tiểu luận đường lối NGHỆ THUẬT QUÂN sự độc đáo TRONG CHIẾN DỊCH điện BIÊN PHỦ

Ý nghĩa chiến lược của căn cứ địa này đối với Pháp Theo đánh giá của Na-va và nhiều nhà quân sự Pháp thì Điện Biên Phủ “là một vị trí chiến lược quan trọng chẳng những đối với chiến trư

Phần I Bối cảnh lịch sử trước chiến dịch Điện Biên Phủ

1 Bối cảnh tình hình trong nước

Đến cuối năm 1953, Chiến tranh Đông Dương đã kéo dài 8 năm, quân Pháp lâm vào thế bị động trên chiến trường Trong Đông Xuân 1953 - 1954 ta giành được nhiều thắng lợi trên khắp các mặt trận, đưa địch vào tình thế khó khăn khi kế hoạch Nava từng bước bị thất bại Trước đó, với thắng lợi của chiến dịch Tây Bắc mùa đông năm 1952, chiến dịch Thượng Lào cuối xuân -đầu hè năm 1953 và hè thu 1953, cục diện chiến tranh ở Việt Nam nói riêng

và ở Đông Dương nói chung càng chuyển biến mạnh theo hướng có lợi cho quân và dân ta, bất lợi cho thực dân Pháp và can thiệp Mỹ, buộc chúng phải

có những tính toán mới nếu không muốn chấm dứt sự thống trị tại bán đảo Đông Dương

Bên cạnh đó, Mỹ đã viện trợ tới gần 80% chiến phí cho Pháp và tạo ra

1 đội ngũ cố vấn cấp cao trong hàng ngũ Pháp Người Pháp giờ phụ thuộc vô cùng lớn vào Mỹ Chính phủ Pháp muốn tìm một giải pháp hòa bình có thể chấp nhận được để chấm dứt cuộc chiến nhưng cũng muốn duy trì quyền lợi của mình tại Đông Dương Cuộc chiến bước sang năm thứ 8 đã chứng tỏ Pháp chỉ còn cách duy nhất là tìm một lối thoát danh dự, nếu không muốn dâng Đông Dương cho Mỹ

2 Tại sao Điện Biên Phủ được Pháp chọn làm tập đoàn cứ điểm then chốt

2.1 Đặc điểm vị trí, địa hình

Vị trí: Điện Biên Phủ là thung lũng hình lòng chảo nằm ở địa đầu Tây

Bắc, nằm gần biên giới Việt - Lào, trên một ngã ba của nhiều tuyến đường quan trọng và có sân bay Mường Thanh được xây dựng từ năm 1889 Thung lũng này ở rất xa trung tâm Hà Nội (khoảng 300km), cách biên giới với Lào vài giờ đi xe

Địa hình: Địa hình tương đối hiểm trở, núi cao bao quanh với các rừng

cây và rất nhiều bình địa trống trải xen với các quả đồi cao vài chục đến vài trăm mét

2.2 Ý nghĩa chiến lược của căn cứ địa này đối với Pháp

Theo đánh giá của Na-va và nhiều nhà quân sự Pháp thì Điện Biên Phủ

“là một vị trí chiến lược quan trọng chẳng những đối với chiến trường Đông Dương mà còn đối với miền Đông Nam Á – một trục giao thông nối liền các miền biên giới Lào, Thái Lan, Myanmar và Trung Quốc”

Đây là một địa điểm có tính chiến lược cao, có thể giúp địch bao quát

cả Bắc Lào và Bắc Việt, có thể nhanh chóng hợp sức với các tập đoàn quân khác, thuận lợi cho việc vừa cố thủ vừa tiến công và cả rút lui Và Điện Biên Phủ được chọn làm trận đánh có tính chất quyết định sau khi cân nhắc những lợi thế và thiệt hơn với quân đối phương, hi vọng đây sẽ là đòn chí tử dập tắt mọi âm mưu chống đối của Việt Minh

3 Thuận lợi và khó khăn của quân ta

3.1 Khó khăn

a Về tương quan lực lượng:

+ Quân Pháp có lực lượng quân sự mạnh mẽ, với ưu thế vượt trội về khí tài quân sự, phương tiện chiến đấu và lực lượng tinh nhuệ có nhiều kinh nghiệm

+ Lực lượng Việt Minh còn thô sơ, khí tài phương tiện hạn chế yếu kém + Về phía Quân đội Nhân dân Việt Nam, tuy có quân số đông hơn đối phương nhưng chưa có kinh nghiệm đánh công kiên lớn trên cấp tiểu đoàn Nếu đánh mạo hiểm sẽ để lại hậu quả vô cùng nghiêm trọng, có thể thua trên toàn bộ cục diện và “hết vốn” - theo cách nói của Bác

Số liệu về tương quan lực lượng giữa quân ta và thực dân Pháp:

Thực dân Pháp Quân đội Việt Nam

- 16 tiểu đoàn bộ binh, 7 đại đội bộ binh,

pháo binh, 1 đại đội xe tăng, 1 phi đội máy

bay

- Quân số 10.814 người, sau tăng viện 4.291

người Cao điểm lên tới khoảng 16.200

người

- 3.000 PIM (culi) vận tải hậu cần, 30.000

quân nhân kỹ thuật (vận hành không quân

Pháp ở các sân bay vùng Bắc Bộ)

- Khoảng 420 máy bay yểm trợ, thả 4.000

tấn hàng và 5.000 tấn bom

- Pháo binh bắn yểm trợ hơn 110.000 viên

đạn pháo cỡ 105mm trở lên

- 10 xe tăng

- 37 phi công Mỹ

- 10 trung đoàn bộ binh, 1 đại đoàn công binh và pháo binh

- Quân số 55.000, sau tăng viện thêm khoảng 4.000 người

- 230.000 dân công vận tải hậu cần

Bảng 3.1 Tương quan lực lượng giữa ta và Pháp

(nguồn: tapchicongsan.org.vn)

b Các khó khăn khác:

+ Địa hình trên đường hành quân hiểm trở, lại liên tục bị quân địch quấy rối lùng sục, tình thế vận tải rất khó khăn, lương thực lên chưa đến nơi đã hết + Địa hình Điện Biên Phủ tuy ở thế lòng chảo có lợi cho ta nhưng với hỏa lực và lô cốt địch dày đặc rất khó để tiến công, phục kích, trái lại ta hoàn toàn có thể bị đánh bật ra bất cứ lúc nào

3.2 Thuận lợi

+ Toàn quân dân một lòng chung sức đánh giặc, nhất là lúc Pháp đang sa lầy

ở Đông Dương và quân ta vừa có một loạt chiến thắng ở các chiến dịch 1952

- 1953 đã giải phóng vùng rất rộng ở phía Bắc và Tây Bắc

+ Chỉ thị của Đảng và Bác rất kiên quyết và nhạy bén, tư duy quân sự của Đại Tướng Võ Nguyên Giáp hợp lí và am hiểu cục diện sâu sắc

+ Nhân dân yêu nước Pháp vẫn đấu tranh cho sự hòa bình ở Pháp: Raymonde Dien - tấm gương tiêu biểu

Phần II Nghệ thuật quân sự độc đáo được sử dụng trong

chiến dịch

Dân tộc ta vốn có truyền thống đoàn kết chiến đấu chống ngoại xâm và

đã sáng tạo ra một nghệ thuật quân sự của toàn dân đánh giặc rất phong phú

và độc đáo Ngày nay, Ðảng ta đề ra đường lối tiến hành chiến tranh nhân dân dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân Xuất phát từ đường lối đó, nghệ thuật quân sự của ta trước hết là nghệ thuật quân sự của toàn dân đánh giặc

Ðó cũng là sự kế thừa và phát huy lên một trình độ mới nghệ thuật quân sự truyền thống của dân tộc

Trong chiến tranh nhân dân ở nước ta, không phải chỉ có lực lượng vũ trang mà còn có đông đảo quần chúng nhân dân cầm vũ khí đánh giặc Cho nên nghệ thuật quân sự của ta không những chỉ đạo hoạt động quân sự của các lực lượng vũ trang mà còn phải chỉ đạo hoạt động quân sự của đông đảo quần chúng nhân dân tham gia đánh giặc với mọi thứ vũ khí có trong tay Ðó

là một đặc điểm quan trọng của nghệ thuật quân sự Việt Nam

Trong khởi nghĩa vũ trang ở nước ta, từ khởi nghĩa từng phần cho đến tổng khởi nghĩa, đều có lực lượng vũ trang cách mạng tham gia, nhưng lực lượng chủ yếu quyết định thắng lợi là lực lượng của đông đảo quần chúng cầm vũ khí đứng lên lật đổ chính quyền của địch Cho nên nghệ thuật quân sự trong khởi nghĩa vũ trang của ta chủ yếu là nghệ thuật chỉ đạo hoạt động quân

sự của quần chúng lâm thời vũ trang, đồng thời chỉ đạo hoạt động tác chiến của các lực lượng vũ trang phát triển đến một trình độ nhất định

Trong chiến tranh giải phóng, nghệ thuật quân sự của ta chủ yếu là nghệ thuật chỉ đạo tác chiến của lực lượng vũ trang được phát triển ngày càng cao và ngày càng hoàn chỉnh Ðồng thời, đó cũng là nghệ thuật chỉ đạo hoạt

động quân sự ngày càng phát triển của đông đảo quần chúng lâm thời cầm vũ khí đánh giặc trong suốt quá trình chiến tranh

Trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, nghệ thuật quân sự của toàn dân đánh giặc là nghệ thuật chỉ đạo tác chiến của lực lượng vũ trang phát triển ở trình độ cao ngay từ đầu, đồng thời vẫn chỉ đạo hoạt động quân sự của đông đảo quần chúng cầm vũ khí đánh giặc

Kết hợp quân sự với chính trị, tác chiến với binh vận, tác chiến với nổi dậy, kết hợp tiêu diệt lực lượng quân sự địch với phát động quần chúng giành quyền làm chủ từ lâu đã trở thành những nguyên tắc trong nghệ thuật quân sự của toàn dân đánh giặc ở nước ta

Trong chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ, nghệ thuật, cách đánh chiến dịch của quân đội ta đã có bước phát triển vượt bậc, được nâng lên thành nghệ thuật quân sự độc đáo mà trước đó chưa từng có trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của quân và dân ta

1 Phương châm tác chiến

Hình II.1: Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các đồng chí Trường Chinh (bên trái), Phạm Văn Đồng (bên phải), Võ Nguyên Giáp (ngoài cùng bên trái) quyết định mở chiến dịch

Điện Biên Phủ, năm 1954 (Nguồn: Báo Vietnma.net)

Ngay từ đầu mọi công tác chuẩn bị cho chiến dịch đã diễn ra theo phương án với cách đánh nhanh chóng, ngày 14/1/1954 tại hang Thẩm Púa,

Bộ chỉ huy chiến dịch đã phổ biến lệnh tác chiến bí mật với phương án “đánh nhanh, thắng nhanh”, chủ trương đánh địch trong 3 đêm 2 ngày nhằm hạn chế

những khó khăn về mặt hậu cần Tuy nhiên, khi mà quân đội Pháp được tăng cường về đây ngày càng đông, công sự đã trở nên vững chắc hơn rất nhiều,

Bộ chỉ huy đã nhận thấy những bất lợi cũng như sự không còn hợp lí có thể

Trong tình thế như vậy, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã quyết định tổ chức lại trận đánh theo phương án “Đánh chắc, tiến chắc” đánh lâu dài theo kiểu “bóc vỏ” dần tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ Việc thay đổi phương châm tác chiến đã thể hiện sự phân tích khoa học, khách quan tình hình địch,

ta và yếu tố địa hình Điều này giúp tránh được tổn thất về người và điều quan trọng hơn là đảm bảo sự thắng lợi của chiến dịch

2 Xây dựng thế trận chia cắt, cô lập Điện Biên Phủ

Chiến dịch Điện Biên Phủ là chiến dịch mà cả dân tộc ta chống lại một đội quân nhà nghề thiện chiến và được trang bị tốt Trong cuộc chiến đó, cả nhân dân ta đã huy động mọi nguồn lực cao nhất dồn về chiến tuyến Thực hiện chủ chương đánh thu hút lực lượng Pháp tại khắp các chiến trường Đông Dương, quân đội ta đã tiến hành một loạt các cuộc hành quân, vây đánh thu hút lực lượng đối phương chia lửa cho chiến trường Điện Biên Phủ Trong thời gian này, quân đội ta đã tiến hành các cuộc hành quân, đánh lớn tại thượng Lào, Tây Nguyên, liên khu V làm cho Pháp phải dải đội hình ra

Tại Điện Biên Phủ, trước khi chiến dịch mở màn, cùng với việc động viên bộ đội kéo pháo ra, tiếp tục bí mật chuẩn bị lại mọi mặt, Bộ tư lệnh đã rút Đại đoàn 308 tiến công rầm rộ sang hướng Thượng Lào, nhằm cô lập địch

ở Điện Biên Phủ hơn nữa và tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, giúp bạn Lào

mở rộng vùng giải phóng và không cho địch đánh vào sau lưng ta Nhận thấy

sự có mặt của các trung đoàn quân ta ở Thượng Lào, Nava đã nhanh chóng bổ sung quân số tại đây bằng lực lượng ở đồng bằng Bắc bộ, Tây Bắc và Trung Lào Đến cuối 12-1953, quân Pháp đã tập trung quân số lên đến 26 tiểu đoàn, biến đây trở thành nơi tập trung quân lớn thứ ba của Pháp sau đồng bằng Bắc

Bộ và Điện Biên Phủ Với kế hoạch này, ta đã đạt được cả hai mục đích vừa nghi binh thu hút sự chú ý của chúng và vừa bảo đảm cho bộ đội ở Điện Biên Phủ rút ra khu tập kết an toàn Đây có thể được coi đã là một thành công lớn

3 Phát huy sức mạnh tác chiến

Trong những tính toán chiến lược của ta, bộ đội chính quy ngày càng lớn mạnh cả về chất lượng và số lượng được điều động tối đa lên Điện Biên Phủ nhưng vẫn đảm bảo chốt giữ tại những vị trí quan trọng khác Bốn sư đoàn bộ binh, một sư đoàn pháo binh hành quân ra mặt trận Đây là trận công kiên lớn nhất, là lần đầu tiên ta phối hợp đánh hiệp đồng các binh chủng bộ

So sánh lực lượng giữa ta và địch, ta có nhiều lợi thế về bộ binh nhưng Pháp lại có những đơn vị vô cùng thiện chiến đã từng tham gia chiến tranh thế giới và chưa từng thua một trận đánh nào Về pháo binh, Pháp hơn hẳn ta khi

có những khẩu pháo hạng nặng như 155mm, có thể oanh tạc xa và gây những thiệt hại nghiêm trọng nếu trúng mục tiêu Hơn nữa chúng còn có ưu thế tuyệt đối về xe tăng, máy bay (máy bay vận chuyển và máy bay chiến đấu) và nhiều

vũ khí quân sự khác Cùng với đó, trận địa mà địch xây dựng tại Điện Biên Phủ là “một pháo đài bất khả xâm phạm, với 8 cụm cứ điểm với hỏa lực nhiều tầng rất mạnh, tập trung thành ba phân khu Trung tâm, Phân khu Bắc và Phân

Nghiên cứu cách bố trí lực lượng địch tại Điện Biên Phủ cũng như những hạn chế của nó, Quân đội nhân dân ta đã đề ra cách đánh là thực hiện chia cắt và tập trung hỏa lực vào tiêu diệt từng cứ điểm một, cùng với đó là tiến hành tiến công cùng lúc nhiều mục tiêu khác nhau để địch không thể yểm

Trận mở màn tại Trung tâm đề kháng Him Lam ngày 13/3/1954, là lá chắn đầu tiên phía Đông Bắc của địch, hướng tiến công chính của quân ta đã khiến cho địch tan tác Những loạt đạn pháo không thể chính xác hơn của pháo binh đã dọn đường cho bộ binh xông lên tiêu diệt từng vị trí, từng tên

địch trong các hầm trú ẩn 5 giờ sau những tiếng súng đầu tiên của trận chiến, Him Lam hoàn toàn thất trận và được kiểm soát bởi Việt Minh Liên tiếp hai ngày sau đó lần lượt các cứ điểm Độc Lập và Bản Kéo cũng nhanh chóng bị xóa sổ, mở toang cánh cửa phía Bắc và Đông Bắc vào khu trung tâm Mường Thanh, nơi tập trung sức mạnh chính của Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ

Điều đáng chú ý là ta thực hiện tiến công cả ba quả đồi ở Him Lam bằng cách tiến hành thọc sâu chia cắt và tiêu diệt riêng rẽ từng ngọn đồi một vào cùng một thời điểm, do đó chúng không thể hỗ trợ cho nhau, cũng có nghĩa là ta đã phân tán được hỏa lực của đối phương, vốn được trang bị rất mạnh để hỗ trợ nhau trên ba quả đồi Điều này đã tạo điều kiện cho ta tiến công và tiêu diệt thành công từng mục tiêu một mà tránh được hỏa lực mạnh nhất của chúng

Hình II.2: Cột khói bốc lên sau trận đánh mở màn trên đồi Him Lam, ngày 13/3/1954

(Nguồn: báo Vietnam.net)

4 Thực hành chiến thuật để đánh hạ địch

Thực tế đã cho thấy, kết thúc giai đoạn I, ta có thời gian xây dựng và hình thành một hệ thống giao thông hào bao quanh tập đoàn cứ điểm của Pháp Hệ thống này sẽ lấn dần tới các cứ điểm của Pháp, siết chặt vòng vây quanh phân khu trung tâm, cắt đứt liên lạc giữa các phân khu, đặt các vị trí của địch trong tầm ngắm của súng, pháo và bộ binh ta Nhờ đó cấu trúc trận địa của Pháp bị cắt xẻ hoàn toàn theo ý đồ của ta, địch muốn công hay thủ đều

khó, chỉ chờ ngày thất bại Chứng tỏ rằng ta đã “vây chặt khóa chắc” Pháp tại

Ta tập trung tấn công các vị trí hiểm yếu như sân bay, kho xăng, trại lính để triệt tiêu sức mạnh địch nhiều nhất có thể, tích cực du kích quấy rối Nhờ đó ta không chỉ làm chủ bầu trời mà còn khiến địch tổn thất người và của rất lớn Ta còn lập nhiều phong trào khuyến khích quân sĩ tích cực chiến đấu:

“săn đầu Tây”, “săn Tây bắn tỉa”, “cướp dù tiếp tế”, ”nghi binh tập kích”, và

Ngoài ra, khi tham gia chiến đấu ta đánh chiếm đến đâu tổ chức phòng ngự ngay đến đó, biến cứ điểm địch thành trận địa phòng ngự và bao vây của

ta, hình thành hệ thống trận địa tiến công vây hãm địch ngày càng chặt, cuối cùng dồn quân địch vào thế có thể bị tiêu diệt nhanh chóng, và vào những ngày cuối cùng của chiến dịch đã có hàng nghìn binh sĩ Pháp ra đầu hàng do thất bại không thể tránh khỏi tại tập đoàn cứ điểm đã được phòng ngự và bao vây chắc chắn

5 Nghệ thuật tạo lập thế trận chiến tranh nhân dân

Một nét đặc sắc trong nghệ thuật chỉ đạo chiến tranh của Đảng ta là đã vận dụng, phát triển sáng tạo phương thức chiến tranh nhân dân Việt Nam, thực hiện “kháng chiến toàn dân, toàn diện” để đánh thắng một đế quốc sừng

sỏ, có tiềm lực kinh tế, quân sự vượt trội Sự kết hợp nhuần nhuyễn loại hình chiến tranh du kích và chiến tranh chính quy đã trở thành nét đặc sắc về cách đánh của chiến tranh nhân dân, từ đó tạo ra thế trận tác chiến rộng khắp, đánh địch với nhiều loại hình, quy mô Đây quả là một nghệ thuật độc đáo của dân ta

Trong thực tế, trước khi Chiến dịch Điện Biên Phủ nổ súng, ta đã tổ chức một số đơn vị chủ lực “nhỏ” và “tinh” đánh vào các hướng địch yếu nhưng hiểm, tiêu diệt lực lượng địch tại chỗ và giải phóng một số địa bàn chiến lược, buộc địch phải phân tán lực lượng cơ động ra các hướng để đối

phó Đồng thời, bằng sự phối hợp chặt chẽ giữa chiến tranh du kích rộng khắp trên phạm vi cả nước với các hoạt động tác chiến của đơn vị chủ lực cấp sư đoàn, trung đoàn trên một số chiến trường, ta đã thành công trong việc kìm giữ, giam chân một số đơn vị chủ lực địch

Bên cạnh đó, thế trận Chiến dịch Điện Biên Phủ còn được tạo bởi thế trận chiến tranh nhân dân thông qua việc ta đã xây dựng được “thế trận lòng dân” vững chắc, huy động tối đa sức mạnh tổng hợp của nhân dân cả nước tham gia chiến đấu, nhất là trong công tác bảo đảm hậu cần, kỹ thuật cho Chiến dịch; tạo sự bất ngờ lớn cho địch, khi chúng cho rằng với địa hình hiểm trở,

xa hậu phương, ta không thể khắc phục để vận chuyển, tiếp tế đủ lương thực, thực phẩm, đạn dược,… phục vụ chiến trường Điện Biên Phủ

Hình II.3: Đoàn dân công đẩy xe đạp thồ chở vũ khí, lương thực, thuốc men lên trận

tuyến (Nguồn: báo Vietnam.net)

Phần III Kết quả, ý nghĩa và bài học kinh nghiệm vận dụng vào tình

hình mới

1 Kết quả, ý nghĩa

Với những chiến lược, chiến thuật quan trọng, phù hợp tại từng thời điểm, chỉ sau 56 ngày đêm chiến đấu, ta đã làm nên một Điện Biên Phủ "chấn động địa cầu" ghi một trang sử vàng vẻ vang vào tư tưởng quân sự Việt Nam Chiến dịch này đã kết thúc hoàn toàn mọi âm mưu, toan tính thực dân trên đất