Nghiên cứu đổi mới quá trình dạy và học môn học thực hành hướng dẫn du lịch tại khoa du lịch, viện đại học mở hà nội

Việc đào tạo và rèn luyện các kỹ năng du lịch thực hành tại các trường đại học và cao đẳng cần có sự phối hợp hợp lý giữa lý thuyết và thực hành vì vậy việc nghiên cứu và rút kinh nghiệm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

NGHIÊN CỨU ĐỔI MỚI QUÁ TRÌNH DẠY VÀ HỌC MÔN HỌC “THỰC HÀNH HƯỚNG DẪN DU LỊCH” TẠI KHOA DU LỊCH, VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

Mã số: V2014-15

Chủ nhiệm đề tài: Ths Nguyễn Thị Lan Hương

Hà Nội, tháng 12/2014

Thành viên tham gia nghiên cứu đề tài:

Ths Nguyễn Thị Lan Hương

Ths Trịnh Thanh Thủy

Ths Lê Quỳnh Chi

Ths Trần Thị Mỹ Linh

Đơn vị phối hợp chính:

Một số công ty du lịch lữ hành trên địa bàn Hà Nội

Một số trường đại học và cao đẳng có đào tạo về du lịch trên địa bàn

Hà Nội.

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1.Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu: 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu: 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 2

5 Phương pháp nghiên cứu 3

3.1 Phương pháp thống kê 3

3.2 Phương pháp thu thập, phân tích và tổng hợp tài liệu 3

3.3 Phương pháp điều tra xã hội học 3

3.4 Phương pháp khảo sát thực tế 4

3.5 Phương pháp chuyên gia 4

Chương 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUÁ TRÌNH DẠY VÀ HỌC Ở BẬC ĐẠI HỌC VÀ CHUYÊN NGÀNH HƯỚNG DẪN DU LỊCH 6

1.1.Một số vấn đề lý luận về quá trình dạy và học ở bậc đại học 6

1.1.1.Sinh viên đại học 6

1.1.2 Giảng viên đại học 7

1.1.3 Mục tiêu và nội dung dạy và học ở đại học 9

1.1.4 Phương pháp giảng dạy đại học 11

1.1.5 Công tác kiểm tra, đánh giá năng lực học tập của sinh viên 12

1.2 Một số vấn đề lý luận về hướng dẫn viên du lịch 13

1.2.1 Khái niệm về hướng dẫn du lịch 13

1.2.2 Khái niệm về hướng dẫn viên du lịch 14

1.2.3 Trách nhiệm của hướng dẫn viên du lịch 15

1.2.4 Đặc điểm lao động của hướng dẫn viên du lịch 18

1.2.5 Một số yêu cầu đối với hướng dẫn viên du lịch 19

1.3 Yêu cầu đối với việc dạy và học môn thực hành hướng dẫn du lịch tại Khoa du lịch, Viện Đại học Mở Hà Nội 24

1.3.1 Vai trò của việc thực hành đối với sinh viên du lịch 24

1.3.2 Các phương pháp giảng dạy trong môn thực hành hướng dẫn du lịch 26

1.3.3 Yêu cầu đối với giảng viên dạy thực hành hướng dẫn du lịch 28

1.4 Kinh nghiệm trong nước và quốc tế về đào tạo thực hành hướng dẫn du lịch 35 Tiểu kết chương 1: 355

Chương 2:ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC DẠY VÀ HỌC MÔN HỌC “THỰC HÀNH HƯỚNG DẪN DU LỊCH” TẠI KHOA DU LỊCH,VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI 36

2.1 Giới thiệu chung về chương trình học quản trị kinh doanh hướng dẫn du lịch, Khoa du lịch Viện đại học Mở Hà Nội theo hệ thống niên chế 36

2.2 Giới thiệu về chương trình thực hành hướng dẫn du lịch tại Khoa du lịch, Viện đại học Mở Hà Nội 40

2.3 Đánh giá chung về tình hình dạy và học môn học thực hành đối với chuyên ngành

Hướng dẫn du lịch tại Khoa du lịch, Viện đại học Mở Hà Nội 43

2.3.1 Đánh giá từ phía sinh viên 43

2.3.2 Đánh giá từ phía Giáo viên 49

2.3.3 Đánh giá từ phía công ty du lịch 55

Tiểu kết chương 2 61

Chương 3:MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM ĐỔI MỚI QUÁ TRÌNH DẠY VÀ HỌC MÔN HỌC “THỰC HÀNH HƯỚNG DẪN DU LỊCH” TẠI KHOA DU LỊCH, VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI 64

3.1 Đổi mới nội dung chương trình 64

3.1.1Định hướng nội dung chương trình đào tạo chuyên ngành hướng dẫn tại Khoa du lịch, Viện đại học Mở Hà Nội 64

3.1.2 Đổi mới về nội dung chương trình thực hành hướng dẫn du lịch 69

3.2 Đổi mới về hình thức tổ chức dạy và học môn học thực hành hướng dẫn du lịch 75

3.2.1 Lý thuyết 75

3.2.2 Thực hành kỹ năng hướng dẫn tại điểm 75

3.2.3 Thực hành kỹ năng hướng dẫn suốt tuyến………80

3.2Đổi mới về phương pháp dạy và học 82

3.4 Đổi mới về cách thức đánh giá 86

Tiểu kết chương 3: 88

PHẦN KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

PHỤ LỤC 94

HỆ THỐNG BẢNG BIỂU

Bảng 1: Các cách xử sự có hiệu quả và không có hiệu quả của giáo viên 9

Bảng 2: Số lượng giáo viên nước ngoài tham gia dạy thực hành 48

Bảng 3: Số lượng giáo viên Việt Nam tham gia dạy thực hành 48

Bảng 4: Mức độ tự tin của sinh viên trong hoạt động hướng dẫn thuyết minh du lịch 56 Bảng 5: Kinh nghiệm thuyết minh thực tế nghề nghiệp của sinh viên chuyên ngành hướng dẫn của một số trường cao đẳng, đại học trên địa bàn Hà Nội 58

Biểu đồ 1: Công tác tổ chức môn học (đánh giá của sinh viên) 43

Biểu đồ 2: Lựa chọn các điểm tham quan trong chương trình thực hành (đánh giá của sinh viên) 44

Biểu đồ 3: Kỹ năng hướng dẫn tại điểm (đánh giá của sinh viên) 45

Biểu đồ 4: Kỹ năng hướng dẫn suốt tuyến (đánh giá của sinh viên) 47

Biểu đồ 5: Công tác tổ chức môn học (đánh giá của giáo viên) 50

Biểu đồ 6: Các điểm du lịch được lựa chọn trong môn học (đánh giá của giáo viên) 51

Biểu đồ 7: Đánh giá kỹ năng hướng dẫn tại điểm của sinh viên sau khi học thực hành (đánh giá của giáo viên) 52

Biểu đồ 8: Đánh giá kỹ năng hướng dẫn suốt tuyến của sinh viên sau khi học thực hành (đánh giá của giáo viên) 54

Biểu đồ 9: Thái độ ý thức tại cơ sở làm việc (đánh giá của doanh nghiệp) 55

Biểu đồ 10: Khả năng giao tiếp và tinh thần học hỏi (đánh giá của doanh nghiệp) 55

Biểu đồ 11: Mức độ nhận thức về hoạt động hướng dẫn thuyết minh du lịch của sinh viên du lịch chuyên ngành hướng dẫn của một số trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Hà Nội 57

Biểu đồ 12: Hiểu biết chuyên môn nghiệp vụ về lý thuyết và năng lực vận dụng vào thực tếcủa sinh viên chuyên ngành hướng dẫn du lịch (đánh giá của doanh nghiệp) 59

Biểu đồ 13: Kỹ năng hướng dẫn tour tại điểm của sinh viên chuyên ngành hướng dẫn (đánh giá của doanh nghiệp) 6

PHẦN MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Du lịch là một ngành dịch vụ vì vậy yếu tố con người đóng vai trò tiên quyết Đặc biệt trong lĩnh vực lữ hành, đội ngũ hướng dẫn viên hiện nay vừa thiếu vừa yếu Là linh hồn của chuyến đi, là người tiếp xúc với khách nhiều nhất, hướng dẫn viên chính là đại sứ không chỉ cho một công ty du lịch, một điểm du lịch mà cho cả ngành du lịch một đất nước Để khiến du khách cảm thấy hài lòng, bên cạnh việc nâng cao chất lượng dịch vụ thì nâng cao chất lượng của đội ngũ hướng dẫn viên là yêu cầu ngày càng trở nên bức thiết Một hướng dẫn viên chuyên nghiệp đòi hỏi cần phải trau dồi rất nhiều

kĩ năng như kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thuyết minh du lịch, kĩ năng tổ chức sự kiện, kĩ năng xử lý tình huống,… Du khách có cảm nhận hết nét đẹp của điểm đến hay không phụ thuộc rất nhiều vào khả năng hướng dẫn của hướng dẫn viên Tuy nhiên, hiện nay không ít hướng dẫn viên chưa có ý thức đầy đủ

về tầm quan trọng của những kĩ năng này Nhiều hướng dẫn viên chưa biết cách truyền tải những nội dung cơ bản, hấp dẫn đến với du khách một cách hiệu quả khi đang trên xe, hay khi đi bộ tại điểm cùng du khách,… Chính vì vậy, việc xây dựng và rèn luyện kĩ năng hướng dẫn du lịch cho sinh viên khoa

du lịch chuyên ngành hướng dẫn – những hướng dẫn viên tương lai từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường là vô cùng cần thiết

Việc đào tạo và rèn luyện các kỹ năng du lịch thực hành tại các trường đại học và cao đẳng cần có sự phối hợp hợp lý giữa lý thuyết và thực hành vì vậy việc nghiên cứu và rút kinh nghiệm để tạo ra hiệu quả cao nhất cho việc học tập của sinh viên và việc giảng dạy của giáo viên cần được quan tâm và đánh giá một cách đầy đủ

Đó chính là lý do chúng tôi quyết định chọn đề tài “Nghiên cứu đổi

mới quá trình dạy và học môn học “Thực hành hướng dẫn du lịch” tại Khoa Du lịch, Viện Đại học Mở Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu khoa

họcnhằm tìm ra một định hướng mới trong công tác đào tạo kỹ năng cho sinh viên chuyên ngành ở bậc đại học

Hoàn thiện hệ thống tài liệu giảng dạy (giáo trình, hệ thống phiếu đánh giá, các tài liệu hỗ trợ giảng dạy khác) và đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện chương trình dạy và học nghiệp vụhướng dẫn cho sinh viên du lịch chuyên ngành hướng dẫn tại Khoa Du lịch, Viện Đại học Mở Hà Nội

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

+ Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận và thực tiễn về nghiệp vụ hướng dẫn du lịch Các nội dung cụ thể bao gồm: các vấn đề về nghiệp vụ hướng dẫn

du lịch (khái niệm, đặc điểm, yêu cầu ); tổng quan kinh nghiệm hướng dẫn

du lịch suốt tuyến và tại điểm từ đó rút ra bài học cho việc dạy và học tại Khoa

+ Đánh giá thực trạng về chất lượng dạy, học và sử dụng sinh viên chuyên ngành hướng dẫn du lịchtại Khoa

+ Đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện và nâng cao chất lượng việcdạy

và học bao gồm: các giải pháp trước mắt, các giải pháp lâu dài

2.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu:

+ Chương trình dạy và học môn học “Thực hành hướng dẫn du lịch” tại Khoa Du lịch, Viện Đại học Mở Hà Nội;

+ Việc dạy và học của giáo viên và sinh viên thuộc chuyên ngành hướng dẫn du lịch tại Khoa Du lịch, Viện Đại học Mở Hà Nội

+ Sinh viên đã và đang học “Thực hành hướng dẫn du lịch” tại Khoa du lịch, Viện Đại học Mở Hà Nội

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về không gian: Khoa Du lịch, Viện Đại học Mở Hà Nội và một số

công ty du lịch đang hoạt động trên địa bàn Hà Nội

+ Về thời gian: thu thập và xử lý các thông tin liên quan đến đối tượng

nghiên cứu trong phạm vi không gian nghiên cứu đã xác định trong khoảng thời gian từ năm 2011 đến năm 2014

3 Phương pháp nghiên cứu

3.1 Phương pháp thống kê

Những tài liệu thống kê về số lượng sinh viên, về chương trình học, về

kỹ năng và nghiệp vụ hướng dẫn là những số liệu mang tính định lượng Trên cơ sở khai thác từ nhiều nguồn như Khoa Du lịch, các công ty du lịch các số liệu được đưa vào xử lý, phân tích để từ đó rút ra những kết luận đánh giá có tính thực tiễn cao

3.2 Phương pháp thu thập, phân tích và tổng hợp tài liệu

Phương pháp thu thập, phân tích và tổng hợp tài liệu là phương pháp cần thiết trong việc tiếp cận vấn đề nghiên cứu Trên cơ sở những tài liệu thu thập được và những kết quả phân tích, tổng hợp tài liệu, nhóm nghiên cứu đã định hình được những thông tin, dữ liệu toàn diện và khái quát về chủ đề nghiên cứu

3.3 Phương pháp điều tra xã hội học

Phương pháp điều tra xã hội học là một trong những phương pháp đặc trưng trong nghiên cứu du lịch bao gồm hoạt động phỏng vấn trực tiếp cá nhân

và phỏng vấn qua phiếu điều tra Trong đó phỏng vấn qua phiếu điều tra được sử dụng nhiều hơn cả vì lượng thông tin thu được nhiều, với tính xác thực cao, có

ưu thế đặc biệt đối với những vấn đề tế nhị và chi phí thấp Đề tài đã tổ chức điều tra 03 nhóm đối tượng trong đó có 02 nhóm đối tượng là cá nhân và 01 nhóm đối tượng là tổ chức gồm:

+ Nhóm đối tượng là sinh viên đã hoàn thành chương trình môn học,

+ Nhóm đối tượng là sinh viên đang theo học chương trình môn học,

+ Nhóm đối tượng là các doanh nghiệp lữ hành nội địa và quốc tếcó sử dụng lao động là sinh viên của Khoa,

Trên cơ sở tổng hợp, phân tích kết quả điều tra, đề tài đã đưa ra được các nhận định, đánh giá về hiện trạng dạy và học cũng như việc tổ chức môn học gồm hiện trạng về trình độ nghiệp vụ, kỹ năng hướng dẫn du lịch, ; công tác tổ chức môn học; làm cơ sở để đề xuất các giải pháp nhằm đổi mới quá trình dạy

và học môn học “Thực hành hướng dẫn du lịch” trong thời gian tới

3.4 Phương pháp khảo sát thực tế

Đây là phương pháp được nhóm cán bộ thực hiện đề tài sử dụng trong quá trình nghiên cứu nhằm mục đích tìm hiểu thực trạng công tác tổ chức, thực hành kỹ năng thuyết minh tại điểm, suốt tuyến tại các điểm tham quan,

du lịch Đề tài đã thực hiện 02 đợt khảo sát 5 ngày từ Hà Nội vào Đà Nẵng

và một số điểm tham quan du lịch tại Hà Nội: Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, Bảo tàng Dân tộc học, Văn Miếu – Quốc tử giám Chương trình được lựa chọn khảo sát có sự lựa chọn về chương trình và điểm đến đảm bảo yếu tố phong phú về loại hình du lịch gồm các điểm du lịch văn hóa lịch sử, các điểm du lịch tự nhiên, sinh thái, các điểm du lịch cộng đồng và các điểm vui chơi giải trí Những hoạt động này có ảnh hưởng mang tính quyết định đến trình độ, kỹ năng, nghiệp vụ của hướng dẫn viên

3.5 Phương pháp chuyên gia

Việc tham khảo ý kiến của các chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực liên quan đến chủ đề nghiên cứu là rất cần thiết Nhóm thực hiện đề tài đã sử dụng biện pháp tọa đàm và gặp gỡ, trao đổi trực tiếp đối với các chuyên gia trên địa

bàn Hà Nội dịch vụ thuyết minh, hướng dẫn, về công tác đào tạo đội ngũ hướng dẫn, Các chuyên gia được mời tham gia ý kiến là các chuyên gia trong lĩnh vực du lịch, đào tạo, các nhà quản lý các doanh nghiệp, các điểm

du lịch Các ý kiến đóng góp của các chuyên gia đã góp phần hoàn thiện và nâng cao giá trị của các kết quả nghiên cứu của đề tài

4 Kết cấu của đề tài

Đề tài được kết cấu gồm 3 phần ngoài phần mở đầu và kết luận:

Chương 1: Cơ sở lý luận cơ bản về quá trình dạy và học ở bậc đại học và

chuyên ngành hướng dẫn du lịch

Chương 2: Đánh giá công tác dạy và học môn học thực hành hướng dẫn

du lịch tại Khoa Du lịch, Viện Đại học Mở Hà Nội

Chương 3: Đề xuất đổi mới quá trình dạy và học môn học thực hành

hướng dẫn du lịch tại Khoa Du lịch, Viện Đại học Mở Hà Nội

PHẦN NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUÁ TRÌNH DẠY VÀ HỌC Ở BẬC ĐẠI HỌC VÀ CHUYÊN NGÀNH HƯỚNG DẪN DU LỊCHĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP VIỆN

1.1 Một số vấn đề lý luận về quá trình dạy và học ở bậc đại học

1.1.1 Sinh viên đại học

Sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông và thoả mãn những yêu cầu thi tuyển đầu vào và điều kiện tài chính cần thiết, học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông có thể tiếp tục theo học lên ở các trình độ cao hơn trong hệ thống giáo dục đại học Sinh viên đại học tương lai mang theo mình những kinh nghiệm về học tập và xã hội khác nhau Các trường ở bậc đại học hy vọng sự giáo dục, đào tạo sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho những thay đổi tốt trong hành vi và phát huy những mặt tốt của sinh viên

Kinh nghiệm chỉ ra rằng một số những thiếu hụt có thể hạn chế khả năng hoặc

mơ ước của sinh viên đại học để thực hiện có hiệu quả quá trình dạy, học ở trường đại học Ví dụ, họ cần tự quản lý về thời gian cũng như làm các công việc một cách độc lập (tiến hành những nghiên cứu trong ngành đào tạo của mình) Sinh viên cũng cần phải có quan điểm học tập là tập trung vào việc hình thành kiến thức, óc sáng tạo và cách giải quyết vấn đề Những kinh nghiệm học tập ở phổ thông, mà đặc trưng là sự kiểm soát từ bên ngoài, cách thức dạy và học truyền thống (đặc biệt là học vẹt) và sự đe dọa môi trường học tập chắc chắn không chuẩn bị cho họ gánh lấy trách nhiệm đối với việc học tập của mình

Một điểm không được bỏ qua khi chúng ta xem xét về bản chất của các sinh viên đại học, đặc biệt đối với những người dưới 20 tuổi là sự thiếu khả năng kiểm soát tình cảm và các vấn đề khác do giai đoạn phát triển của họ Do vậy, chừng nào còn một số vấn đề cần phải đối mặt với thì cần tổ chức những buổi hướng dẫn và những buổi tư vấn Tất nhiên, giảng viên phải có những chiến lược học/dạy thích

hợp để tạo điều kiện cho các sinh viên dễ dàng chuyển tiếp từ trung học phổ thông lên đại học

Đa số các hành vi của sinh viên khi mới vào trường có thể được giải thích dựa vào quá trình đào tạo của họ Vậy điều gì cần thay đổi về phương pháp dạy ở bậc đại học để đáp ứng với nhu cầu học tập của sinh viên mới trong các môn chuyên ngành

1.1.2 Giảng viên đại học

Giảng viên đại học cần phải vừa là một giảng viên và vừa là một nhà nghiên cứu sáng tạo đồng thời phải là một người đóng góp sức mình cho sự phát triển của nhà trường và của cộng đồng

• Thiết kế chương trình dạy học hoặc kế hoạch làm việc từ đề cương và chươngtrình đào tạo;

• Sử dụng hàng loạt các phương pháp dạy và học một cách thích hợp, hiệu quả

và có hiệu suất cao với các nhóm đông các sinh viên, nhóm ít sinh viên hơn

• Thực hiện hiệu quả việc trợ giúp giảng dạy và nhiệm vụ quản lý học tập;

• Phát triển chiến lược cho bản thân và chuyên môn nghiệp vụ thích ứng với các điều kiện của nhà trường

Công tác giảng dạy đại học:

Mục đích chính của giảng dạy đại học bao gồm các mục tiêu như làm thay đổi tri thức và năng lực thực sự của sinh viên, tăng cường khả năng nhận thức (ví dụ

kỹ năng nghiên cứu, các kỹ năng suy luận, kỹ năng viết, kỹ năng đọc và kỹ năng nghề) và hiểu rõ giá trị tri thức của nội dung môn học Đối với nhiều người, việc truyền đạt kiến thức và các kỹ năng cho sinh viên là mục tiêu chủ yếu của giảng dạy đại học

Dạy học là cung cấp những cơ hội đặc biệt để nhận thức rõ những giá trị quan trọng, thực chất trong cuộc sống Điều đó làm tăng khả năng mà thực chất là yêu cầu giảng viên không ngừng nâng cao trình độ hiểu biết Thế giới của người thày giáo là thế giới học tập và cơ hội dành cho tự giáo dục và thoả mãn sự ham hiểu biết là không có nghề nào có thể sánh được Trong khi giáo dục những người khác, người giáo viên nhận ra những điểm yếu và tiềm năng của chính bản thân mình

Vai trò của người thày trong việc giáo dục sinh viên ngày càng trở nên quan trọng Chúng ta từng nghĩ về người thày như là người chế biến thông tin May mắn thay, sự bùng nổ kiến thức đã buộc chúng ta nhận thức lại vai trò người thày Không thể nào pha trộn, chế biến tất cả những kiến thức mà sinh viên sẽ cần cho cuộc đời

họ sau khi ra trường, vì thế chúng ta cần nhấn mạnh “biết học như thế nào” là điều cốt yếu của nền giáo dục hiện đại Vì vậy vai trò mới của người giáo viên trở thành nhân tố kích thích trí tò mò của sinh viên, mài sắc thêm năng lực nghiên cứu độc lập, tăng cường khả năng tổ chức và sử dụng kiến thức

Nói tóm lại, giảng viên đại học thường được coi là tấm gương của một học giả mẫu mực mà sinh viên của họ muốn được noi theo và là hiện thân thực sự về môn học mà họ đang đảm nhận Vai trò mới của người giảng viên như là một hình mẫu sẽ có ý nghĩa sâu xa hơn nhiều so với vai trò chỉ đơn thuần là người pha trộn, chế biến thông tin trong việc làm gia tăng ảnh hưởng của giảng viên lên cách tư duy

và phương pháp nghiên cứu của sinh viên trong suốt cuộc đời Bởi thế, người thày phải biết chấp nhận những thách thức để thực hiện tốt vai trò đặc biệt của mình Việc định hướng cơ hội phát triển đối với thế hệ sau có thể là một biểu hiện cao quý nhất của con người Một học giả đã nhận xét về nghề thày giáo như là một

“sự cao quí vĩnh cửu trọn vẹn đối với ai bước vào nghề dạy học” - đó thực sự là một vinh dự và trách nhiệm Người thầy luôn có may mắn với những cơ hội hàng ngày

để trả lời cho sự cao quí đó

Bảng 1.1 Các cách xử sự có hiệu quả và không có hiệu quả của giáo viên

Hành vi có hiệu quả Hành vi không hiệu quả

Hoạt bát, thể hiện nhiệt tình Lãnh đạm, uể oải; thể hiện buồn chán Quan tâm đến sinh viên và các hoạt

động của lớp học

Thể hiện không quan tâm đến sinh viên

và các hoạt động của lớp học Vui vẻ và lạc quan Chán nản, bi quan, buồn bã

Tự kiểm soát được mình Dễ mất bình tĩnh, bối rối

Thích đùa, hài hước Quá nghiêm chỉnh, hài hước thái quá Thừa nhận thiếu sót và khuyết điểm Không nhận khuyết điểm của mình

Công bằng, vô tư, và khách quan

trong đối xử với sinh viên

Không công bằng, vô tư, và không khách quan trong đối xử với sinh viên

Cho thấy hiểu biết và cảm thông với

sinh viên

Chấp nhặt với sinh viên, dùng những nhận xét châm chọc hoặc thiếu thiện cảm với sinh viên

Thân thiện và nhã nhặn trong quan hệ

với sinh viên

Xa lánh và biệt lập trong quan hệ với sinh viên

[Nguồn 17]

1.1.3 Mục tiêu và nội dung dạy và học ở đại học

Với sự phát triển cực kỳ nhanh chóng của khoa học và công nghệ, đặc biệt

là công nghệ thông tin và truyền thông, nhân loại đang bước đầu quá độ sang nền kinh tế tri thức Từ trên nền tảng đó, cùng với những biến đổi lớn lao về chính trị xã hội vào các thập niên vừa qua, xu thế toàn cầu hóa mạnh mẽ đang diễn ra trên thế giới Trong bối cảnh này, triết lý về giáo dục cho thế kỷ 21 cũng có những biến đổi sâu sắc, đó là lấy việc “ học suốt đời” làm nền móng và dựa trên các mục tiêu tổng quát là bốn trụ cột của việc học: “ học để biết, học để làm, học để sống và học để làm người “, nhằm hướng tới xây dựng một “xã hội học tập"

Sản phẩm đào tạo của giáo dục đại học sẽ hoạt động trong một nền kinh tế thị trường có tính quốc tế, và trong một khung cảnh hội nhập về văn hóa, giáo dục,… Đặc điểm quan trọng nhất của nền kinh tế thị trường là cạnh tranh, đó là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển Như vậy sản phẩm đào tạo của giáo dục đại học là vừa biết sống hòa hợp với cộng đồng dân tộc và quốc tế, vừa có năng lực cạnh tranh để tự khẳng định và phát triển Đó là những đòi hỏi quan trọng của thời

kỳ mới đối với sản phẩm đào tạo đại học, cũng là những thách thức mới của giáo dục đại học nói chung và giáo dục đại học ở Việt Nam nói riêng

Trong bối cảnh mới của thời đại và xuất phát từ các triết lý mới về giáo dục, chúng ta cần xác định mục tiêu đào tạo đối với sinh viên đại học như sau:

i) Các tiềm năng để học tập, nghiên cứu: dựa trên việc đào tạo chuyên môn, nhưng còn bao gồm tư duy phê phán, giải quyết vấn đề, có năng lực đổi mới tư duy và học lại trong suốt cuộc đời Tất cả tiềm năng để học tập này mà sinh viên rèn luyện được trong thời gian học đại học sẽ giúp cho việc học tập trong suốt cuộc đời họ, còn tri thức mà họ thu nhận được chỉ có thể sử dụng trong một thời gian ngắn Từ

đó có thể thấy rõ cách học quan trọng hơn nhiều so với kiến thức Hơn nữa, cần lưu

ý thêm là họ biết cách học chưa đủ, mà họ phải tự tạo nên được thói quen và niềm say mê học suốt đời, tức là bản thân nhóm năng lực này liên quan đến cả tri thức cũng như thái độ mà sinh viên đạt đươc trong quá trình học tập

ii) Các kỹ năng phát triển cá nhân gắn kết với xã hội: tự tin, quyết tâm cao, tôn trọng các giá trị đạo đức, hiểu biết rộng về xã hội và thế giới Trong quy định về nội dung đào tạo ở cấp bậc đại học bao gồm hai mảng kiến thức: mảng kiến thức giáo dục đại cương và mảng kiến thức giáo dục chuyên nghiệp Mảng kiến thức giáo dục đại cương liên quan nhiều đến nhóm tiềm năng này

iii) Các kỹ năng sáng nghiệp: các tiềm năng đáp ứng cả việc lãnh đạo và làm việc đồng đội, làm chủ công nghệ thông tin truyền thông và các công nghệ khác v.v… Nhóm tiềm năng này thể hiện rõ yêu cầu đối với một người hoạt động trong một nền kinh tế thị trường, cần các kỹ năng để khẳng định mình, để tồn tại, đồng thời để canh trạnh nhằm phát triển Trong đó cần hết sức lưu ý đến kỹ năng làm việc đồng đội và kỹ năng lãnh đạo, tức là khả năng thuyết phục đồng đội làm việc theo đề xuất của mình, khả năng hòa mình với đồng đội trong công việc Với các kỹ năng này

sản phẩm đào tạo sẽ có nhiều thuận lợi cho sinh viên khi ra trường sẽ tìm cho mình một việc làm thích hợp, lập nghiệp, cũng như khi tạo ra việc làm mới cho mình và cho nhiều người khác – còn gọi là sáng nghiệp

1.1.4 Phương pháp giảng dạy đại học

Phát huy tối đa tính tích cực, sáng tạo, độc lập của sinh viên

Phương pháp này giúp thực hiện hiệu quả việc chuyển hóa từ quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo theo tiêu chí hiện đại trong giáo dục và đào tạo

• Trong quá trình giảng dạy, giảng viên cần phải chú trọng, hỗ trợ sinh viên phát huy các chức năng tâm lý, khả năng tư duy độc lập, sáng tạo thông qua việc tạo điều kiện cho sinh viên được thảo luận, trình bày các quan điểm, tư duy về các vấn đề chính trị, kinh tế và xã hội

• Giảng viên cần phải phối hợp các phương pháp giảng dạy khác nhau một cách hợp lý, linh hoạt theo từng bối cảnh cụ thể

• Hướng dẫn, giải thích cho sinh viên hiểu biết rõ quy trình tái tạo tri thức cũng như phương pháp giảng dạy của giảng viên Từ đó, định hướng sinh viên tự vận dụng trong quá trình học tập, nghiên cứu để đáp ứng yêu cầu của giảng viên

Chú trọng công tác dạy nghề cho sinh viên

Xã hội hiện nay không chỉ yêu cầu sinh viên nắm vững các tri thức cơ bản, hiện đại mà còn phải có được các kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp, có tư duy, say mê tìm tòi sáng tạo trong lĩnh vực nghề nghiệp của mình Chương trình đào tạo và phương pháp giảng dạy ở bậc đại học cần:

• Xác định rõ ràng và cụ thể những định hướng, mục tiêu đào tạo của nhà trường, các yêu cầu của giảng viên, của môn học liên quan đến tri thức, kỹ năng thực hành, năng lực, phẩm chất của sinh viên

• Giảng viên phải trang bị cho sinh viên hệ thống các tri thức về khoa học cơ bản, chuyên ngành; phải hướng các tri thức đó theo mục tiêu xác định của nhà trường

• Nhà trường cần phải có quy trình rèn luyện cụ thể về hệ thống kỹ năng liên quan đến ngành, nghề của sinh viên từ mức độ thấp đến cao

• Nhà trường cần phải đánh giá sinh viên dựa trên cơ sở nắm vững kiến thức cơ sở, chuyên môn và kỹ năng thực hành thành thạo trong nghề nghiệp của sinh viên

Phương pháp giảng dạy và phương pháp học tập của sinh viên phải thống

nhất với phương pháp nghiên cứu khoa học

Đây là cách thức thiết thực giúp nhà trường và sinh viên phát huy năng lực nghiên cứu khoa học gắn liền với thực tiễn các vấn đề của cuộc sống, tham gia xây dựng và phát triển xã hội

• Giảng viên cần phải kết hợp phương pháp và kết quả nghiên cứu khoa học liên quan đến môn học trong việc giảng dạy, định hướng sinh viên có phương pháp học tập gắn liền với việc nghiên cứu khoa học liên quan ngành nghề của mình

• Nhà trường liên kết chặt chẽ với các Viện, trung tâm nghiên cứu, các cơ sở sản xuất – kinh doanh, các tổ chức, đoàn thể chính trị - xã hội Nhà trường cùng giảng viên kết hợp, chuyển giao các kết quả công trình nghiên cứu khoa học cho các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế - xã hội

• Nhà trường, giảng viên cần phải tổ chức cho sinh viên học tập và làm bài tập, tham gia nghiên cứu khoa học để vận dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học hiện đại

• Nhà trường tăng cường hỗ trợ cơ sở vật chất cho các hoạt động nghiên cứu khoa học thông qua việc tổ chức cho các giảng viên và sinh viên tham gia các chương trình nghiên cứu quốc tế, các đề tài nghiên cứu cấp nhà nước, cấp bộ, cấp trường…

1.1.5 Công tác kiểm tra, đánh giá năng lực học tập của sinh viên

Việc kiểm tra và đánh giá năng lực của sinh viên đại học rất có ý nghĩa và quan trọng, cần phải khách quan, đảm bảo hiệu quả về giáo dục, giảng dạy, và học tập, phát triển tương lai của sinh viên

• Nhà trường và giảng viên cần công khai, giải thích, góp ý về kết quả kiểm tra, thi, bảo vệ khóa luận tốt nghiệp,… để sinh viên kịp thời tự nhận thức, tự đánh giá đúng khả năng của mình và có hướng điều chỉnh, phấn đấu

• Tiêu chí đánh giá cần đảm bảo tính toàn diện, khách quan, có tác dụng khích

lệ, phát triển năng lực tư duy độc lập, sáng tạo của sinh viên; cần đánh giá trên cơ sở kết hợp chất và lượng, nội dung và hình thức, thực chất trình độ và

sự tiến bộ theo điều kiện viễn cảnh của sinh viên

• Ngoài việc kết hợp điểm quá trình và điểm thi trong đánh giá, nhà trường và giảng viên cần kết hợp cả điểm cố định và điểm cơ động trong những hoàn cảnh và điều kiện nhất định nào đó của sinh viên trên cơ sở nhận xét, đánh giá lại sự nỗ lực phấn đấu, hoàn chỉnh, bổ sung, chỉnh sửa bài tập, thái độ học tập như thế nào của sinh viên

1.2 Một số vấn đề lý luận về hướng dẫn viên du lịch

1.2.1 Khái niệm về hướng dẫn du lịch

Hướng dẫn du lịch là hoạt động nhằm thỏa mãn những nhu cầu nhất định của khách du lịch trong quá trình thực hiện chuyến du lịch

Hoạt động hướng dẫn du lịch là hoạt động của các tổ chức kinh doanh du lịch, đảm bảo cho việc phục vụ khách du lịch được chu đáo, có kế hoạch, có tổ chức Hoạt động này cung cấp cho khách du lịch các kiến thức, các thông tin cần thiết và khác nhau, liên quan tới mục đích của chuyến đi du lịch, loại hình du lịch

mà khách du lịch lựa chọn

Hoạt động hướng dẫn du lịch là một hoạt động phức tạp bao gồm các công việc như cung cấp các thông tin cho quảng cáo, tiếp thị du lịch, đón tiếp khách và phục vụ khách; giới thiệu các đối tượng tham quan du lịch trong chuyến du lịch (cả trên lộ trình và ở điểm du lịch); phục vụ khách về các dịch vụ như lưu trú, ăn uống, vận chuyển, mua sắm, giải trí, y tế,… Những vấn đề phát sinh trước, trong và sau chuyến du lịch của khách cũng có sự tham gia của hoạt động hướng dẫn

Do đó, hoạt động hướng dẫn du lịch có thể hiểu là:

“Hướng dẫn du lịch là hoạt động của các tổ chức kinh doanh du lịch, thông qua các hướng dẫn viên và những người có liên quan để đón tiếp, phục vụ, hướng dẫn khách du lịch thực hiện các dịch vụ theo các chương trình được thỏa thuận và giúp

đỡ khách giải quyết những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện chuyến du lịch.”[14]

Phần lớn các hoạt động hướng dẫn du lịch được thực hiện bởi hướng dẫn viên Chất lượng phục vụ hướng dẫn du lịch cho khách phụ thuộc chủ yếu vào khả năng, nghiệp vụ, tri thức, phẩm hạnh của hướng dẫn viên du lịch Do vậy, việc đào tạo hướng dẫn du lịch cần kết hợp cả lý thuyết và thực hành để sinh viên không chỉ

có kiến thức để truyền đạt cho khách mà còn có kỹ năng để xử lý trong các tình huống khi đi hướng dẫn khách

1.2.2 Khái niệm về hướng dẫn viên du lịch

Hướng dẫn viên du lịch được quan niệm chung là một người nào đó, hướng dẫn một nhóm người thực hiện chuyến tham quan Tuy nhiên, theo mỗi cách tiếp cận sẽ có những quan niệm khác nhau về hướng dẫn viên du lịch

Các giáo sư của trường Đại học British Columbia, một trường Đại học lớn của Canada chuyên đào tạo về quản trị kinh doanh du lịch khách sạn và hướng dẫn viên du lịch đã đưa ra định nghĩa về hướng dẫn viên du lịch dưới góc độ đào tạo như sau:

"Hướng dẫn viên du lịch là các cá nhân làm việc trên các tuyến du lịch, trực tiếp đi kèm hoặc di chuyển cùng với các cá nhân hoặc các đoàn khách theo một chương trình du lịch, nhằm đảm bảo việc thực hiện chương trình theo đúng kế hoạch, cung cấp các lời thuyết minh về các điểm du lịch và tạo ra những ấn tượng

"Hướng dẫn viên du lịch là những người có chuyên môn làm việc cho các tổ

chức kinh doanh du lịch với nhiệm vụ tổ chức thực hiện chương trình du lịch đã

được ký kết trên thực tế nhằm đảm bảo đúng kế hoạch và đáp ứng các nhu cầu được thoả thuận của du khách; chỉ dẫn và cung cấp lời thuyết minh về các điểm du lịch; giải quyết những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện chương trình du lịch trong phạm vi quyền hạn, khả năng của mình và tạo ra những ấn tượng tích cực cho khách du lịch".[12]

Đặc biệt theo Luật du lịch (2005), điều 73 chương VII quy định:

1 Hướng dẫn viên được hành nghề khi có thẻ hướng dẫn viên du lịch và có hợp đồng đối với doanh nghiệp du lịch;

2 Người có đủ điều kiện sau đây được cấp thẻ hướng dẫn viên quốc tế;

a Có quốc tịch Việt Nam, thường trú tại Việt Nam;

b Không mắc bệnh truyền nhiễm, không sử dụng các chất gây nghiện;

c Có trình độ cử nhân chuyên ngành hướng dẫn du lịch trở lên; nếu tốt nghiệp đại học chuyên ngành khác thì phải có chứng chỉ nghiệp vụ về hướng dẫn du lịch do cơ sở đào tạo thẩm quyền cấp;

d Sử dụng thành thạo ít nhất một ngoại ngữ;

Từ những khái niệm và quy tắc mang tính pháp định về hướng dẫn viên du lịch nói trên, có thể thấy khái niệm về hướng dẫn viên du lịch bao gồm ba tầng hàm nghĩa sau: (l) Hướng dẫn viên du lịch là chỉ những nhân viên đạt được thẻ hướng dẫn viên du lịch theo quy định Trong cuộc sống thường ngày của con người, có đơn vị

tổ chức cho nhân viên đi du lịch nhưng do người của đơn vị có sự hiểu biết về điểm

du lịch, am tường đường đi lối lại đảm nhiệm Đây không phải là hướng dẫn viên du lịch, vì người này không có thẻ hướng dẫn viên du lịch theo luật pháp, không thể gọi là hướng dẫn viên du lịch (là một nghề có điều kiện)

(2) Hướng dẫn viên du lịch là nhân viên làm việc cho các công ty du lịch Điều này có nghĩa: hướng dẫn viên du lịch phải do các công ty du lịch phái đi, hướng dẫn, thuyết minh, cung cấp những dịch vụ cho khách du lịch Trong cuộc sống thường ngày, cũng có người cung cấp dịch vụ hướng dẫn, thuyết minh cho khách đi du lịch nhưng không phải do công ty du lịch uỷ quyền phái đi thì không được gọi là hướng dẫn viên du lịch

(3) Hướng dẫn viên du lịch là nhân viên cung cấp sự hướng dẫn, thuyết minh

và các dịch vụ du lịch tương ứng, đáp ứng yêu cầu đã được thoả thuận và nhu cầu của du khách

1.2.3 Trách nhiệm của hướng dẫn viên du lịch

Chức năng cơ bản của hướng dẫn viên du 1ịch

Theo tình hình thực tế phát triển của ngành du lịch và đối tượng phục vụ của các loại hướng dẫn viên du lịch, chức năng cơ bản của hướng dẫn viên du lịch có thể khái quát như sau:

(1) Căn cứ vào hợp đồng hoặc ước định được ký giữa công ty du lịch và du khách, theo kế hoạch tiếp đón sắp xếp và tổ chức khách tham quan, du lịch

(2) Có trách nhiệm thuyết minh, giới thiệu văn hoá và tư liệu du lịch của vùng đất mà du khách đến du lịch

(3) Phối hợp cùng các đơn vị có trách nhiệm sắp xếp sự đi lại, chỗ ăn ngủ cho du khách, bảo vệ sự an toàn về con người và tài sản cho du khách

(4) Nhẫn nại giải đáp các câu hỏi của du khách, giúp đỡ xử lý các vấn đề gặp phải trong quá trình đi du lịch

(5) Tiếp nhận ý kiến và yêu cầu phản ứng của du khách, giúp đỡ sắp xếp các hoạt động gặp mặt, thăm hỏi cho du khách

Nhiệm vụ cụ thể của từng loại hướng dẫn viên

- Hướng dẫn viên điều hành đoàn

Trách nhiệm của hướng dẫn viên du lịch điều hành là:

(1) Tôn trọng các quy định có liên quan trong luật pháp quản lý công dân Việt Nam xuất cảnh du lịch, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách du lịch

(2) Thực hiện kế hoạch lộ trình du lịch, giúp đỡ xử lý các sự kiện đột xuất, tranh chấp và các vấn đề khác xảy ra trong quá trình du lịch

(3) Cung cấp dịch vụ du lịch cho du khách

(4) Bảo vệ quyền lợi của quốc gia và tính tôn nghiêm của dân tộc, đồng thời nhắc nhở du khách hạn chế từ ngữ, hành vi ảnh hưởng đến quyền lợi quốc gia và sự tôn nghiêm của dân tộc

- Hướng dẫn viên suốt tuyến

Hướng dẫn viên du lịch suốt tuyến là đại diện cho công ty tổ chức đoàn du lịch, chịu trách nhiệm dẫn đoàn Vì vậy, trong toàn bộ hoạt động du lịch có vai trò chủ đạo, có trách nhiệm chủ yếu sau:

(l) Thực hiện kế hoạch tiếp đón: Theo hợp đồng hoặc ước định du lịch thực hiện kế hoạch tiếp đón đoàn du lịch, giám sát việc chấp hành và chất lượng tiếp đón của các đơn vị tham gia vào quá trình phục vụ khách

(2) Liên hệ công việc: Trong suốt lộ trình du lịch, chịu trách nhiệm phối hợp cùng công ty tổ chức du lịch và các đơn vị phục vụ khách ở địa phương; liên lạc, làm tốt công việc tiếp đón, phục vụ khách du lịch ở những nơi khách đến

(3) Công tác tổ chức điều hành: Điều tiết mối quan hệ hợp tác giữa nhân viên điều hành, hướng dẫn viên địa phương, lái xe và các nhân viên tiếp đón; hợp tác, giám sát đơn vị tiếp đón tại địa phương; sắp xếp tốt hoạt động du lịch đi lại, ăn ở, mua bán, vui chơi của du khách; chăm sóc tốt chuyến du lịch của khách

(4) Bảo vệ sự an toàn, xử lý các vấn đề: Trong quá trình du lịch, phải bảo vệ

sự an toàn về người và tài sản của du khách, xử lý tốt các sự cố đột nhiên phát sinh,

truyền đạt và xử lý ý kiến, kiến nghị, yêu cầu của khách

(5) Tuyên truyền: Nhẫn nại giải đáp các câu hỏi của du khách, giới thiệu văn hoá và tư liệu du lịch của điểm đến du lịch, quảng bá hình ảnh đất nước, con người

và sản phẩm để phát triển thị trường

- Hướng dẫn viên địa phương

Hướng dẫn viên địa phương là người đại diện cho công ty du lịch, là người chấp hành kế hoạch tiếp đón khách du lịch tại địa phương, là người tổ chức các hoạt động du lịch ở địa phương Nhiệm vụ chủ yếu của họ là:

(l) Sắp xếp hoạt động du lịch: Căn cứ vào kế hoạch tiếp đón du lịch, sắp xếp hoạt động du lịch ở địa phương cho đoàn du lịch

(2) Làm tốt công tác tiếp đón: Thực hiện tốt việc đón đưa và đi lại; tham quan, ăn ở, mua bán, vui chơi của khách; hợp tác với hướng dẫn viên toàn lộ trình,

nhân viên điều hành; làm tốt công tác ở địa phương

(3) Thuyết minh, hướng dẫn: Phụ trách hướng dẫn, thuyết minh cho du khách khi đến các điểm tham quan tại địa phương

(4) Bảo vệ an toàn: Bảo vệ sự an toàn về người và tài sản của du khách trong quá trình phục vụ khách tại địa phương

(5) Giải quyết vấn đề: Giải quyết tốt các mối quan hệ hợp tác giữa các dịch

vụ du lịch có liên quan

- Hướng dẫn viên du lịch tại điểm

(1) Thuyết minh hướng dẫn: Có trách nhiệm hướng dẫn, thuyết minh tại điểm; giải đáp các câu hỏi, kết hợp với cảnh vật thuyết minh, tuyên truyền cho du khách về ý thức bảo vệ tài nguyên, môi trường sinh thái

(2) Đảm bảo an toàn: Nhắc nhở du khách chú ý an toàn trong quá trình tham quan du lịch, đồng thời có thể trợ giúp khách khi cần thiết

1.2.4 Đặc điểm lao động của hướng dẫn viên du lịch

Thời gian lao động

Lao động hướng dẫn có một số đặc điểm khác biệt so với các loại hình lao động khác Trước hết về mặt thời gian thì thời gian lao động của hướng dẫn viên được tính bằng thời gian đi cùng với khách do đó:

● Thời gian làm việc không cố định

● Khó có thể định mức lao động cho hướng dẫn viên một cách chính xác Không chỉ những lúc hướng dẫn tham quan cho khách du lịch mà ngay cả thời gian lưu trú tại khách sạn hướng dẫn viên cũng phải tham gia vào quá trình phục vụ khi

có yêu cầu Đôi khi hướng dẫn viên phải phục vụ nhiều việc ngoài nội dung chương trình

Đối với một số loại hình du lịch, do tính chất mùa vụ của nó nên thời gian làm việc của hướng dẫn viên trong năm phân bố không đều

Khối lượng công việc

Lao động hướng dẫn thường có khối lượng công việc lớn và phức tạp bao gồm nhiều loại công việc khác nhau tùy theo từng nội dung và tính chất của chương trình Mặt khác không chỉ khi đi với khách mới là làm việc mà ngay cả khi chưa đi hướng dẫn thì vẫn phải thường xuyên trau dồi về mặt nghiệp vụ và kiến thức chuyên môn Hơn nữa, các công việc chuẩn bị trước chuyến đi như khảo sát xây dựng các tuyến tham quan, xây dựng bài thuyết minh mới, bổ sung sửa đổi những

tuyến tham quan cũng như các bài thuyết minh, cũng luôn đòi hỏi hướng dẫn viên phải tự trau dồi kiến thức để nâng cao chất lượng công việc

Các công việc trực tiếp phục vụ trong quá trình cùng đi với khách cũng đã bao gồm nhiều công việc phức tạp khác nhau: tổ chức cho đoàn khách ăn ngủ, hướng dẫn tham quan tổ chức vui chơi giải trí và các hoạt động khác Do vậy, hướng dẫn viên phải là người có thể làm được nhiều công việc khác nhau một cách thành thạo

Cường độ lao động

Cường độ lao động của hướng dẫn viên du lịch khá cao và căng thẳng Trong suốt quá trình thực hiện chương trình du lịch hướng dẫn viên luôn phải tự đặt mình vào trạng thái sẵn sàng phục vụ bất cứ thời gian nào với khối lượng công việc lớn

và thời gian không định mức (nhiều khi ngay cả ban đêm có chuyện bất thường hướng dẫn viên cũng phải làm việc phục vụ khách, chẳng hạn một khách bị ốm hay

phàn nàn về sự ồn ào cần phải đổi phòng)

Tính chất công việc

Hướng dẫn viên là người phục vụ, tiếp xúc trực tiếp với nhiều loại khách khác nhau, phải tiếp xúc và phối hợp với nhiều đối tượng của các cơ sở phục vụ Ngoài ra hướng dẫn viên phải xa nhà trong thời gian dài, kế hoạch sinh hoạt trong cuộc sống riêng tư bị đảo lộn Trong suốt quá trình đi du lịch hướng dẫn viên luôn ở

tư thế người phục vụ trong khi những người khác được vui chơi

Mặt khác, công việc của hướng dẫn viên mang tính đơn điệu đặc biệt là đối với hướng dẫn viên chuyên tuyến Tất cả các yếu tố nói trên dẫn đến lao động hướng dẫn đòi hỏi chịu đựng cao về tâm lý

1.2.5 Một số yêu cầu đối với hướng dẫn viên du lịch

Phẩm chất chính trị

Hướng dẫn viên phải nắm được đường lối của Đảng, Nhà nước, Hiến pháp

và pháp luật, hơn nữa phải có những phương pháp bảo vệ và tuyên truyền cho các đường lối đó Nếu không có kiến thức và phẩm chất chính trị thì không thể làm tốt công tác hướng dẫn du lịch Trong mọi hoàn cảnh hướng dẫn viên phải thực hiện tốt các vai trò đối với đất nước

Trình độ chuyên môn nghiệp vụ

Để thực hiện tốt công việc hướng dẫn thì yêu cầu cơ bản đối với hướng dẫn viên là có một trình độ nghiệp vụ vững vàng Khi đánh giá trình độ nghiệp vụ của một hướng dẫn viên, thông thường người ta căn cứ vào ba tiêu thức sau:

Thứ nhất: Kiến thức về một số môn khoa học cơ bản

Hướng dẫn viên phải có một nền tảng kiến thức tổng hợp vững vàng để làm

cơ sở cho việc tích luỹ các tri thức cần thiết cho hoạt động của mình Hướng dẫn viên cần nắm chắc các môn khoa học về lịch sử, văn hóa, địa lý, chính trị Việt Nam Chúng ta không thể chấp nhận được một hướng dẫn viên đưa khách đi thăm Văn Miếu – Quốc Tử Giám - di tích văn hóa của thủ đô Hà Nội mà không hiểu được ý nghĩa của bia tiến sĩ hay ý nghĩa của hai cổng Thành Đức và Đạt Tài hay chỉ hiểu biết sơ sài về lịch sử Việt Nam

Mặt khác hướng dẫn viên cần có sự hiểu biết về hầu hết mọi mặt của cuộc sống từ văn hóa, chính trị, tập quán, thói quen: nghệ thuật giao tiếp, luật pháp và phải nắm được những thông tin mới nhất về tình hình xã hội Những kiến thức này

có ý nghĩa rất quan trọng, nó làm phong phú hơn trong những lúc giao tiếp với khách ngoài thời gian thuyết minh, trong lúc trò chuyện hoặc đáp ứng những tò mò của khách

Những kiến thức thuộc về tri thức chung của nhân loại, đặc biệt là các kiến thức: về lịch sử, văn hóa, địa lý của đất nước quê hương của khách sẽ làm cho lời thuyết minh của hướng dẫn viên thêm phần hấp dẫn và tăng sức thuyết phục

Thứ hai: Phương pháp và kỹ năng hướng dẫn

Hướng dẫn viên cần nắm được nội dung và phương pháp của hoạt động hướng dẫn du lịch Việc nắm vững phương pháp và kỹ năng hướng dẫn thể hiện trên các mặt sau đây:

* Nắm bắt được các nguyên tắc, chỉ thị do các cơ quan quản lý Nhà nước về

du lịch hoặc có liên quan đến du lịch ban hành, các thủ tục xuất nhập cảnh, (quy chế hướng dẫn viên, quy chế về xuất nhập cảnh) các quy ước quốc tế có liên quan đến

du lịch, các quy định về công tác hướng dẫn trong nội bộ công ty Nếu không nắm

vững được các kiến thức này, hoạt động của hướng dẫn viên có thể sẽ trở thành không hợp pháp

* Nắm vững các tư liệu dùng để thuyết minh theo các tuyến du lịch phù hợp với các đối tượng tham quan du lịch Khách đi du lịch có nhiều mục đích, trong đó

có mục đích quan trọng có ở mọi tour là tham quan tìm hiểu và nhiệm vụ của hướng dẫn viên là phải thuyết minh cho khách hiểu về đối tượng tham quan đó Do vậy, nếu không có sự hiểu biết, nắm vững các tư liệu dùng cho thuyết minh thì không thể cung cấp đầy đủ các thông tin cho khách, như thế bài thuyết minh của hướng dẫn viên không thể hấp dẫn và sẽ làm kém đi sự hấp dẫn của đối tượng tham quan

* Nắm vững phương pháp tổ chức hướng dẫn tham quan từ những công việc

cụ thể như đưa khách lên xe: vận chuyển hành lý của khách tới kỹ năng xử lý tình huống

* Phải có kiến thức tâm lý học (Tâm lý xã hội học, tâm lý du khách, tâm lý học dân tộc) Hướng dẫn viên phải nắm được tâm lý, thị hiếu, sở thích của khách du lịch mới có thể đáp ứng được nhu cầu của khách, làm cho khách du lịch hài lòng (biết được Phong tục tập quán, nghi lễ giao tiếp, đặc điểm tâm lý của các đối tượng khách)

Bên cạnh đó hướng dẫn viên cũng cần phải có kỹ năng diễn đạt trình bày mới có thể thu hút được khách quan tâm và làm sinh động được đối tượng tham quan, nếu không, việc thuyết minh cũng chẳng khác gì một cái máy thu phát thuần túy

Ngoài ra hướng dẫn viên còn cần phải luôn lạc quan, vui vẻ khôi hài, không

bao giờ tỏ ra khó chịu ngay cả với người khách khó tính nhất Không đem điều buồn phiền, lo lắng của mình ra kể với khách Phải xác định mình là người chia sẻ nỗi buồn phiền lo lắng của khách chứ không phải bắt khách phải chia sẻ nỗi buồn phiền của mình Đặc biệt trong những tình huống khó khăn phải là người bình tĩnh, lạc quan giúp cho khách giữ vững tinh thần Thật khó có thể chấp nhận việc một hướng dẫn viên lẩn trốn trách nhiệm khi gặp khó khăn, phó mặc cho khách xoay sở

Hiếu khách, hòa đồng, không thiên kiến, thực sự coi khách là người bạn của đất nước Đối xử công bằng, chan hòa với mọi thành viên trong đoàn khách, không

được biểu lộ bất cứ sự phân biệt đối xử nào Biết cách xoa dịu giúp đỡ khách giải quyết các bất đồng trong nội bộ đoàn khách

Biết cương quyết trong cư xử ở nhiều tình huống, nhất là trong những tình huống khi khách tỏ ra không tôn trọng hoặc có ý làm trái pháp luật Việt Nam Đó chính là hướng dẫn viên đã thực hiện nghĩa vụ đối với đất nước

Hướng dẫn viên phải đúng giờ: Khách du lịch luôn có xu hướng tiết kiệm thời gian nên họ đòi hỏi tính chính xác về giờ giấc cao, hơn nữa khách là những người ở các nước công nghiệp phát triển họ quen làm việc đúng giờ và lấy đó làm nguyên tắc làm việc (thậm chí là một chuẩn mực về phép lịch sự), chín chắn, lịch

sự, tế nhị, chân thành, trọng chữ tín, khiêm tốn (khi được khách khen ngợi không lấy đó làm thỏa mãn, đặc biệt khi trả lời các câu hỏi của khách không được tỏ ra là câu hỏi đó quá dễ với mình, không được tỏ ra ta đã biết rồi khi khách góp ý), gọn gàng (biết ăn mặc phù hợp với hoàn cảnh, thể hiện được con người có thẩm mỹ) Đây là những yếu tố giúp hướng dẫn viên thể hiện sự tôn trọng khách và biểu hiện

sự tôn trọng chính mình làm cho khách du lịch tin tưởng vào hướng dẫn viên

Hướng dẫn viên phải luôn biết quan tâm lắng nghe ý kiến đóng góp của khách (trong nhiều trường hợp khi tranh luận về một vấn đề với khách, khách phải là người

"luôn luôn đúng" nếu điều đó không làm hại cho khách và cho bản thân hướng dẫn viên) Nói một cách tổng hợp, hướng dẫn viên du lịch là:

thuyết minh Trình độ ngoại ngữ sẽ quyết định tính sinh động và hấp dẫn không chỉ của bài thuyết minh mà còn của cả chương trình du lịch Đối tượng tham quan cũng

sẽ trở nên kém hấp dẫn vì người hướng dẫn viên không lột tả được hết những giá trị của nó trong khi diễn đạt

Đạo đức nghề nghiệp

Hướng dẫn du lịch là một nghề và cũng như tất cả các nghề khác, hướng dẫn viên du lịch đòi hỏi phải có lòng yêu nghề thì mới có nhiệt huyết và truyền cảm được tất cả các kiến thức cho khách du lịch và làm tốt công việc của mình

Bên cạnh đó do tính chất phức tạp nhưng rất tế nhị của công việc mà đòi hỏi hướng dẫn viên phải là người có tính kiên nhẫn, tận tụy, tính trung thực Trong hoàn cảnh hiện nay khi khách du lịch ngày càng có kinh nghiệm và đòi hỏi khắt khe hơn thì đạo đức nghề nghiệp lại càng trở thành yếu tố quan trọng hàng đầu

Sức khỏe

Hướng dẫn viên du lịch là người phục vụ khách du lịch, đi cùng với khách trong suốt cuộc hành trình, mang những trọng trách nặng nề về đảm bảo tài sản và tính mạng cho khách, đem lại cho họ sự thoải mái cao nhất về tinh thần và phải giúp

đỡ khách khi cần thiết Do vậy, hướng dẫn viên phải là người có sức khỏe tốt, có đủ

độ dẻo dai cần thiết Nếu không có sức khỏe tốt thì khó có thể hoàn thành được nhiệm vụ của mình Khó có thể hình dung được một hướng dẫn viên lại bị say xe ô

tô khi đi cùng với khách để thực hiện nhiệm vụ hướng dẫn của mình

Hướng dẫn viên còn cần có ngoại hình tương đối dễ nhìn, không có dị tật (hình thức bên ngoài không phải là yếu tố quyết định nhưng cũng là một yếu tố quan trọng gây nên ấn tượng ban đầu với khách du lịch)

Có một số nhà chuyên môn khi tổng kết các yêu cầu đối với hướng dẫn viên

đã mô tả hướng dẫn viên du lịch như là: một nhà tâm lý, một người bạn, một người thầy, một người cha, một người con

1.3 Yêu cầu đối với việc dạy và học môn thực hành hướng dẫn du lịch tại Khoa du lịch, Viện đại học Mở Hà Nội

1.3.1 Vai trò của việc thực hành đối với sinh viên du lịch

Trong bối cảnh du lịch Việt Nam đang trên đà phát triển nhanh chóng, ngành

du lịch đã tập trung mọi nỗ lực, phấn đấu đưa du lịch thực sự trở thành ngành kinh

tế mũi nhọn Để thực hiện được mục đích này, trong thời gian qua một loạt các chương trình đã được triển khai, trong đó đào tạo phát triển nguồn nhân lực là một trong những khâu then chốt, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của du lịch Việt Nam Uy tín, chất lượng của sản phẩm du lịch phần lớn dựa vào chất lượng đội ngũ lao động, những người trực tiếp và gián tiếp tạo ra sản phẩm dịch vụ phục vụ khách du lịch

Nằm trong một chiến lược chung về phát triển du lịch, các trường đại học đóng vai trò quan trọng đối với việc cung cấp nguồn nhân lực cho ngành du lịch Đào tạo bậc đại học về du lịch chính là nơi cung cấp cho sinh viên những kiến thức tổng hợp mang tính lý luận và khoa học về chuyên ngành du lịch Những kiến thức này sẽ giúp cho việc hình thành các quan điểm đúng đắn để phát triển và kinh doanh

du lịch, phù hợp với quy luật khách quan, đồng thời tiếp cận được với trình độ của các nước phát triển du lịch trên thế giới và trong khu vực Vì vậy, đi đôi với đào tạo

lý thuyết, đào tạo năng lực thực hành cho sinh viên cũng là một yêu cầu quan trọng của đào tạo bậc đại học chuyên ngành du lịch

Trong lĩnh vực du lịch, năng lực thực hành của sinh viên có thể được hiểu là khả năng thực hiện một số công việc hoặc chức danh cụ thể trong hoạt động của doanh nghiệp du lịch lữ hành hay khách sạn, nhà hàng như: bộ phận lễ tân, bộ phận dịch vụ ăn uống, bộ phận buồng, hướng dẫn viên, phòng marketing, điều hành của các công ty lữ hành.v.v… Năng lực thực hành có được chủ yếu là do sự kết hợp giữa rèn luyện kỹ năng nghiệp vụ với quá trình thâm nhập thực tế

Do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, trong thời gian qua sinh viên của một số trường đại học còn chưa được tiếp cận nhiều với thực tiễn kinh doanh du lịch khi còn ngồi trên ghế nhà trường Điều này đã gây những khó khăn cho sinh viên để tìm việc làm sau khi tốt nghiệp Họ thường không thể hiện được những công việc cụ thể theo yêu cầu của các doanh nghiệp Việc thực hiện các công việc

này khó có thể dùng hoàn toàn các lý thuyết đã được học mà còn phải phù hợp với hoàn cảnh, môi trường kinh doanh của Việt Nam Điều này dẫn đến những nhận xét của các doanh nghiệp tuyển dụng “nhân lực ngành du lịch thừa mà thiếu” hay “bao giờ hết điệp khúc đào tạo lại” Theo ông Nguyễn Văn Mỹ, Giám đốc Công ty lữ hành Lửa Việt

cho biết: “80 nhân viên của Công ty khi tuyển vào đều phải đào tạo lại Vì vậy, việc làm

cấp bách hiện nay là nhà trường cần tìm cách xóa khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn”

"Nhiều doanh nghiệp du lịch khi tuyển người đều phải đào tạo lại ít nhất 2-3

năm Phần đông doanh nghiệp đều không muốn tuyển sinh viên mới ra trường do không đáp ứng được công việc", Vũ Thị Hòa, Khoa Ngoại ngữ, Đại học Lương Thế Vinh (Nam Định) nhận xét [15]

"Các nhà đầu tư sẵn sàng bỏ hàng chục tỷ đồng xây dựng những khu resort,

khách sạn cao cấp, nhưng không sẵn sàng chi vài chục triệu đồng đào tạo nhân viên dẫn đến phải thuê nhân sự thiếu tay nghề bị khách hàng chê bai ", ông Hà Kim Vọng - Hiệu trưởng trường Du lịch và Ngoại ngữ Khôi Việt TP Hồ Chí Minh nhận xét về thực trạng đào tạo nhân lực du lịch trong những năm qua Ông Hà Kim Vọng đề xuất cần có chiến lược lâu dài, không thể vận hành theo cách hiện nay là trường cứ đào tạo và doanh nghiệp cứ tuyển dụng Có như vậy, trong vài năm tới ngành dulịch mới có thể thoát khỏi tình trạng thiếu nhân lực

Còn theo bà Phạm Thu Nga, Trưởng khoa Văn hóa - Du lịch, Đại học Sài

Gòn: “hiện sinh viên ra trường vẫn gặp nhiều khó khăn vì thiếu kỹ năng chuyên

môn, đạo đức nghề nghiệp nên khi doanh nghiệp tuyển dụng phải đào tạo lại mới

có thể đáp ứng nhu cầu công việc” Điều đó dẫn đến nguồn nhân lực du lịch "thừa nhưng vẫn thiếu" [15]

Hơn thế nữa, một số sinh viên được đào tạo về du lịch nhưng không được làm đúng ngành nghề vì thiếu kỹ năng thực hành hay kinh nghiệm thực tế khi đi xin việc Đây cũng là băn khoăn lớn nhất của sinh viên nói chung sau khi tốt nghiệp đại học - làm sao tìm được việc làm theo đúng ngành nghề đã được đào tạo Thực tế cho thấy cơ hội tìm việc làm trong ngành du lịch của sinh viên phụ thuộc chủ yếu vào trình độ ngoại ngữ và năng lực thực hành những kiến thức đã được học tại trường của họ

Do vậy, ngoài việc tiếp thu những kiến thức có tính lý thuyết cơ bản về quản

lý và kinh doanh du lịch, nâng cao trình độ ngoại ngữ, các sinh viên cần thiết phải được rèn luyện, trau dồi năng lực thực hành các nghiệp vụ du lịch cụ thể mang tính chuyên môn Điều này càng trở nên quan trọng và cấp thiết đối với sinh viên theo học chuyên ngành hướng dẫn du lịch Vì lý thuyết thì chỉ là một quy trình chung nhưng thực tế lại có rất nhiều tình huống cụ thể khác nhau Hơn nữa, các công ty du lịch không muốn đào tạo hướng dẫn viên du lịch mới do đặc thù công việc như: sự thay đổi công việc rất dễ dàng nên khi nhân viên được đào tạo lại rời bỏ công ty gây lãng phí chi phí đầu tư của doanh nghiệp hay công ty rất ngại nhân viên mới không

có kinh nghiệm làm ảnh hưởng tới khách hàng của họ hay nguồn nhân lực trong lữ hành được chuyên môn hoá rất cao nên không có nhiều người để có thể chỉ báo dạy việc trong một thời gian dài cho những nhân viên mới…Chính vì điều này các doanh nghiệp khi tuyển dụng sẽ cho nhân viên làm thử một số nghiệp vụ ngay, nếu

họ làm được mới tuyển chọn Vì vậy, sinh viên muốn có khả năng tìm được việc làm theo đúng chuyên ngành được đào tạo, phải được thực hành để có thể tiếp cận ngay được công việc của công ty Nói một cách khác, tăng cường đào tạo thực hành cho sinh viên ngày càng trở thành yêu cầu cấp bách đối với các trường đại học có chuyên ngành du lịch

Xuất phát từ đặc điểm của nguồn nhân lực đòi hỏi công tác đào tạo trong ngành du lịch phải đáp ứng được những yêu cầu của thực tiễn, đó là những người được đào tạo về chuyên ngành hướng dẫn du lịch phải đảm bảo được 4 yêu cầu sau:

- Có kỹ năng nghề nghiệp cao

- Có khả năng giao tiếp tốt

- Có ngoại ngữ để giao tiếp với khách

- Có ý thức tổ chức kỷ luật cao

1.3.2 Các phương pháp giảng dạy trong môn thực hành hướng dẫn du lịch

Phương pháp thảo luận và làm việc theo nhóm nhỏ:

Để đảm bảo chất lượng môn học thực hành, lớp cần được chia thành các nhóm nhỏ (5-10 sinh viên/nhóm) với một nhóm trưởng để tổ chức các buổi thảo luận, phối hợp trong việc thực hiện nhiệm vụ của theo từng bài thực hành

Làm việc theo nhóm giúpsinh viên trao đổi, giúp đỡ nhau để cùng tìm hiểu, phát hiện một vấn đề, giải quyết một tình huống nào đó

Phương pháp vấn đáp:

Sử dụng phương pháp vấn đáp cũng là một phương pháp để phát huy tính tích cực của sinh viên Giáo viên đặt những câu hỏi với vai trò của người khách du lịch để đánh giá xem sinh viên có kiến thức về chủ đề mình đang thuyết minh hay không Đồng thời việc sử dụng phương pháp vấn đáp còn giúp rèn luyện kỹ năng trả lời câu hỏi của một người hướng dẫn viên với du khách

Tuy nhiên, giảng viên cũng cần có kỹ năng đặt câu hỏi cũng như xử lí các câu trả lời của sinh viên:

+ Câu trả lời đúng: khen ngợi, công nhận

+ Câu trả lời đúng một phần: Đánh giá phần trả lời đúng, đề nghị sinh viên khác bổ sung hay đề nghị sinh viên khác hoàn thiện

+ Câu trả lời sai: Xác nhận sự đóng góp, yêu cầu sinh viên cần bổ sung thêm kiến thức gì, ở đâu,…

+ Không trả lời được: Giảng viên hướng dẫn cách trả lời khách du lịch

Phương pháp trình diễn mẫu:

Đào tạo thực hành là khâu quan trọng, trong đó phương pháp “Trình diễn mẫu” là phương pháp không thể thiếu và được xem là phương pháp rất hiệu quả

“Trình diễn mẫu” là một kỹ năng thực hành giúp cho sinh viên thấy rõ một thao tác được tiến hành như thế nào? Thao tác đó giúp đạt được cái gì? Thực hành thao tác đó phải theo chuẩn mực nào? Các dấu hiệu cho phép biết thao tác đó thành công là gì?

Phương pháp đóng vai:

Đóng vai là một kỹ thuật đơn giản nhưng có hiệu quả Đối với đào tạo thực hành hướng dẫn du lịch thì sử dụng phương pháp này đóng vai trò rất hữu hiệu cho việc giáo dục sinh viên có hành vi ứng xử nghề nghiệp đúng đắn

Phương pháp sử dụng truyền thông và công nghệ thông tin

Truyền thông và công nghệ thông tin đang được ứng dụng rộng rãi trong các hoạt động giảng dạy tại nhà trường Công nghệ thông tin có tác dụng tương hỗ sẽ tạo một môi trường thuận lợi, hấp dẫn sinh viên thúc đẩy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của họ cao nhất

- Sử dụng công nghệ thông tin trong giờ học thực hành

- Giáo viên xây dựng các qui trình phục vụ hoặc trình tự công việc trên hệ thống Powerpoint, DVD

- Xây dựng các video clip cho các bài thực hành mẫu

1.3.3 Yêu cầu đối với giảng viên dạy thực hành hướng dẫn du lịch

Để đổi mới phương pháp dạy thực hành hướng dẫn du lịch có hiệu quả, giảng viên là yếu tố quyết định hàng đầu Với sự nhận thức đúng đắn, với tinh thần trách nhiệm, sự quyết tâm cao và kỹ năng tổ chức hướng dẫn sinh viên thực hành tốt sẽ giúp sinh viên có kiến thức và kỹ năng nghề chuyên nghiệp đáp ứng nhu cầu của các nhà tuyển dụng trong lĩnh vực du lịch sau khi sinh viên tốt nghiệp đại học

Do vậy, những yêu cầu đối với giảng viên dạy thực hành hướng dẫn du lịch như sau:

Người giảng viên phải có kiến thức đa dạng

Giảng viên có kiến thức uyên thâm, có kiến thức sư phạm về các đề tài giảng dạy đồng thời phải có khả năng truyền tải những kiến thức vào chương trình giảng dạy, vào bài soạn, vào lối trình bày giản dị sáng tỏ, áp dụng vào các bài thực hành, bài thi, vào cách đánh giá cũng như các hoạt động khác của việc giảng dạy Giảng viên

có nhiều kiến thức, có nhiều cách tổ chức và trình bày ngắn gọn, sáng tỏ cùng với

sự nhiệt tình trong giảng dạy thì sẽ truyền đạt kiến thức cho sinh viên một cách hiệu quả và thành công hơn mong đợi Những kiến thức không chỉ đối với lĩnh vực du lịch mà còn đòi hỏi giảng viên những kiến thức xã hội, kiến thức về tâm lý, về từng điểm đến thực hành và môi trường sinh viên thực hành…

Giảng viên phải xác định được những vấn đề cần đổi mới

Giảng viên muốn đổi mới phương pháp dạy học thì phải xác định trước mục tiêu giáo dục được đổi mới, nội dung giáo dục đổi mới, phương tiện dạy học, hình thức

tổ chức và phương thức đánh giá giáo dục phải đáp ứng được nhu cầu đổi mới

Mục đích của nhà trường được xác định là đào tạo những con người phát triển toàn diện, có phẩm chất đạo đức tốt, có tinh thần dân tộc, có ý thức chấp hành tổ chức kỷ luật tốt, chủ động sáng tạo

Các giảng viên đang cố gắng xây dựng mục tiêu để phát triển chương trình dạy học bằng cách giảm lý thuyết tăng thực hành Vì vậy, điều quan trọng là phải lưu ý một số lĩnh vực thực tế giảng dạy:

 Lập kế hoạch và chuẩn bị môi trường thực hành, giảng dạy và trách nhiệm chuyên môn

 Cung cấp một khuôn khổ tuyệt vời cho cuộc đối thoại về kinh nghiệm lớp học và sự phát triển giảng viên

 Thúc đẩy hoạt động hiệu quả nhất việc sử dụng thời gian và làm cho cả nhóm tham gia

 Cung cấp đầu vào hay lập mô hình thích hợp để phổ biến tài liệu mới, kiểm tra hiểu biết và thay đổi tiến độ giảng dạy phù hợp tạo ra cách sử dụng kiến thức độc lập và theo sự hướng dẫn

Giảng viên phải nắm vững kỹ năng truyền đạt kiến thức

Giảng viên phải nắm vững yêu cầu nội dung thực hành, nắm vững kiến thức và

kỹ năng cần truyền đạt đến học sinh để thiết kế bài thực hành hướng dẫn du lịch đi

từ dễ đến khó, từ ít đến nhiều Tài nghệ của giảng viên trong công tác giảng dạy cũng cần thiết không kém bất cứ một lĩnh vực sáng tạo nào khác Công tác này có thể trở thành một hình thức sáng tạo nhất

Giảng viên không còn là người truyền thụ kiến thức mà là người hỗ trợ học sinh, hướng dẫn tìm chọn và xử lý thông tin Vị trí của nhà giáo không phải được xác định bằng sự độc quyền về thông tin và trí thức có tính đẳng cấp, mà bằng trí tuệ và sự từng trải của mình trong quá trình dẫn dắt sinh viên tự học

* Làm cho sinh viên biết tự học, tự vận dụng

* Luôn liên hệ với thực tiễn đang thay đổi;

* Làm cho sinh viên biết hợp tác và chia sẻ;

* Tận dụng sự hỗ trợ của phương tiện dạy học;

* Học cách thức đi tới sự hiểu biết, coi trọng sự khám phá và khai phá trong học thuật;

* Học kỹ năng thực hành và thái độ thực tiễn trong nghề nghiệp;

* Học phong cách độc lập, sáng tạo, linh hoạt trong nhận thức và hành động Biết mềm hóa tư duy và tùy cơ ứng biến;

* Học phương pháp nghiên cứu đi từ phân tích đối tượng và môi trường để tìm giải pháp đồng bộ giải quyết những tình huống đa chiều;

Giảng viên phải có kỹ năng xử lý các tình huống giảng dạy

Các giảng viên phải có kỹ năng xử lý tình huống trong các giờ thực hành như ứng xử với câu hỏi của sinh viên hoặc ứng xử các tình huống giao tiếp trong cuộc sống, nhất là với những điểm thực hành ngoài trời hay các chuyến đi thực địa Điều này đòi hỏi giảng viên phải là người có kinh nghiệm thực tế với nghề hướng dẫn viên, phải có kiến thức với những điểm đưa sinh viên tới Đồng thời khả năng phản ứng nhanh của giảng viên trong những trường hợp khẩn cấp cũng vô cùng quan trọng như sinh viên gặp nạn, ốm đau, những trường hợp bất khả kháng của thời tiết, của điểm đến.v.v…

Giảng viên phải có kỹ năng tổ chức và quản lý lớp học

Vì sinh viên học thực hành hướng dẫn ngoài trời nên việc tổ chức và quản lý lớp ngoài trường học và tại những điểm du lịch là vô cùng khó khăn Giảng viên chỉ

có thể tổ chức và quản lý lớp học với số lượng nhỏ (khoảng 5- 10 sinh viên/nhóm)

Giảng viên phải có kỹ năng đánh giá

- Kỹ năng xây dựng tiêu chí kiểm tra và đánh giá

Các giảng viên dạy thực hành hướng dẫn du lịch không chỉ dừng lại ở mức

độ đánh giá định tính mà phải có công cụ đánh giá định lượng Các tiêu chí này cần được xây dựng theo mục tiêu môn học và chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo Đặc biệt là tiêu chí đánh giá cần được công bố cho sinh viên để họ biết họ cần làm

gì và làm như thế nào để đạt chuẩn

Giảng viên cần công bằng trong việc đánh giá Sinh viên cần nhận ra được những khiếm khuyết của mình để cố gắng khắc phục, sửa chữa trong những lần sau

Do vậy, khi đánh giá sinh viên, giảng viên cần động viên những phần sinh viên đã

làm tốt và chỉ rõ những điều sinh viên chưa làm được, nguyên nhân và hướng khắc phục cụ thể cho từng sinh viên

- Kỹ năng đặt câu hỏi và bài tập môn học

Trong quá trình dạy thực hành, để sinh viên tập trung cũng như tạo sự linh hoạt cho các hướng dẫn viên tương lai, các giảng viên cần đặt các câu hỏi cho sinh viên Tuy nhiên, yêu cầu đối với kỹ năng đặt câu hỏi của giảng viên là câu hỏi phải

ở mức độ tư duy cao nhằm khuyến khích người học vào quá trình học Hơn nữa, thời điểm đặt câu hỏi trong quá trình sinh viên thực hành cũng rất quan trọng và cần được giảng viên chú ý và lựa chọn cho phù hợp

Nhằm giúp sinh viên nâng cao khả năng tự học và chuẩn bị tốt cho các buổi thực hành, giảng viên cần thiết kế một hệ thống bài tập Các bài tập tốt cần đảm bảo tính logic và phù hợp với năng lực và thời gian của sinh viên Đặc biệt là các bài tập cần gắn liền với kỹ năng nghề và kiến thức cần thiết sau này của người hướng dẫn viên du lịch

Ngoài ra, yêu cầu về ngoại ngữ đối với giảng viên tham gia dạy thực hành hướng dẫn cũng vô cùng quan trọng Tuy nhiên, khả năng ngoại ngữ cần tập trung

là khả năng giao tiếp để có thể trực tiếp giảng dạy bằng ngoại ngữ cũng như tìm đọc tài liệu tham khảo cho bài giảng Bên cạnh đó, giảng viên cũng cần tiếp cận với các phương tiện công nghệ thông tin hiện đại để cập nhật cho bài giảng lý thuyết và ứng dụng trong các bài dạy thực hành

1.3.4 Yêu cầu đối với sinh viên học môn thực hành hướng dẫn du lịch

Trong quá trình học tập bao giờ cũng có tự học, nghĩa là tự mình lao động trí

óc để chiếm lĩnh kiến thức Trong tự học, bước đầu thường có nhiều lúng túng nhưng chính những lúng túng đó lại là động lực thúc đẩy sinh viên tư duy để thoát khỏi sự khó khăn đó, nhờ vậy mà thành thạo lên

Nhưng sự thực, việc tự học có phương pháp phải bắt đầu từ trên lớp học, không thể tách rời việc học ở lớp với việc học ở nhà Trên lớp học, phải biết chú ý lắng nghe lời giảng viên giảng dạy, tập trung tư tưởng theo dõi một cách không thụ động, biết đề xuất những thắc mắc, những chỗ chưa hiểu được rõ để giảng viên giải đáp, cùng với người giảng viên xây dựng bài giảng Giảng viên chú ý phát huy năng lực trí tuệ của sinh viên, sinh viên biết tự phát huy để hưởng ứng Sinh viên phải là chủ thể, sinh viên không phải nhân vật thụ động, tiếp thu một cách máy móc

Học tập không đơn thuần chỉ là một quá trình chuyển kiến thức vào bộ óc của ta một cách thụ động mà còn phải là tự học, biến những tri thức ấy thành hành động bằng cách tích cực suy nghĩ Khi học ta nên đặt ra những câu hỏi, những thắc mắc rồi lại tìm cách giải đáp những vấn đề khúc mắc Sẽ rất có tác dụng nếu bạn nêu ra được nhiều câu hỏi và tự cố gắng trả lời Bạn sẽ càng nhớ được lâu, càng sâu sắc và càng chắc chắn hơn

Tự học là tự hỏi chính bản thân mình, tự hỏi để ôn luyện và tự hỏi để biết mình hiểu và không hiểu vấn đề gì để tiếp tục tham khảo Tự học là tìm tài liệu đọc, hỏi han, lắng nghe và đào sâu giúp ta nắm vững vấn đề Tự học đối với sinh viên theo ngành hướng dẫn còn là tự thực hành, tự rèn luyện ở nhà, với bạn bè và so sánh với những bạn khác trong nhóm

Ngoài ra, để giúp trí nhớ phát triển tốt, ta có thể tự học bằng cách vận dụng việc học ở mọi lúc, mọi nơi và ở mọi người Bởi vì nhiều thứ sẽ được lưu trữ một cách tự nhiên, ví dụ: bạn có thể học ngoại ngữ khi xem truyền hình khi thì một vài

từ, khi là một vài câu dần dần sẽ tích lũy trong óc bạn Tự học là tự làm việc với chính mình, cách học này còn có thể ứng dụng vào việc học tập văn hóa xã hội, học cách làm việc, học cách thông cảm, học cách ứng xử, giao tiếp, học cách phát biểu, diễn thuyết v.v…

Phương pháp đọc tài liệu

Sinh viên cần phải đọc sách vì sách là nguồn cung cấp kiến thức phong phú,

là người giảng viên trung thành của sinh viên Đọc sách không chỉ thu lượm được những điều quý báu về mặt nội dung mà còn học được cách diễn đạt và trình bày từng vấn đề, đặc biệt là nâng cao phẩm chất tư duy

Vì công việc của hướng dẫn viên liên quan tới việc thuyết minh các thông tin cần thiết cho khách du lịch Để các bài thực hành của sinh viên đạt hiệu quả, sinh

viên cần chuẩn bị các bài thuyết minh trước khi kết hợp với thực hành kỹ năng hướng dẫn Do vậy, việc đọc tài liệu và biết cách viết thành các bài thuyết minh cho phù hợp là vô cùng cần thiết đối với sinh viên khi tham gia môn học thực hành hướng dẫn du lịch

Sự phát triển của khoa học kỹ thuật ngày nay đặt ra cho sinh viên một vấn đề

là phải biết lựa chọn sách mà đọc Trong khi đọc cần xác định cho mình những nhiệm vụ cụ thể: một là hiểu và nắm nội dung đã đọc; hai là, suy nghĩ về những điều đã đọc; ba là, ghi chép những điều cần ghi nhớ; bốn là, cần phải tự hỏi mình xem quyển sách vừa đọc đã đem đến cho mình những điều gì bổ ích?

Phương pháp học nhóm

Quyền lợi cũng như nghĩa vụ của bạn trong mỗi nhóm là bình đẳng với những người khác Bạn phải làm việc và không được ỷ lại, không thể học tốt nếu bạn có ý nghĩ kiểu “vắng cô thì chợ vẫn đông” bởi đó sẽ là thiệt thòi của chính bạn

Đã có rất nhiều trường hợp sinh viên không thích làm việc nhóm vì không thấy hiệu quả của hình thức này

Thực tế thì không phải ai cũng tích cực tham gia vào việc nêu và đóng góp ý kiến, chấp hành thời gian của cả nhóm khi làm việc chung, cũng như việc khó thống nhất ý kiến giữa các thành viên với nhau Tình trạng này có thể khắc phục dễ dàng nếu như chúng ta biết phân chia công việc đồng đều và cụ thể Tất nhiên ý thức tự giác và nỗ lực của các thành viên trong nhóm sẽ quyết định

Làm việc theo nhóm là cách học cho phép tất cả các thành viên trong nhóm giải quyết một cam kết làm việc được mô tả rõ ràng, không được giảng viên dẫn dắt trực tiếp mà chỉ nhờ vào sự hợp tác chặt chẽ và sự phân công công việc trong nhóm

Vì vậy mỗi thành viên trong nhóm tự ý thức được phải cố gắng hết mình không phải chỉ vì thành tích cá nhân mà còn vì thành công của cả nhóm Phương pháp làm việc theo nhóm nâng cao được tính trách nhiệm của từng thành viên trong nhóm Do mỗi thành viên trong nhóm được phân công thực hiện một vai trò nhất định, một công việc và trách nhiệm cụ thể Các thành viên trong nhóm không thể trốn tránh trách nhiệm hoặc dựa vào công việc của người khác Trách nhiệm của mỗi thành viên là yếu tố quyết định việc thành công hay thất bại của nhóm Hay nói cách khác, việc học theo nhóm không phải là hình thức nhằm thay thế học tập cá nhân mà là để giúp

cá nhân thực hiện nhiệm vụ học tập của mình thông qua trao đổi, thảo luận với các thành viên cùng học

Với sự ứng dụng của công nghệ trong làm việc nhóm, các thành viên với chiếc máy tính nối mạng là đã có thể chat voice để thảo luận, học nhóm cùng bạn bè

ở khắp nơi vừa tiết kiệm thời gian, lại thực sự hiệu quả

Sinh viên tham gia thực hành hướng dẫn du lịch phải có khả năng ngoại ngữ

để giao tiếp và thực hành Đây là điều kiện cần thiết cho công việc nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp của sinh viên với tư cách là một hướng dẫn viên du lịch quốc tế

1.4 Kinh nghiệm trong nước và quốc tế về đào tạo thực hành hướng dẫn du lịch

Quốc tế: không quá khó để tìm ra một cơ sở có chương trình đào tạo dành riêng cho hướng dẫn viên Tuy nhiên, đặc thù chung của các cơ sở đó là việc phân chia đặc thù công việc và mức độ phức tạp trong công việc của hướng dẫn viên từ

đó họ lên các chương trình theo mức độ khó dần đều trong mỗi tour du lịch Ví dụ tại Viên đào tạo hướng dẫn viên du lịch (Institute of Tourist guide) của Anh, người

ta có thể dễ dàng đăng ký không phân biệt lứa tuổi tuy nhiên có sự phân biệt về cấp

độ tham gia học cho mỗi khóa Cấp độ 1 ở dạng hướng dẫn tại điểm, cấp độ 2 tập trung vào một số tour ngắn ngày và cấp độ 3 là dạng tour phức tạp có nhiều yêu cầu đòi hỏi Hay ở Úc với Guiding Organization Australia INC, một tổ chức chuyên đào tạo về hướng dẫn viên du lịch theo trình độ từ trung cấp đến đại học đến các khu vực chuyên biệt Một điều dễ nhận thấy đó là việc xây dựng và luyện tập các kỹ năng hướng dẫn du lịch được xây dựng dựa trên những tuyến du lịch cụ thể

Tại Việt Nam, có thể nói, hầu hết các trường đại học đều chưa có một chương trình thực hành cụ thể rõ ràng Ở cấp độ đại học, kỹ năng nghề không phải

là một môn học được đánh giá cao Phần này được coi là điểm mạnh của các trường cao đẳng và trung cấp Qua khảo sát ở một số trường đai học có dạy về du lịch như Đại học văn hóa, đại học Thành Đô, Đại học Sư phạm, Đại học kinh tế quốc dân… trên địa bàn Hà Nội, có thể tóm tắt một số điểm chính như sau trong công tác dạy và luyện kỹ năng hướng dẫn du lịch:

Thường các trường không có một môn học riêng biệt mà phần này thường được kết hơp với chương trình lý thuyết, được kết hợp dưới dạng kiến tập mà thiếu một mô hình chuẩn về giảng dạy kỹ năng

Các giáo viên đại học thường chưa chú trọng các kỹ năng nghề cần thiết và chưa thực sự quan tâm tới việc luyện tập, đánh giá thường xuyên cho sinh viên

Môn học chưa thực sự thống nhất, thường được làm theo thế mạnh riêng của giáo viên bộ môn và chuyên ngành sâu của từng trường

Tiểu kết chương 1:

Việc nghiên cứu và đánh giá cách dạy và học tại bậc học đại học để thấy rõ những đặc trưng cơ bản và những yêu cầu đặc biệt trong chương trình hướng dẫn thực hành sẽ giúp cho việc định hướng phân tích và đề xuất giải pháp trong những chương sau Với đặc thù cụ thể trong ngành hướng dẫn du lịch, nhóm nghiên cứu sẽ

sử dụng những nền tảng lý thuyết có liên quan đến chức danh nghề nghiệp cũng như đặc thù công việc và những tiêu chuẩn riêng của nghề để tiến hành đánh giá những điểm yếu và điểm mạnh trong chương trình đào tạo, từ đó có thể rút ra những yêu cầu riêng cho công tác đổi mới quá trình dạy và học môn học “Thực hành hướng dẫn” tại Khoa Du lịch, Viện Đại học mở Hà Nội