TẬP HUẤN TĂNG CƯỜNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG Trung học phổ thông

Quan niệm về KNS UNESCO: Kỹ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục • Học để biết Learning to know : bao gồm các KN tư duy như: giải quyết vấn đề, tư duy phê phán, ra quyết định, nhận t

TẬP HUẤN VỀ TĂNG CƯỜNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG

SỐNG TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC

NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG

Trung học phổ thông

H, 10 - 13/8/2010

Người trình bày: Bùi Ngọc Diệp Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam

TRÒ CHƠI: Khóa và chìa

- Mỗi người nhận một bìa màu có biểu tượng

là khóa hoặc chìa

- Tự tìm khóa hoặc chìa của mình bằng cách ghép hình trùng khít với nhau

- Sau khi đã tìm được nhóm, mỗi người tự

giới thiệu về mình với 3 thông tin sau:

+ Tên

+ Công việc đang đảm nhận

Mong đợi về khoá tập huấn

"Anh, chị có mong muốn được tìm hiểu và

trao đổi những vấn đề gì ở khoá tập huấn này?”

Yªu cÇu:

1 Động não về mong đợi của cá nhân (5’)

2 Thảo luận nhóm để chia sẻ mong

muốn vÒ khóa tập huấn (10’)

Ghi kÕt qu¶ th¶o luËn nhãm lªn thÎ

mµu

MỤC TIÊU KHÓA TẬP

HUẤN

Học xong khóa tập huấn này, HV có khả năng:

• Hiểu được những vấn đề cơ bản, cần thiết về KNS và GD KNS cho HS phổ thông.

• Hiểu được ND, PP, hình thức GD KNS cho HS qua HĐ giáo dục NGLL.

• Có kĩ năng thực hiện các hoạt động GD KNS cho HS Trung học trong HĐGD NGLL.

• Nghiêm túc, tự tin trong quá trình thực hiện GD KNS cho HS

NỘI DUNG TẬP HUẤN

Bài mở đầu : Giới thiệu mục tiêu, nội dung,

phương pháp tập huấn

Bài 1- Quan niệm KNS

Bài 2- MT, nguyên tắc, ND GD KNS cho HS

trong trường phổ thông

Bài 3- Phương pháp GD KNS cho HS trong nhà trường phổ thông

Bài 4- GD KNS cho HS qua hoạt động GDNGLL Bài 5- Thực hành GD KNS cho HS qua hoạt

động GDNGLL

Bài tổng kết

PHƯƠNG PHÁP TẬP

HUẤN

• Lớp tập huấn sẽ được tiến hành theo PP cùng tham gia Có nghĩa là trong quá trình tập huấn, HV sẽ được tạo cơ hội tham gia tích cực vào các HĐ tập huấn, cùng chia

sẻ những suy nghĩ, ý kiến, kinh nghiệm về KNS và GD KNS của bản thân,…để thông qua đó, với sự hướng dẫn, giúp đỡ của

GV, HV sẽ cùng nhau xây dựng và chiếm

• Tăng cường sự tương tác giữa HV với

HV, HV với GV

• HV sẽ dễ tiếp thu, dễ nhớ và nhớ lâu các

ND đã được tập huấn

néi quy cña kho¸ tËp huÊn

Nên Không nên

"Theo anh, chị để khoá tập huấn thành công, chúng ta nên làm gì ? hoặc không nên làm gì?

Để tập huấn đạt kết quả tốt

tham dự viên cần:

 Tham gia đõ̀y đủ, nhiệt tỡnh và sẵn sàng tiếp

thu những kinh nghiệm mới

 Suy ngõ̃m và nhỡn nhận cỏc kinh nghiệm từ

nhiờ̀u gúc độ khỏc nhau, nhằm phỏt hiện những đặc điểm, ý nghĩa của cỏc kinh nghiệm đú

 Tự rỳt ra kết luận để đỳc kết thành khỏi niệm,

lý thuyết từ những bài học thực tiờ̃n

 Áp dụng những điờ̀u học được vào thực tế

thay đụ̉i cỏch làm cũ, thử nghiệm cỏch làm

bàn ghế, theo dõi thời gian, …

- Nhóm ôn bài: tổ chức cho lớp ôn lại

những ND đã học vào đầu mỗi ngày học

- Nhóm phản hồi, đánh giá: Tổ chức cho lớp đánh giá sau mỗi ngày học

THỜI GIAN HỌC TẬP

• SÁNG: 8h00 – 11.30

• CHIỀU: 14.00 – 17.00

Bài 1 QUAN NIỆM VỀ KNS

I Quan niệm về KNS

II Vì sao phải GD KNS cho HS PT?

Quan niệm về KNS

• Mỗi người hãy nêu tên một KNS mà

mình biết.

Động não

• Theo anh/chị, KNS là gì?

Quan niệm về KNS

Có nhiều quan niệm khác nhau về KNS:

• WHO: KNS là khả năng để có hành vi thích ứng và tích cực, giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày

• UNICEF: KNS là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành HV mới Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và KN

I QUAN NIỆM VỀ KNS

(tiếp)

• UNESCO:

KNS là năng lực cá nhân để thực hiện

đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hàng ngày

Quan niệm về KNS

UNESCO: Kỹ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục

• Học để biết (Learning to know) : bao gồm các KN tư duy như: giải quyết vấn đề, tư duy phê phán, ra quyết định, nhận thức được hậu quả

• Học làm người (Learning to be) : bao gồm các KN cá nhân như ứng phó với căng thẳng, cảm xúc, tự nhận thức, tự tin

• Học để sống với người khác (learning to live together) : bao gồm các KN xã hội như: giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông

• Học để làm: ( Learning to do) : KN thực hiện công việc và các nhiệm vụ như: kỹ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm

Kỹ năng sống

• KNS bao gồm một loạt các kỹ năng cụ thể

cần thiết cho cuộc sống hàng ngày của con người

• Bản chất của KNS là KN làm chủ bản thân

và KN XH cần thiết để cá nhân tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả

Nói cách khác, KNS là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng

xử phù hợp với những người khác và với XH, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống

Lưu ý:

• Một KNS có thể có những tên gọi khác nhau, ví dụ:

- KN hợp tác còn gọi là KN làm việc nhóm;

- KN kiểm soát cảm xúc còn gọi là KN xử

lí cảm xúc, KN làm chủ cảm xúc, KN quản lí cảm xúc…

- KN thương lượng còn gọi là KN đàm phán, KN thương thuyết,…

Lưu ý (tiếp):

• Các KNS thường ko tách rời mà có mối

liên quan chặt chẽ với nhau

• KNS không phải tự nhiên có được mà phải được hình thành trong quá trình học tập, lĩnh hội và rèn luyện trong cuộc sống Quá trình hình thành KNS diễn ra cả trong và ngoài hệ thống giáo dục

• Nhóm các KN nhận biết và sống với người khác:

giao tiếp có hiệu quả, giải quyết mâu thuẫn, thương lượng, từ chối, bày tỏ sự cảm thông, hợp tác,…

• Nhóm các KN ra quyết định một cách có hiệu

quả: tìm kiếm và xử lí thông tin, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề

Thảo luận nhóm (10’):

Vì sao cần GD KNS cho HS PT?

• Đặc điểm lứa tuổi HS phổ thông

• Bối cảnh hội nhập quốc tế và nền KT TT

• Yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông

• Giáo dục KNS cho HS trong các nhà trường

phổ thông là xu thế chung của nhiều nước trên thế giới

BÀI 2

MỤC TIÊU, NGUYÊN TẮC, NỘI DUNG

GD KNS CHO HS PHỔ THÔNG

MỤC TIÊU GD KNS

- Trang bị cho HS những kiến thức, giá trị, thái độ

và kĩ năng phù hợp Trên cơ sở đó hình thành cho HS những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực; loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống và hoạt động hàng ngày

- Tạo cơ hội thuận lợi để HS thực hiện tốt quyền, bổn phận của mình và phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức

Thảo luận nhóm

Yêu cầu

• Mỗi nhóm tìm hiểu về một nguyên tắc

• KT công đoạn, hỏi chuyên gia

NGUYÊN TẮC GD KNS

• Tương tác: KNS không thể được hình thành qua việc nghe giảng & tự đọc tài liệu Cần t/c cho HS tham gia các HĐ, tương tác với GV

và với nhau trong quá trình GD

• Trải nghiệm: Người học cần được đặt vào các tình huống để trải nghiệm & thực hành

NGUYÊN TẮC GD KNS

• Thay đổi hành vi: MĐ cao nhất của GD KNS là giúp người học thay đổi hành vi theo hướng tích cực.

• Thời gian: GD KNS cần thực hiện ở mọi nơi, mọi lúc và thực hiện càng sớm càng tốt đ/v trẻ em.

Nội dung GD KNS

Yêu cầu

- Mỗi nhóm thảo luận 3 đến 4 nội dung KNS

- Trình bày trên giấy Ao

- Cử đại diện thuyết trình

- Giải đáp thắc mắc của các nhóm khác

Nội dung GD KNS cho HS

1 Tự nhận thức (nêu điểm mạnh của

mình trong nhóm ➾ Vẽ tranh theo nhóm)

2 Xác định giá trị (thẻ màu nêu 1 điều

7 Giao tiếp (không lời, đóng vai)

8 Lắng nghe tích cực (3 người cùng nói)

9 Thể hiện sự cảm thông (liệt kê, đóng vai thể

hiện 1 tình huống)

10 Thương lượng (giới thiệu kĩ)

11 Giải quyết mâu thuẫn

12 Hợp tác

13 Tư duy phê phán

Nội dung GD KNS

14 Tư duy sáng tạo

15 Ra quyết định (các bước ra quyết định)

16 Giải quyết vấn đề

17 Kiên định (phân biệt với hiếu thắng…)

18 Đảm nhận trách nhiệm

19 Đặt mục tiêu

20 Quản lí thời gian

21 Tìm kiếm và xử lý thông tin

Tro choi:

• Chiu choi chiu choi chiu choi

• Suc may ma buon

• Chiu choi chiu choi chiu choi

• Suc may ma buon

• Buon ma lam gi

• Khong buon la chiu choi

Ca lop vo tay, den cho nao co chu buon thi khong vo Ai sai bi phat

Tro choi

• Xuong roi len, xuong len xuong roi len

• Tien roi lui, tien roi lui, tien lui tien roi lui

• Tro choi mo phong Alibaba

Nghe day nghe day con meo nha ta no keu that to

“Meo meo meo meo”

Khong dau khong dau con meo nha toi no keu con

to hon “Meo meo meo meo”

Nghe day nghe day con ga nha ta no keu that to

“Meo meo meo meo”

Khong dau khong dau con ga nha toi no keu con

to hon “Meo meo meo meo”

Bài 3

PHƯƠNG PHÁP GD KNS CHO HỌC

SINH TRONG NHÀ TRƯỜNG

PHỔ THÔNG

1 Cách tiếp cận

Việc giáo dục KNS cho HS trong nhà trường phổ thông được thực hiện thông qua dạy học các môn học và tổ chức các hoạt động giáo dục nhưng không phải là lồng ghép, tích hợp thêm KNS vào nội dung các môn học và hoạt động giáo dục; mà theo một cách tiếp cận mới, đó là sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực để tạo điều kiện, cơ hội cho HS được thực hành, trải nghiệm KNS trong quá trình học tập

2 Phương pháp dạy

học/GD

• Phương pháp dạy học (PPDH/GD) là lĩnh vực rất phức tạp và đa dạng Có nhiều quan niệm, quan điểm khác nhau về PPDH/GD.

• PPDH/GD có ba bình diện:

- Bình diện vĩ mô là Quan điểm DH/GD

- Bình diện trung gian là Phương pháp dạy học/GD

Bình diện trung gian

Bình diện vĩ mô PP vĩ mô

PP Cụ thể

PP vi mô

QUAN ĐIỂM DẠY HỌC

Quan điểm dạy học

Là những định hướng tổng thể cho các hành động phương pháp, trong đó có sự kết hợp giữa các nguyên tắc dạy học, những cơ sở lí thuyết của lí luận dạy học, những điều kiện dạy học và tổ chức cũng như những định hướng về vai trò của GV và HS trong quá trình dạy học

Là những định hướng mang tính chiến lược, cương lĩnh, là mô hình lí thuyết của PPDH Ví

dụ quan điểm DH phân hoá, DH tình huống, DH tương tác, DH giải quyết vấn đề…

Phương pháp dạy học

Ở bình diện trung gian, khái niệm PPDH được hiểu với nghĩa hẹp (PPDH cụ thể), là những hình thức, cách thức hành động của GV và

HS nhằm thực hiện những mục tiêu dạy học xác định, phù hợp với những nội dung và điều kiện dạy học cụ thể Ví dụ: phương pháp đóng vai, thảo luận, nghiên cứu trường hợp điển hình, trò chơi, thuyết trình…

PPDH cụ thể quy định những mô hình hành động của GV và HS

Kĩ thuật dạy học

Kĩ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của GV trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học

Các KTDH chưa phải là các PPDH độc lập

mà là những thành phần của PPDH Ví dụ, trong phương pháp thảo luận nhóm có các

kĩ thuật dạy học như: kĩ thuật chia nhóm,

kĩ thuật đặt câu hỏi kĩ thuật khăn trải bàn,

kĩ thuật phòng tranh, kĩ thuật các mảnh

• Không có sự thống nhất về phân loại các PPDH

• Trong mô hình này thường không có sự phân biệt giữa PPDH và hình thức dạy học (HTDH) Các hình thức tổ chức hay hình thức xã hội của dạy học (như dạy học theo nhóm, dạy học theo dự án) cũng được gọi là các PPDH

Một số phương pháp

dạy học tích cực

tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp.

QUY TRÌNH DẠY HỌC NHÓM

NHẬP ĐỀ VÀ GIAO NHIỆM VỤ

•Thoả thuận quy tắc làm việc

•Tiến hành giải quyết nhiệm vụ

•Chuẩn bị báo cáo kết quả

TRÌNH BÀY KẾT QUẢ / ĐÁNH GIÁ

•Các nhóm trình bày

Làm việc toàn lớp

Làm việc toàn lớp Làm việc nhóm

• Thảo luận về trường hợp điển hình theo các câu hỏi hướng dẫn của GV

họ tự lực, chủ động và có nhu cầu mong muốn giải quyết vấn đề

KH ÁI NIỆM VẤN ĐỀ

Trạng thái

đích

Vật cản

Vấn đề là những câu hỏi hay nhiệm vụ đặt ra

mà việc giải quyết chúng chưa có quy luật sẵn cũng như những tri thức, kỹ năng sẵn có chưa

đủ giải quyết mà còn khó khăn, cản trở cần vượt qua

Một vấn đề được đặc trưng bởi ba thành phần

• Trạng thái xuất phát: không mong muốn

Trạng thái xuất phát

Tình huống có vấn đề xuất hiện khi một cá nhân đứng trước một mục đích muốn đạt tới, nhận biết một nhiệm vụ cần giải quyết nhưng chưa biết bằng cách nào, chưa đủ phương tiện (tri thức, kỹ năng…) để giải quyết.

Trạng thái xuất phát

II) Tìm cỏc phương ỏn giải quyết

• So sánh với các nhiệm vụ đã giải quyết

• Tìm các cách giải quyết mới

• Hệ thống hoá, sắp xếp các ph ơng án giải quyết

III) Quyết định phương ỏn (giải quyết VĐ)

• Phân tích cỏc phương ỏn

• Đánh giá cỏc phương ỏn

CẤU TRÚC CỦA QUÁ TRèNH GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Phương pháp đóng vai

Đóng vai là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành, “ làm thử” một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định Đây là phương pháp nhằm giúp HS suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào một sự việc cụ thể mà các

em vừa thực hiện hoặc quan sát được Việc “diễn” không phải là phần chính của phương pháp này mà điều quan trọng là

sự thảo luận sau phần diễn ấy

Quy trình thực hiện

• Giáo viên nêu chủ đề, chia nhóm và giao tình huống, yêu cầu đóng vai cho từng nhóm Trong đó có quy định rõ thời gian chuẩn bị, thời gian đóng vai của mỗi nhóm

• Các nhóm thảo luận chuẩn bị đóng vai

• Các nhóm lên đóng vai

• Lớp thảo luận, nhận xét về cách ứng xử và cảm xúc của các vai diễn; về ý nghĩa của các cách ứng xử

• GV kết luận, định hướng cho HS về cách ứng xử tích cực trong tình huống đã cho

Phương pháp trò chơi

Phương pháp trò chơi là phương pháp tổ chức cho học sinh tìm hiểu một vấn đề hay thể nghiệm những hành động, những thái độ, những việc làm thông qua một trò chơi nào đó

• Đánh giá sau trò chơi

• Thảo luận về ý nghĩa giáo dục của trò chơi

Dạy học theo dự án

( Phương pháp dự án)

• Dạy học theo dự án còn gọi là phương pháp dự

án, trong đó HS thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp lí thuyết với thực hành.

• Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao, từ việc lập kế hoạch đến việc thực hiện và đánh giá kết quả thực hiện dự án Hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm Kết quả dự án là những sản phẩm hành động có thể giới thiệu được.

Xem bài minh hoạ học theo dự án của

Bắc Hà (Lào Cai), lớp 6 và lớp 8

công bố sản phẩm dự án

Đánh giá

GV và HS đánh giá kết quả và quá trình

Rút ra kinh nghiệm

Một số kĩ thuật dạy học tích cực

Kĩ thuật chia nhóm

Có nhiều cách chia nhóm khác nhau:

• Theo số điểm danh, theo các màu sắc, theo các loài

hoa, các mùa trong năm,…

• Theo biểu tượng

Kĩ thuật giao nhiệm vụ

- Giao nhiệm vụ phải cụ thể, rõ ràng:

+ Nhiệm vụ giao cho cá nhân/nhóm nào?

+ Nhiệm vụ là gì?

+ Địa điểm thực hiện nhiệm vụ ở đâu?

+ Thời gian thực hiện nhiệm vụ là bao nhiêu?

+ Phương tiện thực hiện nhiệm vụ là gì?

+ Sản phẩm cuối cùng cần có là gì?

+ Cách thức trình bày/ đánh giá sản phẩm như thế nào?

- Nhiệm vụ phải phù hợp với:

+ Mục tiêu HĐ + Trình độ HV + Thời gian, không gian HĐ

Kĩ thuật đặt câu hỏi

Khi đặt câu hỏi cần đảm bảo các yêu cầu sau:

• Liên quan đến việc thực hiện MT bài học

• Phù hợp với thời gian thực tế

• Sắp xếp thep trình tự từ dễ đến khó,từ đơn giản đến

phức tạp.

• Không ghép nhiều câu hỏi thành một câu hỏi móc xính

• Không hỏi nhiều vấn đề cùng một lúc