Giải pháp nâng cao năng lực lựa chọn nhà thầu xây lắp tại ban quản lý dự án thành phố cao

Thông qua đấu thầu, các chủ đầu tư đã lựa chọn được những nhà thầu đủ năng lực, kinh nghiệm để thực hiện các dự án, gói thầu làm thay đổi diện mạo kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội củ

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 4

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài 5

3 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 5

4 Phạm vi nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 6

6 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài 6

7 Kết quả đạt được 6

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐẤU THẦU 8

1.1 Tổng quan về đấu thầu quốc tế 8

1.1.1 Khái niệm về đấu thầu và đấu thầu quốc tế 8

1.1.2 Đặc điểm của đấu thầu quốc tế 9

1.1.3 Các loại hình đấu thầu quốc tế 11

1.1.4 Vai trò của đấu thầu quốc tế 12

1.1.5 Nguyên tắc của đấu thầu quốc tế 13

1.1.6 Tình hình hoạt động của đấu thầu quốc tế tại Việt Nam hiện nay 15

1.2 Tổng quan về đấu thầu trong nước 18

1.2.1 Đặc điểm của đấu thầu trong nước 18

1.2.2 Vai trò của đấu thầu trong nước 19

1.2.3 Ý nghĩa của đấu thầu trong nước 21

1.2.4 Tình hình hoạt động của đấu thầu tại Việt Nam hiện nay 22

1.2.5 Thực trạng đấu thầu xây lắp tại Việt Nam 24

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHOA HỌC VỀ CÔNG TÁC LỰA CHỌN NHÀ THẦU XÂY LẮP 30

2.1 Những lý luận cơ bản về lựa chọn nhà thầu xây lắp 30

2.1.1 Khái niệm 30

2.1.2 Hệ thống văn bản pháp quy áp dụng trong công tác lựa chọn nhà thầu 30

2.1.3 Các nguyên tắc khi lựa chọn nhà thầu 31

2.1.4 Các nhân tố ảnh hưởng tới công tác lựa chọn nhà thầu xây lắp 34

2.2 Các bước trong thủ tục lựa chọn nhà thầu xây lắp 38

2.2.1 Các bước và trình tự lựa chọn nhà thầu đối với đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế 38

2.2.2 Các bước và trình tự lựa chọn nhà thầu đối với chỉ định thầu 38

2.2.3 Các bước và trình tự lựa chọn nhà thầu đối với chào hàng cạnh tranh 39

2.2.4 Các bước và trình tự lựa chọn nhà thầu đối với tự thực hiện 40

2.2.5 Các bước và trình tự lựa chọn nhà thầu đối với các gói thầu có sự tham gia thực hiện của cộng đồng 40

2.3 Những vấn đề cần quan tâm trong công tác lựa chọn nhà thầu xây lắp tại các Ban Quản lý dự án: 41

2.3.1 Tiêu chuẩn đánh giá trong hồ sơ mời thầu 41

2.3.2 Công tác tổ chức thực hiện lựa chọn nhà thầu 44

2.3.3 Những vấn đề hậu công tác lựa chọn nhà thầu 45

2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực lựa chọn nhà thầu xây lắp của Ban Quản lý dự án 48

2.4.1 Cơ chế quản lý nhà nước gây ảnh hưởng đến năng lực LCNT xây lắp của Ban QLDA 48

2.4.2 Nhân lực LCNT có chất lượng thấp làm ảnh hưởng đến năng lực LCNT xây lắp của Ban QLDA 50

2.4.3 Hình thức lựa chọn nhà thầu gây ảnh hưởng đến năng lực LCNT xây lắp của Ban QLDA 52

2.4.4 Vấn đề công bố thông tin cũng gây ảnh hưởng đến năng lực LCNT xây lắp của Ban QLDA 53

2.5 Giới thiệu về phần mềm STATA hỗ trợ cho năng lực lựa chọn nhà thầu xây lắp của các Ban QLDA 55

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC LỰA CHỌN NHÀ THẦU XÂY LẮP TẠI BAN QUẢN LÝ DỰ ÁN THÀNH PHỐ CAO LÃNH 60

3.1 Giới thiệu về Ban Quản lý dự án TP Cao Lãnh 60

3.1.1 Chức năng nhiệm vụ 60

3.1.2 Tổ chức bộ máy của đơn vị 60

3.1.3 Năng lực của đơn vị 60

3.2 Giới thiệu về các dự án và các gói thầu 61

3.2.1 Giới thiệu về các dự án 61

3.2.2 Nhiệm vụ và mục tiêu của các dự án 61

3.2.3 Giới thiệu về lựa chọn nhà thầu các gói thầu xây lắp 62

3.3 Thực tế công tác lựa chọn nhà thầu xây lắp tại Ban Quản lý dự án TP Cao Lãnh 64

3.3.1 Các trình tự và thủ tục lựa chọn nhà thầu đã áp dụng thực tế 64

3.3.2 Đánh giá chung về công tác lựa chọn nhà thầu tại Ban QLDA thành phố Cao Lãnh trong

các năm qua 65

3.3.3 Những vướng mắc trong công tác xét chọn nhà thầu xây lắp tại Ban Quản lý dự án TP Cao Lãnh 67

3.4 Đề xuất một số giải pháp nâng cao năng lực lựa chọn nhà thầu xây lắp tại Ban QLDA Thành phố Cao Lãnh 82

3.4.1 Nâng cao năng lực xét thầu về tài chính 82

3.4.2 Đa dạng hóa các tiêu chí lựa chọn về mặt kỹ thuật trong hồ sơ mời thầu 88

3.4.3 Nâng cao năng lực cho tổ chức lập hồ sơ mời thầu 90

3.4.4 Giải pháp cung cấp thông tin 91

3.5 Điều kiện thực hiện giải pháp 94

3.5.1 Kiến nghị về phía Nhà nước và các cơ quan liên quan 94

3.5.2 Kiến nghị đối với các nhà thầu khi tham gia dự thầu 96

3.5.3 Kiến nghị đối với Ban Quản lý dự án TP Cao Lãnh 96

3.6 Hạn chế và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo 97

KẾT LUẬN 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu trên cơ sở bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế Có thể hiểu đơn giản: đấu thầu là việc người muốn mua công trình, hàng hóa, dịch vụ (người mua-chủ đầu tư-bên mời thầu) lựa chọn, tìm người bán công trình, hàng hóa, dịch vụ (nhà thầu-người cung cấp dịch vụ) phù hợp với mình nhất trong số những người chào bán

Ngoài ra đấu thầu là một hoạt động của nền kinh tế thị trường, tuân theo các quy luật khách quan của thị trường như quy luật cung - cầu, quy luật giá cả - giá trị Thông qua hoạt động đấu thầu, những người mua (chủ đầu tư) có nhiều cơ hội để lựa chọn trong

số những người bán người phù hợp nhất với mình, mang lại hiệu quả cao nhất - xứng với giá trị của đồng tiền mà người mua sẵn sàng bỏ ra Đồng thời những người bán (nhà thầu) có nhiều cơ hội để cạnh tranh nhằm đạt được các hợp đồng, có thể cung cấp các hàng hóa sản xuất ra, cung cấp các kiến thức hoặc các dịch vụ mà mình có khả năng đáp ứng nhằm tối đa hóa lợi nhuận

Kinh nghiệm cho thấy rằng đấu thầu nếu được thực hiện tốt có thể tiết kiệm chi phí đáng kể so với phương pháp giao thầu Bởi nội dung quan trọng của công tác đấu thầu

là rà soát, quản lý việc chi tiêu, sử dụng các nguồn tiền một cách có hiệu quả Trên thế giới hầu hết các quốc gia đều có quy định về đấu thầu theo các hình thức khác nhau có thể là luật, nghị định, sắc lệnh…

Hoạt động đấu thầu được áp dụng vào Việt Nam trong khoảng thời gian 20 năm trở lại đây Thông qua đấu thầu, các chủ đầu tư đã lựa chọn được những nhà thầu đủ năng lực, kinh nghiệm để thực hiện các dự án, gói thầu làm thay đổi diện mạo kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của đất nước, góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy nền kinh tế đất nước phát triển

Lựa chọn nhà thầu được thực hiện ở các lĩnh vực khác nhau, bao gồm: dự án đầu tư xây dựng công trình, dự án mua sắm hàng hoá, dự án quy hoạch, tư vấn thiết kế, giám sát thi công, nghiên cứu khoa học, lựa chọn đối tác Việc lựa chọn nhà thầu hiện chịu

sự điều chỉnh của rất nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau như: Luật Đấu thầu (đối với lựa chọn nhà thầu thuộc các lĩnh vực), Luật Thương mại (đối với lựa chọn nhà thầu mua sắm hàng hoá), Luật Xây dựng (đối với nhà thầu hoạt động xây dựng) Ngoài

ra, do yêu cầu quản lý trong một số lĩnh vực quan trọng, nhạy cảm (dầu khí, đất đai, tài chính ), nhà nước cũng có những quy định riêng về lựa chọn nhà thầu

Dưới góc độ kinh tế, sản phẩm, dịch vụ xây dựng là loại hàng hoá đặc biệt, với sự biểu hiện tương đối đa dạng, có thể là dịch vụ chất xám (tư vấn), có thể là hạng mục công trình, công trình xây dựng Do vậy, bản chất của việc lựa chọn nhà thầu trong hoạt động xây dựng là chọn được nhà thầu có đủ điều kiện năng lực thực hiện gói thầu, có các đề xuất về giá dự thầu, tiến độ và các đề xuất mang lại hiệu quả cao nhất cho chủ đầu tư

Có thể nói đấu thầu là một trong những yếu tố quan trọng bảo đảm sự thành công của các dự án Để góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư dự án ở các công trình tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp từ góc nhìn về đầu tư xây dựng cơ bản, luận văn sẽ đi sâu

nghiên cứu “Giải pháp nâng cao năng lực lựa chọn nhà thầu xây lắp tại Ban Quản

lý dự án Thành phố Cao Lãnh”

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Đề tài có mục đích làm rõ nền tảng cơ sở lý luận về đấu thầu trong xây dựng Từ đó phân tích thực trạng, đối chiếu với các qui định pháp luật hiện hành để đề xuất giải pháp nâng cao năng lực của đội ngũ chuyên gia trong việc lựa chọn nhà thầu, nhằm nâng cao hiệu quả đấu thầu xây lắp tại Ban Quản lý dự án Thành phố Cao Lãnh

3 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Từ thực tế công tác lựa chọn nhà thầu trong đầu tư xây dựng cơ bản, nghiên cứu đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực lựa chọn nhà thầu xây lắp tại Ban Quản lý dự án Thành phố Cao Lãnh giai đoạn 2016-2020

4 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu các hình thức lựa chọn nhà thầu xây lắp đối với:

a) Dự án đầu tư phát triển sử dụng vốn nhà nước của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, đơn vị thuộc lực lượng vũ trang nhân dân, đơn vị sự nghiệp công lập;

b) Dự án đầu tư phát triển của doanh nghiệp nhà nước;

c) Dự án đầu tư phát triển không thuộc quy định tại điểm a và điểm b nhưng có sử dụng vốn nhà nước, vốn của doanh nghiệp nhà nước từ 30% trở lên hoặc dưới 30% nhưng trên 500 tỷ đồng trong tổng mức đầu tư của dự án

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng các phương pháp sau:

6 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Thông qua việc phân tích thực tiễn, rà soát đối chiếu với các quy định của pháp luật về công tác đấu thầu rút ra được những điểm mạnh - yếu, từ đó đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng trong công tác lựa chọn nhà thầu tại tỉnh Đồng Tháp nói chung và nâng cao năng lực của đội ngũ chuyên gia đấu thầu thuộc Ban Quản lý dự án Thành phố Cao Lãnh nói riêng

7 Kết quả đạt được

- Luận văn sẽ nêu tổng quan và thực trạng về công tác lựa chọn nhà thầu tại Ban Quản

lý dự án Thành phố Cao Lãnh, tìm hiểu hệ thống quản văn bản pháp quy về lựa chọn nhà thầu, so sánh đối chiếu với thực tiễn

- Phân tích, xem xét tình hình thực tế để chỉ ra những ưu điểm và những tồn tại chưa thực hiện được đối với công tác lựa chọn nhà thầu xây lắp tại Ban Quản lý dự án Thành phố Cao Lãnh

- Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả, nâng cao năng lực lựa chọn nhà thầu tại Ban Quản lý dự án Thành phố Cao Lãnh từ đó góp phần nâng cao năng lực của đội ngũ chuyên gia đấu thầu trong việc lựa chọn nhà thầu xây lắp tại Ban Quản lý dự án Thành phố Cao Lãnh

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐẤU THẦU

1.1 Tổng quan về đấu thầu quốc tế

1.1.1 Khái niệm về đấu thầu và đấu thầu quốc tế

Theo Luật Đấu thầu số: 43/2013/QH13 thì Đấu thầu quốc tế là cuộc đấu thầu có các nhà thầu, nhà đầu tư (cá nhân, tổ chức) trong và ngoài nước tham gia

Những bên liên quan trong công tác đấu thầu thường gặp:

Bên mời thầu là cơ quan, tổ chức có chuyên môn và năng lực để thực hiện các hoạt

động đấu thầu, bao gồm:

- Chủ đầu tư hoặc tổ chức do chủ đầu tư quyết định thành lập hoặc lựa chọn;

- Đơn vị dự toán trực tiếp sử dụng nguồn vốn mua sắm thường xuyên;

- Đơn vị mua sắm tập trung;

- Cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức trực thuộc do cơ quan nhà nước có thẩm quyền lựa chọn

Bên nhà thầu là tổ chức, cá nhân nước ngoài có năng lực pháp luật dân sự, đối với cá

nhân còn phải có năng lực hành vi dân sự để ký kết và thực hiện hợp đồng Ngoài ra, phải liên danh với nhà thầu trong nước hoặc sử dụng nhà thầu phụ trong nước đối với nhà thầu nước ngoài khi tham dự thầu quốc tế tại Việt Nam, trừ trường hợp nhà thầu trong nước không đủ năng lực tham gia vào bất kỳ phần công việc nào của gói thầu.Nhà thầu phải đảm bảo sự độc lập về tài chính của mình

Nhà thầu nước ngoài là tổ chức được thành lập theo pháp luật nước ngoài hoặc cá

nhân mang quốc tịch nước ngoài tham dự thầu tại Việt Nam

Nhà thầu trong nước là tổ chức được thành lập theo pháp luật Việt Nam hoặc cá nhân

mang quốc tịch Việt Nam tham dự thầu

Cho dù nhà thầu trong hay ngoài nước gì thì Nhà thầu cũng có thể phân loại thành nhà thầu chính và nhà thầu phụ:

Nhà thầu chính là nhà thầu chịu trách nhiệm tham dự thầu, đứng tên dự thầu và trực

tiếp ký, thực hiện hợp đồng nếu được lựa chọn Nhà thầu chính có thể là nhà thầu độc lập hoặc thành viên của nhà thầu liên danh (Khoản 35, điều 4, Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13)

Nhà thầu phụ là nhà thầu tham gia thực hiện gói thầu theo hợp đồng được ký với nhà

thầu chính Nhà thầu phụ đặc biệt là nhà thầu phụ thực hiện công việc quan trọng của gói thầu do nhà thầu chính đề xuất trong hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất trên cơ sở yêu cầu ghi trong hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu

Các đối tượng tham gia gián tiếp trong công tác đấu thầu:

- Cơ quan thanh tra, kiểm tra, giám sát;

- Tổ chức, công ty kiểm toán độc lập;

- Công luận, các cơ quan báo chí;

- Sự tham gia của cộng đồng với vai trò giám sát

1.1.2 Đặc điểm của đấu thầu quốc tế

- Theo thông lệ thì đấu thầu sẽ diễn ra ở địa điểm cụ thể với thời gian xác định

Thời gian và địa điểm của mỗi cuộc đấu thầu được nêu rõ trong các thông báo mời thầu trên các phương tiện thông tin đại chúng như Báo Đấu thầu, đài phát thanh, đài truyền hình, trang WEB,… và trong thư mời thầu

- Bên bán không nhất thiết phải bán những hàng hoá có sẵn mà bán hàng dựa vào thông số kỹ thuật, tiêu chuẩn chế tạo, công nghệ chế tạo

Nhà thầu tiếp nhận các tiêu chuẩn về kỹ thuật của hàng hoá từ bên mời thầu ra đề trong hồ sơ mời thầu Các yêu cầu về kỹ thuật của hàng hoá trong thông báo mời thầu thường rất chi tiết thể hiện rõ mặt hàng trong đấu thầu và đồng thời có quy cách phẩm chất phức tạp, giá trị cao Tuy nhiên hồ sơ mời thầu không được nêu yêu cầu cụ thể về nhãn hiệu, xuất xứ hàng hóa đối với gói thầu mua sắm hàng hóa, xây lắp hoặc gói thầu

Đấu thầu không chỉ áp dụng trong mua sắm hàng hoá hữu hình mà còn trong lĩnh vực cung ứng dịch vụ

- Hoạt động đấu thầu diễn ra với một người mua nhưng có rất nhiều người bán (thị trường của người mua) và đôi khi giá thành là giá thấp nhất (giá sàn) hoặc giá cao nhất nhưng không được vượt quá giá của gói thầu được phê duyệt

Theo khoản 4 Điều 117 Nghị định 63/NĐ-CP phải có ít nhất 03 nhà thầu tham dự thì

mở thầu mới hợp lệ Do đó, càng nhiều nhà thầu (người bán) thì càng sôi động là đặc điểm nổi bật nhất của hoạt động đấu thầu Đấu thầu thực sự đem lại lợi ích cho người mua vì nó tạo ra sự cạnh tranh quyết liệt, khách quan và công khai giữa các nhà thầu

có năng lực Đồng thời hoạt động này diễn ra cần phải đảm bảo công bằng, minh bạch Các nhà thầu muốn trúng thầu thì phải tính toán đưa ra giá thấp nhất Tất nhiên giá cả không phải là yếu tố duy nhất quyết định thắng thầu vì còn nhiều yếu tố khác như tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng, công nghệ ứng dụng và đặc biệt là quan hệ làm ăn giữa hai

bên Kinh nghiệm cho thấy rằng, hàng hóa được chọn qua kết quả đấu thầu

không phải là hàng hóa có giá thấp nhất mà là hàng hóa của bên bán có uy tín trong các lần quan hệ làm ăn trước đây

- Mọi điều kiện đều được quy định sẵn trừ giá cả

Theo khoản 2 Điều 29 Nghị định 63/NĐ-CP chỉ tiến hành mở hồ sơ đề xuất về tài chính của nhà thầu có tên trong danh sách nhà thầu đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật tức là HSDT được đánh giá đạt về kỹ thuật thì mới tiến hành đánh giá về tài chính (giá cả) Giá cả là là điều kiện quan trọng nhất để lựa chọn người thắng thầu nên được quyết định cuối cùng

- Đấu thầu thường bị chi phối từ cơ quan quản lý nguồn vốn đầu tư về một số các điều kiện cũng như các thủ tục pháp lý

Các tổ chức tài chính Quốc tế như WTO, IMF thường có các quy chế đấu thầu hướng dẫn các nước vay khi sử dụng vốn vay Riêng nguồn vốn ODA thì các công ty của nước cấp ODA thường thắng thầu trong các cuộc đấu thầu sử dụng vốn này vì hầu

hết các nước cung cấp ODA đều quy định các nước vay phải sử dụng ODA để mua

hàng hoá và dịch vụ cung cấp bởi nước cấp ODA

1.1.3 Các loại hình đấu thầu quốc tế

- Căn cứ vào đối tượng (mục đích) đấu thầu:

Đấu thầu mua sắm hàng hoá (Tender for Procurement goods)

Đấu thầu xây dựng công trình (Tender for Works)

Đấu thầu dịch vụ tư vấn (Tender for Consulting Services)

Đấu thầu dự án hoặc đấu thầu lựa chọn đối tác thực hiện dự án (Tender for Project)

- Căn cứ vào hình thức lựa chọn nhà thầu:

Đấu thầu rộng rãi (open bidding hay international competitive)

Đấu thầu hạn chế (limited bidding)

Chỉ định thầu (Single bidding)

Chào hàng cạnh tranh

Mua sắm trực tiếp

Tự thực hiện (Tự thầu)

Mua sắm đặc biệt

- Căn cứ vào hình thức báo thầu:

Đấu thầu 1 túi hồ sơ (1 phong bì)

Đấu thầu 2 túi hồ sơ (2 phong bì)

- Căn cứ vào hình thức xét thầu:

Đấu thầu 1 giai đoạn

1.1.4 Vai trò của đấu thầu quốc tế

- Tính cấp thiết của đấu thầu quốc tế

Thực tế cho thấy, quá trình đấu thầu diễn ra một cách minh bạch thì tiết kiệm được vốn đầu tư vì khi đó nó có tác dụng làm các chủ đầu tư, các nhà dự thầu phải tính đến hiệu quả của hoạt động trước khi tiến hành ký kết hợp đồng Công tác đấu thầu là một đòi hỏi thiết yếu để đảm bảo thành công cho các nhà đầu tư dù đó là đầu tư trong nước hay đầu tư nước ngoài Do tính chất công bằng và cạnh tranh công khai nên đấu thầu quốc tế tạo ra một môi trường bình đẳng cho các nhà kinh doanh từ các quốc gia khác nhau trong việc tổ chức, thực hiện hợp đồng Tạo cơ hội cho nhà đầu tư tiếp cận hay cập nhật được các công nghệ, kỹ thuật mới của các quốc gia tiên tiến Đồng thời, đấu thầu quốc tế cũng giúp cho các nhà đầu tư mua được hàng hóa, dịch vụ… với giá rẻ, đạt yêu cầu về chất lượng, kỹ thuật và các điều kiện khác Ngược lại, các nhà thầu có

cơ hội giới thiệu, phân phối hàng hóa xuyên quốc gia, thu lại lợi ích cho doanh nghiệp cũng như nước sản xuất Như vậy, đấu thầu quốc tế cùng đem lại lợi ích cho các bên tham gia

- Ý nghĩa của đấu thầu Đấu thầu quốc tế

Đối với Nhà nước:

Thực hiện đấu thầu quốc tế là biện pháp quản lý tài chính vô cùng hiệu quả và tăng cường các lợi ích kinh tế xã hội khác Đấu thầu quốc tế là cơ sở để đánh giá khả năng của các đơn vị cơ sở, các đối tác nước ngoài, ngăn chặn được các biểu hiện tiêu cực, sự thiên vị, móc ngoặc riêng làm mất đi tính cạnh tranh trong kinh doanh Đồng thời, thông qua đấu thầu quốc tế mà đất nước thu được những công nghệ mới, hệ thống trang thiết bị, máy móc hiện đại, học hỏi kinh nghiệm quản lý tiên tiến, những kiến thức về kỹ thuật, tư vấn của các chuyên gia, đội ngũ cán bộ, công nhân lành nghề phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước

Đối với chủ đầu tư:

Áp dụng đấu thầu quốc tế là phương thức thích hợp để lựa chọn các nhà thầu có năng lực nhất đáp ứng các yêu cầu về kỹ thuật đặt ra đồng thời cũng có được giá thành và

điều kiện tín dụng hợp lý nhất Đấu thầu chống tình trạng độc quyền của các nhà thầu Chủ đầu tư giảm được giá vốn đầu tư do có sự cạnh tranh giữa các nhà thầu.Ngoài ra, thông qua việc tham khảo ý kiến của các nhà thầu, các chủ đầu tư còn thu được những thông tin hữu ích cho việc đầu tư, xây dựng các tiêu chuẩn tối ưu trong hồ sơ mời thầu Đối với nhà thầu:

Đấu thầu quốc tế là hình thức bảo đảm công bằng và cơ hội tương đối cho tất cả các nhà cung ứng tiềm năng Đấu thầu quốc tế kích thích các nhà thầu nâng cao trình độ

kỹ thuật, công nghệ để đáp ứng các yêu cầu của chủ đầu tư nhằm tăng khả năng cạnh tranh Thông qua đấu thầu quốc tế, các nhà thầu trong nước có thể tiếp cận được những kỹ thuật công nghệ tiên tiến, học hỏi kinh nghiệm quản lý để nâng cao năng lực

cạnh tranh trên trường quốc tế

1.1.5 Nguyên tắc của đấu thầu quốc tế

Hiện nay trên thế giới đang tồn tại nhiều quy chế đấu thầu khác nhau như quy chế đấu thầu của FIDIC, WB, ADB Mỗi bản quy chế đấu thầu đều có những nguyên tắc riêng phù hợp với mục đích của mình Nhưng nhìn chung các nguyên tắc đấu thầu quốc tế chủ yếu như sau:

- Nguyên tắc cạnh tranh công khai với điều kiện ngang nhau

Mỗi cuộc đấu thầu đều phải được thực hiện với sự tham gia của một số nhà thầu có đủ năng lực để hình thành một cuộc cạnh tranh quyết liệt Điều kiện đặt ra với các đơn vị ứng thầu (dự thầu) và thông tin cung cấp cho họ phải, rõ ràng, đầy đủ và ngang nhau, nhất thiết không có sự phân biệt đối xử hay thiên vị

- Nguyên tắc dữ liệu đầy đủ

Các nhà thầu phải nhận được đầy đủ tài liệu đấu thầu với các thông tin chi tiết rõ ràng

và có hệ thống về quy mô, khối lượng, quy cách, yêu cầu chất lượng, tiến độ và điều kiện thực hiện công trình Điều này có nghĩa là bên mời thầu phải nghiên cứu, tính toán và cân nhắc kỹ lưỡng để tiên liệu dự toán một cách chính xác về mọi yếu tố có liên quan đến gói thầu, tránh tình trạng chuẩn bị sơ sài, tắc trách

- Nguyên tắc đánh giá công bằng, minh bạch

Các hồ sơ dự thầu phải được đánh giá một cách không thiên vị theo cùng một mặt bằng chung và được đánh giá bởi một Hội đồng xét thầu hoặc Tổ chuyên gia có đầy đủ

tư cách hợp lệ và năng lực chuyên môn cao Lý do để "được chọn" hay "bị loại" đều được giải thích đầy đủ trong các biên bản xét hoặc được tổng hợp trong báo cáo đánh giá HSDT, HSĐX tránh sự ngờ vực

- Nguyên tắc trách nhiệm phân minh

Không chỉ các nghĩa vụ và quyền lợi của các bên liên quan được đề cập và chi tiết hoá trong hợp đồng mà phạm vi trách nhiệm của mỗi bên ở từng phần việc đều được phân minh, rạch ròi để không một sai sót nào không có người chịu trách nhiệm Mỗi bên có liên quan đều biết rõ mình phải gánh chịu những hậu quả gì nếu có sơ suất và sai phạm

và do đó mỗi bên phải nỗ lực tối đa trong việc kiểm soát bất trắc và phòng ngừa rủi ro Pháp luật Việt Nam qui định rất rõ trách nhiệm các bên nếu thực hiện sai đâu sẽ xử đấy, không xử sai người hay bỏ lọt người, lọt tội

- Nguyên tắc "ba chủ thể"

Thực hiện dự án theo thể thức đấu thầu quốc tế luôn có sự hiện diện đồng thời của ba chủ thể: bên mời thầu, nhà thầu và các nhà tư vấn Trong đó, kỹ sư tư vấn hiện diện như một nhân tố bảo đảm cho hợp đồng luôn thực hiện nghiêm túc đến từng chi tiết, mọi sự bất cập về kỹ thuật hoặc tiến độ đều được phát hiện kịp thời, những biện pháp điều chỉnh đều được đưa ra đúng lúc Đồng thời, kỹ sư tư vấn cũng chính là nhân tố hạn chế tối đa những mưu toan thông đồng hoặc thoả hiệp gây thiệt hại cho những người chủ đích thực của dự án Có nhiều điều khoản được thi hành để buộc các kỹ sư

tư vấn phải là những chuyên gia có đủ trình độ, năng lực, phẩm chất và phải làm đúng vai trò của những nhà trọng tài công minh được cử đến từ một công ty tư vấn chuyên ngành, công ty này cũng phải được lựa chọn thông qua quá trình đấu thầu theo một quy trình chặt chẽ

- Nguyên tắc (bảo đảm) bảo lãnh, bảo hành và bảo hiểm chính đáng

Các khoản mục về bảo lãnh, bảo hành, bảo hiểm … cũng được đề cập trong hồ sơ mời thầu hay hồ sơ dự thầu một cách rõ ràng để các bên liên quan cùng hiểu rõ Chính sự tuân thủ các nguyên tắc này đã nói lên ý nghĩa, tác dụng tích cực của phương thức đấu thầu Đấu thầu nhằm kích thích nỗ lực của các bên và thúc đẩy sự hợp tác giữa các bên

để đáp ứng tốt nhất các yêu cầu về chất lượng, tiến độ, tài chính của dự án và do đó bảo đảm lợi ích chính đáng cho cả bên mời thầu và nhà thầu, góp phần tiết kiệm các nguồn lực xã hội Trước hết đối với chủ đầu tư, căn cứ vào kết quả đấu thầu, chủ thầu chọn lựa nhà thầu có đủ năng lực đáp ứng các yêu cầu của mình về kỹ thuật, trình độ thi công, bảo đảm kế hoạch tiến độ và giá cả hợp lý Đối với nhà thầu, đấu thầu đảm bảo tính công bằng giữa các nhà thầu ở mọi thành phần kinh tế Do phải cạnh tranh với nhau cho nên mỗi nhà thầu đều phải cố gắng tìm tòi và đổi mới những kỹ thuật công nghệ tiên tiến, có trách nhiệm cao với dự án, các loại vật tư thiết bị được đem chào với

mức giá có tính cạnh tranh cao hơn

1.1.6 Tình hình hoạt động của đấu thầu quốc tế tại Việt Nam hiện nay

- Có bốn lĩnh vực đấu thầu quốc tế tại Việt Nam hiện nay, đang tồn tại như sau:

+ Đấu thầu về tư vấn: Là đấu thầu về tổ chức đấu thầu tuyển chọn tư vấn để thực hiện

công tác tư vấn như tư vấn chuẩn bị dự án, tư vấn thực hiện dự án,

+ Đấu thầu về mua sắm thiết bị máy móc: Là dạng đấu thầu theo nội dung đấu thầu

hàng hoá

+ Đấu thầu xây lắp: Là đấu thầu về các công trình mang tính chất xây dựng cơ sở hạ tầng Đây là loại đấu thầu được sử dụng nhiều nhất ở Việt Nam Mặc dù đã qua nhiều năm tổ chức hoạt động đấu thầu xây lắp nhưng do tính chất xây dựng ở Việt Nam còn non kém, cơ sở hạ tầng chưa đầy đủ, vấn đề xây lắp là tất yếu cho nên có rất nhiều công trình để xây dựng cần đến đấu thầu Trong quá trình này, nhiều công ty trong nước cũng như nước ngoài mong muốn mình đứng ra làm chủ công trình cho nên càng thúc đẩy sự phát triển của đấu thầu trong xây lắp Hơn thế nữa ở Việt Nam, các lĩnh vực về đấu thầu khác như tư vấn, mua sắm hàng hoá hoặc dự án … nó quá mới mẻ với nhà thầu Việt Nam hoặc là quá ít, việc đấu thầu chưa phải là cấp thiết, sống còn đối

+ Đấu thầu dự án: Là loại đấu thầu các dự án mà các chủ đầu tư muốn nhà thầu quản

lý dự án đó theo tiến độ công việc được giao cho nhà thầu mà chủ dự án mong muốn

- Sự yếu kém của các nhà thầu Việt Nam khi cạnh tranh với các nhà thầu quốc tế trong đấu thầu tại Việt Nam

Những năm gần đây, tổng mức đầu tư của Việt Nam bình quân đạt khoảng 600.000 tỷ đồng và theo xu hướng năm sau cao hơn năm trước

Trong đó, vốn đầu tư xây dựng cơ bản chiếm tỷ trọng cao Tuy nhiên, hầu hết các dự

án với quy mô lớn hoặc đầu tư từ nguồn vốn nước ngoài thì các nhà thầu trong nước chưa đạt yêu cầu, thay vào đó là sự lựa chọn nhà thầu nước ngoài

- Tham gia các cuộc đấu thầu quốc tế ở Việt Nam thời gian qua chủ yếu là các nhà thầu nước ngoài Các cuộc đấu thầu dự án công trình có vốn FDI hay ODA không hoàn lại thường được tổ chức ở nước ngoài

* Tham gia các cuộc đấu thầu quốc tế ở Việt Nam thời gian qua chủ yếu là các nhà thầu nước ngoài

Nhìn chung các dự án có vốn đầu tư nước ngoài thì các nhà thầu Việt Nam hầu như ít được làm tổng thầu, tỉ lệ thầu chính thấp, các nhà thầu Việt Nam chủ yếu tham gia với

tư cách là các nhà thầu phụ hoặc một bên liên doanh với nước ngoài, đặc biệt trong lĩnh vực xây dựng Những gói thầu chính trúng thầu phần lớn là những gói thầu san nền, làm móng hoặc xây dựng phần thô Những gói thầu làm tổng thầu có thiết kế, công nghệ cao nhà thầu Việt Nam chưa đủ khả năng dự thầu Hình thức phụ cũng rất

đa dạng, có công trình thầu phụ dưới dạng hợp tác với nhà thầu chính nước ngoài, có công trình thông qua bản ghi nhớ, cung cấp giá cho nhà thầu nước ngoài đứng ra đấu thầu, cũng có công trình chỉ nhận thầu phần nhân công Nhưng giá cả làm thầu phụ thường bị các nhà thầu chính nước ngoài bắt chẹt dưới các hình thức gọi phiếu chào giá từng công việc tới nhà thầu Việt Nam, rồi sau đó chọn giá thấp nhất để hợp đồng giao việc Có nhà thầu Việt Nam tham gia đấu thầu bằng văn bản ghi nhớ, nhưng khi trúng thầu chỉ được làm một phần, còn lại nhà thầu nước ngoài giao cho nhà thầu phụ Việt Nam khác với giá thấp hơn Có trường hợp nhà thầu nước ngoài đơn phương cắt

hợp đồng đối với nhà thầu Việt Nam hoặc nhà thầu trúng thầu bán lại cho các nhà thầu khác

Ở Việt Nam thời gian qua cũng có nhiều liên doanh trong lĩnh vực xây dựng ra đời nhưng vốn rất nhỏ, khả năng cạnh tranh thấp, phần lớn các công ty liên doanh đều bị thua lỗ vì không giành được công ăn việc làm Để tham gia và thắng thầu các doanh nghiệp Việt Nam phải liên kết với nhau dùng sức mạnh tổng hợp của Tổng công ty, đây là vấn đề khó khăn đối với các doanh nghiệp Việt

Về phương pháp xét thầu, đôi khi chỉ dựa vào Hồ sơ dự thầu của các nhà thầu, thiếu thông tin thực tế, do đó khi đánh giá năng lực nhà thầu chưa đảm bảo độ chính xác Việc đánh giá cho điểm chưa công bằng, tuy có điểm chuẩn nhưng các chỉ tiêu đặt ra chưa định hướng được, dẫn đến việc cho điểm còn mang tính chủ quan, có khi thiên

Các công trình có vốn ODA không hoàn lại cũng diến ra tương tự, đại đa số được tổ chức tại nước ngoài, đặc biệt là các công trình có vốn của các tổ chức Chính phủ các nước cho Việt Nam vay (Nhật Bản, Pháp, Tây Ban Nha…) Do tổ chức tại nước ngoài nên cơ hội tham gia cạnh tranh của các nhà thầu trong nước bị hạn chế, không có dịp

để cọ sát, khi nhận thầu lại các công ty Việt Nam đã chịu nhiều thiệt thòi, nhiều ràng buộc khắt khe

1.2 Tổng quan về đấu thầu trong nước

1.2.1 Đặc điểm của đấu thầu trong nước

Theo quy định tại khoản 12 Điều 4 Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13: “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch

vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên

cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.”

Ngoài ra, theo quy định tại khoản 15 Điều 4 Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13: “Đấu thầu trong nước là đấu thầu mà chỉ có nhà thầu, nhà đầu tư trong nước được tham dự thầu”

Như vậy có thể thấy, đấu thầu trong nước là quá trình chủ đầu tư lựa chọn nhà thầu trong nước đáp ứng các yêu cầu của mình Trong đó, bên mua sẽ tổ chức đấu thầu để bên bán (các nhà thầu) cạnh tranh nhau Mục tiêu của bên mua là có được các hàng hóa và dịch vụ thỏa mãn các yêu cầu của mình về kỹ thuật, chất lượng và chi phí thấp nhất Mục đích của nhà thầu là giành được quyền cung cấp mua hàng hóa, dịch vụ đó với giá đủ bù đắp các chi phí đầu vào và đảm bảo mức lợi nhuận cao nhất có thể Như vậy, bản chất của đấu thầu đã được xã hội thừa nhận như một sự cạnh tranh lành mạnh

để được thực hiện một việc nào đó, một yêu cầu nào đó

Đặc điểm của đấu thầu:

Thứ nhất: Đấu thầu trong nước là một hoạt động thương mại Trong đó, bên dự thầu là các thương nhân ở Việt Nam có đủ điều kiện và mục tiêu mà bên dự thầu hướng tới là lợi nhuận, còn bên mời thầu là xác lập được hợp đồng mua bán hàng hóa, sử dụng dịch

vụ với các điều kiện tốt nhất cho họ

Thứ hai: Đấu thầu là một giai đoạn tiền hợp đồng Hoạt động đấu thầu luôn gắn với quan hệ mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ Trong nền kinh tế, đấu thầu không diễn

ra như một hoạt động độc lập, nó chỉ xuất hiện khi con người có nhu cầu mua sắm hàng hóa và sử dụng dịch vụ Mục đích cuối cùng của đấu thầu là là giúp bên mời thầu tìm ra chủ thể có khả năng cung cấp hàng hóa, dịch vụ với chất lượng và giá cả tốt

nhất Sau khi quá trình đấu thầu hoàn tất, người trúng thầu sẽ cùng với người tổ chức đấu thầu đàm phán, để ký hợp đồng mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ hay xây lắp công trình

Thứ ba: Chủ thể tham gia quan hệ đấu thầu hàng hóa, dịch vụ Theo Luật thương mại

2005, trong hoạt động đấu thầu có thể xuất hiện bên thứ ba như các công ty tư vấn giúp lập hồ sơ mời thầu, chuyên gia giúp đỡ, đánh giá hồ sơ dự thầu Tuy nhiên đây là hoạt động không qua trung gian, không có thương nhân làm dịch vụ đấu thầu hàng hóa, dịch vụ cho thương nhân khác nhận thù lao Trong khi đó, Luật đấu thầu 2013 đã quy định thêm về tổ chức đấu thầu chuyên nghiệp bao gồm đại lý đấu thầu, đơn vị sự nghiệp được thành lập và chức năng thực hiện đấu thầu chuyên nghiệp Việc thành lập

và hoạt động của đại lý đấu thầu thực hiện theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp Quan hệ đấu thầu luôn được xác lập giữa một bên mời thầu và nhiều bên dự thầu Nhưng vẫn có trường hợp ngoại lệ như trong trường hợp chỉ định đầu tư, chỉ định thầu

Thứ tư: Hình thức pháp lý của quan hệ đấu thầu hàng hóa, dịch vụ là hồ sơ mời thầu

và hồ sơ dự thầu Hồ sơ mời thầu là văn bản pháp lý do bên mời thầu lập, trong đó có đầy đủ những yêu cầu về kỹ thuật, tài chính và thương mại của hàng hóa cần mua sắm, dịch vụ cần sử dụng Còn hồ sơ dự thầu thể hiện năng lực, mức độ đáp ứng của bên dự thầu trước các yêu cầu trong hồ sơ mời thầu

Thứ năm: Giá của gói thầu xét trên góc độ giá cả thì đấu thầu cần thiết phải có sự khống chế về giá, gọi là giá gói thầu hoặc dự toán được đưa ra bởi bên mời thầu theo khả năng tài chính của bên mời thầu Bên dự thầu đưa ra giá cao hơn khả năng tài chính của bên mời thầu thì dù có tốt đến mấy cũng khó có thể trúng thầu Bên dự thầu nào đáp ứng được các yêu cầu của bên mời thầu mà có giá càng thấp thì sẽ càng có cơ hội chiến thắng

1.2.2 Vai trò của đấu thầu trong nước

Vai trò của đấu thầu đối với nền kinh tế:

Công tác đấu thầu đóng góp những thành tựu to lớn cho sự phát triển kinh tế, thể hiện vai trò quan trọng trong các hoạt động của kinh tế thị trường, cụ thể vai trò của hoạt động đấu thầu thể hiện cơ bản qua các mặt sau:

Thông qua hoạt động đấu thầu, các hoạt động kinh tế đều được kích thích phát triển như các ngành sản xuất trực tiếp, các ngành công nghiệp phụ trợ, chế biến Với việc nhiều nhà thầu đứng vai trò tổng thầu để kết hợp được các nhà chế tạo, nhà sản xuất, các chuyên gia tư vấn nhằm thực hiện các gói thầu quy mô lớn, tổng hợp nhiều lĩnh vực đã làm cho hoạt động kinh tế được diễn ra theo hướng chuyên môn hóa sâu và đa phương hóa rộng

Đấu thầu là một công cụ quan trọng của kinh tế thị trường, giúp người mua (bên mời thầu) và người bán (nhà thầu) gặp nhau thông qua cạnh tranh; phát triển các ngành sản xuất theo hướng chuyên môn hóa sâu và hợp tác hóa rộng đồng thời phát triển thị trường đấu thầu Thông qua đấu thầu đã phát triển được thị trường người bán, nhiều doanh nghiệp nhà thầu lớn mạnh, nhiều doanh nghiệp được thành lập mới hoặc đặt chân vào thị trường đấu thầu, kích thích thị trường trong nước phát triển chống được sự độc quyền tự nhiên Các Chủ đầu tư, Bên mời thầu cũng được tăng cường về năng lực, họ có thêm kiến thức, thông tin và trở thành những người mua ngày một thông thái hơn Bên cạnh đó, hoạt động đấu thầu góp phần tạo động lực cho sự phát triển nhờ tăng cường sự công khai, minh bạch, công bằng, hiệu quả và thúc đẩy cạnh tranh các hoạt động mua sắm bằng nguồn vốn Nhà nước cho các công trình công cộng

Thực hiện dân chủ hóa nền kinh tế, khắc phục những nhược điểm của những thủ tục hành chính nặng nề, cản trở sự năng động, sáng tạo

Vai trò của đấu thầu đối với Chính phủ:

Đấu thầu là một công cụ quan trọng giúp Chính phủ quản lý chi tiêu, sử dụng các nguồn vốn của Nhà nước sao cho có hiệu quả và chống thất thoát, lãng phí Đó là những khoản tiền được chi dùng cho đầu tư phát triển mà có sự tham gia của các tổ chức nhà nước, Doanh nghiệp nhà nước ở một mức độ nào đó, cũng như cho mục tiêu duy trì các hoạt động của bộ máy Nhà nước

Vai trò của đấu thầu đối với Chủ đầu tư:

Thông qua đấu thầu, các Chủ đầu tư đã lựa chọn được những nhà thầu đủ năng lực, kinh nghiệm để thực hiện các dự án, gói thầu làm thay đổi diện mạo kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội của đất nước Hàng loạt các con đường, cầu, bến cảng, sân bay, nhà máy điện, xi măng, các công trình cấp nước, thoát nước, dầu khí, đã được xây dựng, góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy nền kinh tế đất nước phát triển

Việc chi tiêu, sử dụng tiền của Nhà nước thông qua đấu thầu sẽ giúp các Chủ đầu tư có điều kiện xem xét, quản lý và đánh giá một cách minh bạch các khoản chi tiêu do quá trình đấu thầu phải tuân thủ các quy trình chặt chẽ với sự tham gia của nhiều bên;

Ngoài ra, các Chủ đầu tư, Bên mời thầu đã được tăng cường về năng lực công tác đấu thầu, từ góc độ hiểu về đấu thầu còn mơ hồ đến nay đã có thể thực hiện công tác đấu thầu thuần thục

Vai trò của đấu thầu đối với Nhà thầu:

Thông qua đấu thầu, các Nhà thầu trong nước từ khi chỉ làm thầu phụ cho các nhà thầu nước ngoài đến nay đã lớn mạnh có thể tham gia đấu thầu cạnh tranh bình đẳng với nhà thầu nước ngoài để dành được các hợp đồng lớn Hoạt động đấu thầu không chỉ diễn ra ở phạm vi hẹp mà được diễn ra trên toàn thế giới Các nhà thầu danh tiếng trên thế giới – họ là những người sẵn sàng và có khả năng tham gia vào tất cả các hoạt động của các quốc gia Thông qua đó các nhà thầu trong nước học hỏi được kiến thức, kinh nghiệm, công nghệ để áp dụng cho mình

1.2.3 Ý nghĩa của đấu thầu trong nước

Hơn 20 năm tổ chức thực hiện theo phương pháp đấu thầu trong nước, đã đúc kết, đánh giá được vai trò rất to lớn của đấu thầu trong quá trình tồn tại và phát triển của toàn bộ các ngành kinh tế nói chung

Đúng vậy, thông qua phương thức đấu thầu nó thể hiện rõ những vấn đề chủ chốt như sau:

- Thúc đẩy tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, tạo điều kiện ứng dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, đổi mới công nghệ phục vụ xã hội

- Thông qua đấu thầu, bắt buộc các Nhà thầu phải tự nâng cao năng lực của mình để cạnh tranh thắng thầu

- Thông qua đấu thầu, các Doanh nghiệp – Nhà thầu tích luỹ được nhiều kinh nghiệm trong sản xuất kinh doanh, nhanh chóng trưởng thành và lớn mạnh

Mặt khác, nó giúp chúng ta hoà nhập vào nền kinh tế các khu vực và thế giới trong thời đại công nghiệp 4.0, tạo tiền đề cho quá trình phát triển của nước ta

Như vậy, chúng ta cần phải đẩy mạnh việc tự hoàn thiện mình để thực hiện được các yêu cầu đấu thầu trong nước ngày càng bám sát theo các thông lệ của đấu thầu quốc tế

Đó chính là điểm mốc quan trọng cho trong đấu thầu của chúng ta để có thể cạnh tranh với các nước khác trên thế giới

Tóm lại, đấu thầu trong nước phải là một phương thức quản lý tiên tiến mang lại hiệu quả cao, góp phần thúc đẩy sự tiến bộ của việc mua bán, trao đổi hàng hóa cho nền kinh tế đất nước Vì thế đấu thầu trong nước cần phải được triển khai rộng rãi trong nền kinh tế thị trường

1.2.4 Tình hình hoạt động của đấu thầu tại Việt Nam hiện nay

Theo kết quả thống kê cho thấy, trong năm 2018 đã có tổng cộng hơn 10.200 bên mời thầu (tăng gấp 2,3 lần so với số lượng bên mời thầu năm 2017), hơn 18.800 nhà thầu tham gia dự thầu; gần 120.000 kế hoạch lựa chọn nhà thầu, gần 100.200 thông báo mời thầu được đăng tải; trong đó đấu thầu qua mạng chiếm tỷ lệ 19% tổng số gói thầu chào hàng cạnh tranh và đấu thầu rộng rãi trong cả nước (chào hàng cạnh tranh qua mạng chiếm 18% tổng số gói thầu chào hàng cạnh tranh; đấu thầu rộng rãi qua mạng chiếm 20% tổng số gói thầu đấu thầu rộng rãi)

Kết quả thống kê chung cả nước, tổng giá trị các góí thầu chào hàng cạnh tranh và đấu thầu rộng rãi qua mạng năm 2018 là 42.000 tỷ đồng Trong đó tổng giá trị gói thầu chào hàng cạnh tranh là 5.700 nghìn tỷ đồng (chiếm 11%); tổng giá trị gói thầu đấu thầu rộng rãi qua mạng là 36.300 tỷ đồng (chiếm 5%)

Từ những kết quả trên, Cục Quản lý đấu thầu (QLĐT) thuộc Bộ KH&ĐT nhận định năm 2019, tiếp tục phát huy kết quả đã đạt được, đồng thời Cục QLĐT đã chỉ đạo Trung tâm Đấu thầu triển khai nhiều nội dung như: hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao chuyên môn và đặc biệt là nâng cấp hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, đẩy mạnh ĐTQM Qua đó nâng cao tính công khai minh bạch và hiệu quả trong công tác đấu thầu, khắc phục tình trạng gây khó dễ trong phát hành hồ sơ mời thầu; tiết kiệm chi phí trong đấu thầu Theo báo cáo của một số địa phương, việc áp dụng ĐTQM đã tiết kiệm trung bình 5 triệu đồng/gói thầu, thời gian đấu thầu giảm 7 ngày; số nhân sự huy động tham gia mở thầu và chấm thầu giảm từ 10 người xuống còn 3 người.

Những ưu và khuyết trong việc trong hoạt động đấu thầu

Trong những năm vừa qua công tác đấu thầu đã từng bước đi vào nề nếp Nhờ có đấu thầu, các chủ đầu tư đã lựa chọn được những nhà thầu đáp ứng được yêu cầu của mình Đồng thời về phía nhà thầu, qua đấu thầu cũng tích lũy được những kinh nghiệm trong cạnh tranh, tiếp thu được kiến thức khoa học công nghệ tiên tiến hiện đại trong việc xây dựng dự án lớn, có điều kiện để khẳng định mình, có cơ hội cạnh tranh trong thị trường trong nước và quốc tế Đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý nhà nước về đấu thầu cũng hoạt động ngày càng có hiệu quả do có sự phân cấp rõ ràng theo hướng tăng cường trách nhiệm cho cấp dưới

Tuy nhiên trong thời gian qua công tác đấu thầu cũng đã bộc lộ một số mặt tiêu cực Các mặt tiêu cực này thể hiện ở một số giai đoạn của quy trình đấu thầu và ở phía các chủ thể tham gia vào quá trình này Nó tồn tại dưới những hình thức vô cùng đa dạng

Nguyên nhân của các khiếm khuyết chủ yếu là pháp luật về hoạt động đấu thầu

Đánh giá thực trạng hệ thống văn bản pháp luật về đấu thầu xuất phát từ quan điểm lịch sử là một vấn đề tất yếu và cần thiết Có như vậy chúng ta mới có nhận thức đúng đắn, khách quan đối với các khiếm khuyết chủ yếu trong lĩnh vực pháp luật này

Nhìn về mặt tổng thể, chúng ta sẽ thấy các qui định về đấu thầu là khá đầy đủ Nhưng

đi sâu vào từng qui định, từng khía cạnh cụ thể thì ta sẽ thấy đó là những qui định khá

phạm Những lỗ hỏng còn tồn tại đã làm cho hiệu quả của pháp luật về đấu thầu không được phát huy

Các quy định về đấu thầu ít nhiều vẫn còn sự chồng chéo hoặc chưa thực sự nhất quán trong việc phản ánh trung thực, đầy đủ và sát hợp đối với từng gói thầu cụ thể

Ngoài ra, sự phân công phân cấp quản lý giữa các ngành, các cấp chưa cụ thể, rành mạch…Đội ngũ cán bộ công chức còn nhiều yếu kém, phong cách làm việc chậm đổi mới, chưa được đào tạo, bồi dưỡng những kiến thức chuyên môn tối thiểu về chuyên ngành và hoạt động đấu thầu xây dựng

Thêm vào đó là việc chưa xác định rõ vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường, nhận thức về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa chưa thật đầy đủ, có lúc còn do dự, còn thiếu nhất quán Nếu so với yêu cầu về thời gian thì sự chuyển biến về nhận thức còn chậm

Một trong những nguyên nhân chủ quan lớn nhất là cấp dưới chưa có sự chủ động căn

cứ vào những vấn đề bức xúc đòi hỏi khách quan trong quản lý nhà nước lĩnh vực mình phụ trách, để đề xuất ban hành văn bản quy phạm pháp luật kịp thời điều chỉnh

mà chỉ dựa vào các quy định trong văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước

có thẩm quyền cấp trên hoặc Chính phủ giao để lập chương trình kế hoạch Dẫn tới nhiều văn bản ban hành ra trên thực tế thường là ngoài chương trình – kế hoạch dự kiến từ đầu năm nên việc áp dụng thi hành gặp nhiều khó khăn, thậm chí sai phạm trong quá trình hoạt động do chậm triển khai

1.2.5 Thực trạng đấu thầu xây lắp tại Việt Nam

Với tình hình hoạt động đấu thầu sôi động thì đấu thầu xây lắp chiếm tỷ trọng không

hề nhỏ và cũng góp phần làm phong phú, đa dạng thêm cho hoạt động đấu thầu tại Việt Nam hiện nay Những công trình xây dựng như cao ốc văn phòng, chung cư cao tầng, khách sạn cao cấp, nhà ở văn phòng, các công trình cầu đường, các dự án nâng cấp cải tạo… thường do những nhà thầu lớn có uy tín, đáp ứng đủ năng lực kỹ thuật, năng lực tài chính, áp dụng công nghệ tiên tiến làm tổng thầu Bên cạnh sự thành công

lớn của các nhà thầu chính khi làm tổng thầu thì các nhà thầu phụ cũng góp phần nâng cao vị thế và vai trò của mình trong giai đoạn hội nhập

Qua khảo sát của Báo Đấu thầu từ các ban quản lý dự án, các chủ đầu tư và các nhà thầu thi công xây dựng để ghi nhận từ những buổi mở thầu gần đây cho thấy, hoạt động đấu thầu trong lĩnh vực xây lắp đang có sức thu hút sự tham gia đông đảo nhà thầu chưa từng có Gần như các gói thầu xây lắp có giá trị lớn đều tập hợp được các đơn vị từ các tổng công ty xây lắp hàng đầu của nhiều Bộ, đến những “ông lớn” về xây dựng ở các địa phương Hoạt động đấu thầu trong lĩnh vực xây lắp cho thấy sự “dịch chuyển” rất lớn khi các nhà thầu chịu khó giành thị phần, nhất là các nhà thầu từ các

Bộ Ngành, từ Hà Nội, TP.HCM xuất quân đến các tỉnh để đấu thầu nhiều như hiện nay

Điều đáng lưu ý là có nhiều nhà thầu vừa dự thầu độc lập vừa liên danh với nhà thầu khác để có thể tham gia đủ các hợp đồng Theo một nhà thầu có uy tín cho biết: “Thời điểm hiện tại, nhà thầu chúng tôi nỗ lực để càng tham gia nhiều gói thầu càng tốt Với những gói thầu tự bản thân thấy năng lực mình chưa đủ, chúng tôi sẽ tìm kiếm liên danh để dự thầu Đây cũng là một thực tế khá phổ biến đối với các dự án xây lắp”

Một cán bộ của Trung tâm tư vấn đấu thầu chia sẻ, có sự khác biệt khá lớn trong hoạt động đấu thầu hai năm gần đây so với các năm trước Các cuộc đấu thầu, nhất là trong lĩnh vực xây lắp đã thu hút sự tham gia đông đảo hơn của các nhà thầu Có những gói thầu tính chất khá giống nhau về quy mô, giá trị khi thực hiện trong thời gian này đều thu hút số lượng nhà thầu mua HSMT, nộp HSDT đông đảo hơn rất nhiều so với trước đây Đặt biệt, có những gói thầu tăng gấp hai, gấp ba số lượng nhà thầu tham dự

Các Trung tâm đấu thầu cho biết: “Trước đây, một gói thầu dù hấp dẫn nhưng số lượng nhà thầu tham gia mua và dự thầu cũng thường dao động từ 10 đến khoảng gần

20 nhà thầu Nhưng hiện nay, khi tiến hành đấu thầu, tư vấn chúng tôi đã gặp và trực tiếp tổ chức đấu thầu nhiều gói thầu có số lượng lên đến 30, thậm chí hơn 40 nhà thầu tham gia Thực sự, những buổi mở thầu sôi động và hùng hậu như vậy ngày càng nhiều, hoạt động đấu thầu ngày càng sôi động”

Lý giải thực tế này, các chuyên gia cho biết, xuất phát từ nhiều nguyên nhân trong đó

có việc thông tin đấu thầu đã được công bố rộng rãi, công khai theo quy định của pháp luật giúp nhiều nhà thầu tiếp cận được thông tin sớm

Một nguyên nhân quan trọng nữa mà các chuyên gia chia sẻ, trong giai đoạn hiện nay chính các nhà thầu đang thiếu công ăn việc làm thật sự; riêng trong lĩnh vực xây lắp, việc để công nhân, vật tư, thiết bị “nhàn rỗi” là điều rất lãng phí Trao thầu nhiều cho các nhà thầu đủ năng lực càng giúp nhà thầu nâng cao năng lực hơn Một chuyên gia

đã vui mừng chia sẻ “việc các nhà thầu có nhiều thông tin để tích cực tham gia đấu thầu nhiều hơn cũng là một tín hiệu vui, nó sẽ góp phần giảm được những tiêu cực, giảm những cuộc đấu thầu “nội bộ”, quân xanh quân đỏ”

Bên cạnh đó, sự lớn mạnh của các nhà thầu trong nước ngày càng áp đảo nhà thầu nước ngoài khi tham gia đấu thầu xây lắp ở Việt Nam Ngày nay, cũng với những công trình rất tầm cỡ và quy mô từ Bắc chí Nam, số lượng nhà thầu Việt làm nhà thầu chính

đã vượt qua các nhà thầu “ngoại” Sự soán ngôi này là một xu hướng tất yếu, bởi lẽ trình độ kỹ thuật, công nghệ, các phương tiện máy móc, cũng như các nguyên lý, phương pháp thi công, đặc biệt là “cái đầu” của các nhà thầu Việt không thua kém gì

so với những nhà thầu hàng đầu trên thế giới

Người xưa thường bảo “cái khó ló cái khôn” Nhiều nhà thầu Việt có tên tuổi cho biết, chính giai đoạn làm thầu phụ cho các đối tác Nhật, Pháp, Hàn Quốc… đã giúp họ tiếp cận, triển khai và áp dụng thành công những tiến bộ của ngành xây dựng nước ngoài Ngoài ra, có thể nói nhiều nhà thầu Việt rất xuất sắc, nhanh nhạy và sáng tạo, nhờ vậy thu nạp kiến thức và kinh nghiệm rất nhanh

Một ông lớn trong “top” các nhà thầu xây lắp là Công ty CP Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình cho biết, bước ngoặt lớn nhất của Hòa Bình chính là việc năm 2014 đã tham gia đấu thầu quốc tế và vượt qua nhiều nhà thầu lớn của nước ngoài để thắng thầu tại Dự

án Saigon Centre ở trung tâm Quận 1, TP.HCM do Keppel Land WATCO II và Keppel Land WATCO III làm chủ đầu tư Điểm đặc biệt ở dự án này là có 45 tầng nổi,

6 tầng hầm, sâu 28 m, kết cấu thuộc dạng rất phức tạp, tuy chưa xong phần thân, nhưng ở các tầng hầm và trung tâm thương mại bên dưới vẫn đưa vào hoạt động bình

thường (Hòa Bình đã chứng minh được giải pháp thi công an toàn và được Bộ Xây dựng đồng ý) Từ đó đến nay, trong vai trò tổng thầu, Hòa Bình liên tiếp trúng những công trình lớn, phức tạp, cả trong và ngoài nước

Năm 2016, một tin vui nữa với ngành xây dựng khi một nhà thầu của Việt Nam là Công ty CP Xây dựng Coteccons (Coteccons Group) đã đánh bại nhiều đối thủ là các nhà thầu nước ngoài nổi tiếng, để thắng thầu dự án siêu cao tầng The Landmark 81 Với chiều cao 461 m, The Landmark 81 được ghi danh vào vị trí thứ 8 trong top 10 tòa nhà cao nhất thế giới, sánh vai cùng các tòa nhà chọc trời như Burj Khalifa (848 m), Shanghai Tower (632 m), One World Trade Center (546 m)

Ngoài hai tên tuổi lớn là Hòa Bình và Coteccons, những năm gần đây, các nhà thầu như: Unicons - một thành viên của Coteccons Group, An Phong, Công ty CP Xây dựng Phục Hưng Holdings, Tổng công ty Đầu tư phát triển hạ tầng đô thị UDIC - Công ty TNHH MTV, Công ty CP Xây dựng số 1 (COFICO), Công ty TNHH Tập đoàn Xây dựng DELTA, Công ty CP FECON, Tổng công ty 319 Bộ Quốc phòng, Công ty CP Đầu tư Xây dựng F.D.C… cũng đã không ngừng lớn mạnh khi chứng minh được khả năng thi công những công trình lớn ở trong và ngoài nước

Thực tế đã chứng minh, có những cái nhà thầu Việt làm được nhưng nhà thầu nước ngoài không làm được, như câu chuyện Dự án Saigon Centre vừa xây vừa đưa vào hoạt động là một ví dụ Cũng có dự án nhà thầu ngoại làm được, nhưng nhà thầu Việt còn làm tốt hơn như Dự án The Landmark 81 nói trên Hiện nay ở Việt Nam nói chung, TP.HCM nói riêng vắng bóng hẳn những nhà thầu xây dựng nước ngoài Đó là thành công lớn của các nhà thầu Việt trong cuộc cạnh tranh bình đẳng với nhà thầu ngoại

Theo kinh nghiệm từ các nhà thầu Việt, trong đấu thầu, để thắng thầu, điều quan trọng nhất vẫn là năng lực thực sự của nhà thầu có đáp ứng được yêu cầu của chủ đầu tư hay không Việc chứng minh năng lực đó phải kinh qua quá trình thi công các công trình, nghĩa là có quy mô tương đương, hoặc có thể nhỏ hơn nhưng không được quá chênh lệch Ví dụ như một nhà thầu mới làm một công trình 10 tầng mà đã nhảy lên làm

công trình 20 - 30 tầng thì rất khó, nhưng đã làm những công trình 20 - 30 tầng thì khi làm công trình 40 tầng trở lên lại rất dễ

“Yếu tố con người vẫn là trên hết Cái làm nên sự khác biệt của đội ngũ này với đội ngũ khác, đó chính là văn hóa của doanh nghiệp Nếu nói nhờ hệ thống quản lý tốt nên mới có những con người xuất sắc về với mình thì cũng không sai Nhưng chỉ vậy thôi chưa đủ, vì còn tùy thuộc vào những người được giao nhiệm vụ điều hành và quản lý như CEO, ban giám đốc”

Hiện nay, không chỉ Coteccons, Hòa Bình, mà nhiều nhà thầu tên tuổi khác trong ngành xây dựng Việt Nam đã tiên phong trong việc áp dụng BIM (Building Information Modeling) - một xu hướng công nghệ mới trong ngành xây dựng thế giới Trong những năm tới, các doanh nghiệp này sẽ tập trung vào phát triển đội ngũ, cải tiến tổ chức, nâng cao năng suất lao động Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ mới, giải pháp thi công hiện đại sẽ được đẩy mạnh sâu rộng hơn nhằm đáp ứng yêu cầu thi công các dự án quy mô lớn có độ khó về kỹ - mỹ thuật

Điều khiến nhiều nhà thầu Việt trăn trở nhất là thị trường nước ngoài, với quy mô lên đến hàng chục ngàn tỷ USD dường như vẫn còn bỏ ngỏ Trong khi đó, trên thực tế, ngành xây dựng Việt Nam hoàn toàn có khả năng cạnh tranh ở thị trường nhiều nước Ngành xây dựng Việt Nam chỉ có thể tăng trưởng vượt bậc khi xuất khẩu ra nước ngoài Sự tăng trưởng này sẽ đem về cho quốc gia một nguồn thu ngoại tệ đáng kể Đây là một mục tiêu mà ngành xây dựng cần hướng đến

Kết luận chương 1

Ở Việt Nam, đấu thầu là một lĩnh vực mới mẻ nhưng đã được áp dụng phổ biến do sự

ưu việt mà nó mang lại Mặc dù phát triển nhanh chóng, song trong quá trình thực hiện không tránh khỏi những sai lầm, có những vi phạm xuất hiện ngày càng đa dạng, tinh

vi mà pháp luật về đấu thầu chưa đủ sức ngăn ngừa, khống chế, gây nên những thất thoát lớn về ngân sách cho Nhà nước, làm cho đấu thầu trở nên méo mó đi, làm mất tính cạnh tranh giữa các nhà thầu, không đem lại được hiệu quả thực sự như sự chờ đợi của các nhà lập pháp

Hệ thống pháp luật về đấu thầu được hoàn thiện chính là tiền đề để xây dựng và các hoạt động khác của nền kinh tế đạt hiệu quả cao, đồng thời hạn chế đến mức thấp nhất các tiêu cực có thể xảy ra Với những thành tựu đã đạt được trong thực tế cùng với những nỗ lực hết mình hoạt động đấu thầu sẽ có những bước tiến trong tương lai, trong bối cảnh mở cửa và hội nhập quốc tế

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHOA HỌC VỀ CÔNG TÁC LỰA CHỌN NHÀ THẦU XÂY LẮP

2.1 Những lý luận cơ bản về lựa chọn nhà thầu xây lắp

2.1.1 Khái niệm

Đấu thầu xây lắp là quá trình lựa chọn nhà thầu để thực hiện các công việc trong lĩnh vực xây lắp như xây dựng công trình, hạng mục công trình và lắp đặt thiết bị cho các hạng mục công trình Chính vì có nội dung như vậy mà đấu thầu xây lắp thường mang những đặc điểm cơ bản như sau:

Chủ yếu có ở giai đoạn thực hiện dự án khi mà những ý tưởng đầu tư được thể hiện trong báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ trở thành hiện thực Tuy nhiên khi sang đến giai đoạn vận hành kết quả đầu tư nếu chủ đầu tư có nhu cầu sửa chữa nâng cấp thì đấu thầu xây lắp vẫn xuất hiện

Nhà thầu xây dựng luôn phải làm việc tại một địa điểm cố định có ghi trong hồ sơ mời thầu

Nhà thầu tư vấn có thể là một cá nhân song nhà thầu xây dựng phải là một tổ chức có

tư cách pháp nhân

Việc xem xét đánh giá năng lực của nhà thầu xây dựng dựa trên hai nội dung chính, đó là: về tài chính và kỹ thuật Và năng lực tài chính bao giờ cũng được quan tâm trước tiên là do bởi đặc điểm quan trọng nhất của đấu thầu xây lắp là nhà thầu phải thực hiện trước một phần công việc bằng vốn của mình, chính vì thế mà những đảm bảo về tài chính là rất quan trọng

2.1.2 Hệ thống văn bản pháp quy áp dụng trong công tác lựa chọn nhà thầu

Quy định pháp luật về đấu thầu xây lắp quốc tế nói riêng được cụ thể hóa trong quy định chung về đấu thầu: Nhà nước ban hành nhiều văn bản luật hướng dẫn các nhà thầu tham gia thầu, Bộ Kế hoạch và Đầu tư ban hành nhiều thông tư:

(1) Luật Đấu thầu số: 43/2013/QH13 của Quốc hội Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ hợp thứ 6, thông qua ngày 26/11/2013

(2) Luật Xây dựng số: 50/2014/QH13 của Quốc hội Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ hợp thứ 7, thông qua ngày 18/6/2014

(3) Nghị định số: 63/2014/NĐ-CP ngày 26/06/2014 về việc Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà thầu

(4) Thông tư số: 10/2015/TT-BKHĐT ngày 26/10/2015 về việc Quy định chi tiết về kế hoạch lựa chọn nhà thầu

(5) Thông tư số: 03/2015/TT-BKHĐT ngày 06/5/2015 về việc Quy định chi tiết lập hồ

sơ mời thầu xây lắp

(6) Thông tư số: 23/2015/TT-BKHĐT ngày 21/12/2015 về việc Quy định chi tiết lập báo cáo đánh giá Hồ sơ dự thầu

2.1.3 Các nguyên tắc khi lựa chọn nhà thầu

Trong giai đoạn sơ tuyển, bên mời thầu kiểm tra sự đáp ứng của nhà thầu đối với các yêu cầu của gói thầu và sử dụng phương pháp chấm điểm để đánh giá năng lực về kinh nghiệm, kỹ thuật và khả năng tài chính của nhà thầu tham dự

Trong giai đoạn đấu thầu, bên mời thầu xem xét khả năng cung cấp các sản phẩm dịch

vụ của nhà thầu trên cơ sở đánh giá đồng thời các tiêu chí như tiến độ thực hiện, giá dự thầu và tiêu chuẩn của sản phẩm, dịch vụ, các điều kiện hợp đồng và các điều kiện khác do nhà thầu đề xuất nhằm đạt được mục tiêu đầu tư và hiệu quả của dự án Nhà thầu được lựa chọn là nhà thầu có giá dự thầu hợp lý và mang lại hiệu quả cao nhất cho dự án

Trong quá trình tham gia đấu thầu và nhận thầu, Chủ đầu tư và Nhà thầu cũng như các bên có liên quan phải thực hiện một số nguyên tắc sau:

Nguyên tắc dữ liệu đầy đủ;

Các nhà thầu phải nhận được đầy đủ tài liệu đấu thầu với các thông tin chi tiết rõ ràng

và có hệ thống về quy mô, khối lượng, quy cách, yêu cầu chất lượng, tiến độ và điều kiện thực hiện công trình Điều này có nghĩa là chủ công trình phải nghiên cứu, tính

toán và cân nhắc kỹ lưỡng để tiên liệu chính xác về mọi yếu tố có liên quan đến công trình, tránh tình trạng chuẩn bị sơ sài, tắc trách

Nguyên tắc cạnh tranh công bằng;

Các nhà thầu tham gia thầu đều phải được Chủ đầu tư đối xử ngang nhau, những thông tin cần thiết cần phải được cung cấp đầy đủ, chính xác, không thiên vị bên nào và hoàn toàn công khai

Nguyên tắc bí mật;

Chủ đầu tư phải giữ bí mật về số liệu, thông tin có liên quan của các nhà thầu về dự án đang được thực hiện đấu thầu, không được tiết lộ thông tin của nhà thầu này cho nhà thầu khác

Nguyên tắc đánh giá công bằng;

Các hồ sơ phải được đánh giá một cánh chính xác đúng theo chuẩn mực và được đánh giá bởi Hội đồng xét thầu có năng lực và phẩm chất, không thiên vị bên nào Phải lượng hoá được kết quả xét thầu để có sự lựa chọn và quyết định chính xác Phải loại ngay những nhà thầu có hành vi vi phạm Quy chế đấu thầu Phải giải thích đầy đủ khi

có quyết định loại bỏ hay lựa chọn nhà thầu để tránh sự nghi ngờ của các bên tham gia

Nguyên tắc đòi hỏi về năng lực;

Khi tổ chức đấu thầu hay khi tham gia đấu thầu, chủ đầu tư và các nhà thầu phải có được các năng lực thực tế để có thể đảm bảo được các yêu cầu của dự án đề ra như kỹ thuật, tài chính, máy móc, thiết bị Nguyên tắc này được đặt ra để tránh tình trạng thiệt hại do chủ đầu tư hay nhà thầu không đủ điều kiện để thực hiện các cam kết của mình, làm vỡ hiệu quả cơ chế đấu thầu gây tốn kém cho Nhà nước

Nguyên tắc trách nhiệm phân minh;

Trách nhiệm của chủ đầu tư và nhà thầu phải được xác nhận cụ thể trong quá trình thực hiện cũng như sau khi hoàn thành công trình Mặt khác, giữa chủ đầu tư và nhà thầu phải nghiêm túc thực hiện các quy định của Nhà nước về đấu thầu

Nguyên tắc bảo lãnh thích đáng;

Các khoản mục về bảo lãnh, bảo hành, bảo hiểm … cũng được đề cập trong hồ sơ mời thầu hay hồ sơ dự thầu một cách rõ ràng để các bên liên quan cùng hiểu rõ Chính sự tuân thủ các nguyên tắc này đã nói lên ý nghĩa, tác dụng tích cực của phương thức đấu thầu Đấu thầu nhằm kích thích nỗ lực của các bên và thúc đẩy sự hợp tác giữa các bên

để đáp ứng tốt nhất các yêu cầu về chất lượng, tiến độ, tài chính của dự án và do đó bảo đảm lợi ích chính đáng cho cả bên mời thầu và nhà thầu, góp phần tiết kiệm các nguồn lực xã hội Trước hết đối với chủ đầu tư, căn cứ vào kết quả đấu thầu, chủ thầu chọn lựa nhà thầu có đủ năng lực đáp ứng các yêu cầu của mình về kỹ thuật, trình độ thi công, bảo đảm kế hoạch tiến độ và giá cả hợp lý Đối với nhà thầu, đấu thầu đảm bảo tính công bằng giữa các nhà thầu ở mọi thành phần kinh tế Do phải cạnh tranh với nhau cho nên mỗi nhà thầu đều phải cố gắng tìm tòi và đổi mới những kỹ thuật công nghệ tiên tiến, có trách nhiệm cao với dự án, các loại vật tư thiết bị được đem chào với mức giá có tính cạnh tranh cao hơn

Nguyên tắc khuyến khích nhà thầu trong nước;

Sự phát triển của nền kinh tế cùng với qúa trình đô thị hoá dẫn đến nhu cầu xây dựng ngày càng cao, các công trình công cộng như đường giao thông, cầu cảng, hệ thống cấp thoát nước đô thị ngày một nhiều Nhiều thành phố trong cả nước đang tiến hành quy hoạch sắp xếp lại các khu dân cư cũng như các công trình giao thông Đất nước đang đẩy mạnh quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá, do đó nhu cầu về xây dựng nhà máy, xây dựng cơ sở hạ tầng lớn

Mặt khác, chính sách của nhà nước về bắt buộc nhà thầu nước ngoài hoạt động tại Việt Nam khi tham gia đấu thầu xây lắp đều phải ký hợp đồng với một công ty xây dựng trong nước làm thầu phụ và chính sách ưu đãi nhà thầu trong nước tham gia đấu thầu những công trình có vốn đầu tư nước ngoài Điều này tạo điều kiện cho công ty có thể tiếp xúc và học hỏi những kinh nghiệm, đặc biệt là kinh nghiệm về quản lý để tự hoàn thiện, góp phần nâng cao khả năng thắng thầu của nhà thầu trong nước tham gia đấu thầu

2.1.4 Các nhân tố ảnh hưởng tới công tác lựa chọn nhà thầu xây lắp

Nhóm nhân tố khách quan gây ảnh hưởng

Cơ chế quản lý của nhà nước;

- Để tăng cường quản lý các hoạt động xây dựng, chinh phủ đã ban hành quy chế lựa chọn nhà thầu và quy chế quản lý đầu tư xây dựng Những quy chế này giúp cho Chủ Đầu tư LCNT một cách dễ dàng hơn, tiết kiệm, nhanh chóng và hiệu quả

- Ta thấy đây là nhân tố ảnh hưởng bao trùm nhất đến công tác LCNT của bên mời thầu xây dựng, nó ảnh hưởng tới mọi mặt của đấu thầu như: hinh thức, phương thức LCNT, tổ chức có đủ điều kiện và năng lực LCNT, người có thẩm quyền quyết định đầu tư

- Sự ảnh hưởng lớn của pháp luật nhà nước thể hiện ở 2 khía cạnh;

+ Đối với việc tổ chức đấu thầu của chủ đầu tư: pháp luật và quy chế quy định các dự

án nào phải tổ chức đấu thầu những hình thức lựa chọn nhà thầu, nhận hồ sơ như thế nào, xét mở thầu ra sao

+ Đối với việc dự thầu của các nhà thầu, pháp luật và quy chế quy định những doanh nghiệp xây dựng nào được phép tham gia dự thầu, điều kiện và nguyên tắc tham gia dự thầu, nghĩa vụ và quyền lợi

Các phương thức đấu thầu;

Với mỗi phương thức có một cách tiến hành và với trách nhiệm quyền hạn của các bên tham gia khác nhau Vì vậy chủ đầu tư áp dụng phương thức đấu thầu nào sẽ ảnh hưởng rất lớn tới tiến trình và kết quả LCNT

Nhóm nhân tố chủ quan gây ảnh hưởng

Các nhân tố chủ quan của bên mời thầu có ảnh hưởng rất lớn và mang tính quyết định đến khả năng lựa chọn được nhà thầu của đơn vị, các nhân tố đó bao gồm:

- Kinh nghiệm trong việc chuẩn bị đấu thầu như công bố các thông tin mời thầu, kinh nghiệm lập hồ sơ mời thầu Những kinh nghiệm này giúp cho bên mời thầu có nhiều thuận lợi, tăng thêm năng lực LCNT cho các dự án mà chủ đầu tư đang và sẽ mời thầu

để có định hướng phù hợp hơn Và điều quan trọng là năng lực kinh nghiệm trong khâu tổ chức đấu thầu là một trong những yếu tố giúp bên mời thầu có thể LCNT được nhanh nhất, hiệu quả nhất và tiết kiệm nhất, mang lại kết quả tốt nhất cho Chủ đầu tư hay bên mời thầu

- Đội ngũ chuyên gia LCNT là nhân tố có ảnh hưởng không hề nhỏ: Trình độ của đội ngũ chuyên gia tham gia xét thầu quyết định kết quả LCNT Đội ngũ chuyên gia có trình độ cao có đầy đủ năng lực pháp lý hành nghề đấu thầu, phù hợp chuyên môn, am hiểu về công nghệ, hiểu sâu biết rộng tạo hiệu quả cao trong công tác tuyển chọn nhà thầu thi công

- Các mối quan hệ làm ăn trước đây qua các lần mời thầu cũng giúp bên mời thầu tìm được nhà thầu có đủ năng lực tham gia dự thầu và khi thắng thầu nhà thầu cũng dễ dàng thi công hoàn thành công trình Đây là một trong những giải pháp hay nhằm tăng năng lực lựa chọn nhà thầu của Chủ đầu tư

- Một số nhân tố khác: ngoài các yếu tố trên còn rất nhiều yếu tố khác cũng ảnh hưởng rất lớn đến công tác tổ chức đấu thầu như vị trí địa điểm của bên mời thầu, uy tín làm

ăn qua các lần mời thầu trước đây, thời điểm mời thầu

Khi mời thầu thì tất cả các tiêu chí đều được chủ đầu tư hay bên mời thầu lồng ghép hay thể hiện trong HSMT và khi xét thầu cho điểm theo tỷ lệ nhất định Nếu doanh nghiệp đạt số điểm cao thì khả năng trúng thầu rất lớn Mỗi lần mời thầu chủ đầu tư phải tập trung đánh vào các chỉ tiêu trọng tâm để nhằm lựa chọn được nhà thầu ưng ý nhất, đáp ứng đầy đủ các tiêu chí mà bên mời thầu đưa ra Đôi khi các nhà thầu tham

dự đều đáp ứng các tiêu chí rất tốt thì phải cân nhắc xem nhà thầu nào có sự vượt trội hơn

Tóm lại, các nhân tố khách quan, chủ quan đều ảnh hưởng rất lớn đến công tác LCNT

Vì vậy bên mời thầu trên cơ sở của nhân tố nội bộ và dựa vào nhân tố khách quan bên ngoài sẽ đưa ra cho mình một sô tiêu chí LCNT phù hợp để đảm bảo các nhà thầu tham gia càng nhiều càng tốt, giúp chủ đầu tư tìm nhà thầu có đầy đủ kinh nghiệm, năng lực và đủ điều kiện thực hiện là một thành công trong bước đầu của dự án

2.1.5 Những tồn tại cần khắc phục trong công tác lựa chọn nhà thầu

Thứ nhất là về vấn đề nợ đọng xây dựng cơ bản Vấn đề này đã tồn tại từ rất lâu và hiện vẫn chưa được giải quyết dứt điểm Theo số liệu có được, hiện vẫn còn nợ đọng xây dựng cơ bản khoảng 15.000 tỷ đồng của Chương trình nông thôn mới và nợ đọng vốn nhà nước trong các dự án công khoảng 15.000 - 16.000 tỷ đồng Đó là khoản tiền tương đối lớn đối với các nhà thầu, làm cho các nhà thầu gặp rất nhiều khó khăn trong sản xuất, kinh doanh

Thứ hai là vấn đề liên quan đến hợp đồng Hiện đã có nhiều văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn việc xây dựng Mẫu hợp đồng Tuy nhiên, các văn bản này có những mâu thuẫn, chồng chéo, bất cập gây khó khăn, lúng túng cho cả chủ đầu tư và nhà thầu Cùng với đó, trong các điều khoản của hợp đồng, khi đàm phán một số kiến nghị của nhà thầu cần phải đưa vào trong hợp đồng để bảo đảm quyền lợi cho nhà thầu thì lại không được chủ đầu tư chấp nhận

Thứ ba là các vấn đề liên quan đến đơn giá Từ lâu, đơn giá xây dựng được tính toán trên cơ sở định mức đơn giá chi tiết đã không còn phù hợp với thực tế xây dựng Cơ chế này khiến việc lập dự toán, thanh toán không tương ứng với công tác nghiệm thu sản phẩm xây dựng và không phù hợp với cơ chế thị trường mà chúng ta đang hướng tới

Thứ tư là vấn đề thanh, kiểm tra Các nhà thầu phản ánh là có quá nhiều hoạt động thanh, kiểm tra trong quá trình doanh nghiệp hoạt động Điều đáng nói là có những thời điểm, cùng lúc nhà thầu phải tiếp 2-3 đơn vị thanh, kiểm tra Các đoàn thanh,

kiểm tra sau thì không công nhận kết luận của những đoàn thanh, kiểm tra trước đó, làm mất thời gian và gây bức xúc trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của nhà thầu Cuối cùng là vấn đề nhà thầu quản lý Hiện ở Việt Nam có hình thành mô hình nhà thầu quản lý và chủ yếu là do các nhà thầu nước ngoài thực hiện Trong vai trò là nhà thầu nhưng các nhà thầu này không thi công mà chỉ tổ chức điều hành thi công Họ đứng ra thuê các nhà thầu Việt Nam thực hiện công tác thi công Theo tôi, mô hình nhà thầu quản lý không phải là hình thức bán thầu Bởi để được làm nhà thầu quản lý, nhà thầu cũng phải chứng minh năng lực của bộ máy quản lý, điều kiện kinh nghiệm, đội ngũ nhân sự…phù hợp với tính chất của gói thầu Không phải nhà thầu nào muốn làm nhà thầu quản lý là được, mà phải có tiêu chí, năng lực cụ thể, rõ ràng Pháp luật quy định mô hình này sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt lớn mạnh

Phương hướng giải quyết những vấn đề tồn tại nêu trên

Trong vấn đề nợ đọng xây dựng cơ bản, hướng kiến nghị là đề nghị chủ đầu tư phải có bảo lãnh về thanh toán cho nhà thầu Khi khối lượng thực hiện của dự án, công trình còn khoảng 25-30% thì chủ đầu tư phải có bảo đảm thanh toán tại ngân hàng thì nhà thầu mới có cơ sở thực hiện tiếp khối lượng

Vì trên thực tế, nợ đọng xây dựng cơ bản chủ yếu vào giai đoạn cuối của công trình, gói thầu Do đó, nếu nhà thầu làm đủ các thủ tục thanh toán mà không được thanh toán thì sẽ được hưởng khoản bảo đảm thanh toán đó từ ngân hàng Đây là cách giảm bớt khó khăn cho nhà thầu Từ trước đến nay, hầu như các chế tài đều chỉ dành để “xử lý” các nhà thầu vi phạm, mà không có chế tài đủ mạnh đối với các chủ đầu tư không thực hiện đúng

Đối với vấn đề đơn giá, nên quy định theo hướng thanh toán phải theo sản phẩm xây dựng, hệ thống định mức đơn giá phải đi theo hướng tổng hợp, xuất phát từ giá thị trường, tính theo m2 chứ không tính theo đơn giá chi tiết vụn vặt như hiện nay

Liên quan đến nhà thầu quản lý, đây là mô hình tiên tiến mà thực tế năng lực của nhiều nhà thầu Việt Nam có thể đảm nhận được Vấn đề là cần những cơ chế, chính sách để

để mô hình này hoạt động được thì nhiều nhà thầu Việt Nam mạnh có năng lực hiện nay như Coteccons, Delta, Hòa Bình,… sẽ có điều kiện phát triển mạnh mẽ hơn nữa

2.2 Các bước trong thủ tục lựa chọn nhà thầu xây lắp

2.2.1 Các bước và trình tự lựa chọn nhà thầu đối với đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế

Các bước và trình tự lựa chọn nhà thầu đối với đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế được thực hiện như sau:

- Chuẩn bị lựa chọn nhà thầu

Lập hồ sơ mời thầu;

Thẩm định và phê duyệt hồ sơ mời thầu

- Tổ chức lựa chọn nhà thầu:

Mời thầu;

Phát hành, sửa đổi, làm rõ hồ sơ mời thầu;

Chuẩn bị, nộp, tiếp nhận, quản lý, sửa đổi, rút hồ sơ dự thầu;

Mở thầu

- Đánh giá hồ sơ dự thầu;

Kiểm tra, đánh giá tính hợp lệ của hồ sơ dự thầu;

Đánh giá chi tiết hồ sơ dự thầu;

Xếp hạng nhà thầu và thương thảo hợp đồng

- Trình, thẩm định, phê duyệt và công khai kết quả lựa chọn nhà thầu;

- Hoàn thiện, ký kết hợp đồng

2.2.2 Các bước và trình tự lựa chọn nhà thầu đối với chỉ định thầu

Đối với chỉ định thầu theo quy trình thông thường bao gồm các bước:

- Chuẩn bị lựa chọn nhà thầu;

- Tổ chức lựa chọn nhà thầu;

- Đánh giá hồ sơ đề xuất và thương thảo về các đề xuất của nhà thầu;

- Trình, thẩm định, phê duyệt và công khai kết quả lựa chọn nhà thầu;

- Hoàn thiện, ký kết hợp đồng

Đối với chỉ định thầu theo quy trình rút gọn bao gồm các bước:

- Chuẩn bị và gửi dự thảo hợp đồng cho nhà thầu;

- Thương thảo, hoàn thiện hợp đồng;

- Trình, phê duyệt và công khai kết quả lựa chọn nhà thầu;

2.2.3 Các bước và trình tự lựa chọn nhà thầu đối với chào hàng cạnh tranh

Đối với chào hàng cạnh tranh theo quy trình thông thường bao gồm các bước:

- Chuẩn bị lựa chọn nhà thầu; tổ chức lựa chọn nhà thầu;

- Đánh giá hồ sơ đề xuất và thương thảo hợp đồng;

- Trình, thẩm định, phê duyệt và công khai kết quả lựa chọn nhà thầu;

- Hoàn thiện, ký kết hợp đồng

Đối với chào hàng cạnh tranh theo quy trình rút gọn bao gồm các bước:

- Chuẩn bị và gửi yêu cầu báo giá cho nhà thầu;

- Nhà thầu nộp báo giá;

- Đánh giá các báo giá và thương thảo hợp đồng;

- Trình, phê duyệt và công khai kết quả lựa chọn nhà thầu;

2.2.4 Các bước và trình tự lựa chọn nhà thầu đối với tự thực hiện

Không phù hợp với lựa chọn nhà thầu xây lắp nên em không nghiên cứu các bước và trình tự lựa chọn nhà thầu đối với tự thực hiện

2.2.5 Các bước và trình tự lựa chọn nhà thầu đối với các gói thầu có sự tham gia thực hiện của cộng đồng

Các bước và trình tự lựa chọn nhà thầu đối với các gói thầu có sự tham gia thực hiện của cộng đồng được thực hiện như sau:

- Chuẩn bị phương án lựa chọn cộng đồng dân cư, tổ chức, tổ, nhóm thợ tại địa phương để triển khai thực hiện gói thầu;

- Tư cách hợp lệ của cộng đồng dân cư, tổ chức đoàn thể, tổ, nhóm thợ tại địa phương khi thực hiện gói thầu có sự tham gia thực hiện của cộng đồng

Cộng đồng dân cư, tổ chức đoàn thể, tổ, nhóm thợ tại địa phương được coi là có tư cách hợp lệ để tham gia thực hiện các gói thầu quy định tại Điều 27 của Luật Đấu thầu khi người dân thuộc cộng đồng dân cư hoặc tổ, nhóm thợ hoặc các hội viên của tổ chức đoàn thể sinh sống, cư trú trên địa bàn triển khai gói thầu và được hưởng lợi từ gói thầu

Người đại diện của cộng đồng dân cư, tổ chức đoàn thể, tổ, nhóm thợ phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định pháp luật, không đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, được cộng đồng dân cư, tổ chức đoàn thể, tổ, nhóm thợ lựa chọn để thay mặt cộng đồng dân cư, tổ chức đoàn thể, tổ, nhóm thợ ký kết hợp đồng

Quy trình lựa chọn nhà thầu là cộng đồng dân cư, tổ chức đoàn thể, tổ, nhóm thợ

Chủ đầu tư dự thảo hợp đồng trong đó bao gồm các yêu cầu về phạm vi, nội dung công việc cần thực hiện, chất lượng, tiến độ công việc cần đạt được, giá hợp đồng, quyền và nghĩa vụ của các bên

Chủ đầu tư niêm yết thông báo công khai về việc mời tham gia thực hiện gói thầu tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và thông báo trên các phương tiện truyền thông cấp xã, các nơi sinh hoạt cộng đồng để các cộng đồng dân cư, tổ chức đoàn thể và tổ, nhóm