QUAN hệ GIỮA xã hội với tự NHIÊN và vấn đề bảo vệ môi TRƯỜNG ở nước TA HIỆN NAY

Ở một số quốc gia trên thế giới đã và đang xảy ra tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng phức tạp như ô nhiễm không khí ở Trung Quốc; ô nhiễm môi trường biển ở miền Trung Việt Nam khiến

LỜI MỞ ĐẦU

Cùng với sự phát triển của khoa học kĩ thuật và sự gia tăng dân số trên toàn thế giới, môi trường tự nhiên đang ngày càng bị phá hủy nghiêm trọng Ở một số quốc gia trên thế giới đã và đang xảy ra tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng phức tạp như ô nhiễm không khí ở Trung Quốc; ô nhiễm môi trường biển ở miền Trung Việt Nam khiến cá chết rất nhiều hay xuất hiện các bãi rác khổng lồ ở một số nơi như Thành phố Darka, Senegal; Brasilia, Brazil; Bantar Gebang, Indonesia…v…v… Mặc dù con người và xã hội đã dựa trên nền tảng

tự nhiên mà tồn tại và phát triển nhưng hiện nay quá trình tồn tại và phát triển

ấy lại phần nào hủy hoại môi trường tự nhiên ấy Và ở nước ta hiện nay, trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, cùng với sự đi lên của kinh tế

và đời sống xã hội , ô nhiễm môi trường đang là vấn đề nóng đối với toàn thể đất nước Chính vì lí do như trên, em xin chọn đề tài : “ Quan hệ giữa xã hội với

tự nhiên và vấn đề bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay” để nghiên cứu

Em chọn đề tài này nhằm mục đích nêu ra và phân tích mối quan hệ giữa

tự nhiên và xã hội theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê-nin Từ đó phân tích

về các vấn đề môi trường đang diễn ra ở Việt Nam hiện nay và góp phần đưa ra một số biện pháp để giảm thiểu ô nhiễm đồng thời thay đổi nhận thức và hành động của mỗi người để bảo vệ môi trường thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng

Bài tiểu luận gồm hai nhiệm vụ chính:

- Tìm hiểu tổng quan về tự nhiên và xã hội và các mối quan hệ của chúng

- Nêu và phân tích các vấn đề môi trường hiện nay và đưa ra các giải pháp

Trong khuôn khổ một bài tiểu luận không thể tránh được những thiếu sót Em rất hi vọng nhận được sự quan tâm góp ý từ phía thầy giáo

Em xin cảm ơn!

I Khái quát chung về tự nhiên và xã hội

1 Tự nhiên

1.1 Tự nhiên theo nghĩa rộng:

Là toàn bộ thế giới vật chất tồn tại khách quan Với nghĩa này thì con người, xã hội loài người là một bộ phận, hơn nữa là một bộ phận đặc thù của thế giới tự nhiên

Xét về mặt tiến hoá, con người có nguồn gốc từ tự nhiên, là con đẻ của

tự nhiên, là sản phẩm cao nhất của quá trình tiến hoá của thế giới vật chất Con người với bộ óc hoàn chỉnh là sản phẩm của thế giới vật chất

Sự ra đời của con người không chỉ là kết quả của các quy luật sinh học

mà quan trọng hơn cả là kết quả của quá trình lao động Đó là quá trình con người sử dụng công cụ tác động vào thế giới tự nhiên, khai thác và cải biến giới

tự nhiên tạo ra những sản phẩm vật chất để đáp ứng nhu cầu tồn tại và phát triển của mình Chính quá trình đó con người làm biến đổi tự nhiên và làm biến đổi chính bản thân mình Chính quá trình lao động nhu cầu trao đổi, hợp tác lao động đã làm xuất hiện ngôn ngữ Lao động và ngôn ngữ là hai sức kích thích

chủ yếu của sự chuyển biến bộ não của loài vật thành bộ não của loài người, từ tâm lý động vật sang ý thức con người

=> Tự nhiên là nền tảng của xã hội

1.2 Tự nhiên theo nghĩa hẹp

Gồm toàn bộ thế giới vật chất không kể lĩnh vực xã hội (khi nghiên cứu quan hệ tự nhiên - xã hội ở đây là tự nhiên theo nghĩa hẹp đặc biệt là môi trường

tự nhiên.)

Môi trường tự nhiên gồm:

+ Điều kiện địa lý tự nhiên: đất đai, rừng núi, sông ngòi, khí hậu…

+ Của cải tự nhiên: tài nguyên, khoáng sản, lâm sản, thuỷ hải sản

+ Nguồn năng lượng trong tự nhiên: sức gió, sức nước, ánh nắng mặt trời…

2 Xã hội

2.1 Xã hội là bộ phận đặc thù của tự nhiên

Xã hội là một hình thái vận động cao nhất của thế giới vật chất Hình thái vận động này lấy mối quan hệ của con người và sự tác động lẫn nhau giữa người với người làm nền tảng

Xã hội biểu hiện tổng số những mối liên hệ và các quan hệ của các cá

nhân với nhau, “Là sản phẩm của sự tác động qua lại giữa con người”

Con người là sản phẩm cao nhất của tự nhiên, bằng hoạt động của mình con người làm nên lịch sử, làm nên xã hội Vì vậy, xã hội không thể là cái gì khác mà chính là bộ phận đặc thù được tách ra một cách hợp qui luật của tự nhiên Xã hội là hình thái tổ chức cao nhất của vật chất trong quá trình vận động tiến hoá lâu dài và phức tạp

Xã hội là một bộ phận đặc thù của giới tự nhiên Tính đặc thù của xã hội được thể hiện: khác với phần còn lại của tự nhiên chỉ có những nhân tố vô thức tác động lẫn nhau, xã hội, nhân tố hoạt động là con người có ý thức Hành động của họ có suy nghĩ và theo đuổi những mục đích nhất định Hoạt động của con người không chỉ tái sản xuất ra chính bản thân mình mà còn tái sản xuất ra giới

tự nhiên

2.2 Đặc điểm của quy luật xã hội

Với tư cách vừa là bộ phận đặc thù của tự nhiên, vừa là sản phẩm của sự tác động qua lại giữa người và người, để tồn tại và phát triển xã hội vừa phải tuân theo những quy luật của tự nhiên vừa phải tuân theo những quy luật chỉ vốn có đối với xã hội

Điều đó chỉ rõ, trước hết quy luật xã hội phải mang đầy đủ những đặc trưng cơ bản của quy luật chung, đó là tính khách quan, phổ biến và tính tất yếu Quy luật xã hội mang đậm dấu ấn hoạt động của con người

2.2.1 Tính khách quan

Tính khách quan của qui luật thể hiện ở chỗ:

Quy luật xã hội là quy luật hoạt động của con người có ý thức, nhưng nó không phụ thuộc vào ý thức, ý chí của bất kỳ một cá nhân, một lực lượng xã hội nào Bởi vì bằng hoạt động thực tiễn con người làm ra lịch sử, song những hoạt động của con người thực hiện trong những điều kiện vật chất nhất định, sinh hoạt vật chất nhất định, trong những mối quan hệ nhất định giữa con người và

tự nhiên, con người và con người Những điều kiện và những mối quan hệ đó là khách quan với mỗi thời đại, mỗi dân tộc, mỗi thế hệ, mỗi con người khi họ theo đuổi mục đích của bản thân

Quy luật xã hội thường được biểu hiện ra như những xu hướng, mang tính xu hướng Những mối liên hệ và tác động phức tạp lẫn nhau giữa người và

người đã tạo ra những hoạt động khác nhau trong xã hội Tổng hợp những lực tác động lẫn nhau đó tạo thành xu hướng của lịch sử, trong đó, lực hoạt động của khối đông người chiếm ưu thế Điều đó có nghĩa là, mặc dù hoạt động của con người trong xã hội biểu thị cho nhiều mục đích, ý muốn khác nhau, thậm chí những mục đích, ý muốn đó là chồng chéo nhau, đối lập mâu thuẫn nhau nhưng quy luật xã hội chỉ phản ánh ý muốn, mục đích của khối đông người, phù hợp với xu hướng vận động phát triển của lịch sử Xu hướng này là khách quan, không có một thế lực nào có thể diều khiển được

2.2.2 Tính phổ biến và tất yếu

Những quan hệ của con người được hình thành một cách tất yếu và phổ biến, nhằm thoả mãn nhu cầu sống của con người, nhu cầu tồn tại và phát triển của xã hội

Quan hệ của con người và con người trong xã hội có nhiều cấp độ khác nhau

Có loại quan hệ xã hội tồn tại phổ biến ở mọi hình thái kinh tế - xã hội như quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, quan hệ giữa tồn tại

xã hội và ý thức xã hội, quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng… tạo nên những quy luật chi phối mọi hình thái kinh tế -xã hội như: quy luật quan

hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất,

cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng…

Các quan hệ xã hội chỉ tồn tại trong một số hình thái kinh tế - xã hội như quan hệ gia đình, giai cấp, dân tộc…

Loại quan hệ chỉ tồn tại ở một số hình thái kinh tế - xã hội như quan hệ giữa địa chủ và nông dân, quan hệ giữa tư sản và vô sản…

Loại quan hệ chỉ tồn tại ở từng lĩnh vực riêng lẻ như lĩnh vực kinh tế, chính trị, tư tưởng, văn hoá… như quan hệ giữa các Đảng, phái chính trị, quan

hệ đạo đức, tôn giáo…

Quy luật xã hội phản ánh các loại quan hệ xã hội đó với mức độ tất yếu

và phổ biến khác nhau

Ngoài những đặc trưng của quy luật nói chung, quy luật xã hội còn có những đặc trưng riêng như :

- Quy luật xã hội tồn tại và tác động trong những điều kiện nhất định

- Để nhận thức quy luật xã hội cần có phương pháp khái quát hoá và trừu tượng rất cao

II Sự tác động qua lại giữa xã hội và tự nhiên

1 Sự tác động của xã hội đến tự nhiên

Xã hội gắn bó với tự nhiên thông qua quá trình hoạt động thực tiễn của con người, trước hết là quá trình lao động sản xuất Lao động là đặc trưng cơ bản đầu tiên phân biệt hoạt động của người với động vật Song, lao động cũng

là yếu tố đầu tiên cơ bản nhất, quan trọng nhất tạo nên sự thống nhất hữu cơ giữa xã hội và tự nhiên

Quá trình sử dụng các nguồn vật chất của sinh quyển để sống và lao động sản xuất, con người đã làm biến đổi tự nhiên mạnh mẽ nhất, nhanh chóng nhất so với tất cả các thành phần khác của chu trình sinh học

Nếu con người không kiểm tra, điều tiết việc sử dụng, khai thác, bảo quản các nguồn vật chất của tự nhiên thì khủng hoảng sinh thái sẽ xảy ra, sự cân bằng của hệ thống tự nhiên – xã hội bị phá vỡ, sự sống của con người và xã hội loài người bị đe dọa

2 Sự tác động của tự nhiên tới xã hội.

Tự nhiên vừa là nguồn gốc của sự xuất hiện xã hội vừa là môi trường tồn tại và phát triển của xã hội

Tự nhiên là nguồn gốc của sự xuất hiện xã hội vì xã hội được hình thành trong quá trình tiến hóa của thế giới vật chất

Tự nhiên là môi trường tồn tại và phát triển của xã hội vì chỉ có tự nhiên mới cung cấp được những điều kiện cần thiết nhất cho sự sống của con người và cũng chỉ có tự nhiên mới cung cấp được những điều kiện cần thiết nhất cho các hoạt động sản xuất xã hội Theo Mac, con người không thể sáng tạo ra được các

gì nếu không có thế giới tự nhiên, nếu không có thế giới hữu hình bên ngoài Đó

là vật liệu trong đó lao động của con người được thực hiện và tác động từ đó sản xuất ra sản phẩm mới

Với tư cách là môi trường tồn tại và phát triển của xã hội, tự nhiên có thể tác động thuận lợi hoặc gây khó khăn cho sán xuất xã hội, có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của chính bản thân xã hội

Tự nhiên cung cấp cho con người tất cả các nguồn vật chất vốn có của sinh quyển để con người sống và tiến hành lao động sản xuất

3 Những yếu tố tác động đến mối quan hệ giữa xã hội và tự nhiên

3.1 Trình độ phát triển của xã hội

Lịch sử xã hội là sự tiếp tục của lịch sử tự nhiên Chỉ có quan hệ với tự nhiên và quan hệ với nhau con người mới làm nên lịch sử của mình Nhưng chính trong quá trình quan hệ với giới tự nhiên, con người đã cải tiến giới tự nhiên Thông qua các hoạt động của mình con người làm cho lịch sử xã hội và lịch sử tự nhiên gắn bó quy định lẫn nhau Sự gắn bó và quy định lẫn nhau ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển của xã hội mà tiêu chí để đánh giá nó là phương thức sản xuất, cách thức sản xuất ra của cải vật chất trong mỗi giai đoạn lịch sử của con người

Sự ra đời của những phương thức sản xuất mới cao hơn những phương thức sản xuất cũ đã quyết định những chuyển biến về chất của xã hội loài người, đưa xã hội loài người từ mông muội, dã man sang xã hội văn minh Cũng chính phương thức sản xuất quy định tính chất của mối quan hệ giữa xã hội với tự nhiên vì mỗi phương thức sản xuất khác nhau sẽ có những công cụ lao động khác nhau để khai thác giới tự nhiên, sẽ có những mục đích tiến hành sản xuất khác nhau Khi công cụ lao động thay đổi, khi mục đích sản xuất của mỗi chế

độ xã hội thay đổi thì tính chất của mối quan hệ giữa xã hội vơi tự nhiên cũng thay đổi

Ngày nay, mặc dù con người đã đạt đến đỉnh cao trong sản xuất nhưng con người vẫn coi tự nhiên không chỉ là môi trường sống mà chủ yếu là đối tượng để khai thác chiếm đoạt nhằm đạt được mục đích của mình

Khủng hoảng sinh thái đã xảy ra ở nhiều nơi và đang đe dọa sự sống của

cả nhân loại Bởi vậy, để tồn tại và phát triển, con người không còn con đường nào khác là quay về chung sống với thiên nhiên và thay đổi phương thức khai thác tài nguyên thiên nhiên

3.2.Trình độ nhận thức và vận dụng quy luật tự nhiên và quy luật xã hội

Hoạt động sản xuất của cải vật chất của con người là hoạt động chinh phục thế giới tự nhiên Hoạt động này có thể làm giới tự nhiên theo đuổi theo hai hướng Nếu con người tác động vào giới tự nhiên theo đúng quy luật của nó thì con người đã tạo ra “ thiên nhiên thứ hai” hài hòa đối với sự phát triển của

xã hội Ngược lại, nếu con người bất chấp quy luật, chỉ khai thắc, chiếm đoạt những cái có sẵn trong giới tự nhiên thì sự nghèo nàn của tự nhiên và sự phá vỡ cân bằng hệ thống tự nhiên – xã hội là không tránh khỏi Con người phá giới tự nhiên bao nhiêu thì con người phải gánh chịu hậu quả của nó bấy nhiêu

Quy luật xã hội cho thấy, phải tìm cách sống hài hòa với tự nhiên, phải điều khiển có ý thức mối quan hệ giữa con người và tự nhiên Đó là cách giải

quyết đúng đắn cho các vấn đề sinh thái toàn cầu hiện nay Chúng ta có nguồn gốc từ tự nhiên, và tất cả sự thống trị của chúng ta đối với tự nhiên là ở chỗ chúng ta, khác với tất cả các sinh khác, là chúng ta nhận thức được quy luật của giới tự nhiên và có thể sử dụng được những quy luật đó một cách chính xác" Như vậy, để điều khiển được tư nhiên, trước hết, con người cần phải nhận thức được rằng mình là một bộ phận không thể tách rời của tự nhiên, hơn thế nữa, còn là con đẻ của tự nhiên Vì vậy, con người cần phải nắm vững những quy luật của tự nhiên và quan trọng hơn, phải biết vận dụng những quy luật đó một cách chính xác vào trong hoạt động thực tiễn của mình

III Môi trường

1 Khái niệm

Môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con người, ảnh hưởng tới con người và tác động đến các hoạt động sống của con người như: không khí, nước, độ ẩm, sinh vật, xã hội loài người và các thể chế Nói chung, môi trường của một khách thể bao gồm các vật chất, điều kiện hoàn cảnh, các đối tượng khác hay các điều kiện nào đó mà chúng bao quanh khách thể này hay các hoạt động của khách thể diễn ra trong chúng

2 Vai trò của môi trường đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội

Ở đây chúng ta chủ yếu xét đến môi trường tự nhiên

Môi trường tự nhiên được sử dụng dưới nhiều tên gọi khác nhau như sinh quyển, môi trường sống nhưng thường được gọi chung là môi trường sinh thái

Môi trường sinh thái cũng là điều kiện thường xuyên và tất yếu đối với

sự tồn tại và phát triển của xã hội, song vai trò của nó ở những giai đoạn lịch sử khác nhau được thể hiện một cách khác nhau

Khi xã hội còn ở trình độ mông muội, khi con người chủ yếu săn bắt hái lượm những sản phẩm có sắn trong tự nhiên thì hầu như con người hoàn toàn bị giới tự nhiên chi phối và thống trị Cuộc sống hoàn toàn phụ thuộc vào tự nhiên Khi con người văn minh hơn, nhất là khi khoa học kĩ thuật phát triển thì con người đã từng bước chế ngự được thiên nhiên Con người từng bước chế ngự và khai thác thiên nhiên để phục vụ cho nhu cầu của mình Nhiều ngành nghề ra đời từ những điều kiện tự nhiên như nông nghiệp, lâm nghiệp, khái thác thủy hải sản,

IV Vấn đề bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay

Qua những phân tích ở trên, chúng ta đều thấy được tầm quan trọng của vấn đề bảo vệ môi trường, bảo vệ tự nhiên đang ngày càng bị tàn phá nhanh chóng trên toàn thế giới Các vấn đề về môi trường luôn là đề tài nóng đối với mỗi quốc gia trên toàn thế giới và Việt Nam cũng không phải là một ngoại lệ Bây giờ chúng ta sẽ đi tìm hiểu vấn đề này trong điều kiện cụ thể của nước ta hiện nay

1 Khái quát về các nguồn tài nguyên của Việt Nam

1.1 Tài nguyên đất của Việt Nam

Diện đất tự nhiên nước ta khoảng 33 triệu ha

Theo thống kê năm 2015, diện tích đất nông nghiệp chiếm 82,43%, đất phi nông nghiệp chiêm 11,16%, đất chưa sử dụng chiếm 6,41% tổng diện tích tất tự nhiên

Diện tích đất nông nghiệp những năm qua có tăng ít nhiều nhưng so với

tỉ lệ tăng dân số thì vẫn sụt giảm Khả năng mở rộng đất nông nghiệp là rất hạn chế do điều kiện tự nhiên và kỹ thuật Ngoài ra đất chuyên dùng như đất xây dựng, giao thông, thủy lợi, đất ở ngày một tăng càng làm thu hẹp đất nông nghiệp