BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA CHỦ XE CƠ GIỚI ĐỐI VỚI NGƯỜI THỨ BA VÀ CÔNG TÁC GIÁM ĐỊNH BỒI THƯỜNG1.1 Sự cần thiết của bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới đối với người thứ ba: Ngày nay, cùn
Trang 1BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA CHỦ XE CƠ GIỚI ĐỐI VỚI NGƯỜI THỨ BA VÀ CÔNG TÁC GIÁM ĐỊNH BỒI THƯỜNG
1.1 Sự cần thiết của bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới đối với người thứ ba:
Ngày nay, cùng với những thành tựu to lớn của nền kinh tế, đời sông vậtchất nhân dân ngày càng nâng cao, các nhu cầu cơ bản của phần lớn người dânđược đáp ứng và những nhu cầu mới cao hơn được hình thành Nhu cầu đi lạicủa người dân cũng vì thế mà không ngừng tăng lên
Hiện nay, xe cơ giới được sử dụng hầu hết trong mọi sinh hoạt hàng ngàycủa người dân , từ việc phục vụ nhu cầu đi lại đến sử dụng trong kinh doanh vậnchuyển hàng hoá Một đặc tính nổi trội của xe cơ giới là có tính việt dã cao, nótham gia triệt để vào quá trình vận chuyển do vậy xác suất rủi ro là rất lớn Đặcbiệt trong điều kiện cơ sở hạ tầng giao thông và ý thức chấp hành luật lệ an toàngiao thông của người dân hiện nay là còn rất hạn chế Do vậy khi tham gia giaothông nguy cơ gây ra tai nạn của chủ phương tiện là không thể tránh khỏi đốivới bất kỳ ai Khi tai nạn xảy ra lúc này sẽ phát sinh trách nhiệm dân sự của chủphương tiện Chủ phương tiện phải có trách nhiệm bồi thường những tổn thất
mà mình gây ra cho người thứ ba Đối với những vụ tai nạn có số tiền thiệt hại
là nhỏ thì họ có thể đủ khả năng để bồi thường được, tuy nhiên đối với nhữngtôn thất lớn nằm ngoài khả năng tài chính của họ, việc bồi thường thiệt hại lúcnày trở nên vô cùng khó khăn Như vậy, khi xảy ra tai nạn đều gây ra gánh nặng
về tài chính đối với cả người gây ra tổn thất và người bị tổn thất Chính vì vậy
sự ra đời của bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới đối với người thứ ba là một tất yếukhách quan, lúc này nhà bảo hiểm sẽ đứng ra bồi thường thiết hại hoặc gánh vác
Trang 2một phần tài chính đáng kể để giúp người gây ra tai nạn thực hiện nghĩa vụ bồithường của mình theo qui định của pháp luật, đồng thời góp phần đảm bảo côngbằng cho xã hội.
1.2 Tác dụng của bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới đối với người thứ ba:
Như đã nêu ở trên, sự ra đời của bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới với ngườithứ ba là một tất yếu khách quan, nó có tác dụng vô cùng to lớn trong đời sốngsinh hoạt hàng ngày của mỗi người dân và của toàn xã hội Cụ thể như sau:
- Một là: Bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới với người thứ ba góp phần tích
cực ngăn ngừa và đề phòng tai nạn giao thông Tham gia sản phẩm bảo hiểmnày góp phần tác động vào ý thức của người dân trong việc chấp hành nghiêmchỉnh những qui đinh về an toàn giao thông, mỗi người khi tham gia giao thôngđều ý thức được trách nhiệm về sự an toàn của chính bản thân mình và củanhững người khác trong xã hội Như vậy, khi ý thức về an toàn giao thông đượccải thiện theo phản ứng dây truyền số lượng các vụ tai nạn giao thông cũngđược giảm đi một cách đáng kể
- Hai là: Góp phần ổn định tài chính, sản xuất kinh doanh cho các chủ
phương tiện Trong trường hợp rủi ro xảy ra, khi tham gia giao thông chủphương tiện gây ra tổn thất cho người thứ ba; lúc này họ phải có trách nhiệmbồi thường những thiệt hại mà họ đã gây ra Những khoản bồi thường này đôikhi là quá lớn do vậy sẽ tạo ra những gián đoạn lớn trong đời sống sinh hoạthàng ngày cũng như sản xuất kinh doanh của họ Thay vào đó nếu chủ phươngtiện tham gia bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới đối với người thứ ba, lúc này nhàbảo hiểm sẽ đứng ra gánh vác giúp họ trang trải một phần chi phí đáng kể trongviệc bồi thường thiệt hại cho bên thứ ba, và do vậy giúp họ phần nào ổn địnhđược đời sống hàng ngày cũng như sản xuất kinh doanh của mình
- Thứ ba: Góp phần xoa dịu bới sự căng thẳng giữa chủ xe với phía nạn
nhân trong các vụ tai nạn Khi tai nạn xảy ra sẽ rất dễ dẫn đến sự bất hoà giữachủ phương tiện và đối tượng bị thiệt hại Nhìn chung, những mâu thuẫn đóthường liên quan đến việc xác định lỗi thuộc về ai, số tiền bồi thường như thế
Trang 3nào, thương thức tiến hành giải quyết bồi thường ra sao cho phù hợp và thuậntiện với từng bên liên quan… Các mâu thuẫn này đôi khi là rất lớn, các bên liênquan không tự giải quyết được với nhau dẫn đến tranh chấp, khiếu kiện tại toà
án Tuy nhiên tất cả các tranh chấp này đều có thể giải quyết được một cáchnhanh chóng nếu chủ phương tiện tham gia bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới đốivới người thứ ba Là những người chuyên nghiệp các công ty bảo hiểm sẽ kếthợp với các bên có liên quan để xác định phần lỗi của chủ phương tiện, xác định
số tiền bồi thường và phương thức bồi thường hợp lý đồng thời tiến hành bồithường thiệt hại cho bên thứ ba Như vậy sự có mặt của các nhà bảo hiểm làmcho mọi việc trở nên suôn sẻ và dễ dàng hơn rất nhiều
- Bốn là: Góp phần tạo thêm công ăn việc làm cho người dân, tăng thu ngân
sách để từ đó nhà nước có điều kiện đầu tư xây dựng, nâng cấp cơ sở hạ tânggiao thông Một điều chúng ta dễ nhận thấy nhất ở Việt Nam khi mới thực hiệntriển khai bắt buộc bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới đối với người thứ ba đó làviệc thu hút được một lớn người dân tham gia là đại lý bán bảo hiểm ôtô, xemáy cho các công ty bảo hiểm, tạo công ăn việc làm cho hàng nghìn người laođộng
2 Đặc điểm của bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới đối với người thứ ba.
2.1 Nghiệp vụ này được thực hiện dưới hình thức bắt buộc:
Trên thế giới hiện nay, ở các nước có ngành bảo hiểm phát triển thì hầu hếtcác nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm nói chung và bảo hiểm trách nhiệm dân sựchủ xe cơ giới đối với người thứ ba nói riêng đều được thực hiện dưới hình thứcbắt buộc Ở Việt Nam, trách nhiệm dân sự cũng được qui định chặt chẽ trong bộluật dân sự Việt Nam, theo đó tại điều 308 bộ luật này có qui định các lỗi sauđây phát sinh trách nhiệm dân sự:
Trang 4- Người không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ dân sự thìphải chịu trách nhiệm dân sự khi có lỗi cố ý hoặc lỗi vô ý, trừ trường hợp cóthoả thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.
- Cố ý gây thiệt hại là trường hợp một người nhận thức rõ hành vi của mình
sẽ gây thiệt hại cho người khác mà vẫn thực hiện và mong muốn hoặc tuykhông mong muốn nhưng để mặc cho thiệt hại xảy ra
- Vô ý gây thiệt hại là trường hợp một người không thấy trước hành vi củamình có khả năng gây thiệt hại, mặc dù phải biết hoặc có thể biết trước thiệt hại
sẽ xảy ra hoặc thấy trước hành vi của mình có khả năng gây thiệt hại, nhưng chorằng thiệt hại sẽ không xảy ra hoặc có thể ngăn chặn được
Trong trường hợp phát sinh trách nhiệm dân sự gây thiệt hai cho bên thứ bathì người gây ra thiệt hại phải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người thứ
ba Điều này được qui đinh trong điều 307 bộ luật dân sự Việt Nam Cụ thể nhưsau:
- Trách nhiệm bồi thường thiệt hại bao gồm trách nhiệm bồi thường thiệthại về vật chất, trách nhiệm bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần
- Trách nhiệm bồi thường thiệt hại về vật chất là trách nhiệm bù đắp tổn thấtvật chất thực tế, tính được thành tiền do bên vi phạm gây ra, bao gồm tổn thất
về tài sản, chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế, khắc phục thiệt hại, thu nhậpthực tế bị mất hoặc bị giảm sút
- Người gây thiệt hại về tinh thần cho người khác do xâm phạm đến tínhmạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, uy tín của người đó thì ngoài việc chấmdứt hành vi vi phạm, xin lỗi, cải chính công khai còn phải bồi thường một khoảntiền để bù đắp tổn thất về tinh thần cho người bị thiệt hại
Trên tinh thần đó của luật dân sự, luật kinh doanh bảo hiểm ngày22/12/2000 cũng có những qui định cụ thể về từng loại hình bảo hiểm tráchnhiệm dân sự Theo đó tại khoản 2 điều 8 luật kinh doanh bảo hiểm qui định:Bảo hiểm bắt buộc bao gồm:
Trang 5a, Bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, bảo hiểm trách nhiệmdân sự của người vận chuyển hàng không đối với hành khách;
b, Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp đối với hoạt động tư vấn pháp luật;
c, Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp của doanh nghiệp môi giới bảo hiểm;
d, Bảo hiểm cháy, nổ
Như vậy, Ở nước ta bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới đối với người thứ bađược thực hiện bắt buộc theo qui định của pháp luật Việc thực hiện bắt buộcgóp phần đảm bảo tính công bằng trong xã hội và đảm bảo quyền lợi của mọicông dân Ngoài ra, thực hiện bắt buộc còn góp phần nâng cao tinh thần tráchnhiệm và ý thức chấp hành luật lệ an toàn giao thông của mọi người dân và đặcbiệt là của các chủ phương tiện xe cơ giới
2.2 Bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới đối với người thứ ba thường áp dụng giới hạn trách nhiệm:
Bảo hiểm trách nhiệm nói chung và bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới đối vớingười thứ ba nói riêng đều bồi thường cho những trách nhiệm sẽ phát sinh trongtương lai Chính vì vậy, những trách nhiệm này đôi khi là quá lớn và khônglường trước được gây ra những thiệt hại về tài chính nặng nề cho các nhà bảohiểm Mặt khác, khi tham gia bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới đối với người thứ
ba ngoài điểm tích cực là nâng cao ý thức an toàn giao thông cho người dân,nếu các công ty bảo hiểm không có chế tài quản lý hợp lý sẽ dễ dẫn đến trườnghợp người tham gia dựa vào các nhà bảo hiểm mà không có trách nhiệm trongviệc bồi thường tổn thất cho bên thứ ba, do vậy họ thờ ơ trước những tổn thất dolỗi của mình gây ra Để đối phó với những lý do trên trong nghiệp vụ bảo hiểmtrách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới đối với người thứ ba các nhà bảo hiểmthường đặt ra hạn mức trách nhiệm của mình ở một số tiền bảo hiểm nhất định
Ở Việt nam hiện nay, theo quyết định số 23/2007/QĐ- BTC mức tráchnhiệm nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm chủ xe cơ giới của các công ty bảo hiểmđược qui định như sau:
TNDS của chủ xe mô tô:
Trang 6Về người: 30 triệu đồng/ người (đối với người thứ ba )
Về tài sản: 30 triệu đồng/ vụ (đối với người thứ ba )
TNDS của chủ xe ôtô:
Về người: 50 triệu đồng/ người (đối với người thứ ba và hành khách theo
hợp đồng vận chuyển hành khách )
Về tài sản: 50 triệu đồng/ người (đối với người thứ ba )
2.3 Đối tượng bảo hiêm mang tính chất trừu tượng:
Trong nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới đối với ngườithứ ba, đối tượng bảo hiểm được xác định là phần trách nhiệm hay nghĩa vụphải bồi thường thiệt hại của chủ xe cơ giới khi quá trình tham gia giao thôngcủa họ gây tổn thất, thiệt hại cho người khác; do đó đối tượng bảo hiểm củanghiệp vụ này rât trừu tượng
Theo qui định của bộ luật dân sự thì trách nhiệm pháp lý phát sinh khi có đủcác điều kiện sau:
- Có thiệt hại thực tế của bên thứ ba;
- Có hành vi không đúng pháp luật của cá nhân hay tổ chức;
- Có quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật của cá nhân hay tổchức đó với thiệt hại của bên thứ ba
Đối với nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm nói chung thi phần trách nhiệmthực tế phát sinh la bao nhiêu được qui định bởi sự phán quyết của toà án vàphù hơp với điều kiện hoàn cảnh của từng cá nhân, tổ chức nhất định
Ở nước ta hiện nay, chính vì đối tượng bảo hiểm trừu tượng của nghiệp vụbảo hiểm này cộng với ý thức và hiểu biết về pháp luật dân sự của người dâncòn nhiều hạn chế nên để triển khai nghiệp vụ bảo hiểm này thành công, cáccông ty bảo hiểm và phía các cơ quan nha nước có thẩm quyền cần phải tích cựctuyên truyền, phổ biến để nâng cao hiểu biết của người dân về sự cần thiết cũngnhư hiệu quả của việc triển nghiệp vụ bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới đối vớingười thứ ba cũng như nâng cao ý thức pháp luật của người dân
Trang 73 Nội dung cơ bản của nghiệp vụ Bảo hiểm TNDS của chủ xe cớ giới đối với người thứ ba:
3.1 Đối tượng và phạm vi bảo hiểm:
3.1.1 Đối tượng bảo hiểm:
Đối với nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới đối vớingười thứ ba, người tham gia bảo hiểm thông thường là các chủ phương tiện
Họ có thể là cá nhân họ là chủ của các phương tiện phục vụ nhu cầu đi lại hàngngày, cũng có thể họ là các tổ chức, các doanh nghiệp có số lượng xe lớn phục
vụ cho công việc hoặc quá trình sản xuất kinh doanh của mình Về phía cáccông ty bảo hiểm, các nhà bảo hiểm chỉ nhận bảo hiểm cho phần trách nhiệmdân sự của chủ xe đối với người thứ ba khi quá trình tham gia giao thông họ gây
ra lỗi và dẫn đến tổn thất cho bên thứ ba Trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới
là phần trách nhiệm được xác định bằng tiền theo qui định của pháp luật và sựphán quyết của toà án để xác định chủ xe phải gánh chịu một số tiền là baonhiêu do lỗi của mình gây ra cho người thứ ba
Người thứ ba ở đây được hiểu là phía nạn nhân trong các vụ tai nạn, ngườithứ ba có thể là một người hoặc nhiều người, cũng có thể là những thiệt hại vềtài sản, tư trang hành lý, hoa màu… Do việc sử dụng xe cơ giơi gây ra Tuynhiên, theo qui định tại Quyết đinh số 23/2007/QĐ-BTC ngày 9 tháng 4 năm
2007 của Bộ Tài chính những trường hợp sau đây không được coi là người thứba:
- Lái xe, phụ xe trên chính chiếc xe đó;
- Người trên xe và hành khách trên chính chiếc xe đó;
- Chủ sở hữu xe trừ trường hợp chủ sở hữu đã giao cho người khác chiếmhữu, sử dụng chiếc xe đó
Như vậy với những điều nêu trên, đối tượng bảo hiểm của nghiệp vụ bảohiểm trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới đối với người thứ ba là “ trách nhiệm vànghĩa vụ bồi thường của chủ xe cho người thứ ba khi xe của họ lưu hành phát
Trang 8sinh trách nhiệm dân sự gây tổn thất cho người thứ ba” Trach nhiệm dân sự củachủ xe chỉ phát sinh từ những cơ sở sau đây:
- Chủ xe/ lái xe phải có lỗi ;
- Người thứ ba phải có thiệt hại thực tế;
- Nguyên nhân của vụ tai nạn phải gắn liền với hậu quả của nó
3.1.2 Phạm vi bảo hiểm:
■ Những rủi ro được bảo hiểm:
Trong nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới đối với ngườithứ ba, những rủi ro bất ngờ, không lường trước được gây ra tai nạn, làm phátsinh trách nhiệm dân sự của chủ xe Cụ thể các thiệt hại sau nằm trong phạm vitrách nhiệm bồi thường của các công ty bảo hiểm:
- Tai nạn gây thiệt hại đến tính mạng tình trạng sức khoẻ của người thứ ba;
- Tai nạn gây thiệt hại đến tài sản của người thứ ba;
- Những tai nạn gây thiệt hại đến quá trình sản xuất kinh doanh cùa ngườithứ ba;
- Những rủi ro gây thiệt hại đến tính mạng, tình trạng sức khoẻ của ngườitham gia cưú chữa nhằm giảm mức độ thiệt hại trong các vụ tai nạn;
- Các chi phí cần thiết và hợp lý trong các vụ tai nạn có phát sinh tráchnhiệm dân sự
■ Những rủi ro loại trừ:
Nhà bảo hiểm sẽ không chấp nhận bồi thường đối với những vụ tai nạn dochủ xe gây ra mặc dù có phát sinh trách nhiệm dân sự trong những trường hợpsau:
- Tai nạn do hành động cố ý của chủ xe, lái xe và người thiệt hại;
- Chủ xe, lái xe vi phạm nghiêm trọng luật lệ an toàn giao thông như: lái xekhông có bằng lái hoặc bị tịch thu bằng hoặc bằng không hợp lệ; lái xe sử dụngchất kích thích trong khi tham gia giao thông; xe chở chất cháy, chất nổ tráiphép; xe chở quá khổ, quá tải hoặc chạy quá tốc độ
Trang 9- Xe tham gia giao thông trong tình trạng không có đủ các thông số an toàn
về thiết bị và kỹ thuật theo quy định
- Xe đang trong tình trạng dạy lái, tập lái;
- Lái xe mà không được sự đồng ý của chủ xe;
- Thiệt hại xảy ra do chiến tranh, bạo động;
- Thiệt hại đối với tài sản bị cướp, bị mất cắp trong tai nạn;
- Tai nạn xảy ra ngoài lãnh thổ quốc gia trừ trường hợp có những thoả thuận
khác
Với phạm vi bảo hiểm nêu trên, các công ty bảo hiểm có một cơ sở chính
xác để giải quyết bồi thường một cách công bằng, hợp lý, đúng vơi quy định
Tuy nhiên trong kinh doanh bảo hiểm, nhiều công ty bảo hiểm còn chú trọng
đến việc bồi thường nhân đạo giúp chủ xe giải quyết những khó khăn về tài
chính và góp phần cải thiện hình ảnh về các nhà bảo hiểm trong mắt công chúng.
3.3 Phí bảo hiểm:
Trong nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm chủ xe cơ giới đối với người thứ ba
phí bảo hiểm được tính trên cở xác suất rủi ro của từng chủng loại xe theo một
số năm gần nhất Phí bảo hiểm là được tính theo đầu xe tức là các chủ xe tham
gia bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới đóng phí bảo hiểm theo số lượng đầu xe của
mình
Phí bảo hiểm cho mỗi đầu xe đối với mỗi loại phương tiện được xác định
theo công thức sau:
P = f + d
Trong đó: P : Phí bảo hiểm/ đầu xe
f : Phí thuần
d : Phụ phí Phí thuần f được xác định bởi công thức sau:
C i
Trang 10Trong đó:
Si : Số vụ tai nạn giao thông xảy ra năm thứ i có phát sinh TNDS của chủ xeđược bảo hiểm bồi thường trong năm i
Ti : Thiệt hại bình quân mỗi vụ năm i có phát sinh TNDS trong năm i
Ci : Số xe tham gia bảo hiểm trách nhiệm dân sự trong năm i
n : Số năm thống kê, thường từ 3- 5 năm, i = (1,n )
Công thức trên được xác định để tính cho những loại xe thông dụng trên cơ
sở qui luật số lớn Tuy nhiên, đối với những loại xe không thông dụng như: xechở hàng siêu cường siêu trọng, xe kéo rơmoóc…; việc xác định theo qui luật sốlớn là rất khó khăn và khó chính xác do vậy thông thường để tính phí bảo hiểmTNDS chủ xe cơ giới đối với người thứ ba các công ty bảo hiểm thường cộngthêm tỷ lệ phụ phí so với mức phí cơ bản Ở Việt Nam hiện nay, tỷ lệ phụ phíđược cộng thêm là 30% so với mức phí cơ bản
Đối với các phương tiện hoạt động trong thời giạn ngắn (được quy định làdưới 1 năm ) thì thời hạn bảo hiêm được làm tròn theo tháng và mức phí bảohiêm cho những phương tiện này được xác định như sau:
Pnăm ¿ Số tháng không hoạt động Phíngắn hạn =
12 ThángHoặc:
Phí ngắn hạn = Phínăm ¿ Tỷ lệ phí ngắn hạn theo tháng
Trong trường hợp ở một số tháng trong năm xe ngừng hoạt động thì công tybảo hiểm phải có trách nhiệm hoàn lại phí bảo hiểm trong thời gian xe ngừnghoạt động đó Trường hợp này chúng ta thường gặp ở các doanh nghiệp có sốlượng đầu xe hoạt động lớn và trong một khoảng thời gian nào đó của năm cómột lượng xe nghỉ để bảo dưỡng hoặc vì một lý do nào khác Khi này mức phíhoàn lại được xác định theo công thức sau:
Phí hoàn lại = ( Pnăm ¿ Số tháng không hoạt động ) / 12 thángTrong thực tế để xác định mức phí bảo hiểm trách nhiệm dân sự cho từngloại xe các công ty bảo hiểm thường lập sẵn 1 biểu phí sẵn, đối với những xe