Hàng hóa sức lao động và vấn đề tiền lương, cải cách tiền lương ở việt nam hiện nay

Giá trị sử dụng của hàng hóa sức lao động, chỉ thể hiện ra trong quá trình tiêu dùng sức lao động, tức là quá trình lao động của người công nhân.. Thị trường lao động 3.1 Định nghĩa thị

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 1

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ HÀNG HÓA SỨC LAO ĐỘNG 3

1 Sức lao động 3

1.1 Khái niệm 3

1.2 Điều kiện để sức lao động trở thành hàng hóa 3

2 Các thuộc tính của hàng hóa sức lao động 4

2.1 Thuộc tính giá trị 4

2.2 Thuộc tính giá trị sử dụng 6

3 Thị trường lao động 6

3.1 Định nghĩa thị trường lao động 6

3.2 Các yếu tố của thị trường lao động 6

CHƯƠNG II: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ TIỀN LƯƠNG 7

1 Khái niệm về tiền lương 7

1.1 Khái niệm 7

1.2 Phân loại 8

2 Vai trò của tiền lương 9

3 Trình tự xây dựng hệ thống trả công lao động trong các doanh nghiệp 10

4 Các hình thức trả công 11

5 Các yếu tố ảnh hưởng tới tiền lương 11

5.1 Môi trường công ty 11

5.2 Thị trường lao động 11

5.3 Bản thân nhân viên 11

CHƯƠNG III: THỰC TRẠNG TIỀN LƯƠNG VÀ CẢI CÁCH TIỀN LƯƠNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 12

1 Chế độ tiền lương tại Việt Nam qua các thời kỳ 12

2 Một số giải pháp cho vấn đề tiền lương 14

KẾT LUẬN 16

LỜI NÓI ĐẦU

Lịch sử thế giới và lịch sử của chính Việt Nam đã chứng minh cho chúng ta sức ảnh hưởng không thể chối bỏ của kinh tế trong sự phát triển toàn diện của đất nước và con người ở mỗi quốc gia Bởi vậy, sự phát triển kinh tế cũng là một trong những vấn đề luôn được quan tâm và chú trọng trên toàn thế giới.Để làm được điều đó, chúng ta cần phải quan tâm tới các yếu tố ảnh hưởng tới nền kinh tế, đặc biệt là nguồn nhân lực Sự ra đời của hàng hóa sức lao động đã tạo nên những bước tiến lớn trong quá trình tăng lợi nhuận để thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế

Việt Nam cũng không nằm ngoài vòng phát triển ấy Với mong muốn phát triển đất nước, vấn đề phát triển kinh tế cũng được đặt ra và nhận được nhiều sự quan tâm từ tất cả mọi người Trên thương trường kinh tế, sự hội nhập với thế giới đã mở mang tầm nhìn của chúng ta, để chúng ta nhận ra tầm quan trọng của việc đánh giá đúng giá trị của hàng hóa sức lao động,

mà biểu hiện cụ thể là vấn đề tiền lương hợp lí Chính vì vậy, em quyết định chọn đề tài “Hàng hóa sức lao động và vấn đề tiền lương, cải cách tiền lương ở Việt Nam hiện nay.”

Bài viết được chia làm 3 chương:

Chương I: Tổng quan về hàng hóa sức lao động

Chương II: Tổng quan về tiền lương

Chương III: Thực trạng tiền lương và cải cách tiền lương ở Việt Nam hiện nay

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ HÀNG HÓA SỨC LAO ĐỘNG

1 Sức lao động

1.1 Khái niệm.

Để có thể tìm hiểu về hàng hóa sức lao động, trước hết chúng ta cần hiểu sức lao động là gì Theo Các-Mác: “Sức lao động là toàn bộ các thể lực và trí lực ở trong thân thể một con người, trong nhân cách sinh động của con người, thể lực và trí lực mà con người phải làm cho hoạt động

để sản xuất ra những vật có ích” Như vậy, sức lao động là thứ có sẵn trong mỗi một con người

1.2 Điều kiện để sức lao động trở thành hàng hóa.

Sức lao động là một trong những điều kiện cơ bản , không thể thiếu trong sản xuất Nhưng không phải lúc nào sức lao động cũng có thể trở thành hàng hóa Sức lao động chỉ có thể trở thành hàng hóa trong những điều kiện lịch sử nhất định sau đây:

Thứ nhất, người lao động phải được tự do về thân thể Sức lao

động chỉ xuất hiện trên thị trường với tư cách là hàng hoá nếu nó do bản thân người có sức lao động đưa ra bán Vì vậy, người lao động phải được tự do về thân thể, có quyền sở hữu sức lao động của mình, thì mới đem bán sức lao động được Trong các xã hội nô lệ và phong kiến, người nô lệ và nông nô không thể bán sức lao động được, vì bản thân họ thuộc sở hữu của chủ nô hay chúa phong kiến

Thứ hai, người lao động phải bị tước đoạt hết tư liệu sản xuất,

họ không còn cách nào khác để sinh sống Nếu chỉ có điều kiện thứ nhất, người lao động được tự do về thân thể mà lại có tư liệu sản xuất thì họ sẽ sản xuất ra và bán hàng hóa do mình sản xuất ra

Sự tồn tại đồng thời hai điều kiện nói trên tất yếu biến sức lao động thành hàng hoá Sức lao động biến thành hàng hoá là điều kiện quyết định để biến thành tư bản, tuy nhiên, để tiền biến thành tư bản thì lưu

thông hàng hoá và lưu thông tiền tệ phải phát triển tới một mức độ nhất định Sức lao động biến thành hàng hoá là nhân tố đánh dấu một giai đoạn mới trong sự phát triển sản xuất hàng hoá trở thành hình thái phổ biến sản xuất hàng hoá tư bản chủ nghĩa Sự cưỡng bức lao động bằng các biện pháp phi kinh tế trong chế độ nô lệ và chế độ phong kiến được thay bằng hợp đồng mua bán bình đẳng về hình thức giữa người sở hữu sức lao động và người sở hữu tư liệu sản xuất

2 Các thuộc tính của hàng hóa sức lao động.

Như mọi loại hàng hóa khác, sức lao động cũng tồn tại hai thuộc tính, đó là thuộc tính giá trị và thuộc tính sử dụng

2.1 Thuộc tính giá trị.

Giá trị hàng hóa sức lao động, cũng do thời gian lao động xã

hội cần thiết để sản xuất và tái sản xuất sức lao động quyết định Nhưng sức lao động chỉ tồn tại như năng lực con người sống, muốn tái sản xuất ra năng lực đó, người công nhân phải tiêu dùng một lượng tư liệu sinh hoạt nhất định

Vậy thời gian lao động xã hội cần thiết để tái sản xuất ra sức lao động sẽ được quy thành thời gian lao động xã hội cần thiết để sản xuất ra những tư liệu sinh hoạt ấy; hay nói cách khác, giá trị hàng hoá sức lao động được đo gián tiếp bằng giá trị những tư liệu sinh hoạt để tái sản xuất sức lao động

Là hàng hoá đặc biệt, giá trị hàng hoá sức lao động khác với hàng hoá thông thường ở chỗ nó bao hàm cả yếu tố tinh thần và lịch

sử Điều đó có nghĩa là ngoài những nhu cầu về vật chất, người công nhân còn có những nhu cầu về tinh thần, văn hoá Những nhu cầu

đó phụ thuộc vào hoàn cảnh lịch sử của mỗi nước ở từng thời kỳ, phụ thuộc cả vào điều kiện địa lý, khí hậu của nước đó và mức độ

thoả mãn những nhu cầu đó phần lớn phụ thuộc vào trình độ văn minh đã đạt được của mỗi nước

Tuy giá trị hàng hoá sức lao động bao hàm yếu tố tinh thần và lịch sử, nhưng đối với một nước nhất định và trong một thời kỳ nhất định, thì quy mô những tư liệu sinh hoạt cần thiết cho người lao động

là một đại lượng nhất định, do đó có thể xác định được lượng giá trị hàng hoá sức lao động

Giá trị hàng hoá sức lao động do những bộ phận sau đây hợp thành:

Một là, giá trị những tư liệu sinh hoạt về vật chất và tinh thần

cần thiết để tái sản xuất sức lao động, duy trì đời sống công nhân;

Hai là, phí tổn đào tạo công nhân;

Ba là, giá trị những tư liệu sinh hoạt vật chất và tinh thần cần

thiết cho con cái công nhân

Để biết được sự biến đổi của giá trị sức lao động trong một thời kỳ nhất định, cần nghiên cứu hai loại nhân tố tác động đối lập nhau đến sự biến đổi của giá trị sức lao động Một mặt, sự tăng nhu cầu trung bình của xã hội về hàng hoá và dịch vụ, về học tập và trình

độ lành nghề, đã làm tăng giá trị sức lao động; mặt khác, sự tăng năng suất lao động xã hội cũng làm giảm giá trị sức lao động

Trong điều kiện của chủ nghĩa tư bản ngày nay, dưới sự tác động của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ, sự khác biệt của công nhân về trình độ lành nghề, sự phức tạp của lao động và mức

độ sử dụng năng lực trí óc của họ tăng lên Tất cả những điều đó không thể không ảnh hưởng đến giá trị sức lao động, không thể không dẫn đến sự khác biệt của giá trị sức lao động theo ngành và theo lĩnh vực của nền kinh tế, nhưng chúng bị che lấp đằng sau đại lượng trung bình của giá trị sức lao động

2.2 Thuộc tính giá trị sử dụng

Giá trị sử dụng của hàng hóa sức lao động, chỉ thể hiện ra trong quá trình tiêu dùng sức lao động, tức là quá trình lao động của người công nhân Quá trình đó là quá trình sản xuất ra một loạt hàng hoá nào đó; đồng thời là quá trình tạo ra giá trị mới lớn hơn giá trị của bản thân hàng hoá sức lao động Phần lớn hơn đó chính là giá trị thặng dư mà nhà tư bản chiếm đoạt Như vậy, giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động có tính chất đặc biệt là nguồn gốc sinh ra giá trị, tức là nó có thể tạo ra giá trị mới lớn hơn giá trị của bản thân nó

Đó là chìa khoá để giải thích mâu thuẫn của công thức chung của tư bản

3 Thị trường lao động

3.1 Định nghĩa thị trường lao động

Có rất nhiều định nghĩa thị trường lao động nhưng hầu hết đều tập trung vào một khía cạnh: Thị trường lao động là nơi diễn ra sự trao đổi, thoả thuận giữa một bên là người lao động tự do và một bên

là người sử dụng lao động, nó là toàn bộ các quan hệ lao động được xác lập trong lĩnh vực thuê mướn lao động (bao gồm các quan hệ lao động cơ bản nhất như thuê mướn và sa thải lao động, tiền lương và tiền công, bảo hiểm xã hội, tranh chấp lao động ) Tuy nhiên có một

định nghĩa của nhà khoa học kinh tế Nga Kostin Leonit Alecxeevich

đưa ra được cho là tương đối đầy đủ: “Thị trường lao động là một cơ chế hoạt động tương hỗ giữa người sử dụng lao động và người lao động trong một không gian kinh tế xác định, thể hiện những quan hệ kinh tế và pháp lý giữa họ với nhau”

3.2 Các yếu tố của thị trường lao động.

Một thị trường lao động thì không thể thiếu được các yếu tố cơ bản như cầu sức lao động (nhu cầu); cung sức lao động (nguồn cung); giá cả của sức lao động (tiền lương, tiền công); cạnh tranh trên thị trường lao động và cơ sở hạ tầng của thị trường lao động

CHƯƠNG II: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ TIỀN LƯƠNG

1 Khái niệm về tiền lương

1.1 Khái niệm

Trong kinh tế thị trường quan niệm về tiền lương cũng có những thay đổi căn bản để phù hợp với cơ chế quản lí mới Khái niệm tiền lương cần đáp ứng một số yêu cầu sau:

- Quan niệm sức lao động là một hàng hóa của thị trường yếu tố sản xuất Tính chất hàng hóa của sức lao động bao gồm cả lực lượng lao động trong khu vực SX-KD thuộc sở hửu nhà nước và công nhân viên chức trong quản lí nhà nước, quản lí xã hội Tuy nhiên do những đặc thù riêng trong việc sử dụng lao động của từng khu vực quản lý mà các quan hệ thuê mướn, mua bán, hợp đồng lao động cũng khác nhau

- Tiền lương là bộ phận cơ bản trong thu nhập của người lao động đồng thời là một trong các yếu tố chi phí đầu vào của SX_KD của các doanh nghiệp

Với ý nghĩa đó, tiền lương là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động

là giá của yếu tố sức lao động tuân theo các nguyên tăc cung, cầu, giá cả của thi trường và pháp luật hiện hành của nhà nước

Nền kinh tế thị trường càng phát triển và được xã hội hóa cao thì quan

hệ cung ứng và sử dụng sức lao động trên tất cả các lĩnh vực trở nên linh hoạt hơn, tổ chức cac hội hóa của lao động ngày càng cao hơn, tiền lương trở thành nguồn thu nhập duy nhất, là mối quan tâm và động lực lớn nhất với mọi đối tượng cung ứng sức lao động

Cùng với khái niệm trên, tiền công chỉ là một biểu hiện, một tên gọi khác của tiền lương Tiền công gắn chặt trực tiếp hơn với các quan hệ thỏa thuận, mua bán sức lao động và thường được sử dụng trong lĩnh vực SX-KD, các hợp đồng thuê có thời hạn

Tiền công còn là tiền trả cho một đơn vị thời gian lao động cung ứng, tiền trả cho khối lượng công việc được thực hiện phổ biến trong những

thỏa thuận thuê công nhân trên thị trường tự do và có thể gọi là giá công lao động

Ngoài ra, muốn thúc đẩy sản xuất, muốn động viên nhân viên, đãi ngộ nhân viên, cấp quản trị phải kích thích bằng nguồn thù lao lao động một cách hợp lí

Thù lao lao động bao gồm 2 phần: thù lao tài chính và phí tài chính Phần tài chính gồm mục tài chính trực tiếp và gián tiếp Tài chính trực tiếp bao gồm: các kế hoạch bảo hiểm nhân thọ, y tế…, các loại trợ cấp

xã hội, phúc lợi…

Thù lao lao động không phải chi phí đơn thuần chỉ có mặt tài chính mà còn những mặt phi tài chính Tại nhiều nơi đãi ngộ phi tài chính ngàu càng quan trọng hơn Đó chính là bản thân công việc và môi trường làm việc Bản thân công việc có hấp dẫn không có thách thức đòi hỏi sức phấn đáu không, nhân viên có cơ hội thăng tiến không…

1.2 Phân loại

Tiền lương bao gồm tiền lương danh nghĩa, tiền lương thực tế

- Tiền lương danh nghĩa: là khái niệm chỉ số lượng tiền tệ mà người

sử dụng sức lao động căn cứ vào hợp đồng thỏa thuận giữa hai bên trong việc thuê lao động Trên thực tế, mọi mức lương trả cho người lao động đều là danh nghĩa Song bản thân tiền lương danh nghĩa lai chưa có thể cho ta một nhận thức đầy đủ về mức tiền công thực tế cho người lao động Lợi ích mà người cung ứng sức lao động nhận được ngoài việc phụ thuộc vào mức lương danh nghĩa còn phụ thuộc vào giá cả hàng hóa, dịch vụ, số lượng tiền mà người lao động sử dụng tiền lương đó để đóng thuế hay mua sắm

- Tiền lương thực tế là số lượng tư liêu sinh hoạt và dịch vụ sinh hoạt,, dịch vụ người lao động có thể mua bằng tiền lương của mình, sau khi đã đóng chứng khoán thuế theo quy định của chính

phủ Đối với người lao động thì mục đích cuối cùng là tiền lương thực tế vì nó quyết định khả năng tái sãn xuất sức lao động

- Mức lương tối thiểu: là mức lương để trả cho người lao động làm công việc đơn giãn nhất với điều kiện lao động và môi trường lao động bình thường Gắn bó chặt chẻ với 3 yếu tố: mức sống trung bình của dân cư 1 nước, chỉ số giá cả hàng hóa sinh hoạt và loại lao đông, điều kiện lao động

2 Vai trò của tiền lương:

Tiền lương là một trong những hình thành lợi ích vật chất đối với người lao động, vì vậy để sử dụng đòn bẫy tiền lương nhằm đảm bảo sãn xuất phát triển, duy trì đội ngũ lao động có trình độ kỹ thuật nghiệp vụ cao với ý thức kỉ luật vững đòi hỏi tổ chức tiền lương trong doanh nghiệp phải đặc biệt coi trọng Đối với chủ doanh nghiệp tiền lương là một yếu

tố dùng để chi phí sãn xuất còn đối với người cung ứng sức lao động tiền lương là nguồn thu nhập chủ yếu Mục đích của nhà sãn xuất là lợi nhuận, còn mục đích của người lao động là tiền lương Tiền lương không chỉ mang bản chất là chi phí mà nó trở thành phương tiện tạo ra giá trị mới hay đúng hơn cung ứng sự sáng tạo sức sán xuất, năng lực của lao động trong quá trình sãn sinh ra các giá trị gia tăng

Đối với người lao động, tiền lương nhận thỏa đáng sẻ là động lực hình thành năng lực sáng tạo để làm tang năng suất lao động, mặt khác khi năng suất lao động tăng thì lợi nhuận doanh nghiệp sẻ tăng do đó nguồn phúc lợi của doanh nghiệp mà người lao động nhận được cũng sẻ lại tăng lên, nó là phần bổ sung thêm cho tiền lương, làm tăng thu nhập và tăng lợi ích cho cung ứng sức lao động lên nữa, khi lợi ích của người lao động được đảm bảo bằng mức lương thỏa đáng nó sẽ tạo ra sự gắn kết cộng đồng giữa những người lao động với mục tiêu và lợi ích của doanh nghiệp xóa bỏ sự ngăn cản giữa những người chủ doanh nghiệp xóa bỏ

sự ngăn cách giữa nười chủ doanh nghiệp và người cung ứng sức lao động, làm cho người lao động có trách nhiệm hơn với các hoạt động của doanh nghiệp…

Ngược lại nếu doanh nghiệp không hợp lí hoặc ở mức tiêu lợi nhuận thuần tuý không chú ý đúng mức đến lợi ích của người lao động và quyền công nhân có thể bị kiệt quệ về thể lực, giãm sút về chất lượng, làm hạn chế về các động cơ cung ứng sức lao động Biểu hiện rõ nhất là tình trạng cắt xén thời gian làm việc, lãng phí nguyên nhiên vật liệu và thiết bị, làm dối, làm ẩu, mâu thuẫn giữa người làm công và chủ doanh nghiệp có thể dẫn đến bãi công, đình công…

Một biểu hiện nữa là di chuyển lao động, nhất là những người có trình

độ chuyên môn và tay nghề cao sang những khu vực và doanh nghiệp có mức lương hấp dẫn hơn Hậu quả gây ra là vừa mất đi nguồn nhân lực quan trọng, vừa thiếu hụt cục bộ, đình đốn hoặc phá vỡ tiến trình bình thường trong quá trình kinh doanh sãn xuất của doanh nghiệp Một nhà quản lí đã nhận xét “nếu tất cả những gì anh đưa ra chỉ là hột lạc, thì chẳng có gì đáng ngạc nhiên răng kết cục anh chỉ đánh bạn với lũ khĩ và nếu cắt xén của người làm công cho ta họ sẽ cắt xén lại ta và khách hàng của ta”

3 Trình tự xây dựng hệ thống trả công lao động trong các doanh nghiệp.

Có 3 quyết định được đưa ra trong quá trình xây dựng:

- Quyết định về mức trả công: cao như thế nào? Cao đến đâu? Chính sách trả công như thế nào? Bằng bao nhiêu? Cao hơn hay thấp hơn mức lương bình quân trên thị trường

- Quyết định về cơ cấu của hệ thống trả công: sự chênh lệch giữa các công việc thực hiện trong doanh nghiệp đảm bảo sự công bằng trong nội bộ