Người cao tuổi: Có rất nhiều quan niệm về người cao tuổi : - Theo quan niệm của Hội người cao tuổi thì người cao tuổi là những người đủ 50 tuổi trở lên.. Hệ thống chăm sóc y tế là các t
Trang 11 Cơ sở lý luận
1.1 Người cao tuổi:
Có rất nhiều quan niệm về người cao tuổi :
- Theo quan niệm của Hội người cao tuổi thì người cao tuổi là những người đủ 50 tuổi trở lên
- Theo Luật lao động: Người cao tuổi là những người từ 60 tuổi trở lên (với nam), từ 55 tuổi trở lên (với nữ)
- Theo pháp lệnh người cao tuổi Việt Nam: Những người cao tuổi 60 tuổi trở lên là người cao tuổi (pháp lệnh ban hành năm 2000)
- Để đánh giá đúng thực trạng người cao tuổi và có cách nhìn đúng đắn nhất trong nghiên cứu về người cao tuổi thì chúng ta phải thống nhất: thế nào là người cao tuổi? Xét ở góc
độ tâm lý, luật pháp, tuổi thọ trung bình thì có thể thống nhất hiểu "người cao tuổi là người có tuổi đời từ 60 tuổi trở lên (không phân biệt nam hay nữ)
Tuy nhiên quan niệm này có thể thay đổi theo thời gian khi điều kiện về kinh tế và tuổi thọ trung bình thay đổi
1.2 Sức khỏe:
Theo định nghĩa về sức khoẻ của Tổ Chức Y tế Thế Giới (WHO- World Health Organization): "Sức khoẻ là một trạng thái hoàn toàn thoải mái cả về thể chất, tâm thần và xã hội, chứ không phải là chỉ là không có bệnh tật hay tàn phế"
Dựa vào định nghĩa trên thì sức khoẻ được cho là bao gồm tình trạng của cả tinh thần lẫn thể chất Để hoàn thiện khái niệm về sức khoẻ, chúng ta cần nhìn nhận rõ ràng mối tương quan giữa tinh thần và thể chất Do đó chúng ta có thể bổ sung cho đầy đủ hơn cho định nghĩa
về sức khoẻ như sau : “ Sức khoẻ của một người là kết quả tổng hoà của tất cả các yếu tố tạo nên tinh thần và thể chất của con người ấy”
1.3 Chăm sóc sức khỏe:
Chăm sóc sức khỏe hay vấn đề y tế là việc sử dụng các phương pháp biện pháp y tế để nâng cao sức khoẻ của cá nhân hay cộng đồng Chăm sóc sức khỏe được thực hiện bởi những người hành nghề y như chỉnh hình, nha khoa, điều dưỡng, dược, y tế liên quan, và các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc Chăm sóc sức khoẻ khác nhau do sự tác động bởi điều kiện kinh
tế cũng như các chính sách kinh tế tại chỗ
1
Trang 2Hệ thống chăm sóc y tế là các tổ chức được thành lập để đáp ứng như cầu sức khoẻ của người dân trong xã hội của họ Đối với chăm sóc sức khoẻ cộng đồng, giữa các nước và vùng lãnh thổ khác nhau có có chính sách y tế, chính sách phúc lợi và và kế hoạch khác nhau, liên quan đến mục tiêu chăm sóc sức khoẻ cá nhân và cộng đồng, hướng tới các đối tượng khác nhau
2 Thực trạng
2.1 Chủ trương chung của Đảng về chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi
Năm 1996, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 117/CP “Về chăm sóc người cao tuổi và
hỗ trợ hoạt động cho Hội người Cao tuổi Việt Nam” Chỉ thị khẳng định: “Kính lão đắc thọ”
là truyền thống tốt đẹp của nhân dân ta, Đảng và nhà nước ta coi việc quan tâm, chăm sóc đời sống vật chất và tinh thần của người cao tuổi là đao lý của dân tộc, là tình cảo và trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân
Tiếp đó, Chính phủ, các bộ ngành, cơ quan Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp Luật
về cơ chế chính sách liên quan đến NCT
Về công tác và bảo trợ xã hội và chăm sóc sức khỏe đối với NCT:
Nghị định số 28/2012/NĐ-CP ngày 10/4/2012 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật người khuyết tật
Nghị định số 136/2013/NĐ-CP ngày 21/10/2013 của Chính phủ quy định chính sách trợ giúp
xã hội đối với các đối tượng bảo trợ xã hội
Thông tư số 17/2011/TT-BLĐTBXH ngày 19/5/2011 của Bộ lao động Thương binh và xã hội quy định hồ sơ, tủ tục trợ cấp xã hội hàng tháng, hỗ trợ chi phí mai táng và tiếp nhận NCT vào cơ sở bảo trợ xã hội
- Thông tư số 26/2012/TT-BLĐTBXH ngày 12/11/2012 của Bộ lao động Thương binh và
xã hội hướng dẫn một số điều của Nghị định số 28/2012/NĐ-CP ngày 10/4/2012 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều Luật người khuyết tật
- Thông tư số 21/2011/TT-BTC ngày 18/2/2011 của Bộ tài chính quy định quản lý và chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người cao tuổi tại nơi cư trú, chúc thọ, mừng thọ và biểu dương, khen thưởng NCT
- Thông tư 35/2011/TT-BYT ngày 15/10/2011 của Bộ y tế hướng dẫn thực hiện chăm sóc sức khỏe người cao tuổi
Trang 3- Nghị định 13/2010/NĐ-CP về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định
67/2007/NĐ-CP ngày 13/4/2007 của chính phủ về chính sách trợ giúp các đối tượng bảo trợ xã hội
- Nghị định 67/2007/NĐ-CP ngày 13/4/2007 về chính sách trợ giúp các đối tượng bảo trợ
xã hội
Chương trình hành động: Quyết định số 1781/QĐ-TTg ngày 22/11/2012 của Thủ tướng chính phủ phê duyệt chương trình hành động quốc gia về người cao tuổi Việt Nam gia đoạn 2012 – 2020
Tháng hành động vì NCT: Quyết định 544/QĐ-TTG ngày 25/4/2014 của Thủ tướng CP quy định hàng năm lấy tháng 10 là tháng hành động vì NCT
Như vậy, từ Chỉ thị 59, các văn kiện Đại hội Đảng, các văn kiện Đại hội Hội NCT Việt Nam đều khẳng định người cao tuổi là nền tảng của gia đình, là tài sản vô giá, nguồn lực quan trọng cho sự phát triển xã hội, chăm sóc và phát huy tốt vai trò người cao tuổi là thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ, đạo đức người Việt Nam, góp phần vì sự nghiệp dân giàu nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh
Hiến pháp, Luật NCT và các văn bản pháp luật liên quan đến NCT là cơ sở pháp lý quan trọng, cụ thể hóa quan điểm, đường lối chủ trương đúng đắn của Đảng, nhà nước về chăm sóc, phát huy vai trò NCT; là căn cứ để các cấp chính quyền, các ngành, các cấp Hội NCT đẩy mạnh công tác chăm sóc NCT trong giai đoạn hiện nay
2.2 Tình hình sức khỏe của người cao tuổi ở Hà Nội
2.2.1 Những vấn đề sức khỏe mãn tính
Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế) nhấn mạnh: Sức khỏe của người cao tuổi Hà Nội còn nhiều hạn chế Tuy tuổi thọ trung bình cao (73 tuổi) nhưng gánh nặng bệnh tật kép của người cao tuổi tại Hà Nội cũng cao Hà Nội có khoảng 95% người cao tuổi có bệnh, chủ yếu là bệnh mạn tính không lây truyền Như vậy, trung bình 1 người cao tuổi Hà Nội mắc 3 bệnh Bệnh tim, đột quỵ, ung thư và đái tháo đường là những bệnh mạn tính gây ra nhiều tốn kém trong chi phí điều trị, đồng thời cũng là nguyên nhân gây ra 2/3 số ca tử vong mỗi năm
Béo phì cũng là một vấn đề đang gia tăng ở người cao tuổi Đó cũng là yếu tố nguy cơ góp phần hình thành nên nhiều căn bệnh mạn tính liên quan
3
Trang 42.2.2 Khả năng nhận thức
Khả năng nhận thức ở một người khỏe mạnh thể hiện qua khả năng suy nghĩ, học hỏi và ghi nhớ Thế nhưng, người cao tuổi trên thế giới nói chung và ở Hà Nội nói riêng thường phải đối mặt với chứng mất trí nhớ
Theo Viện lão hóa Quốc gia, nhiều tình trạng sức khỏe và bệnh mạn tính khác làm tăng nguy
cơ mắc chứng mất trí nhớ, chẳng hạn như lạm dụng chất kích thích, đái tháo đường, tăng huyết áp, trầm cảm, HIV và hút thuốc
2.2.3 Sức khỏe tâm thần
Một trong những rối loạn về tâm thần xảy ra phổ biến ở người cao tuổi đó là trầm cảm Theo PGS.TS Bùi Quang Huy - Chủ nhiệm khoa Tâm thần, Bệnh viện Quân y 103 Hà Đông, Hà Nôi, tỷ lệ bệnh trầm cảm ở người già rất cao Ở Hà Nội có đến 25% số phụ nữ trong độ tuổi từ
45 đến 65 là bị trầm cảm, tỷ lệ này ở đàn ông là 15%
Trầm cảm ở người già thường phối hợp với nhiều bệnh khác như đái tháo đường, cao huyết
áp, u xơ tiền liệt tuyến, nhồi máu cơ tim… khiến cho bệnh trầm cảm trở lên phức tạp và khó điều trị hơn
Bên cạnh đó những thay đổi trong cuộc sống, tác động về mặt tâm lí như về hưu, gia đình ly tán, con cái hư hỏng, sẽ làm ảnh hưởng tới cuộc sống tinh thần, gây mất nhận thức về không gian và thời gian, rối loạn về trí nhớ và nhận thức, sẽ dẫn đến cảm thấy buồn chán, căng thẳng, trống trải, nếu không chữa trị kịp thời sẽ rất nguy hiểm vì 60% vụ tự sát là do nguyên nhân trầm cảm mà ra
Trang 52.2.4 Chấn thương
Mỗi 15 giây thì có một người cao tuổi được đưa vào phòng cấp cứu vì bị té ngã
Mỗi 29 phút lại có một người cao tuổi tử vong do ngã
Từ đó có thể thấy, té ngã là nguyên nhân hàng đầu gây nên thương tích ở người cao tuổi Quá trình lão hóa tự nhiên khiến loãng xương và cơ bắp dần mất đi sức mạnh cũng như sự linh hoạt, khiến cho người cao tuổi đễ bị mất thăng bằng và té ngã hơn, gây ra bầm tím tại chỗ hay gãy xương
Loãng xương và viêm xương khớp là hai bệnh góp phần vào sự suy yếu dần của xương
2.2.5 Bệnh về đường hô hấp
Ở Hà Nội, bệnh mà người cao tuổi dễ mắc phải trong mùa lạnh chính là bệnh đường hô hấp PGS.TS Chu Thị Hạnh - Chủ tịch Hội Hô hấp Hà Nội cho biết, cùng với sự gia tăng ô nhiễm môi trường không khí, tình trạng hút thuốc lá, sự già đi của dân số… nên tỷ lệ mắc bệnh lý hô hấp ngày càng tăng và có nhiều ca bệnh nặng, diễn biến bất thường
5
Trang 6Đặc biệt, các bệnh mạn tính ở đường hô hấp dưới, như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), chính là nguyên nhân gây tử vong thứ ba ở những người trên 65 tuổi
Trong số người cao tuổi, khoảng 10% nam giới và 13% nữ giới đang sống chung với bệnh hen suyễn; 10% nam giới và 11% nữ giới phải sống chung với viêm phế quản mạn tính hoặc khí phế thũng
Các bệnh về đường hô hấp mạn tính sẽ làm tăng những nguy cơ về sức khỏe ở người cao tuổi, khiến cơ thể dễ bị viêm phổi hay các nhiễm trùng khác
2.2.6 Giảm chức năng các giác quan
Các cơ quan cảm giác (như thị lực và thính giác) người cao tuổi thường bị suy giảm chức năng Cứ khoảng 1 trong 6 người cao tuổi Hà Nội bị suy giảm thị lực và 1 trong 4 người thì bị giảm thính lực
2.2.7 Sức khỏe răng miệng
Mặc dù không được chú ý thường xuyên nhưng sức khỏe răng miệng là một trong những vấn
đề quan trọng với người cao tuổi ở Hà Nội Có khoảng 25% người trên 65 tuổi bị mất răng tự nhiên
Các vấn đề liên quan đến sức khỏe răng miệng ở người cao tuổi thường là khô miệng, bệnh về nướu và ung thư miệng
2.2.8 Suy dinh dưỡng
Suy dinh dưỡng ở những người trên 65 tuổi thường không được chẩn đoán và dẫn đến nhiều vấn đề như suy yếu hệ miễn dịch và yếu cơ
Trang 7So với 10 năm trước đây, bữa ăn của người Hà Nội có tăng hơn về lượng thịt, mỡ, đậu phụ, đường và quả chín Tỷ lệ hộ gia đình ở thành phố Hà Nội có mức bình quân năng lượng thấp
đã giảm hẳn Tuy nhiên, nguyên nhân gây ra suy dinh dưỡng ở người cao tuổi Hà Nội thường xuất phát từ chứng mất trí nhớ gây quên ăn, trầm cảm, nghiện rượu hay thu nhập hạn chế…
2.3 Tình hình chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi ở Hà Nội
2.3.1 Tình hình chăm sóc sức khỏe về tinh thần
Tại Hà Nội, rất nhiều các câu lạc bộ văn nghệ, thể dục thể thao được mở ra nhằm đáp ứng nhu cầu về tinh thần cho người cao tuổi
Tháng 5/2018, lễ ra mắt Hội Sức khỏe ngoài trời người trung cao tuổi thành phố Hà Nội diễn ra tại tượng đài Lý Thái Tổ đã thu hút sự tham gia của 2.150 người đang sinh sống trên địa bàn thủ đô
Người cao tuổi tham gia đồng diễn tại sự kiện.
Ngày 6/4, tại Hà Nội, Câu lạc bộ (CLB) “Bài ca đi cùng năm tháng” kỷ niệm 6 năm thành lập Hoạt động có sự tham dự các cựu chiến binh từng chiến đấu tại nhiều chiến dịch lịch sử của đất nước
7
Trang 8Tiết mục văn nghệ Bài ca ASEAN của CLB "Bài ca đi cùng năm tháng"
Các hội viên cao tuổi phát huy vai trò “tuổi cao-gương sáng”
Trang 9Người cao tuổi của Đoàn Nghệ thuật Tuổi vàng (TP Hà Nội) tham gia biểu diễn văn nghệ,
nâng cao đời sống tinh thần Ảnh: Đoàn Nghệ thuật Tuổi vàng
2.3.2 Tình hình chăm sóc sức khỏe về vật chất
2.3.3 Tình hình sử dụng dịch vụ y tế của người cao tuổi ở Hà Nội
Tình hình sử dụng dịch vụ y tế, khám chữa bệnh của người cao tuổi ở Hà Nội ngày càng được chú trọng và nâng cao
Với chủ đề “Chung tay vì sức khỏe và hạnh phúc của người cao tuổi”, UBND Thành phố
Hà Nội đã ban hành Kế hoạch triển khai Tháng hành động vì người cao tuổi Việt Nam năm
2019 (10/2019)
9
Trang 10Chú trọng chăm sóc sức khỏe người cao tuổi là một trong những mục tiêu Hà Nội hướng
tới để nâng cao chất lượng cuộc sống người dân
Theo đó, UBND TP chỉ đạo các cấp, ngành, đơn vị tập trung rà soát, nắm bắt tình hình Người cao tuổi có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, người cao tuổi cô đơn không nơi nương tựa, người cao tuổi thuộc diện chính sách; vận động nguồn lực chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi, đảm bảo kinh phí ngân sách và vận động xã hội thực hiện chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người cao tuổi tại nơi cư trú; phối hợp với các cơ sở y tế lập sổ theo dõi sức khỏe ban đầu, khám sức khỏe định kỳ cho người cao tuổi; tiếp tục thực hiện Chương trình Mắt sáng cho người cao tuổi
Tiếp tục thực hiện Đề án nhân rộng mô hình CLB liên thế hệ tự giúp nhau và các hoạt động văn hóa, thể dục thể thao của người cao tuổi ở cơ sở, đảm bảo 80% trở lên người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn (là người cao tuổi thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người khuyết tật, người cô đơn không nơi nương tựa, người bị bệnh hiểm nghèo) được khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe, cấp thuốc miễn phí và trợ giúp thông qua các hình thức khác
Trước đó, năm 2018, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Đức Chung đã ký ban hành Kế hoạch số 93/KH-UBND về việc triển khai thực hiện "Đề án Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi giai đoạn 2017 - 2025" trên địa bàn đến năm 2025 Ít nhất 85% người cao tuổi được khám sức khỏe thông thường định kỳ ít nhất một lần trở lên/năm; được tầm soát ung thư đại trực tràng, một số ung thư sớm thường gặp ở người cao tuổi và được lập hồ sơ theo dõi, quản
lý sức khỏe tại Trạm Y tế tuyến xã
Trang 11Mục tiêu tiếp theo là đáp ứng đầy đủ nhu cầu khám chữa bệnh của người cao tuổi với chất lượng ngày càng cao, chi phí và hình thức phù hợp (tại các cơ sở y tế, tại nhà )
3 Giải pháp
3.1 Vấn đề già hóa ở Việt Nam đang có những sự thay đổi và những
chính sách trẻ hóa dân số
Theo Liên hợp quốc, từ năm 2014, Việt Nam đã chính thức bước vào quá trình già hóa dân số, dự báo nước ta sẽ mất không tới 20 năm để tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên tăng từ 7% lên 14% tổng dân số, thậm chí đến năm 2038 nhóm cao tuổi ở Việt Nam sẽ chiếm đến 20% tổng dân số
Theo TS Dương Quốc Trọng – Tổng cục trưởng Tổng cục DS - KHHGĐ, với tốc độ gia tăng tương tự như năm 2010 thì đến 1/4/2011, tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên đã là 10,1%, người từ 65 tuổi trở lên đã là 7,2% và như vậy thì “dù theo tiêu chí nào, chúng ta cũng đã bước vào giai đoạn “già hoá dân số” ngay từ năm 2011, sớm hơn 6 năm so với dự báo”
Từ chính sách khuyến khích mỗi gia đình chỉ nên có 1-2 con trẻ để nuôi dạy cho tốt, bởi thế mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh sản chưa sinh đủ 2 người con để thay thế mình thực hiện nhiệm vụ sinh sản trong những năm tiếp theo Đặc biệt là các tỉnh khu vực Đông Nam
bộ, mức sinh thay thế ở nhiều nơi rất thấp Không những thế, tâm lý ngại sinh con của nhiều cặp vợ chồng trẻ cũng khiến mức sinh chưa đạt được kết quả như mong muốn Nhiều gia đình hiện nay chỉ muốn sinh 1 con để chăm sóc và nuôi dạy cho tốt Điều trên đã dẫn đến tốc độ già hóa dân số nhanh nhất trên thế giới của Việt Nam
Điều này sẽ đặt ra những thách thức lớn cho việc đảm bảo hạ tầng an sinh xã hội để đáp ứng đủ nhu cầu của một xã hội già hóa dân số nhanh chóng, trong khi còn nhiều người đang sống ở mức nghèo, cận nghèo…
Để giải quyết kịp thời tình trạng này, nhà nước nên có những chính sách cụ thể dành cho các hộ gia đình, đặc biệt là các hộ gia đình trẻ, khuyến khích sinh trong độ tuổi tốt nhất Bên cạnh đó, sức khỏe và đời sống của người cao tuổi cũng cần được quan tâm chú ý Sẽ có những hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức về già hóa dân số sao cho mỗi người, mỗi tầng lớp trong xã hội đều có ý thức quan tâm chăm sóc đến người cao tuổi để người cao tuổi
có thể tiếp tục góp phần vào an sinh xã hội hay sự phát triển đường dài của Việt Nam
11