TIỂU LUẬN lý LUẬN tập TRUNG tư bản và XU THẾ ma TOÀN cầu và ở VIỆT NAM

Tích lũy tư bản gắn với quá trình tập trung tư bản ngày càng tăng đã đóng vai trò quan trọng với sự hình thành và phát triển phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, với nền kinh tế thị tr

LỜI MỞ ĐẦU

Lịch sử đã cho thấy rằng, cuổi thế kỉ 15, đầu thế kỉ 16, tích lũy nguyên

thủy đã diễn ra sôi động ở các nước phương Tây và nền kinh tế-xã hội của

các nước này phát triển vô cùng mạnh mẽ Rõ ràng tích lũy tư bản là yếu tố

quan trọng quyết định 1 nền kinh tế có phát triển phồn thịnh hay không, mà

con đường nhanh nhất để tăng tích lũy tư bản chính là tập trung tư bản.Với

sức ép cạnh tranh ngày một gay gắt trên thị trường thì tập trung tư bản là

một yêu cầu bắt buộc Có thể nói, tập trung tư bản đã làm tăng cả về chất

và lượng cho một nền kinh tế xã hội hóa cao độ Tích lũy tư bản gắn với

quá trình tập trung tư bản ngày càng tăng đã đóng vai trò quan trọng với sự

hình thành và phát triển phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, với nền

kinh tế thị trường.Một trong những biểu hiện tiêu biểu của tập trung tư bản

chính là xu thế M&A trong xã hội hiện đại

Việt Nam ta đang trong quá trình hội nhập, phát triển năng động và đã

đạt được nhiều thành tựu quan trọng về cả kinh tế và chính trị Tuy nhiên,

ngoài những cơ hội phát triển không ngừng chúng ta cũng gặp phải không

ít khó khăn trong việc cạnh tranh trên thị trường quốc tế Lý luận và thực

tiễn cho thấy, tích lũy là yếu tố quan trọng nhất đảm bảo sự phát triển bền

vững của nền kinh tế, tuy nhiên, trên thực tế, năng suất lao dộng ở nước ta

còn thấp Vì vậy, để bắt kịp nhịp độ phát triển kinh tế với tốc độ tăng

trưởng cao và bền vững, xây dựng cho mình một chỗ đứng vững chắc trên

thị trường thế giới,ta cần nâng cao tích lũy tư bản, cần huy động được một

nguồn vốn vững chắc trên cơ sở đẩy mạnh tập trung tư bản, hòa nhập với

xu thế M&A (mua bán và sáp nhập doanh nghiệp) đang ngày càng phổ biến

trên thị trường thế giới

Với tính cấp thiết của vấn đề, em xin chọn đề tài: “Lý luận tập trung

tư bản và xu thế M&A toàn cầu và ở Việt Nam” để nghiên cứu bài tiểu

luận lần này

PHẦN 1.

TẬP TRUNG TƯ BẢN VÀ XU THẾ M&A

TOÀN CẦU VÀ Ở VIỆT NAM.

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ TẬP TRUNG TƯ BẢN.

1 Động cơ của tập trung tư bản.

Theo đuổi giá trị thặng dư tối đa là mục đích và động cơ thúc đẩy sự

hoạt động của mỗi nhà tư bản cũng như toàn bộ xã hội tư bản, là cơ sở của

sự tồn tại và phát triển của chủ nghĩa tư bản Khát vọng không có giới hạn

về giá trị thặng dư đã buộc các nhà tư bản tiến hành tái sản xuất mở rộng

theo cả chiều rộng và chiều sâu, nghĩa là phải lặp lại quá trình sản xuất với

quy mô lớn hơn trước, với một lượng tư bản lớn hơn trước Muốn vậy, phải

biến một bộ phận giá trị thặng dư thành tư bản phụ thêm, tư bản hóa giá trị

thặng dư, hay gọi là tích lũy tư bản C.Mác nói rằng, tư bản ứng trước chỉ

là một giọt nước trong dòng sông của tích lũy mà thôi Trong quá trình tái

sản xuất, lãi cứ đập vào vốn, vốn càng lớn thì lãi càng lớn, do đó lao động

của công nhân trong quá khứ lại trở thành phương tiện để bóc lột người

công nhân

Mặt khác, trong quá trình tái sản xuất mở rộng, các nhà tư bản luôn

không ngừng phải cạnh tranh với nhau để thu được giá trị thặng dư siêu

ngạch, phải giành giật thị trường và khách hàng và các điều kiện thuân lợi

trong các hoạt động sản xuất kinh doanh Trong quá trình cạnh tranh, các

nguồn lực của xã hội được chuyển từ nơi sản xuất kém hiệu quả đến nơi

hiệu quả hơn, các nhà tư bản phải đưa ra phương pháp kinh doanh hiệu

quả nhất để nhận được sự tin tưởng từ các nhà đầu tư Cạnh tranh và tín

dụng buộc các nhà tư bản phải không ngừng làm cho tư bản của mình tăng

lên bằng cách tăng nhanh tư bản tích lũy Để làm được điều đó, việc tư bản

hóa giá trị thặng dư trong một xí nghiệp nào đó là không đủ, mà cần phải

tiến hành tập trung tư bản

2 Thế nào là tập trung tư bản?

Tập trung tư bản là sự tăng thêm quy mô của tư bản cá biệt bằng cách

hợp nhất những tư bản cá biệt có sẵn trong xã hội thành một tư bản cá biệt

khác lớn hơn Đây là sự tập trung những tư bản đã hình thành, thủ tiêu tính

độc lập riêng biệt của chúng, là việc biến nhiều tư bản nhỏ thành một số ít

tư bản lớn hơn

Tập trung tư bản diễn ra trên đòn bẩy của cạnh tranh và tín dụng Do

cạnh tranh mà các nhà tư bản phải liên kết với nhau để đứng vững hay

nhiều doanh nghiệp nhỏ, trình độ kĩ thuật kém bị các đối thủ lớn hơn thôn

tính, từ đó dẫn tới sự liên kết tự nguyện hay sáp nhập, thu mua các tư bản

cá biệt Tín dụng tư bản chủ nghĩa là phương tiện để tập trung các khoản

tiền nhàn rỗi trong xã hội vào tay các nhà tư bản

Có hai phương pháp diễn ra tập trung tư bản, đó là cưỡng bức và tự

nguyện Phương pháp cưỡng bức là trong quá trình cạnh tranh, khi nhà tư

bản phá sản sẽ bị nhà tư bản khác thu mua, hay các nhà tư bản lớn thôn tính

các nhà tư bản nhỏ Phương pháp tự nguyện là trong quá trình cạnh tranh,

các nhà tư bản không phân thắng bại mà liên hiệp với nhau, tức là các nhà

tư bản cùng nhau hợp sức, tạo thành công ty cổ phần để tránh khỏi sự phá

sản và có đủ sức mạnh cần thiết cho sự cạnh tranh trên quy mô mới

Tương ứng, ta có 2 biện pháp tập trung tư bản Thứ nhất là thôn tính

kinh tế - các nhà tư bản lớn thôn tính các nhà tư bản nhỏ dẫn đến việc phá

sản Thứ hai là hợp lực về vốn – các nhà tư bản liên hiệp để tập trung

nguồn lực ứng phó với cạnh tranh thị trường

Tập trung tư bản và tích tụ tư bản là hai phương thức tích lũy tư bản,

đều làm tăng quy mô của tư bản cá biệt, nhưng so với tích tụ tư bản, tập

trung tư bản diễn ra trong thời gian ngắn hơn, diễn ra một cách nhanh hơn

và nhiều hơn Tập trung tư bản chỉ làm tăng quy mô của tư bản cá biệt mà

không làm tăng quy mô của tư bản xã hội như tích tụ tư bản, nhưng tích tụ

không làm nổi bật mâu thuẫn nội bộ giai cấp các nhà tư bản như tập trung

tư bản

Trên thực tế, tập trung tư bản đang diễn ra mạnh mẽ dưới nhiều hình

thức biểu hiện, nổi bật có thể kể đến tập trung và chuyên môn hóa sản xuất,

chủ trương cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước, chủ trương dồn điền,

đổi thửa trong lĩnh vực nông nghiệp, hay sự hình thành và phát triển không

ngừng của các tập đoàn đa ngành, đa quốc gia với sự bùng nổ của xu thế

M&A những năm gần đây

3 Vai trò của tập trung tư bản.

3.1 Đối với tích tụ và tích lũy tư bản.

Tập trung tư bản tạo điều kiện thuận lợi để tăng cường bóc lột giá trị

thặng dư, đẩy nhanh tích tụ tư bản Ngược lại, tích tụ tư bản làm tăng thêm

quy mô và sức mạnh của tư bản cá biệt, do đó cạnh tranh sẽ gay gắt hơn,

dẫn đến tập trung nhanh hơn Quan hệ mật thiết giữa tập trung và tích tụ tư

bản và ảnh hưởng qua lại của chúng làm cho tích lũy tư bản ngày càng

mạnh

Tập trung tư bản không những dẫn đến sự thay đổi về lượng của tư

bản, mà còn làm cho tư bản có một chất lượng mới, làm cho cấu tạo hữu cơ

của tư bản tăng lên Nhờ đó năng suất lao động tăng lên nhanh chóng

Chính vì vậy, tập trung tư bản trở thành đòn bẩy mạnh mẽ của tích luỹ tư

bản

3.2 Đối với mâu thuẫn giai cấp của xã hội tư bản chủ nghĩa

Nguồn để tập trung tư bản là những tư bản cá biệt có sẵn trong xã hội

do cạnh tranh mà dẫn đến sự liên kết hay sáp nhập, với mục đích không

ngừng nâng cao giá trị thặng dư siêu ngạch Xét về mặt đó, nó phản ánh

trực tiếp quan hệ cạnh tranh trong nội bộ giai cấp các nhà tư bản

Tập trung tư bản là quá trình các nhà tư bản tối đa hóa giá trị thặng

dư, mà giá trị thặng dư vốn là phần giá trị mới dôi ra ngoài sức lao động do

công nhân làm thuê tạo ra bị nhà tư bản chiếm không Vì vậy, nó phản ánh

sự tăng cường bóc lột lao động làm thuê của nhà tư bản, tác động đến mọi

quan hệ giữa tư bản và lao động, làm cho mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa

tư bản càng sâu sắc thêm

3.3 Đối với nền kinh tế thị trường.

Nhờ có tập trung tư bản mà có thể tổ chức được một cách rộng lớn

lao động hợp tác, biến quá trình sản xuất rời rạc, thủ công thành quá trình

sản xuất phối hợp theo quy mô lớn và được xếp đặt một cách khoa học, xây

dựng được những công trình công nghiệp lớn, sử dụng kỹ thuật và công

nghệ hiện đại Từ đó, tập trung tư bản tạo ra các nguồn lực thúc đẩy các

ngành công nghiệp mũi nhọn

Tập trung tư bản và cổ phần hóa cung cấp một nguốn vốn lớn và ổn

định, gia tăng tư bản đầu tư từ đó gia tăng giá trị thặng dư

Tập trung tư bản là cơ sở của xu thế M&A Việc sát nhập làm mở

rộng thị trường nên có thể làm tăng quy mô sản xuất cho từng doanh

nghiệp Điều này có thể tạo ra tính kinh tế nhờ quy mô của quá trình sản

xuất Do vậy, sự sáp nhập có thể giúp doanh nghiệp sử dụng tài nguyền về

nhân lực, tiền của,… hiệu quả hơn

Như vậy, tập trung tư bản là đòn bẩy mạnh mẽ của quá trình tích lũy

tư bản, là điều kiện tất yếu để xây dựng một nền sản xuất hàng hóa lớn, từ

đó đưa nền sản xuất tư bản chủ nghĩa trở thành nền sản xuất xã hội hóa cao

độ

Tuy nhiên, tập trung tư bản cũng mang đến những tác động tiêu cực

cho nền kinh tế Như việc hình thành các công ty độc quyền, gia tăng vị trí

thống lĩnh trên thị trường làm hạn chế cạnh tranh, gây tổn hại đến lợi ích

của người tiêu dùng Ở Việt Nam đã có trường hợp công ty đa quốc gia

thực hiện liên doanh với doanh nghiệp nhưng sau đó chấp nhận lỗ hàng

năm trời để làm kiệt quệ tài chính của doanh nghiệp Việt Nam, sau đó mua

lại phần vốn góp, chiếm lĩnh thị trường để nâng cao vị trí độc quyền Tập

trung tư bản cũng có thể khiến khoảng cách giàu nghèo trong xã hội ngày

càng gia tăng Người lao động có thể mất việc làm do sự dôi dư lao động

trong quá trình sáp nhập hay sự thất thế, phá sản trong quá trình cạnh tranh

của doanh nghiệp của họ, từ đó trở thành gánh nặng, tạo sức ép lớn lên

những chính sách kinh tế - xã hội của quốc gia

II XU THẾ M&A TOÀN CẦU VÀ Ở VIỆT NAM

1 M&A là gì?

M&A là viết tắt của cụm từ Mergers (sáp nhập) và Acquisitions (mua

hình thức sáp nhập hoặc mua lại giữa hai hay nhiều doanh nghiệp để sở

hữu 1 phần hoặc toàn bộ doanh nghiệp đó Với hình thức sáp nhập là sự

liên kết giữa các doanh nghiệp có cùng quy mô và cho ra đời một doanh

nghiệp có tư cách pháp nhân mới Doanh nghiệp sáp nhập sẽ sở hữu toàn

bộ tài sản, những lợi ích cũng như quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp bị

sáp nhập Hai doanh nghiệp liên kết với nhau vì lợi ích chung Mua lại là

hình thức một doanh nghiệp lớn sẽ mua lại những doanh nghiệp nhỏ và yếu

hơn và doanh nghiệp mua vẫn giữ tư cách pháp nhân cũ Doanh nghiệp

mua lại được quyền sở hữu hợp pháp đối với doanh nghiệp được mua.

Dưới tác động của cạnh tranh và độc quyền, áp lực của việc tìm kiếm

khách hàng ngày càng tăng cao Việc sáp nhập và thu mua của các công ty

sẽ giúp mở rộng thị trường cho từng công ty, tận dụng được mạng lưới

phân phối có sẵn của mình và những công ty trong liên minh để nâng cao

thị phần và chiếm lĩnh thị trường M&A là hình thức biểu hiện rõ ràng nhất

của tập trung tư bản

2 Tính hai mặt của M&A

M&A mang đến cho doanh nghiệp tiềm năng phát triển vô tận, tuy

nhiên nó cũng tiềm ẩn rất nhiều rủi ro

Hoạt động M&A có tác động 2 mặt đến đời sống doanh nghiệp và xã

hội Với doanh nghiệp thuộc đối tượng mua bán, sáp nhập, có thể là khởi

đầu một chu kỳ phát triển mới hoặc dấu chấm hết cho một doanh nghiệp

hay một thương hiệu lâu năm

Nhưng đối với doanh nghiệp chủ động quá trình này, M&A làm thay

đổi cơ cấu sở hữu, quyền kiểm soát, điều hành, năng lực tài chính và quy

mô kinh doanh, từ đó góp phần mở ra những cơ hội kinh doanh mới, tăng

cường vị thế cạnh tranh và hiệu quả kinh doanh

Bên cạnh đó, M&A có thể tạo ra những làn sóng tái cấu trúc doanh

nghiệp và nền kinh tế, góp phần cải thiện cơ cấu và độ mở, sự gắn kết và

khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu của mỗi doanh nghiệp nói

riêng và nền kinh tế nói chung

Theo đó, những doanh nghiệp còn trụ lại được là những doanh nghiệp

khỏe mạnh, đã được sàng lọc, hình thành nên những tập đoàn, tổ chức phù

hợp và hoạt động hiệu quả trong tình hình mới, từ đó gia tăng các động lực

tích cực cho phát triển kinh tế

Tuy nhiên, M&A cũng là một hoạt động tiềm ẩn nhiều rủi ro và đầy

trở ngại gắn với khả năng xác định đúng đắn tình hình tài chính, giá trị

thương hiệu, tình trạng pháp lý và tài sản của doanh nghiệp mục tiêu; cũng

như với sự phức tạp và các kẽ hở gây tranh chấp trong hợp đồng và thủ tục

xác lập giao dịch M&A doanh nghiệp; những hạn chế về hệ thống luật, tính

chuyên nghiệp, cơ sở dữ liệu thông tin của các nhà tư vấn, môi giới, luật

sư, ngân hàng tham gia vào quá trình M&A

Ngoài ra, rủi ro có thể bộc phát ngoài kiểm soát gắn với sự xung đột

chiến lược phát triển, văn hóa công ty, chính sách quản lý, đội ngũ nhân sự

3 Thực trạng xu thế M&A toàn cầu và ở Việt Nam

3.1 Trên thế giới.

Thực tế việc sáp nhập và thu mua đã được biểu hiện rõ từ những năm

70 của thế kỉ XIX dưới tác động của khủng hoảng kinh tế và cách mạng

khoa học kĩ thuật, Cho đến những năm gần đây, thế giới đã chứng kiến

hàng loạt thương vụ M&A khổng lồ

Trong khối tài chính ngân hàng, ABN Amro của Hà Lan và Barclays

PLC của Anh Hai đại gia này đã chính thức sáp nhập với nhau với trị giá

hơn 91 tỷ USD Đây được coi là thương vụ sáp nhập lớn chưa từng thấy

trong lịch sử ngành ngân hàng châu Âu nói riêng và trong ngành công

nghiệp tài chính toàn cầu nói chung Tại khối ngành ngân hàng Mỹ, tham

vọng đứng đầu ngành ngân hàng nội địa của Mỹ là động lực khiến Bank of

America mua lại Merrill Lynch với giá 50 tỷ USD Cuộc sáp nhập này đã

cho ra đời tập đoàn tài chính hùng mạnh nhất thế giới Bên cạnh đại gia

Bank of America, thương vụ mua lại nổi tiếng trong giới ngân hàng trong

thời gian gần đây phải kể đến thương vụ mua lại của Wells-Fargo với ngân

hàng Wachovia với giá trị 15,1 tỷ đô la Mỹ Tiếp theo phải kể đến thương

vụ sáp nhập thành công trong ngành ngân hàng Nhật Bản khi Mitsubishi

UFJ Financial group là kết quả của sự sáp nhập giữa hai ngân hàng UFJ

Holding và Mitsubishi Tokyo Financial group Đại ngân hàng này đã chính

thức được thành lập và đi vào hoạt động vào 01/10/2005 Mitsubishi UFJ

Financial group giờ đã trở thành một trong những tập đoàn tài chính hùng

mạnh nhất thế giới có số vốn lên tới 1.770 tỷ USD với 40 triệu khách hàng,

vượt qua ngân hàng Citigroup của Mỹ về giá trị tài sản Các nhà phân tích

cho rằng việc sáp nhập này thể hiện sự hồi phục của ngành ngân hàng Nhật

Bản sau thời gian nợ nần chồng chất

Bên cạnh ngành ngân hàng, các lĩnh vực khác cũng không chịu đứng

yên Công ty Antel - nhà cung cấp dịch vụ wifi đứng trong lớp 10 tại Mỹ đã

sáp nhập vào Công ty TPG Capital và Goldman Sachs với trị giá 27,5 tỷ

USD; Tập đoàn Thomson (Canada) đã mua hãng tin Reuters (Anh) với giá

trên 17 tỷ USD Tập đoàn Rio Tinto (Anh - Atralia) đã mua Công ty thép

Alcan(Canada) với giá 38,1 tỷ USD Nhà sản xuất xe lớn nhất châu Âu

-Volkswagen và Porsche công bố họ đã đạt được thỏa thuận sáp nhập hoạt

động để trở thành một tập đoàn xe hơi nhất thể hóa dưới sự lãnh đạo của

Volkswagen

Gần đây dư luận thế giới đặc biệt chú ý đến thương vụ hợp tác của

hai đại gia trong ngành công nghệ của Mỹ là Microsoft và Yahoo Sau hơn

một năm rưỡi đàm phán, cuối cùng thì hai gã khổng lồ cũng đạt được một

thỏa thuận chung đường kéo dài 10 năm, mà mục tiêu hiển nhiên là nhắm

vào kẻ thù chung Google, hãng đang kiểm soát tới 65% thị phần tìm kiếm

trực tuyến Trong một thập kỷ tới, Yahoo.com và Bing.com sẽ vẫn duy trì

thương hiệu của mình, song các kết quả tìm kiếm trên Yahoo.com sẽ có

một dòng chú thích đi kèm là "được cung cấp bởi Bing" Đổi lại, Yahoo sẽ

chịu trách nhiệm thu hút các nhà quảng cáo lớn về cho cả hai công cụ tìm

kiếm Microsoft sẽ trả cho Yahoo 88% doanh thu mà hãng này kiếm được

từ các lượt tìm kiếm trên Yahoo

Bên cạnh những thương vụ M&A nổi tiếng thế giới, hàng triệu

thương vụ M&A khác vẫn đang diễn ra hằng nằm Theo các nhà kinh tế,

làn sóng M&A sẽ tiếp tục phát triển cả bề rộng và bề sâu, cả quy mô quốc

gia, cũng như trên phạm vi toàn cầu, khi có khủng hoảng kinh tế, cũng như

vào những giai đoạn kinh tế phát triển tốt, thị trường chứng khoán tăng

trưởng mạnh GS-TS Christopher Kummer, Chủ tịch Viện Sáp nhập, Mua

lại và Liên kết Thụy Sỹ (IMAA) cho rằng “Dựa vào các cuộc họp với các

nhà đầu tư chiến lược nước ngoài, tôi nhận thấy, xu hướng M&A sẽ tiếp

tục sôi động” Theo đó, sự sôi động đang trải đều ở tất cả các lĩnh vực,

trước hết là bất động sản, rồi đến tài chính, công nghệ, nông nghiệp, sản

phẩm tiêu dùng, bán lẻ, dược phẩm…

3.2 Tại Việt Nam

Song song với những bước đột phá trên thị trường thế giới, hoạt

động M&A tại Việt Nam cũng đang phát triển không ngừng Trước năm

2007, mỗi năm Việt Nam chỉ có không quá 50 thương vụ M&A, với giá trị

giao dịch cao nhất khoảng 300 triệu USD Bắt đầu từ năm 2009, giá trị của

các thương vụ M&A đã đạt hơn 1,08 tỷ USD và đến năm 2012 giá trị này

đã tăng thành 5,1 tỷ USD

Số liệu năm 2016 cho thấy giá trị M&A tại Việt Nam đạt hơn 6 tỷ

USD, năm 2017 chưa có số liệu thống kê chính thức về giá trị các thương

vụ M&A lớn, nhưng theo các chuyên gia con số này không hề nhỏ và đang

lặng lẽ diễn ra, tốc độ tăng trưởng của hoạt động này đến năm 2017 có thể

đạt 25-30% Điển hình trong số đó là thương vụ Central Group (Thái Lan)

mua lại BigC Việt Nam với giá 1,14 tỷ USD, với tham vọng chi phối ngành

bán lẻ Việt Trước đó 1 vụ chuyển nhượng lớn khác là METRO Cash &

Carry Việt Nam được bán cho TCC Holdings của tỷ phú Thái Lan Charoen

Sirivadhanabhakdi, trị giá thương vụ ước tính 430 triệu USD

Theo Phòng Thương mại châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), tổng

giá trị các thương vụ M&A trong 7 tháng đầu năm 2016 tại Việt Nam đạt

3,5 tỷ USD, tăng hơn 28% so với cùng kỳ năm 2015 Ước tính sơ bộ tổng