiện kỹ thuặi máy tính, có nghĩa là sao cho người sử dụng đưọc thuận tiện, đơn gian trong thao tác khai thác bài học, đồng thời phát huy được tính trực quan, sinh động, hấp dẫn dưa trên thế manh của cóng nghệ Multimedia Với cóng nghệ này người học tiếp thu bài thông qua màn hình : thỏng thường dùng màn hình ] 4 inch, cơ chữ 14 Do vây, mọi thông tin về bài được thể hiện trên khuôn khổ màn hình : văn bản, hình ảnh, các nút và các biểu tượng kích hoạt các chươnơ trinh .Chính vì vậy bài đọc nên vào khoảng 300-400 từ, nếu là bài dài thì cần phân đoạn cho thích hợp Hình ảnh cũng cần được chọn lọc và bố trí cho hợp

lý nhằm gây hiệu quả trực quan và hấp dẫn Ngoài ra kênh ám thanh rất quan trọng, đó là giọng đọc chuẩn, diễn cảm của người bản ngữ, giúp người đọc phát triển ký năng nghe và nói

Chúng tôi giới thiệu 1 trang màn hình làm ví dụ (trích tìr Studio Classrom số 1).

■? :Ì íỉ& X v t t 3 £ 0 9 th e D u tch

4 u r e d H e o r y H u d s o n tor a special job They

n s k a d H u d s o n to explore thewalBrs mound wttofis BOWMonhotton Ha hoped to fin d o n o rth w e s t

p o s m q e to In d ia H r nov/ar lound 4t bat his

3 4 Nguvén tắc đảm bảo khả nãng tra cứu nhanh kien thưc can thiết theo diện rộng và chiều sáu.

Nguyên tắc này xuất phát từ phương chám lấy người học làm trung tám (thể theo nhu cầu mang tính cá thể hố) và từ khả năng của các giải pháp kỹ thuật cho phép Hiện nay kỹ thuật soạn thảo dang siêu vãn ban đã khá phĩ biến Trên mỗi văn bản chính đều ẩn chứa rất nhièu các văn ban và các dang thĩng tin khác đằng sau nĩ, người đọc cĩ thể nhân biết được qua các từ ngữ được in bằng mực khác màu hoặc được gạch dưới Người đọc cĩ thê dùng con chuột máy tính kích hoạt vào vị trí được đánh dấu là cĩ thê tiếp tục khai thác những thỏng tin cán thiết khác Như vậy là kiến thức khỏng chỉ thế hiện qua vãn bán chính (mỗi đoạn vãn khoảng 300-400 từ như đã nĩi ỏ' trên) mà sẽ rất phong phú

Ví dụ 1: Tra cứu kiớìì íliức HÍỊÓÌ nạĩn /liỊil chảng hạn như trong một

bài đọc tiếng Anh nĩi về mộĩ đám cháy rừng ỏ' Cháu MỸ nhấc đến một số địa danh và một số từ chuyên mốn Những từ này được gach dưới Người đoc cĩ thể kích hoạt vào từ Amazon ( là từ được đánh dấu bằng màu mực đỏ) lập tức trên màn hình hiển thị hình ảnh khu rừng già Amazon Trên hình ảnh này lai

cĩ một biểu tượng khác nữa, nếu tiếp tục kích hoạt vào đĩ người học cịn được xem bản đổ vị trí của vùng Amazon, văn bản thuyết minh về thảm thực vật và thế giới động vật của vùng đất này Thậm chí người học cịn cĩ thể xem một đoạn phún về một số lồi động vật hoang dã và quý hiếm

Ví dụ 2 : Tra cứu kiến thức ngơn ngừ, chảng hạn trong bài cĩ một số

những từ được gạch dưới đều ẩn chứa những giải thích theo kiểu từ điển và nghĩa từ ở đây được căn cứ vào văn cảnh, hơn thế nữa các từ đĩ cịn kèm theo phần âm thanh của giọng đọc chuẩn Việc tra cứu từ điển theo cách này nhanh

19

hơn tra từ điển thống thường rất nhiều Ngoài ra ngưòi học có thê gọj ra các bàn" biểu giới thiệu một cách hệ thống các quy tắc ngữ pháp như : cách dùng động từ ở các thời quá khứ, hiện tại, tương lai, hoặc là giới thiệu ý nghĩa và cách dùng các giới từ thể hiện các mối quan hệ không gian

Cfifisttna* caitvlj OS eaily OJ

m l r t f i u l z \ » n « j L r

■V j -u r n f , Ịo l l y , M t l r r

sự tiến bộ của mình.

Chúng tồi muốn lưu V các tác giá biên soạn chương trình cán xem đáy

là một chương trình bổ trợ, đáp ứng nhu cầu tự hoc Do vậy hệ thốnc bài tập cần kèm theo đáp án Việc tham khảo đáp án có thê có nhiều cách

Cách thứ nhất : cho đáp án ngay sau mỗi cáu, tiện cho người đọc đối chiếu kết quả ngay (ví dụ : chương trình Studio Classrom) Nhưng cách này thường khỏng khuyến khích người học phải cỏ gắng suy nghi

Cách thứ hai : chỉ cho đáp án sau khi người học đã trả lời 3 lần mà vẫn sai (I speak English)

Cách thứ ba : chỉ khi nào người học trả lời đúng mới được phép thực hiện câu hỏi tiếp theo Với cách này người học buộcphải cố gắng, thậm chí phải đọc lại đoạn văn chứa thông tin cán biết để trả lời cáu hỏi (ví dụ trong đĩa Langrus)

Việc đánh giá cũng có nhiều hình thức Với cáu trả lời đúng hoàc sai máy sẽ báo cho người học biết bang một cáu nói kèm theo tiếng cười ché hoãc tiếng vỗ tay tán thưởng Thậm chí trên màn hình còn có thể xuất hiện môt khuốn mặt khóc hoặc cười tróng rất ngộ nghĩnh kèm theo mấy nốt nhac vui Những yêu tố này do người lập trình tạo ra và làm cho người học tháy vui thoải mái trong khi làm việc.

3.6 Nguyên tác đảm báo nhu cáu hoc ỏ nhiéu cáp độ.

Để san xuất một CD-ROM rất cóng phu và đắi tién Với điêu kiện kính

tế 0 nước ta hiện nay giá thành san phấm còn cao so với thu nhập trunc bình cua người lao động, do đó với mót dĩa có thế đáp ứnc nhu cáu cua nhiéu cấp

độ là một vân đề thiết thực cần tính đến khi xáv dims: chương trình Có 2 cách thiết kẽ bài học nhàm đáp ứng nguyên tắc này

Thứ nhất : Trên trang chủ, người học nhân biét và tự lưa chọn được ngữ liệu phù hợp bằng cách kích hoạt vào các nút: low, med hight hoặc beginner, intermediate advanted Các nút này giúp người học tự chọn cấp độ phù hợp với mình Như vậy cùng một chủ điểm ngữ liệu được sắp xếp theo các trinh độ khác nhau ĐTa Studio Classroom số 1 được thiết kế như vậy

Thứ hai : Việc phân chia cấp độ được thiết kế qua hệ thống bài đọc và bài tập, tức là người học có thể nhận biết được với trình độ của mình nên lựa chọn chủ điểm nào và tất nhiên sẽ phải thực hiện hệ thống bài tập tương đương của nó Đĩa Langrus được thiết kế theo kiểu nàv Trong đĩa này, phán bài giới thiệu về bản thân và gia đinh với các mẫu cáu trên nền nsữ liệu ngữ pháp, từ vựng đơn giản phù hợp với người mới bắt đáu học tiếng Nga, ngược lai phán

bài giới thiệu về kiến trúc lâu đài cung điện, nhà thờ hoăc giới thiệu về hoat động thương mai ở Nga lại đòi hỏi người học ít nhất cũng đã có một trinh độ nhất định.

Trén đáy chúng tỏi đê xuất 6 nguy en tắc cán được tính đến khi xảy dựng chương trình Đoc hiéu vói sự ho trọ cua mảy tính Vé co ban chung xuất phát từ những nguyén tắc thóng thườìig đé biên soạn mót chưong trinh học ngoai ngừ có giáo viẻn hướng dẩtì (nguyẻỉi tắc 1, 2) M ãỉ khác chúng tói cản cứ vào tính ưu việt của cóng nghệ Multimedia CD-ROM đé hưóng tói việc giúp ngưòi học ngoại ngữ tự rèn lu\ệìì kỹ nâng đọc hiéu (nguyên tảc 3, 4, 5, 6) và làm quen với cách tự khai thác nhừìig thông tín cán thiết, mang tính cá nhảu tréìi máy tính.

4 Vé phương pháp tự rèn luyệìĩ kỹ năng Đoc hiéu trẽn máy tính

Đế thưc hiện chương trình này người học cần có những điéu kiện tiên quvết : đó là phải có náv tính với ổ đĩa CD có các phán mèm thích ứng cho chương trinh học ngoai ngừ, và đương nhiẽn phải biết sử dung máy (từ thao tác cài đặt CD đến việc truy nhập, khai thác và thưc hiện bài tập)

Trong Đại học ngoại ngữ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội chúng tỏi đã

mở hơn 12 khoá đào tạo cho sinh viên học cách sử dụng máy để khai thác các chương trình học ngoại ngữ, sau mỗi khoá học sinh viên phải qua một bài thi thực hành, nếu đạt sẽ được cấp chứng chỉ cho phép được làm việc trên Phònơ

Tự học có máv tính và các bộ đĩa CD-ROM ngoai ngữ Hiện nay chươne trình này vẫn đang tiếp tục mờ nhằm đáp ứng nhu cẩu rộng rãi của sinh viên

23

Với một lớp học thống thường, giờ Đọc hiều thường được tiến hành

dưới sự hướng dản của thầy.Căn cứ vào mục đích giờ học thày lựa chọn các

dạng dạv đọc khác nhau : đọc phân tích, đọc tham khảo, đọc lướt để lấy thóng

tin chính yếu ở đây chúng tỏi chi bàn tới việc khai thác chươnc trình học

ngoại ngữ ưên máy tính để luyện kỹ năng đọc hiểu như một quá trình tu ren

luyện Do vây chứng tối chỉ gơi V vé phương pháp đối với người hoc như cách

thức khai thác thòng tin, thưc hiẽn hẻ thòng bài táp, tư kiém tra đánh giá

Những vấn đề liên quan tới người dạy chúng tói xin bàn vào dịp khác, bơi ]ẽ

việc tổ chức một lớp học ngoai ngữ trong phòng máy tính có thày giáo hướng

dản là một hoạt động còn mới mẻ và chưa phái đã đươc phó biến

Trước hết, người học cán xác định cho mình muc đích cua việc đoc

hiếu, vì m ụ c đ í c h t h ư ò n g g ắ n với loai h ì n h bài đ ọ c và p h ư ơ n g p h á p l è n 1 LI v ệ n

nhâm đạt được muc đích ấy Đồng thời mục đích còn phu thuộc trình độ người

học Với giai đoạn đầu mục đích của việc luyện kỹ năng đoc hiểu thiên vé

dạng đọc phân tích, người là người học cần luvện từ việc đọc thành tiêng, tới

việc tra cứu để hiểu rõ ý nghĩa, cách sử dung từ vựng, các quv tắc n£Ữ pháp

tích luV vỏn kiên thức ngỏn ngữ là chính, và cũng đat tới hiểu chi tiết nội dung

của văn bản

Với giai đoạn náng cao, người học đã có vón kiến thức ngón ngữ và khả

năng thực hành tiếng nhất định, mục đích đàt ra sẽ là đọc nhanh để lấy thóng

tin cần thiết giúp người học thực hiện được những bài tập đánh giá mức độ

hiểu chủ đề tư tưởng của văn bản

1 Đọc để làm quen với các hiện tượng từ vựng - ngừ pháp mới tiến tới hiểu nội dung văn bản Với mục đích này người học cán đọc có phán tích từng

câu chữ Sau khi đã cài đặt và gọi được bài cần đọc, người học có thể tiến

hành như sau (chúng tỏi lấy thử một trang trên đĩa Studio Classroom số 3 để

dễ theo dõi)