7 Câu hỏi lịch sử triết học

7 Câu hỏi lịch sử triết học

Phần 1: Trả lời 7 câu hỏi lịch sử triết học (thầy Quyên)

Câu 1 Tư tưởng cơ bản của Phật giáo Ảnh hưởng của nó với đời sống tinh thần người VN? Liên hệ phật giáo VN

Ấn Độ cổ đại là một quốc gia rộng lớn ở miền nam Châu Á, có lịch sử lâu đời

và nền văn minh sớm phát triển và đạt đến trình độ rực rở; với điều kiện tự nhiên đa dạng, sự phân biệt đẳng cấp cự kỳ khắc nghiệt, là cơ sở cho sự nảy sinh và phát triển những tư tưởng triết học của Ấn Độ thờ cổ, trung đại với các hình thức phong phú đa dạng

Triết học Ấn Độ cổ, trung đại chịu ảnh hưởng lớn của những tư tưởng tôn giáo rất khó phân biệt Trong đó, quan điểm duy vật và duy tâm thường đan xen vào nhau trong quá trình vận động phát triển

Hầu hết các trường phái triết học đều tập trung giải quyết vấn đề “nhân sinh”

và tìm con đường “giải thoát” cho con người khỏi nỗi khổ đau trong đời sống trần tục Tuy nhiên, do hạn chế về nhận thức, do sự chi phối của quan điểm giai cấp, của những tư tưởng tôn giáo nên hầu hết các học thuyết triết học Ấn Độ cổ, trung đại lại

đi tìm nguyên nhân của sự khổ đau của con người không phải ở trong đời sống kinh

tế, xã hội mà trong ý thức, trong sự “vô minh”, sự ham muốn của con người Vì vậy,

“con đường giải thoát con người” đều mang sắc thái duy tâm

Trong các trường phái triết học Ấn Độ cổ, phật giáo được xem là một trào lưu triết học lớn có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống văn hoá tinh thần của các nước phương Đông trong đó có Việt nam ta

Phật giáo là một trào lưu tôn giáo triết học xuất hiện vào khoảng thế kỷ thứ VI tr.CN Người sáng lập ra phật giáo tên là Siddharta (Tất Đạt Đa), họ là Gôtama, dòng

họ này thuộc bộ tộc Sakya Ông là thái tử của vua Tịnh Phạn , vua một nước nhỏ ở Bắc Ấn Độ lúc đó (nay thuộc đất Nêpan) sáng lập

Về năm sinh của phật hiện nay có nhiều tài liệu khác nhau nhưng nhìn chung nhiều ý kiến cho rằng phật sinh vào năm 563 tr.CN Ông sinh ngày 8/4 năm 563 tr.CN, nhưng theo truyền thống phật lịch thì tính là ngày 15/4 (rằm tháng tư) gọi là ngày Phật đản

Mặc dù sinh ra trong gia đình quý tộc dòng dõi Đế Vương, nhưng trước bối cảnh xã hội phân chia đẳng cấp khắc nghiệt, sự bất lực của con người trước những khó khăn của cuộc đời và xã hội khiến ông sớm có ý định từ bỏ cuộc đời giàu sang phú quý để đi tìm một đạo lý cứu đời Năm 29 tuổi Tất Đạt Đa rời bỏ hoàng cung xuất gia tu đạo, đến năm 35 tuổi Người đã giác ngộ tìm ra chân lý, tìm ra con đường giải thoát nỗi khổ cho chúng sinh Ông trở thành người sáng lập ra tôn giáo mới gọi là phật giáo

Từ đó Người đi khắp nơi truyền đạo lý của mình, sau này ông được suy tôn với nhiều danh hiệu khác nhau như: Đức phật (Buddha), Người giác ngộ hay Thích ca mâu ni (Sakyamuni), Thánh thích ca (vị thánh dòng họ thích ca)

Xét về mặt triết học, phật giáo được coi là triết lý thâm trầm về vũ trụ và con người Với mục đích nhằm giải phóng con người khỏi mọi khổ đau bằng chính cuộc sống đức độ của con người, phật giáo nhanh chóng đã chiếm được tình cảm và niềm tin của đông đảo quần chúng lao động Nó đã trở thành biểu tượng của lòng từ bi bác

ái trong đạo đức truyền thống của các dân tộc Châu Á

Học thuyết phật giáo đề cập đến nhiều nội dung khác nhau Nhưng ở đây chúng ta chỉ tìm hiểu vấn đề về thế giới quan và nhân sinh quan

- Quan điểm về thế giới quan của phật giáo.Được thể hiện tập trung ở nội dung của ba phạm trù là: vô ngã, vô thường, và duyên

Quan điểm “vô ngã” cho rằng thế giới xung quanh ta và cả con người không phải do một vị thần nào sáng tạo ra mà được cấu thành bởi sự kết hợp của hai yếu tố

là “sắc” và “danh” Trong đó “sắc” là yếu tố vật chất, là cái có thể cảm giác được, nó bao gồm đất, nước, lửa, không khí Còn danh là yếu tố tinh thần, không có hình chất

mà chỉ có tên gọi Nó bao gồm thụ, tưởng, hành, thức (thụ là cảm thụ; tưởng là sự suy nghĩ, tư tưởng; hành là ý muốn thúc để hành động; thức là sự nhận thức)

Chính cái “danh” và cái “sắc” kết hợp lại tạo thành “ngũ uẩn” Ngũ uẩn tác động qua lại tạo nên vạn vật và con người.Sự tồn tại của sự vật chỉ là tạm thời, thoáng qua, không có sự vật nào tồn tại mãi mãi Do đó, không có cái “bản ngã” hay cái tôi chân thực

Quan điểm “vô thường” cho rằng thế giới biến đổi không ngừng theo chu trình bất tận: sinh, trụ, dị, diệt (hay thành, trụ, hoại, không) Do đó, không có cái gì là trường tồn bất định chỉ có sự vận động biến đổi không ngừng

Quan điểm về “duyên” (là điều kiện) giúp cho nguyên nhân trở thành kết quả Phật giáo cho rằng, mọi sự vật hiện tượng trong vũ trụ đều chịu sự chi phối của luật nhân duyên Trong đó duyên là điều kiện giúp cho nguyên nhân trở thành kết quả Kết quả ấy lại nhờ có duyên mà trở thành nhân khác Nhân khác lại nhờ có duyên mà thành kết quả mới, cứ như vậy mà tạo nên sự biến đổi không ngừng của các sự vật Thông qua các phạm trù vô ngã, vô thường, duyên, triết học phật giáo đã bác bỏ quan điểm duy tâm cho rằng thần Brahman sáng tạo ra con người và thế giới Phật giáo cho rằng con người và sự vật được cấu thành từ các yếu tố vật chất và tinh thần, các sự vật của thế giới nằm trong quá trình biến đổi không ngừng Đó là quan điểm duy vật biện chứng về thế giới, mặc dù còn chất phác, mộc mạc nhưng rất đáng trân trọng

Về triết lý nhân sinh của phật giáo.được thể hiện tập trung trong thuyết “Tứ diệuđế” tức là bốn chân lý tuyệt diệu mà đòi hỏi mọi người phải nhận thức được

Một là khổ đế: là triết lý về cuộc đời của con người là một bể khổ, ít nhất có

tám nỗi khổ (bát khổ) Đó là: sinh khổ, lão khổ, bệnh khổ, tử khổ, thụ biệt khổ (yêu

thương nhau mà phải xa nhau),oán tăng hội (ghét nhau mà phải gần nhau), sở cầu bất đắc (mong muốn mà không được), ngũ thụ uẩn ( do năm yếu tố tạo nên con người)

Hai là nhân đế (tập đế): Triết lý về nguyên nhân của sự khổ Phật giáo đưa ra

12 nguyên nhân của sự khổ gọi là thuyết “thập nhị nhân duyên”

1) Vô minh: Là không sáng suốt

2) Duyên hành: Là ý muốn thúc đẩy hành động

3) Duyên thức: Tâm từ trong sáng trở nên u tối

4) Duyên danh sắc: Sự hội tụ của các yếu tố vật chất và tinh thần sinh ra các

cơ quan cảm giác (mắt, tai , mũi, lưỡi, thân thể và ý thức)

5) Duyên lục nhập: Là quá trình xâm nhập của thế giới xquanh vào các giác quan

6) Duyên xúc: Là sự tiếp xúc với thế giới xung quanh sinh ra cảm giác

7) Duyên thụ: Là sự cảm thụ, sự nhận thức trước thế giới bên ngoài

8) Duyên ái: Là sự yêu thích mà nảy sinh ham muốn dục vọng

9) Duyên thủ: Do yêu thích rồi muốn chiếm lấy, giữ lấy

10) Duyên hữu: Là sự tồn tại để tận hưởng cái đã chiếm đoạt được

11) Duyên sinh: Là sự ra đời, sinh thành do phải tồn tại

12) Duyên lão tử: Là già và chết vì có sự sinh thành

Đó là 12 nguyên nhân và kết quả nối tiếp nhau tạo ra cái vòng luẩn quẩn của nỗi khổ đau nhân loại

Ba là diệt đế: Phật giáo cho rằng mọi nỗi khổ đều có thể tiêu diệt được để đạt

tới trạng thái niết bàn

Bốn là đạo đế: Là con đường tu đạo để hoàn thiện đạo đức cá nhân, giải thoát

khỏi nỗi khổ để đạt tới hạnh phúc Phật giáo đưa ra ra tám con đường chân chính gọi

là (bát chính đạo)

1) Chính kiến: Là hiểu biết đúng đắn tứ diệu đế

2) Chính tư duy: Là suy nghĩ đúng đắn

3) Chính ngữ: Nói năng phải đúng đắn

4) Chính nghiệp: Giữ nghiệp đúng đắn, không làm việc xấu, nên làm việc thiện

5) Chính mệnh: Giữ ngăn dục vọng đúng đắn

6) Chính tinh tiến: Cố gắng nỗ lực đúng hướng, không biết mệt mỏi

7) Chính niệm: Là tâm niệm tin tưởng vững chắc vào sự giải thoát

8) Chính định: Là kiên định, tập trung tư tưởng cao độ mà suy nghĩ về tứ diệu

đế, về vô ngã, vô thường

Theo con đường bát chính đạo nói trên, con người có thể diệt trừ được vô minh, đạt tới sự giải thoát, nhập vào niết bàn là trạng thái hoàn toàn yên tĩnh, sáng suốt, chấm dứt sinh tử luân hồi

Ngoài tám con đường chính để diệt khổ, phật giáo còn đưa ra năm điều răn để mỗi người chủ động thực hiện nhằm đem lại lợi ích cho mình và cho mọi người.Đó

là: bất sát (không sát sinh); bất dâm (không dâm dục); bất vọng ngữ (không nói năng thô tục); bất ẩm tửu (không rượu trà); bất đạo (không trộm cướp)

Như vậy, phật giáo là một trào lưu triết học lớn của Ấn Độ cổ, trung đại Ở giai đoạn đầu học thuyết triết học ấy chứa đựng những yếu tố duy vật và tư tưởng biện chứng về thế giới Phật giáo nói lên được tiếng nói phản kháng chế độ đẳng cấp khắc nghiệt, phê phán sự bất công, đòi tự do bình đẳng xã hội Đồng thời nó cũng nêu lên khát vọng giải thoát con người khỏi những bi kịch của cuộc đời, khuyên con người sống lương thiện, từ bi, bác ái góp phần hoàn thiện đạo đức cá nhân Tuy nhiên trong triết lý nhân sinh của phật giáo vẫn mang nặng tính chất bi quan không tưởng

và duy tâm về xã hội

** Liên hệ vai trò của phật giáo VN:

- Phật giáo được truyền vào nước ta vào những năm đầu TCN với bản chất từ

bi, hỉ xả Pgiáo đã nhanh chóng tìm được chổ đứng và dần dần bám rể vững chắc trên mảnh đất VN

- Từ khi vào VN đến nay Pgiáo tồn tại, phát triển phù hợp với truyền thống

VN Pgiáo đã trở thành quốc giáo ở các triều đại Đinh-Lý-Lê-Trần góp phần bảo vệ chế độ PK VN giữ vững nền độc lập dân tộc

- Pgiáo có công đào tạo tầng lớp tri thức của dân tộc, trong đó có nhiều vị thiền

sư, Quốc sư có đức độ tài cao, giúp nước, an dân như: Ngô Chân Lưu, Vạn Hạnh, Pháp Nhuận, Không Lộ,…

- Vào các thời kỳ hưng thịnh pgiáo là nền tảng tư tưởng trong nhiều lĩnh vực như: Vhoá, giáo dục, kiến trúc, hội hoạ…và để lại nhiều giá trị mang đậm đà bản sắc dân tộc

- Từ cuối thế kỷ 13 đến nay thì phật giáo không còn là quốc giáo nữa nhưng giá trị tinh thần tích cực của nó vẫn là nhu cầu sức mạnh tinh thần của nhân dân ta Phật giáo Việt Nam luôn gắn bó với dân tộc, với nhân dân, được coi là một trong những truyền thống tốt đẹp của dân tộc Dẫu rằng có những bước thăng trầm trong trong mỗi giai đoạn, mỗi thời kỳ cách mạng trong chiến tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ và xây dựng đất nước, Phật giáo Việt Nam bao giờ cũng giữ được “tốt đời đẹp đạo” và thực hiện “đạo pháp, dân tộc và chủ nghĩa xã hội”

Trong sự nghiệp đổi mới đất nước, Đảng ta đã đề ra nhiều chính sách về đại đoàn kết, trong đó có chính sách về dân tộc, tôn giáo và tính ngưỡng nhằm tiến tới mục tiêu chung là xây dựng nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Câu 2: Tư tưởng cơ bản của Triết học Nho giáo và ảnh hưởng của nó đến xã hội Việt Nam

A Triết gia tiêu biểu

Trong các học thuyết triết học trung hoa cổ, trung đại thì Nho gia chiếm một vị trì đặc biệt quan trọng Nó chi phối mọi mặt của đời sống xã hội và ảnh hưởng sâu rộng vào các nước lân cận trong suốt 2000 năm lịch sử Hai đại diện tiêu biểu của trường phái Nho gia là Khổng Tử và Mạnh Tử

1 Khổng Tử (551- 479 tr.CN)

* Thân thế và sự nghiệp của Khổng Tử

Khổng Tử họ Khổng, tên Khâu, tự Trọng Ni; sinh ở nước Lỗ, trong một gia đình quý tộc nhỏ bị sa sút Thời đại của Khổng Tử là thời đại mà trật tự lễ giáo của nhà Chu đang bị đảo lộn Người ta biết rất ít về quảng đời của Khổng Tử trước lúc 35 tuổi Chỉ biết rằng, ông đã từng giữ những chức quan nhỏ như coi kho, quản lý gia súc Lúc ngoài 50 tuổi, Khổng Tử giữ chức Tư Không (tương đương Bộ trưởng Bộ Kiến trúc) sau chuyển sang chức Tư Khấu ( tương đương Bộ trưởng Bộ Tư pháp) nhưng chỉ giữ chức vụ này trong ba tháng Đứng trên lập trường của bộ phận cấp tiến trong giai cấp quý tộc Chu, Khổng Tử chủ trương lập lại pháp chế kỷ cương của nhà Chu, với một nội dung mới cho phù hợp Khổng Tử đã đi chu du thuyết khách qua bảy nước trong 14 năm nhưng rút cục không ai tin dùng ông Khoảng đời cuối cùng ông trở về nước Lỗ dạy học Sử ký ghi chép ông có đến 3.000 học trò Trong số đó có

70 người vào loại giỏi, thuộc tầng lớp nho sĩ đương thời Khổng Tử là người sáng lập học thuyết Nho gia Theo từ nguyên chữ Hán, Nho là bởi từ Nhân đứng bên từ Nhu

mà thành Nhân là người, Nhu là cần dùng; như vậy Nho là một hạng người bao giờ cũng cần dùng đến để giúp cho nhân quần trong xã hội biết đường ăn ở và hành động cho hợp với lẽ trời

Sau khi Khổng Tử mất, học thuyết của ông được các thế hệ học trò tiếp tục phát triển và trở thành một trường phái lớn lúc bấy giờ Trong số họ, nổi lên một số đại biểu tiêu biểu như Mạnh Tử, Tuân Tử, những người có công lớn trong việc bảo vệ Nho gia và đưa nhiều tư tưởng mới vào hệ thống tư tưởng Nho gia của Khổng Tử

2 Mạnh Tử (327 – 289 tr.CN)

Mạnh Tử, tên là Mạnh Kha, tự là Tử Dư, sinh vào đời vua Liệt Vương, nhà

Chu, quê gốc ở đất Châu, thuộc nước Lỗ, nay thuộc tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc Ông

mồ côi cha, chịu sự nuôi dạy nghiêm túc của mẹ là Chương thị Chương thị sau này được biết tới với cái tên Mạnh mẫu (mẹ của Mạnh Tử) Mạnh mẫu đã ba lần chuyển

nhà để Mạnh Tử được ở trong môi trường xã hội tốt nhất cho việc học tập, tu dưỡng Thời niên thiếu, Mạnh Tử làm môn sinh của Tử Tư, tức là Khổng Cấp, cháu nội của Khổng Tử Vì vậy, ông chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các tư tưởng Khổng giáo Mạnh Tử

là đại biểu xuất sắc của Nho giáo thời chiến quốc, thời kỳ nở rộ các nhà tư tưởng lớn với các trường phái như Pháp gia, Du thuyết, Nho gia, Mặc gia (thời kỳ bách gia tranh minh) và cũng là thời kỳ mà các tập đoàn phong kiến tranh giành, xâu xé lẫn nhau gây ra các cuộc chiến tranh liên miên, dân tình vô cùng khổ sở Tư tưởng của Mạnh Tử phát triển thêm tư tưởng của Khổng Tử nhưng ông không tuyệt đối hóa vai

trò của ông vua như Khổng Tử, ông chủ trương dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi

khinh Ông cũng là người đưa ra thuyết “tính thiện” của con người rằng con người

sinh ra đã là thiện rồi nhân chi sơ bản tính thiện, ông cho rằng “Thiên mệnh” quyết

định nhân sự, nhưng con người có thể qua việc tổn tâm dưỡng tính mà nhận thức được thế giới khách quan, tức cái gọi “ tận tâm, tri tính, tri thiên” “ vạn vật đều có đủ trong ta” Mạnh Tử đã hệ thống hóa triết học duy tâm của Nho gia trên phương diện thế giới quan và nhận thức luận

Về cuối đời ông dạy học và viết sách, sách Mạnh Tử của ông là một trong những cuốn sách quan trọng của Nho giáo Ông được xem là ông tổ thứ hai của nho giáo và được hậu thế tôn làm "Á thánh Mạnh Tử" (chỉ đứng sau Khổng Tử)

B Những tư tưởng cơ bản trong triết học Nho giáo :

§ Quan điểm của Nho giáo về thế giới :

Trong học thuyết Nho gia, Khổng Tử thường nói đến Trời, Mệnh trời, đạo trời

“ Trời ” đối với Khổng Tử có chỗ như là giới tự nhiên, vận hành theo một quy luật “ Trời có nói gì đâu, bốn mùa vẫn thay đổi, trăm vật vẫn sinh trưởng”

Ý chí của Trời là thiên mệnh Khổng Tử cho rằng mỗi cá nhân, sự sống chết, phú quí hay nghèo hèn đều do “Thiên mệnh” quy định Mặt khác, ông lại cho rằng, con người bằng nổ lực chủ quan của mình cũng có thể thay đổi được cái “ Thiên tính ban đầu” Theo ông, con người lúc sinh ra, cái tính trời phú cho là giống nhau nhưng trong quá trình tiếp xúc học tập; nó làm cho họ khác nhau Khổng Tử coi việc hiểu biết “Mệnh trời” là một điều kiện để trở thành người hoàn thiện

Khổng Tử tin có quỷ thần, nhưng quan niệm quỷ thần của ông có tính chất lễ giáo hơn tôn giáo Ông cho rằng, quỷ thần là do khí thiêng trong trời đất tạo thành Tuy nhìn mà không thấy, lắng mà không nghe, thể nghiệm mọi vật mà không bỏ sót Nhưng mọi người đều cung kính Trang nghiêm để tế tự thì quỷ thần cả ở bên tả, bên hữu mình Mặt khác, ông lại cho rằng quỷ thần không có tác dụng chi phối cuộc sống con người, ông phê phán sự mê tín quỷ thần

Như vậy, những người sáng lập Nho gia nói về tự nhiên không nhiều Họ thừa nhận có Thiên mệnh, nhưng đối với quỷ thần lại xa lánh, kính trọng Lập trường của

họ về vấn đề này rất mâu thuẫn Điều đó chứng tỏ tâm lý của họ muốn gạt bỏ quan niệm thần học thời Ân – Chu nhưng không gạt nỗi

Quan niệm “Thiên mệnh” của Khổng Tử được Mạnh Tử hệ thống hóa, xây dựng thành nội dung triết học duy tâm trong hệ thống tư tưởng triết học của Nho gia Mạnh Tử cho rằng “ Chẳng có việc gì xảy ra mà không theo mệnh trời Mình nên tùy thân mà nhận lấy cái mệnh chính đáng ấy “

§ Quan điểm của Nho giáo về chính trị xã hội:

v Thuyết Chính danh

Chính danh là tư tưởng cơ bản của Nho gia nhằm đưa xã hội loạn trở lại trị Chính danh có nghĩa là một vật trong thực tại cần phải phù hợp với cái danh nó mang Nói cách khác, mỗi cái danh bao hàm trong đó một điều kiện tạo nên bản chất loại sự việc mà danh liên quan đến Ví dụ: bản chất ông vua là những điều kiện lý tưởng mà ông vua phải có, nghĩa là những điều kiện hợp với “ vương đạo” Hành động hợp theo vương đạo thì ông vua mới thật là ông vua, vừa hợp với thực vừa hợp với danh

Chính danh gồm có hai bộ phận danh và thực: Danh là tên gọi, là địa vị, là thứ bậc của con người Thực là quyền lợi mà con người được hưởng phù hợp với danh Khổng Tử cho rằng danh và thực phải thống nhất với nhau Từ đó ông chia xã hội thành năm mối quan hệ gọi là ngũ luân:

· Vua – tôi (Quân thần): vua nhân – tôi trung

· Chồng – Vợ (phu phụ): chồng biết điều – vợ nghe lẽ phải

· Cha – Con (phụ tử): Cha hiền – con thảo

· Anh – em (huynh đệ): anh tốt – em ngoan

· Bạn – bè (bằng hữu): chung thủy

Trong xã hội, mỗi cái danh đều hàm một số trách nhiệm và bổn phận mà mỗi

cá nhân mang danh ấy, mỗi đẳng cấp thực hiện đúng danh phận của mình thì xã hội

có chính danh, và xã hội có chính danh là xã hội có kỷ cương thì đất nước sẽ thái bình thịnh trị

Lễ hiểu theo nghĩa trong “Ngũ thường” là sự thực hành đúng những giáo huấn

kỷ cương, nghi thức do Nho gia đề ra cho những quan hệ “tam cương”, “ngũ luân”,

“thất giáo” và cho cả sự thờ cúng thần linh Đã là người thì phải học lễ, biết lễ và có

lễ Con người học lễ từ lúc trẻ thơ Với ý nghĩa này, lễ là nội dung cơ bản của lễ giáo

đạo Nho Lễ là cơ sở, là công cụ chính trị, là vũ khí của một phương pháp trị nước, trị dân lâu đời của Nho gia Phương pháp “lễ trị” có thể đưa tất cả hoạt động vào nề nếp,

có thể ngăn chặn mọi tội lỗi khi sắp xảy ra

§ Quan điểm của Nho giáo về giáo dục:

Ý nghĩa giáo dục, theo Khổng Tử là cái tạo nhân tính Muốn dẫn nhân loại trở

về tính gần nhau, tức là chỗ “ Thiện bản nhiên” thì phải để công vào giáo dục, vì giáo dục có thể hóa ác thành thiện “ Tu sửa đạo làm người”, “ làm sáng tỏ đức sáng ”

là mục đích tối cao của giáo dục Giáo dục không chỉ mở mang tri thức, giải thích vũ trụ mà còn góp phần hình thành nhân cách đầy đủ ( nhân, trí, dũng), xây dựng con người đạo lý

Mục đích của giáo dục, theo Khổng Tử trước hết là học để ứng dụng cho có ích với đời, với xã hội chứ không phải để làm quan sang, bổng hậu Thứ hai, học là để hoàn thiện nhân cách Thứ ba, học để tìm tòi điều lý Trời đât, vạn vật rất phức tạp, nhưng có thể tìm ra được lý Khi đã tìm ra được hệ thống điều lý thì có thể hiểu được

sự khác nhau của sự vật

Về phương pháp giáo dục; trước hết Khổng Tử rất coi trọng việc giáo dục theo lịch trình đúng với điều kiện tâm sinh lý Cách giáo dục ấy nhằm nuôi dưỡng tình cảm nảy nở, rồi đưa vào khuôn phép, rồi điều hòa sự xung đột ở tâm Thứ hai, Khổng

Tử coi trọng mối quan hệ giữa các khâu của giáo dục Trong việc học, cần tuân thủ “ học” gắn liền với “ tư ”, với “ tập “ với “ hành”

Cùng với quan điểm và thái độ trong học tập Khổng Tử rất quan tâm đến quan điểm và thái độ trong giảng dạy Học là để cho mình hiểu biết đạo, còn dạy là làm cho người khác hiểu biết đạo Do đó, vì đạo mà học thì không chán, vì đạo mà dạy thì không mệt mỏi

§ Quan điểm của Nho giáo về bản chất con người

Mạnh Tử cho rằng bản chất con người vốn là thiện, tính thiện đó là do thiên phú chứ không phải là do con người lựa chọn Nếu con người biết giữ gìn thì làm cho tính thiện ngày càng mạnh thêm; nếu không biết giữ gìn sẽ làm cho nó ngày càng mai một đi thì con người trở nên nhỏ nhen, ti tiện không khác gì loài cầm thú

Mạnh Tử kết luận: bản chất con người là thiện nhưng con người hiện thực có thể là ác, đó là do xã hội rối loạn, luân thường đạo lý bị đảo lộn Cho nên, để thiết lập quốc gia thái bình thịnh trị thì phải trả lại cho con người tính thiện bằng đường lối chính trị lấy nhân nghĩa làm gốc

2 Ảnh hưởng của Nho giáo đến dời sống tinh thần người Việt Nam

Chúng ta thưòng nghe nói "nước có quốc pháp, nhà có gia phong", là câu nói răn dạy

đe giáo dục con người Việt Nam sống co phép tắc, khuôn mẫu đạo đức nhất định theo

tinh thần "Nho Giáo", đồng thời còn là biểu tượng tư hào ve truyền thống văn hóa dân tộc là nguyên khí tinh thần độc lập, tực cường của một dân tộc la bản sắc riêng ve truyền thống văn hóa

Ảnh hưởng của Nho giáo đến truyền thống văn hóa ngày nay của Việt Nam

Hồ chí Minh, nhà tư tưởng văn hóa của thế giới, con người vĩ đại của dân tộc Việt Nam đã tiếp thu truyền thống văn hóa dân tộc the hiện trong tư tưởng và nhiều câu chuyện nho giáo của Người Nhưng Người đã vượt qua nhửng hạn che của Nho giáo

ra đi tìm đường cứu nước giải phóng dân tộc Người đa sáng lập và giáo dục Đảng ta với phương châm : “lấy dân làm gốc” làm tôn chỉ lãnh đạo nhân dân ta trong cuộc dựng nước va giữ nước Người cũng coi đạo đức la gốc chu trương chọn lựa người tài

đe đảm đương việc nước

Qua 2 cuộc kháng chiến người đa nhắc nhơ rất nhiều câu chư của Nho giáo

đe giáo dục cán bo nhân dân về phẩm chất tư cách đạo đức, ve lòng nhân đạo của con người Việt Nam Người mượn câu nói của Mạnh Tư để nêu lên khí phách của người cách mạng : “ giàu sang không the quyến rũ, nghèo kho không the chuyển lay, uy lực không the khuất phục” Đây cũng chính la câu nói của Mạnh Tử trong Thi ên Đằng Văn Công – Ha : “ Phu quí bất năng dâm, bần tiện bất năng di, uy vũ bất năng khuất”

Sau hai cuộc kháng chiến Nhân dân Việt Nam giành lại được độc lập và thống nhất, đất nước ta bước vào hàn gắn vết thương chiến tranh xây dựng mọi mặt của đất nước theo định hướng XHCN, trên con đường tiến tới một tương lai tốt đẹp dân giàu, nước mạnh, xa hội công bằng, văn minh Chúng ta lại thường xuyên đụng đến nho giáo, nó vẫn bám sát chúng ta, tiếp tục đem đến cho chúng ta nhiều bài học

cả chính diện và phản diện Nho giáo nhiều lúc nêu lại điều hay y tốt như tạo thêm năng lượng cho co xe cách mạng tiến lên, nhưng cũng co trường hợp nho giáo trở nên thọc gậy bánh xe

Hiện nay Việt Nam đang bước vào cơ che thị trường xuất hiện nhiều xáo trộn trong quan he xã hội, sinh hoạt gia đình và phẩm chất ca nhân Thực tế cho thấy mâu thuẫn không thể điều hòa được giữa phát triển vat chất và suy thoái tinh thần, giữa kinh te

và đạo đức văn hóa xa hội

Để chống lại, khôi phục lại truyền thống van hóa tốt đẹp xưa nay của nhân dân ta, đảng ta chu trương giáo dục con người, chiến lược con ngưới, phát huy sáng tạo, độc lập tư chủ, chu trương giáo dục “ Tiên học lễ, hậu học văn “là những điều cốt yếu của nền giáo dục

Cho đến nay, Nho giáo vẫn còn ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống gia đình, các phẩm chất, đạo đức của người phụ nữ, vẫn co những quan điểm coi thường phụ nữ, lấy tiêu chuẩn tứ đức làm đầu “ công, dung, ngôn, hạnh” Người phụ nư trở nên bị cương tỏa, dồn nén trong vòng tứ đức không phát huy được hết năng lực của mình

Truyền thống quan hệ cha con va anh em đến nay trong gia đình Việt Nam vẫn giữ được tư tưởng của nho giáo, là nét đệp trong quan hệ văn hóa xã hội Việt nam Nho giáo đòi hỏi sự gắn bó chặt chẽ giữa các thành viên trong một gia đình, trong một dòng họ, no keu gọi sự yêu thương, đùm bọc lẫn nhau, khuyến khích nhau giữ gìn truyền thống của gia đình va dòng họ

Ngày nay Nho giáo tuy không còn ảnh hưởng nhiều trong đời sống như trước nhưng

nó vẫn còn hiện diện trong suy nghĩ của người Việt Nam và tiếp tục đem lại cho chúng ta nhiều bài học cả chính diện và phản diện Chúng ta cần phải biết chọn lọc, tiếp thu và phát triển những tư tưởng tích cực của Nho giáo để giải quyết những vấn

đề về gia đình, về mối quan hệ cá nhân và xã hội, về quản lý đất nước, về phát triển kinh tế, giáo dục… trong thời kỳ mới, thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế /

Câu 3 : Nêu nội dung quan điểm triết học của Đêmôcrít và Platon trong lịch sử triết học Hy Lạp cổ đại ?

Đêmôcrít và Platon là hai nhà triết học được coi là bậc nhất của trào lưu triết học Hy Lạp cổ đại trước Công Nguyên; trong giai đoạn này xã hội Hy Lạp có sự phân chia đẵng cấp, cùng với một số ngành khoa học tự nhiên xuất hiện, do đó triết học của hai ông cũng ra đời gắn liền với các sự kiện nói trên Tuy nhiên triết học của hai ông vẫn có những quan điểm riêng của nó

Đối với Đêmôcrít : Đêmôcrít ( 460 – 370 ), ông được coi là một nhà triết học

bách khoa đầu tiên của người Hy lạp cổ đại, quan điểm duy vật của ông được thể hiện

ở nhũng nội dung sau :

Quan điểm về thế giới quan : Đêmốcrít cho rằng thế giới xung quanh ta là thế

giới Vật chất, vật chất do nguyên tử tạo thành, nguyên tử là dạng phần tử nhỏ nhất không thể phân chia được nữa và tồn tại vĩnh viễn Thế giới vật chất đa dạng phong phú, vận động không ngừng; ông là nhà triết học đầu tiên cho rằng không gian là khoảng trống mà ở đó các nguyên tử vận động liên kết lại với nhau; vũ trụ do vô số thế giới tạo nên và vận động theo quy luật của tự nhiên

Quan điểm về lý luận nhận thức : Đêmôcít cho rằng đối tượng nhận thức là

thế giới vật chất xung quanh ta, nhờ tác động của đối tượng nên con người mới nhận thức được; ông chia nhận thức ra làm hai dạng : nhận thức mờ tối và nhận thức chân

lý

- Nhận thức mờ tối : là nhận thức do cảm giác đem lại

- Nhận thức chân lý : là nhận thức do sự phân tích sâu sắc ( gọi là phán đoán logic ) sự vật để nắm bản chất bên trong của sự vật

Hai dạng nhận thức trên có mối liên hệ chặc với nhau, nhưng nhận thức chân lý

là quan trọng vì nó phản ánh được bản chất bên trong của sự vật

Đêmôcrít là người có công lớn trong việc xây dựng lý luận nhận thức của CNDV thời cổ đại, ông cũng là người đầu tiên coi logic học là một công cụ để nhận thức các hiện tượng của tự nhiên

Quan điểm chính trị – xã hội : ông đứng trên lập trường quan điểm giai cấp

chủ nô dân chủ, chống lại quí tộc, ca ngợi tình thần nhân ái, đạo đức ; theo ông phẩm chất con người không chỉ thể hiện ở lời nói mà con người cần phải hành động có đaọ

đức, còn hạnh phúc của con người là ở khả năng trí tuệ, đỉnh cao của hạnh phúc là người thông thái là công dân của thế giới

Tóm lại : những quan điểm về thế giới quan, về nhận thức lý luận, về chính trị

xã hội của Đêmôcít tuy còn mang tính chất mọc mạc, trực quan nhưng cho chúng ta thấy nét đặc sắc trong triết học của ông là tư tưởng quyết luận, giải thích mọi hiện tượng biến đổi theo luật nhân quả, ông người đầu tiên xây dựng lý luận nhận thức của CNDV thời cổ đại và là người đầu tiên coi logic học là một công cụ để nhận thức các hiện tượng của tự nhiên đã đưa triết học duy vật Hy Lạp cổ đại lên bước tiến mới

Đối với Platon : Platon ( 427 – 347 ) ông là nhà triết học duy tâm đối lập với

triết học duy vật của Đêmôcrít, quan điểm duy tâm của ông được thể hiện ở những quan điểm như sau :

Quan điểm về thế giới quan : ông đứng trên lập trường duy tâm khách quan,

ông cho rằng thế giới ý nhiện có trước thế giới vật chất có sau, thế giới ý niệm quyết định thế giới vật chất; thế giới vật chất là thế giới không thật, không đúng đắn vì nó không ngừng sinh ra và mất đi; còn thế giới ý niệm mới tồn tại vĩnh viễn, bất biến vì

nó tồn tại bên ngoài con người, bên ngoài cảm giác của con người, ông cho con người

có linh hồn, linh hồn tồn tại vĩnh viễn

Quan điểm về lý luận nhận thức :ông cho rằng nhận thức của con người

không phải phản ánh các sự vật của thế giới khách quan mà chỉ là quá trình nhớ lại, hồi tưởng lại của linh hồn những điều mà linh hồn bắt gặp khi còn ở thế giới ý niệm, ông chia chia thành hai loại tri thức khác nhau: trí thức ý niệm và thí thức lẫn lộn đúng sai

- Trí thức ý niệm: là trí thức của linh hồn có trước khi nhập vào thể xác con người nhờ hồi tưởng lại

- Trí thức lẫn lộn đúng sai : tri thức này có được nhờ vào cảm tính , ở đó không chân lý

Quan điểm chính trị – xã hội : ông chủ trương duy trì sự bất bình đẵng giữa

mọi người, tồn tại các hạng người trong xã hội, quan điểm của ông là tồn tại nhà nước trên cơ sở phê phán các nhà nước đã có trong lịch sử ; ông đưa ra 3 mô hình hình thức nhà nước như :

- Nhà nước vua chúa

- Nhà nước chân phiệt

- Nhà nứơc dân chủ, nhà nước quyền luật

Dựa vào đặc trưng đạo đức ông phân chia xã hội ra thành 3 đẳng cấp

- Tầng lớp các nhà triết học, nhà thông thái lãnh lãnh đạo xã hội

- Tầng lớp quan nhân có trách nhiệm bảo vệ nhà nước lý tưởng

- Tầng lớp dân lao động, thợ thủ công có nhiệm vụ sản xuất ra của cải vật chất nuôi sống nhà nước

Sự tồn tại và phát trienå của nhà nước dựa trên sự phân công sản xuất vật chất, giải quyết những mâu thuẫn giữa các tầng lớp trong xã hội

Tóm lại : triết học của Platon là hệ triết học duy tâm, những tư tưởng của ông

là tiền đề cho nhiều nhà triết học cận đại kế thừa và phát triển

Nội dung quan điểm triết học của Đêmôcrít và platon trong lịch sử triết học Hy Lạp cổ đại có thế giới quan và nhân sinh quan khác theo duy vật hay duy tâm, nhưng các nguyên lý của nó chưa được chứng minh, chỉ là phóng đoán, mô tả, cuối cùng rơi vào chủ nghĩa duy tâm Tuy vậy triết học của hai ông là cơ sở, là tiền đề cho các nhà triết học cận đại kế thừa, phát triển và góp phần cho kho tàng triết học của nhân loại những thành quả vô giá./

Câi 4 Phân tích quan điểm triết học Bêcơn trong triết học Anh thế kỷ XVII

Thế kỷ thứ 17 có tên là thời Ba-rốc Danh từ Ba-rốc có nghĩa là “Viên ngọc xù xì” Thế kỷ thứ 17 khắc họa bởi sự căng thẳng giữa các mâu thuẫn không thể dung hòa Triết học cũng không nằm ngòai hòan cảnh lịch sử đó, triết học cũng được khắc họa qua các cuộc xung đột gay gắt của các hệ thống tư duy đối nghịch nhau Một số triết gia cho rằng sự tồn tại về cơ bản là tâm hồn và tinh thần Lập trường ngược lại là chủ nghĩa duy vật Nghĩa là mọi thành tố của tồn tại đều do nguyên nhân vật chất Trong thế kỷ 17 chủ nghĩa duy vật có thêm rất nhiều thành viên, trong đó có sự đóng góp không nhỏ của triết học duy vật Anh thế kỷ 17 mà đại diện tiêu biểu là Phranxi Bêcơn

Bắt đầu từ thế kỷ 17 nước Anh đã đạt được sự phát triển thịnh vượng về kinh tế

- xã hội, trở thành một trong những cường quốc lớn nhất ở Tây Âu Trong nước, sản xuất công trường thủ công phát triển mạnh Giai cấp tư sản công nghiệp và thương nghiệp gắn với tầng lớp quý tộc mở mang đồn điền ở nông thôn Thương nghiệp hàng hải phát triển nhanh chóng Giai cấp tư sản Anh khẳng định được vai trò của mình trong đời sống xã hội, tập hợp được lực lượng chống chế độ phong kiến đã lỗi thời Cuộc Cách mạnh tư sản Anh (1642-1648) báo hiệu một thời kỳ lịch sử mới bắt đầu

Sự phát triển về kinh tế và xã hội dẫn đến những giai cấp mới được hình thành, những yêu cầu về tinh thần, tư tưởng cùng với những thành tựu về khoa học và kỹ thuật tiến bộ là điều kiện để triết học duy vật Anh xuất hiện và phát triển Triết học Anh thế kỷ XVII là ngọn cờ lý luận của giai cấp tư sản Anh trước và sau cách mạng Đặc trưng của triết học Anh trong thế kỷ này mang tính chất duy vật và duy cảm Đồng thời, do tính chất không triệt để của Cách mạng tư sản Anh và ảnh hưởng của các thế lực tôn giáo, cho nên thế giới quan của các nhà duy vật Anh cũng thiếu triệt

để

Đại diện cho chủ nghĩa duy vật Anh là Phranxi Bêcơn (1561 - 1626) Phranxi Bêcơn sinh ra trong một gia đình quý tộc, là con một quan chức cao cấp nước Anh Sau khi tốt nghiệp đại học, ông làm nhiều công việc khác nhau: ngoại giao, tư pháp, thượng thư báo chí, bầu vào nghị viện, thủ tướng Anh, được phong bá tước

Bêcơn là người sáng lập chủ nghĩa duy vật Anh và khoa học thực nghiệm hiện đại Bắt đầu từ Bêcơn, lịch sử triết học Tây Âu bước sang một giai đoạn mới.Quan điểm triết học của Bêcơn trong triết học Anh thế kỷ 17 thể hiện ở những điểm sau:

1 Quan niệm của Bêcơn về vai trò và nhiệm vụ của triết học và khoa học:

Theo Bêcơn, sự phát triển khoa học và triết học là nền tảng của công cuộc canh tân đất nước, là lý luận cho công cuộc xây dựng phồn vinh đất nước, phát triển kinh

tế, xoá bỏ bất công và tệ nạn xã hội Ông khẳng định “Mục đích của xã hội chúng ta

là nhận thức các nguyên nhân và mọi sức mạnh bí ẩn của các sự vật và mở rộng sự thống trị của con người đối với giới tự nhiên trong chừng mực con người có thể làm được”