Thực trạng và một số giải pháp phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở việt nam

Khu vực kinh tế tư bản tư nhân phát triển sẽ làm tổng cầu tăng nhanh do mở rộng sản xuất dẫn đến sự gia tăng nhu cầu các yếu tố đầu vào, đồng thời thu nhập của người lao động tăng do sản

LỜI MỞ ĐẦU

Đổi mới là một chương trình cải cách kinh tế và một số mặt xã hội do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng vào thập niên 1980 Trong công cuộc đổi mới đó, sau năm 1986, Việt Nam đã có sự chuyển biến trong mô hình kinh tế và đạt được những thành tựu đáng kể: đưa đất nước ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội và thời kì kém phát triển, trở thành nước đang phát triển với mức thu nhập trung bình, trên đà đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế

Thắng lợi của công cuộc đổi mới này không thể không kể đến vai trò to lớn của nền kinh tế nhiều thành phần nói chung cũng như quan điểm, chính sách đối với nền kinh tế tư nhân nói riêng, từ đó tạo nền tảng cho những đổi mới về cơ chế quản lí kinh tế phù hợp với cơ chế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế

Kinh tế tư nhân đã phát triển và đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, trong những năm đổi mới, đây cũng là một vấn đề gây nhiều tranh cãi bởi nó ít nhiều đụng chạm đến những vấn đề chính trị- xã hội như định hướng xã hội chủ nghĩa, đảng viên làm kinh tế, phân hoá giàu nghèo,…

Có thể thấy rằng, việc phát triền nền kinh tế tư nhân là cần thiết, song không

thể phủ nhận tính hai mặt của nó Chính vì vậy, em đã lựa chọn vấn đề: “Thực trạng và một số giải pháp phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu cho tiểu luận.

Em xin chân thành cảm ơn!

CHƯƠNG I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KINH TẾ TƯ NHÂN

- Kinh tế tư nhân là hình thức kinh tế dựa trên tư hữu nhỏ về tư liệu sản xuất và

khả năng lao động của bản thân người lao động và gia đình

- Kinh tế tiểu chủ cũng là hình thức kinh tế dựa trên tư hữu nhỏ về tư liệu sản xuất

nhưng có thuê mướn lao động, tuy nhiên, thu nhập vẫn chủ yếu dựa vào sức lao động và vốn của bản thân và gia đình

1 Góp phần quan trọng để tăng trưởng kinh tế:

Kinh tế tư nhân cung cấp cho xã hội sản phẩm vật chất và dịch vụ để thoả mãn nhu cầu về đời sống, nhu cầu cho quá trình tái sản xuất của xã hội

Khu vực kinh tế tư bản tư nhân phát triển sẽ làm tổng cầu tăng nhanh do mở rộng sản xuất dẫn đến sự gia tăng nhu cầu các yếu tố đầu vào, đồng thời thu nhập của người lao động tăng do sản xuất phát triển và số lượng lao động có việc làm tăng thêm đáng kể Trong những năm gần đây, khu vực kinh tế tư bản tư nhân tăng rất nhanh về mặt quy mô số lượng, nhiều doanh nghiệp được hình thành, sản xuất hàng hoá với nhiều mặt hàng trở nên rất đa dạng và phong phú Việc tiêu dùng của người dân cũng như của các doanh nghiệp tăng nhanh rõ rệt, vì thế xét trên giác độ tổng cầu thì khu vực kinh tế tư nhân đã đóng vai trò to lớn trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

2 Tạo việc làm và xoá đói giảm nghèo:

2.1 Tạo việc làm:

Từ năm 1996 đến nay, số lao động làm việc trong khu vực kinh tế tư bản tư

nhân chỉ giảm trong năm 1997, còn lại đều tăng

chỗ của khu vực kinh tế tư nhân đã giảm bớt khâu giải quyết nơi ăn ở, các điều kiện

cơ sở hạ tầng khác như phương tiện giao thông, trường học, trạm xá,… Tình trạng thất nghiệp đã giảm dần

Việc tạo ra nhiều công ty, xí nghiệp, khu công nghiệp mới đã góp phần thu hút lao động trong xã hội, nhất là số người trẻ tuổi hàng năm đến tuổi lao động chưa có việc làm, giải quyết số dư từ cơ quan, doanh nghiệp nhà nước do tinh giảm biên chế và giải thể

2.2 Xoá đói giảm nghèo:

Khu vực kinh tế tư nhân đã góp phần đáng kể vào việc xoá đói giảm nghèo,cải thiện đời sống nhân dân ở khu vực thành thị và nông thôn Theo thực tế khảo sát, thu nhập của người lao động trong khu vực kinh tế tư nhân thường có mức lương cao hơn thu nhập của lao động trồng lúa ở nông thôn cùng địa bàn

Phát triển khu vực kinh tế tư bản tư nhân góp phần rất quan trọng để tạo ra việc làm tại chỗ cho gia đình và địa phương , đem lại thu nhập cho người lao động

3 Đóng góp và huy động các nguồn vốn:

3.1 Huy động các nguồn vốn trong xã hội sử dụng vào sản xuất kinh doanh:

Trong 10 năm gần đây, vốn đầu tư của khu vực tư nhân tăng nhanh, chiếm

tỷ lệ cao trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội

Tổng vốn sử dụng thực tế của khu vực kinh tế tư nhân tăng nhanh

3.2 Đóng góp phần lớn vào ngân sách nhà nước:

Sự phát triển nhanh chóng của khu vực kinh tế tư bản tư nhân đã đóng góp

rất lớn vào công cuộc đẩy mạnh phát triển kinh tế của đất nước Với số vốn huy động lớn trong toàn xã hội, thu nhập từ kinh tế tư nhân đã chiếm một phần không nhỏ trong việc gia tăng ngân sách nhà nước

Khu vực kinh tế này sẽ thể hiện một vị thế quan trọng trong cơ cấu nền kinh

tế và là chỗ dựa vững chắc trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước trở thành một nước công nghiệp hoá - hiện đại hoá

4 Thúc đẩy quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế:

4.1 Quá trình chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế:

Sự phát triển của kinh tế tư bản tư nhân đã đặt ra những yêu cầu mới thúc đẩy hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Trình độ sản xuất kinh doanh của khu vực kinh tế tư bản tư nhân ngày càng tiến bộ hơn, số lượng hàng hoá tham gia xuất khẩu ngày càng nhiều

Thị trường Việt Nam với sự phát triển nhanh chóng của kinh tế tư bản tư nhân đã tạo ra môi trường hợp tác trên cơ sở 2 bên cùng có lợi và cạnh tranh dưới

sự quản lý của nhà nước, tạo điều kiện phát triển cho nền kinh tế Việt Nam, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN

4.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế:

Sự phát triển của khu vực kinh tế tư bản tư nhân góp phần thu hút nhiều lao

động ở nông thôn vào các ngành phi nông nghiệp, nhất là công nghiệp đã giúp chuyển đổi cơ cấu kinh tế từng địa phương, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế đất nước

Cơ cấu kinh tế có xu hướng chuyển dịch cân bằng không chỉ thể hiện về số lượng giữa kinh tế tư bản tư nhân và kinh tế tập thể, mà còn thể hiện rất rõ trong sự phát triển của các vùng lãnh thổ và giữa các ngành Các doanh nghiệp đăng ký hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực kinh doanh thương mại chiếm 42% tổng số doanh nghiệp, công nghiệp và xây dựng 31%, dịch vụ khác 22%, nông nghiệp chỉ chiếm 5%

Tiểu kết: Trong tất cả các nền kinh tế, không phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh

tế của quốc gia, kinh tế tư nhân luôn tồn tại Ở Việt Nam, Kinh tế tư nhân đã và đang trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế quốc dân

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ BẢN TƯ NHÂN

HIỆN NAY

Đường lối đổi mới khẳng định xây dựng, phát triển nền kinh tế nước ta với cơ cấu nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế tồn tại lâu dài Nghị quyết trung ương khoá VI ghi rõ: “Chính sách kinh tế nhiều thành phần có ý nghĩa chiến lược lâu dài, có tính quy luật từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn và thể hiện tinh thần dân chủ về kinh tế”, “Tư nhân được kinh doanh không hạn chế về quy mô địa bàn hoạt động trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm”

Nhờ có chính sách đổi mới, kinh tế tư bản tư nhân được thừa nhận và tạo điều kiện phát triển, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế của đất nước:

Trong công nghiệp, tư nhân đã đầu tư thêm vốn để mở rộng các cơ sở hiện

có, hoặc xây dựng thêm các cơ sở mới Trong hai năm 1990-1991, số vốn tăng thêm mỗi năm khoảng 100 tỷ đồng Năm 1989, thành phần kinh tế tư bản tư nhân thu hút thêm 39,5 nghìn lao dộng

Năm 1990, Luật công ty và luật doanh nghiệp được ban hành, tạo động lực cho khu vực kinh tế tư bản tư nhân tiếp tục phát triển

Trong thương nghiệp, lao động của thành phần kinh tế tư bản tư nhân phát

triển nhanh chóng: từ 64 vạn người năm 1986 thì đến năm 1990 đã tăng lên 81,1 vạn người Ngoài ra còn có lực lượng thương nghiệp không chuyên tham gia hoạt động, năm 1990 có khoảng 16 vạn người

Sự phát triển của khu vực kinh tế tư bản tư nhân vẫn tiếp tục trong những năm 1991-1996, nhưng trong 2 năm 1997- 1998 tốc độ phát triển của kinh tế tư bản

tư nhân chậm lại do khủng hoảng tài chính khu vực

Năm 1999, Luật doanh nghiệp được quốc hội thông qua và năm 2000 ban hành Luật doanh nghiệp (thay cho Luật Công ty và Luật doanh nghiệp tư nhân trước

đây) Đạo luật này đi vào cuộc sống rất nhanh, tạo ra bước phát triển đột biến của kinh tế tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân từ năm 2000 đến nay Sự tăng trưởng mạnh mẽ này chủ yếu là do môi trường kinh doanh của kinh tế tư bản tư nhân

đã được cải thiện một cách cơ bản, Luật Doanh nghiệp và các nghị định số 57 và 44

có vai trò quan trọng nhất, tạo ra những bước ngoặt phát triển Số doanh nghiệp thành lập trong vòng một năm sau khi có luật doanh nghiệp năm 2000 tương đương với số lượng doanh nghiệp của 5 năm trước đây

KINH DOANH:

1 Trong lĩnh vực nông nghiệp:

Kinh tế hộ gia đình nông dân, kinh tế trang trại, các doanh nghiệp vừa và nhỏ hoạt động có tính chất công nghiệp ở nông thôn (ngành nghề truyền thống, các doanh nghiệp xây dựng, dịch vụ,…) phát triển rất mạnh, tạo nên sự thay đổi to lớn

bộ mặt của nhiều vùng nông thôn

Trong lĩnh vực nông nghiệp, số hộ tư nhân, cá thể chiếm tỷ trọng lớn (81,65%) Đây thực sự là lực lượng kinh tế mạnh thể hiện trên các mặt sau đây:

- Chỉ trong thời gian ngắn, các hộ nông dân đã mua sắm rất nhiều trang thiết bị hiện đại, tăng cường cơ sở vật chất kỹ thuật cho nông nghiệp lên một bước

- Cũng chỉ trong thời gian không lâu, theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thì nông dân nước ta đã bỏ vốn lập trên 110.000 trang trại, trong

đó riêng các tỉnh phía bắc 67.000 trang trại Trang trại là những tổ chức kinh tế nằm trong khu vực kinh tế tư bản tư nhân nhằm đưa sản xuất nông nghiệp lên trình độ sản xuất hàng hoá; chủ trang trại bỏ một số vốn khá lớn ra kinh doanh Các trang trại đã tạo ra một lượng hàng hoá lớn Số hàng hoá này chủ yếu là nông sản, hải sản, một số nhỏ là sản phẩm chăn nuôi Kinh tế trang trại đã góp phần thúc đẩy nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam lên kinh tế hàng hoá, giải quyết nhiều công ăn việc làm và tăng thu nhập cho người lao động

2 Trong lĩnh vực công nghiệp:

Với cơ chế mới, khu vực kinh tế tư bản tư nhân cũng thâm nhập mạnh mẽ vào

lĩnh vực công nghiệp Toàn bộ khu vực kinh tế tư bản tư nhân trong công nghiệp (bao gồm các doanh nghiệp hộ gia đình, các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài) đã đóng góp vào sản lượng công nghiệp

cả nước, trong đó đóng góp quan trọng nhất là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực dầu khí và lĩnh vực công nghiệp chế tạo (khu vực tư nhân trong nước năm 2000 chiếm 22,7%, khu vực đầu tư nước ngoài chiếm 35,25) Khu vực kinh tế tư bản tư nhân trong nước mà đặc biệt là các doanh nghiệp hộ gia đình có vai trò rất quan trọng trong lĩnh vực công nghiệp chế tạo

Vai trò của khu vực kinh tế tư bản tư nhân trong công nghiệp sẽ còn lớn hơn nữa vì những đổi mới trong thể chế cùng với những bộ luật mới ra đời từ năm 1998 đến nay, nhất là Luật Doanh nghiệp mới được phê chuẩn năm 1999 và có hiệu lực thực hiện từ năm 2000, kèm theo việc bãi bỏ hơn 100 loại giấy phép kinh doanh gây phiền hà, cản trở; Luật Đầu tư nước ngoài cũng được sửa đổi với những thuận lợi mới cho các nhà đầu tư …

3 Trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ:

Đây là lĩnh vực kinh tế tư bản tư nhân hoạt động sôi nổi, ngày càng lấn át khu vực quốc doanh Số lượng tăng lên nhanh chóng: năm 1986 có56,8 vạn hộ, năm

1987 đã là 64 vạn hộ , năm 1988 là 71,9 vạn hộ, năm 1989 là 81,1 vạn hộ và 16 vạn

hộ kinh doanh không chuyên nghiệp, năm 1995 là 94 vạn hộ Tư thương và hộ cá thể ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc lưu chuyển hàng hoá và dịch vụ

Trong lĩnh vực thương mại dịch vụ , còn phải kể đến vai trò của khu vực kinh tế tư bản tư nhân trong xuất nhập khẩu Tỷ trọng của khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước trong giá trị xuất khẩu không kể dầu lửa đã tăng từ 125 trong năm

1997 lên 22% vào giữa năm 2000 và tỷ trọng trong giá trị nhập khẩu đã tăng từ 4% lên tới 16% Nếu tính cả doanh nghiệp đầu tư nước ngoài thì khu vực doanh nghiệp

tư nhân đã đóng góp trong xuất khẩu là 35% năm 1997 và 54% giữa năm 2000

4 Trong xây dựng kết cấu hạ tầng:

Với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội 10 năm, Chính phủ đã đề ra chương

trình với rất nhiều kì vọng về xây dựng kết cấu hạ tầng, bao gồm những chương trình lớn về phát triển đường sắt, đường bộ với hệ thống cầu qua sông, đường hàng không với hệ thống các sân bay quốc tế và nội địa

THỔ:

Kinh tế tư bản tư nhân phân bố không đều giữa đồng bằng và miền núi, giữa thành thị và nông thôn Năm 1997, trong tổng số 25,002 cơ sở KTTN( phần lớn là DNTN) thì 18,728 cơ sở tập trung ở miền Nam, chiếm 75% trong khi ở miền Bắc chỉ

có 4178 DN, chiếm 17% và miền Trung có 2087 cơ sở, chiếm 8,3% Riêng thành phố Hồ Chí Minh có số lượng 6304 DN, chiếm 25%, bằng toàn bộ số DN của miền Bắc và miền Trung cộng lại Năm 1998, các con số tương ứng là: miền Nam chiếm 73%, gấp 3 lần số lượng ở miền Bắc và miền Trung cộng lại 27%, thành phố Hồ Chí Minh vẫn là địa bàn lớn nhất 25%, Hà Nội và miền Trung có số lượng tương đương nhau khoảng 8%

Qua số liệu trên chúng ta thấy kinh tế tư bản tư nhân phân bổ không đều giữa các vùng lãnh thổ Phát triển mạnh và tập trung nhiều nhất ở vùng đồng bằng sông Cửu Long 40%, ở đồng bằng sông Hồng là 33% và ở Đông Nam Bộ là 25%

Tiểu kết: Tóm lại, dưới sự hỗ trợ và quản lý của nhà nước, kinh tế tư nhân ngày

một lớn mạnh cả về quy mô lẫn chất lượng, là nòng cốt trong công cuộc công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước

CHƯƠNG III ĐÁNH GIÁ KINH TẾ TƯ BẢN TƯ NHÂN TRONG NỀN KINH TẾ

THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN

1 Khơi dậy và phát huy tiềm năng của một bộ phận lớn dân cư:

Kinh tế tư bản tư nhân đã thể hiện được vị trí của nó trong việc phát triển lực lượng sản xuất của đất nước

Sự phát triển của kinh tế tư bản tư nhân đã thu hút nguồn vốn trong dân cư vào sản xuất kinh doanh, từ đó đẩy mạnh sự phát triển của sức sản xuất xã hội Với

sự phát triển của kinh tế tư bản tư nhân, nguồn lực trong dân cư được huy động vào đầu tư, từ đó thúc đẩy sức sản xuất xã hội phát triển Chẳng hạn, trên địa bàn thành phố Hà Nội, trong giai đoạn 1990-1995 có 2100 doanh nghiệp tư nhân có vốn đăng

ký là 1.039 tỷ đồng Đến nay Thành phố đã có khoảng 19.000 doanh nghiệp ngoài quốc doanh hoạt động với tổng số vốn đăng ký gần 27.000 tỷ đồng

Phát triển kinh tế tư bản tư nhân góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, khắc phục tình trạng thất nghiệp trong xã hội Trên địa bàn cả nước, thành phần kinh tế tư bản tư nhân có tốc độ tăng trưởng việc làm cao nhất Tổng sản phẩm trong nước của khu vực kinh tế tư bản tư nhân tăng trưởng liên tục trong những năm gần đây Thể hiện qua bảng số liệu:

(Đơn vị %)

Tăng trưởng GDP

Theo thành phần kinh tế:

-Kinh tế nhà nước

-Kinh tế tư bản tư nhân

-Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài

9,5

4,0 3,7 1,8

10,2

4,3 3,8 2,1

11,2

4,1 4,7 2,4

Tổng sản phẩm trong nước của khu vực kinh tế tư bản tư nhân tăng rất rõ rệt nhat là năm 2003 vừa qua thể hiện sự đóng góp ngày càng to lớn vào sự phát triển

thị của đất nước.

2 Thúc đẩy hình thành các chủ thể kinh tế và đổi mới cơ chế quản lý theo hướng trường tạo sự cạnh tranh:

Với chủ trương đa dạng hoá các thành phần kinh tế, bên cạnh các doanh

nghiệp Nhà nước, sự xuất hiện và phát triển các doanh nghiệp kinh tế tư bản tư nhân tạo ra môi trường phát triển mới Các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế hợp tác và cạnh tranh với nhau để phát triển, làm cho thị trường ngày càng trở nên sôi nổi Sự cạnh tranh lành mạnh trong khuôn khổ của pháp luật, làm cho các doanh nghiệp phải tìm cách đối phó với những vấn đề khó khăn trong quá trình hoạt động

Để giải quyết những vấn đề đó doanh nghiệp phải biết cách trang bị cho minh một lực lượng tốt với những cán bộ công nhân có trình độ cao Phát triển kinh tế tư bản

tư nhân sẽ tạo ra một đội ngũ những nhà doanh nghiệp năng động, nhạy bén, dám nghĩ dám làm, sẵn sàng chịu mọi thử thách của thị trường, tự chịu trách nhiệm Những cơ sở kinh doanh của khu vực kinh tế tư bản tư nhân không những là cơ sở thu hút lao động, giải quyết việc làm mà còn là những lò luyện cán bộ sau khi tốt nghiệp các trường Chưa bao giờ trên đất nước ta lại xuất hiện nhiều gương mặt các nhà doanh nghiệp trẻ nhạy bén và năng động như những năm qua Đây chính là nguồn cung cấp đội ngũ cán bộ cho mọi ngành, mọi cấp

1 Quy mô nhỏ, năng lực và sức cạnh tranh hạn chế:

Tình trạng quy mô nhỏ bé là một vấn đề cản trở rất lớn tới sự phát triển của khu vực kinh tế tư bản tư nhân Mức độ trang bị vốn/lao động của khu vực kinh tế tư bản tư nhân nhìn chung còn quá nhỏ bé; đặc biệt là các hộ gia đình trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp mới có11,39 tr.đ/lao động; trong khu vực doanh nghiệp công nghiệp của kinh tế tư bản tư nhân cũng mới có 63,2 tr.đ/lao động Đa phần trong số vốn của các doanh nghiệp bỏ ra là để thuê mặt bằng sản xuất, xây dựng nhà xưởng…