Tiểu luận môn chính sách đối ngoại II hình ảnh kẻ thù dưới góc độ ý thức hệ và lợi ích quốc gia trên báo nhân dân giai đoạn 1975 1978

Qua những con số trên có thểthấy rằng Mỹ luôn là kẻ thù được báo chí Việt Nam, đặc biệt trong báo nhândân – nguồn báo được nhóm lựa chọn để nghiên cứu, nhắc đến nhiều nhất vàtiếp đó là c

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ VÀ NGOẠI GIAO

MÔN: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI II

Đề tài:

HÌNH ẢNH KẺ THÙ DƯỚI GÓC ĐỘ Ý THỨC HỆ VÀ LỢI ÍCH QUỐC GIA TRÊN BÁO NHÂN DÂN GIAI ĐOẠN 1975 - 1978

Giảng viên hướng dẫn :Thầy Vũ Đoàn Kết

Nhóm sinh viên thực hiện : Nhóm 8

Hà Nội , 2018

LỜI MỞ ĐẦU 4

HÌNH ẢNH “KẺ THÙ” DƯỚI GÓC NHÌN Ý THỨC HỆ VÀ LỢI ÍCH QUỐC GIA TRÊN BÁO NHÂN DÂN GIAI ĐOẠN 1975-1978 5

I KHÁI QUÁT CHUNG 5

1 Bối cảnh 5

1.1 Tình hình thế giới 5

1.2 Tình hình trong nước 6

2 Sơ lược về một số thông tin quan trọng trong quan hệ Việt Nam với các nước giai đoạn 1975- 1978 7

2.1 Với các nước Đông Nam Á (ASEAN) 7

2.2 Với Hoa Kì 8

2.3 Với Trung Quốc 8

2.4 Với Cam-pu-chia 8

3 Khái niệm về kẻ thù 9

3.1 Khái niệm kẻ thù 9

3.2 Kẻ thù mang tính ý thức hệ 9

3.3 Kẻ thù mang tính lợi ích quốc gia 9

4 Tổng quan về hình ảnh “kẻ thù” trong báo nhân dân 10

II NỘI DUNG 14

1 Hình ảnh kẻ thù dưới góc độ ý thức hệ trên báo nhân dân giai đoạn 1975-1978 14

1.1 Xét về định lượng 14

1.2 Về định tính 17

1.2.1 Kẻ thù giai đoạn đầu năm 1975 đến lúc thống nhất đất nước 21

1.2.2 Kẻ thù từ sau khi thống nhất đất nước đến hết năm 1978 32

1.2.3 Có hay không cơ hội bình thường hóa quan hệ giữa Mỹ với Việt Nam dựa trên thông tin của báo Nhân dân giai đoạn 1975-1978 34

2 Hình ảnh kẻ thù dưới góc độ lợi ích quốc gia trên báo Nhân dân giai đoạn 1975-1978 38

2.1 Báo nhân dân khi nói về “kẻ thù” Mỹ dưới góc độ lợi ích quốc gia

giai đoạn 1975- 1978 41

2.1.1 Tham vọng của Mỹ khi tiến hành xâm lược Việt Nam 42

2.1.2 Về định lượng 43

2.1.3 Về định tính 44

2.2 Báo Nhân dân khi nói về “kẻ thù” Trung Quốc dưới góc độ lợi ích quốc gia giai đoạn 1975- 1978 48

2.2.1 Về định lượng 50

2.2.2 Về định tính 50

2.3 Báo nhân dân khi nói về “kẻ thù” Campuchia dưới góc độ lợi ích quốc gia giai đoạn 1975- 1978 55

2.3.1 Quan hệ Việt Nam – Campuchia giai đoạn 1975-1978 55

2.3.2 Về định lượng 59

2.3.3 Về định tính 60

III NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ 63

1 Giọng điệu của những bài viết trên báo nhân dân về “kẻ thù” .63

2 Đánh giá 64

2.1 Ưu điểm: 64

2.2 Hạn chế: 65

3 Lợi ích của Việt Nam khi công khai lên án, chỉ trích kẻ thù trên báo nhân dân giai đoạn 1975-1978 66

KẾT LUẬN 70

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 71

LỜI MỞ ĐẦU

Theo suốt chiều dài lịch sử của Việt Nam, trong ý thức của dân tộc taluôn có hai chữ “bạn – thù” Những kẻ luôn có âm mưu xâm lược và chiếm hữunước ta thì coi là kẻ thù Chúng ta đã gặp phải nhiều “kẻ thù” khác nhau từ lớnđến nhỏ như: Đức, Pháp, Mỹ,…Tính đến nay đã hơn 40 năm kể từ khi chấm dứtcuộc kháng chiến chống Mỹ và thiết lập quan hệ ngoại giao nhưng để có đượckết quả này Việt Nam đã phải trải qua một thời gian đầy gian khổ Giai đoạn sau

1975, khi kết thúc chiến tranh tưởng chừng như êm đẹp thì ta vẫn gặp phải lệnhcấm vận của Mỹ Bên cạnh đó, vấn đề Cam-pu-chia lại liên quan trực tiếp đếnquan hệ Việt – Trung nên một lần nữa Việt nam bị “chảy máu” Về đối ngoại,Việt Nam bị cô lập về chính trị, bị bao vây về kinh tế trong khi đó chúng ta phảiđối phó với cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội rất trầm trọng trong nước

Bởi vậy, bài tiểu luận này nhóm nghiên cứu sẽ đi sâu phân tích hình ảnh

“kẻ thù” dưới góc nhìn của ý thức hệ và lợi ích quốc gia trong giai đoạn

1975-1978, một giai đoạn được coi là nhạy cảm Bằng cách sử dụng các phươngpháp: phân tích, định lượng và định tính qua các bài viết trên trang báo NhânDân để làm rõ hơn về tình hình các sự kiện, cái nhìn từ bao quát đến cụ thể vềhành động của Mỹ cũng như Trung Quốc – Cam-Pu-Chia đối với Việt Nam vànhững bài học sâu sắc trong việc thiết lập quan hệ với các nước để biến từ “thù”sang “bạn”

Trong quá trình tìm hiểu, tổng hợp và phân tích tài liệu, bài tiểu luận sẽkhông thể tránh khỏi những sai sót, mắc phải những suy nghĩ chưa thực sự đầy

đủ, chính xác Nhóm rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của giáo viênhướng dẫn và của các bạn để bài tiểu luận được hoàn thiên hơn!

HÌNH ẢNH “KẺ THÙ” DƯỚI GÓC NHÌN Ý THỨC HỆ VÀ LỢI ÍCH QUỐC GIA TRÊN BÁO NHÂN DÂN GIAI ĐOẠN 1975-1978

I KHÁI QUÁT CHUNG

1 Bối cảnh

1.1 Tình hình thế giới

Phức tạp và biến dạng theo nhiều hướng, chiến tranh lạnh vẫn chi phốihầu hết trong quan hệ quốc tế Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật mới diễn ra,tạo xu thế cho hợp tác kinh tế giữa các quốc gia Thế giới vừa hợp tác mạnh mẽvừa đấu tranh gay gắt, đặc biệt là hai phe, hai cực trong chiến lược lợi ích toàncầu Sự phân hóa mạnh mẽ trong nội bộ từng phe đặc biệt là phe các nước xãhội chủ nghĩa, nảy sinh nhiều mâu thuẫn khó có thể điều hòa được

Việc Mỹ rút quân khỏi Đông Nam Á lục địa đã khiến cho nền chính trịthế giới bước vào thời kỳ "sau Việt Nam" Cục diện quan hệ giữa các nước lớncũng diễn biến phức tạp Nước Mỹ suy giảm thế và lực, khủng hoảng toàn diện

về chính trị, kinh tế, xã hội Trong khi đó, Tây Âu và Nhật Bản vươn lên, trởthành các trung tâm kinh tế thế giới cạnh tranh với Mỹ, các khối quân sự trở nênlỏng lẻo hoặc tan rã ( SEATO) Xu hướng độc lập với Mỹ trong thế giới phươngTây không ngừng tăng lên

Năm 1975, Liên Xô thúc đẩy ký Định ước Helsinki, kết thúc 30 năm đốiđầu ở châu Âu Liên Xô cũng tăng cường mở rộng ảnh hưởng đến Mỹ Lantinh,châu Á, châu Phi, đặc biệt là ở các nước thuộc khối thuộc địa của Bồ Đào Nhamới giành được độc lập và bắt đầu quan tâm nhiều hơn tới Đông Nam Á, châu

Á – Thái Bình Dương Trên mặt trận quốc tế lúc này, xu thế hòa hoãn đang thaythế dần xu thế đối đầu.

Trong khi đó, tình hình khu vực cũng có nhiều biến động Tình trạngchiến tranh nóng bỏng gây nên sự mất ổn định trong khu vực kéo dài suốt 30năm đã kết thúc, ngày nay khu vực Đông Nam Á đã im tiếng súng, đã có hòabình, ổn định Các nước ASEAN trước đây đã dính líu vào các cuộc chiến tranhcủa Mỹ sau khi ta giành độc lập rất muốn có quan hệ tốt với chúng ta Sau khi

Mỹ rút lui, Liên Xô và Trung quốc tăng cường sự hiện diện ở khu vực này Đốivới Mỹ thất bại ở Việt Nam đã khiến Mỹ như bị dội “một gáo nước lạnh”, rútkhỏi khu vực Đông Nam Á Mặc dù ảnh hưởng ở khu vực này đã bị suy giảmnhưng Mỹ vẫn vừa tìm cách khai thác mâu thuẫn Xô – Trung vừa muốn có mộtnước Việt Nam độc lập cả với Trung Quốc lẫn Liên Xô để duy trì cân bằngchiến lược giữa 3 nước lớn trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương Nền kinh

tế Mỹ suy yếu bởi tác động của cuộc khủng hoảng dầu lửa những năm 70 cùngvới việc Mỹ đã quá sa lầy trong chiến tranh ở Việt Nam đã tạo ra trong lòngnước Mỹ, nhân dân Mỹ “hội chứng Việt Nam” hình ảnh nước Mỹ bị giảm đinghiêm trọng

1.2 Tình hình trong nước

Sau hiệp định Pa-ri năm 1973, tình hình 2 miền nước ta trước những thayđổi to lớn:

Miền Bắc, về cơ bản miền Bắc đang dần khôi phục các cơ sở kinh tế, các

hệ thống thủy nông, mạng lưới giao thông, công trình văn hóa, giáo dục, y tế.Kinh tế đang dần dà có bước phát triển

Miền Nam, trong cuộc đấu tranh chống “bình định – lấn chiếm”, chống

âm mưu “tràn ngập lãnh thổ” của chính quyền Sài Gòn vào những tháng đầusau khi kí Hiệp định Pari, quân dân ta đã đạt được một số kết quả nhất định.Nhưng do không đánh giá hết âm mưu phá hoại Hiệp định của địch, do quánhấn mạnh đến hòa bình, hòa hợp dân tộc… nên tại một số địa bàn quan trọng,chúng ta bị mất đất, mất dân

Tại các vùng giải phóng, đồng thời với cuộc đấu tranh bảo vệ quê hương,nhân dân ta ra sức khôi phục và đẩy mạnh sản xuất, tăng nguồn dự trữ chiếnlược cho cuộc chiến đấu hoàn thành giải phóng miền Nam Các ngành sản xuấtcông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp, các mặt hoạt động văn hóa, xãhội, giáo dục, y tế cũng được đẩy mạnh.

Sau khi giành thắng lợi trong chiến dịch mùa Xuân năm 1975, Việt Nambước vào thời kì mới, bảo vệ độc lập chủ quyền và xây dựng lại đất nước.

Tuy nhiên, ngay sau đó Việt Nam phải tiếp tục đương đầu với các cuộcchiến tranh biên giới phía Bắc và Tây Nam Bị các thế lực thù địch do Mỹ,Trung Quốc đứng đầu bao vây, phong toả về kinh tế, cô lập về ngoại giao, cùngvới sự áp dụng cứng nhắc mô hình kinh tế tập trung, quan liêu, bao cấp, khôngphù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, hoàn cảnh trong nướcgiai đoạn 1975-1978 này có nhiều khó khăn về nhiều mặt: kinh tế, chính trị, xãhội Kinh tế sa sút, lạm phát tăng nhanh, bội chi ngân sách Nhà nước càng ngàycàng tăng; sản xuất trì trệ, năng suất hiệu quả kinh tế giảm sút Đời sống vậtchất và tinh thần của nhân dân không được đảm bảo

Thêm vào đó là quan hệ giữa Việt Nam với các nước trong khu vực, đặcbiệt là các nước có chung biên giới xuất hiện hiều diễn biến phức tạp, các thếlực thù địch trong và ngoài nước chống đối Việt Nam

2 Sơ lược về một số thông tin quan trọng trong quan hệ Việt Nam với các nước giai đoạn 1975- 1978

2.1 Với các nước Đông Nam Á (ASEAN)

Ta vẫn cho rằng tổ chức ASEAN là khối SEATO trá hình, các nướcASEAN là tay sai của Mỹ bảo vệ lợi ích của Mỹ, nên mặc dù ta đưa ra chínhsách bốn điểm và đã bình thường hóa quan hệ với họ, ta vẫn dè dặt trong mốiquan hệ đó và đôi khi vẫn để xảy ra những trục trặc nhỏ không cần thiết đối với

họ Mặt khác, ta vẫn cho rằng ta có nghĩa vụ quốc tế là ủng hộ phong trào cáchmạng ở các nước trong khu vực trong khi các nước ASEAN rất sợ ta ủng hộ vàgiúp đỡ phong trào cách mạng của các lực lượng vũ trang chống đối trong nước

họ Vì vậy, mặc dù đã bình thường hóa quan hệ với ta trên cơ sở chính sách bốnđiểm, các nước ASEAN vẫn không thật sự yên tâm với ý đồ lâu dài của ta1

1 Chính sách đối ngoại Việt Nam (1975-2006), Học viện Quan hệ quốc tế, TS Nguyễn Vũ Tùng biên soạn , NXB Thế Giới

2.2 Với Hoa Kì

Trong quan hệ với Mỹ, tháng 1/1977, Jimmy Carter nhậm chức Tổngthống; Đại sứ Mỹ ở Liên hợp quốc A Young nói: Coi Việt nam như Nam Tư ởchâu Á, không phải là một bộ phận của Trung Quốc hay Liên Xô, là một nướcđộc lập Một nước Việt Nam mạnh và độc lập là phù hợp với lợi ích quốc giacủa Mỹ Ngày 16/3/1977, Leonard Woodcock, đặc phái viên của Tổng thống

Mỹ thăm Việt Nam Phía Mỹ nêu vấn đề MIA, phía Việt Nam nêu vấn đề thựchiện điều 21 Hiệp định Paris Ta và Mỹ cũng tiến hành 3 vòng hội đàm về bìnhthường hóa quan hệ 2 nước (3/5/1977, 1/6/1977, 19/12/1977) nhưng không kếtquả; tuy nhiên, Mỹ thôi không phủ quyết việc VN gia nhập Liên Hợp quốc

2.3 Với Trung Quốc

Quan hệ Việt-Trung ngày càng xấu đi Ngày 2-20/6/1977, đoàn quân sự

ta do đồng chí Võ Nguyên Giáp dẫn đầu thăm Trung Quốc, Trung Quốc nói gaygắt là ta đã làm tổn thương quan hệ 2 nước Ngày 7- 10/6/1977, Thủ tướngPhạm Văn Đồng thăm các nước Bắc Âu về qua Bắc Kinh, Trung Quốc trao bịvong lục 7 điểm: Việt Nam công khai nói xấu Trung Quốc; vấn đề biên giới trênbộ; điểm nối ray đường sắt Việt-Trung; 2 quần đảo; vịnh Bắc bộ; Hoa kiều ởViệt Nam; Việt Nam dùng vấn đề lịch sử để chống Trung Quốc Ngày20/11/1977, đoàn Đảng và Chính phủ ta do đồng chí Lê Duẩn dẫn đầu thămTrung Quốc Trung quốc đón tiếp và hội đàm lạnh nhạt Trung Quốc nhắc lạithuyết “3 thế giới”, từ chối việc ta yêu cầu viện trợ 50 vạn tấn thép Trong khi

đó, quan hệ Cam-pu-chia-Trung Quốc tiếp tục được tăng cường

3 Khái niệm về kẻ thù

3.1 Khái niệm kẻ thù

Kẻ thù là cá nhân, thế lực, tổ chức hay quốc gia có âm ý định làm hại đếnmột cá nhân, tổ chức hay tập thể khác bằng những hành động gây ảnh hưởngđến nhiều mặt

Có hai loại lẻ thù: kẻ thù trực tiếp và kẻ thù gián tiếp

Kẻ thù trực tiếp là những cá nhân tổ chức trực tiếp hành động gây ranhững tổn thất, khó khăn cho đối phương bằng mọi cách

Kẻ thù gián tiếp là những thế lực đứng sau tiếp tay cho một nhóm tổ chức

để âm mưu làm hại đối phương bằng cách viện trợ, giúp đỡ nhưng lại mamg ý

đồ xấu

3.2 Kẻ thù mang tính ý thức hệ

Ý thức hệ được định nghĩa là: Các ý tưởng, nhận thức, giá trị và niềm tinchung, thông qua đó những thành viên của một xã hội diễn dịch lịch sử vànhững sự kiện xã hội đương thời đã định hình các kỳ vọng và khát khao của họđối với tương lai

Vậy kẻ thù mang ý thức hệ nghĩa là những quốc gia có âm mưu xâmchiếm nước ta và mang hệ thống tư tưởng tư bản chủ nghĩa

3.3 Kẻ thù mang tính lợi ích quốc gia

Lợi ích quốc gia - dân tộc là các mục tiêu mà quốc gia theo đuổi để bảođảm sự tồn tại và phát triển của mình, bao gồm: Giữ vững chủ quyền; thốngnhất và toàn vẹn lãnh thổ; ổn định chế độ chính trị; bảo đảm an ninh và an toàncho người dân; giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc; bảo đảm các điều kiện choquốc gia phát triển kinh tế, xã hội, Các lợi ích này thường được chia thành hainhóm: nhóm lợi ích an ninh và nhóm lợi ích phát triển Nhóm lợi ích an ninh lànhững mục tiêu bảo đảm cho quốc gia tiếp tục tồn tại Nhóm lợi ích phát triểnbao gồm các lợi ích bảo đảm cho quốc gia ngày càng lớn mạnh, có vị thế quốc

tế ngày càng cao, đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng đượccải thiện.

Kẻ thù mang lợi ích quốc gia là những nước được cho là xâm lược nước

ta vì mục đích phát triển kinh tế, mở rộng lãnh thổ nhằm làm cho quốc gia đólớn mạnh hơn, phát triển thành bá chủ thế giới

4 Tổng quan về hình ảnh “kẻ thù” trong báo nhân dân

Báo Nhân dân là cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Việt Nam, là Cơquan Trung ương, tiếng nói của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam Do đó,bằng cách chọn báo Nhân dân để phân tích sẽ cho ta thấy được cái nhìn chínhxác, chân thực về tư duy, chính sách cũng như tiếng nói của Đảng và nhà nước.Báo nhân dân có số lượng phát hành 200-220 nghìn bản/ngày, phát hành rộngrãi đến từng chi bộ trên phạm vi cả nước và một số được phát hành nước ngoài

Trong giai đoạn 1975-1978 có tất cả 851 đầu báo nói về kẻ thù trong đóbao gồm có Mỹ, Thiệu, Trung Quốc và Cam-pu-chia

Dưới đây là biểu đồ thể hiện số đâu báo về kẻ thù trong giai đoạn này:

Tổng số bài báo nói về kẻ thù trong các năm từ

1975-1978 trong báo Nhân dân

0

Số bài

Từ biểu đồ trên ta có thể thấy: Năm 1975, số đầu báo lên đến 417 bài vàgiảm dần xuống 122 đầu năm 1976, 81 đầu năm 1977 và lại tăng lên nhanh trên

231 đầu năm 1978 Sở dĩ có sự thay đổi như vậy là bởi vì, sau 1975, Mỹ vàThiệu là hai kẻ thù chung lớn nhất gây áp lực nhiều cho phía Việt nam mặc dùđại thắng Mùa xuân năm 1975 đã chấm dứt chiến tranh nhưng phía Mỹ lại phá

bỏ hiệp định Pari – ép dân ta phải di cư…Đồng thời lên án Mỹ- Thiệu về nhữnghành động sai trái đối với người dân Việt Nam, vạch trần bộ mặt xảo trá Đếnnăm 1976, ta tiếp tục lên án hành động Mỹ phản đối Việt nam gia nhập Liênhợp quốc Cho đến năm 1977, Mỹ có ý định muốn bình thường hóa quan hệ vớiViệt nam và Việt Nam cũng đang suy nghĩ để đưa ra những điều khoản mong

Mỹ bồi thường cho chiến tranh, có thể vì thế mà giai đoạn này các đầu báo lên

án Mỹ đã được cắt bớt đi nhiều thay bằng các tình hình thời sự khác Tuy nhiên,năm 1978 khi vấn đề Mỹ chưa giải quyết ổn thỏa thì Cam-pu-chia cho quânxâm phạm chủ quyền Việt Nam Một lần nữa Việt Nam phải đối mặt liên tiếpvới nhiều kẻ thù, đặc biệt là được sự ủng hộ của nhân dân nhiều nước trên thếgiới nên số đầu báo lại tăng lên nhằm nhấn mạnh tội ác, sự sai trái của kẻ thù.Đồng thời từ đây, các nguồn báo không chỉ lấy từ báo Nhân dân mà còn từ tinThông tấn xã Việt Nam (một hãng Thông tấn Quốc gia, trực thuộc Chính phủViệt Nam và là cơ quan thông tin chính thức của Nhà nước Cộng hòa xã hộiChủ nghĩa Việt Nam), Báo Liên Xô (Tạp chí Hồng Kì, Báo Mặt trận trẻ,…).Báo Mỹ (Báo Thế giới hằng ngày Báo Tin tức nông nghiệp Mỹ,…),…

Nguồn báo nói về kẻ thù giai đoạn 1975-1978

13%

39% Báo nhân dân - tác giả Việt 3%

Báo Tiệp Khắc Báo Liên Xô Các báo khác 37%

Báo Nhân dân cũng cập nhật tất cả những ngòi bút của các nhà báo,những người luôn tìm cách tiếp cận tin tức mới nhất từ quốc tế Báo Mỹ và cácnguồn báo khác chủ yếu cung cấp thông tin về chính trị, văn hóa, kinh tế

Tuy nhiên nếu chỉ để viết một bài báo nhiều chữ xoanh quanh các vấn đềthường xuyên được nhắc đến sẽ dễ gây nhàm chán và rối mắt Do đó trên một sốBáo Nhân dân thường có các thể loại như tường thuật, tin vắn, xã luận, truyệnngắn và thậm chí là cả thơ ca, tranh ảnh

Dưới đây là một số thể loại báo được lấy từ Báo Nhân dân về nội dung

“kẻ thù” của Việt Nam:

Mỹ luôn đưa ra những luận điệu xảo trá nhằm trốn tránh trách nhiệm củamình về những gì đã gây ra cho nước ta Nếu chỉ bằng ngòi bút không thì chưahẳn đã gây được sức ép dư luận nhưng bằng những hình ảnh mà ta đã thu đượcnhư vậy dễ dàng làm khó Mỹ.

Hay là những bài thơ được sang tác nên nhằm châm biếm cả Pho, Mỹ,Thiệu rằng cứ mãi đeo bám Việt Nam, âm mưu xâm lược và làm hại nước ta

II NỘI DUNG

1 Hình ảnh kẻ thù dưới góc độ ý thức hệ trên báo nhân dân giai đoạn 1975-1978

Năm 1975 là năm đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử ViệtNam bằng cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước thắng lợi trọn vẹn, giải phónghoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước Để đạt được mục tiêu đưa nước tatrở thành một nước Xã hội chủ nghĩa có vai trò và tầm ảnh hưởng lớn trong vàngoài khu vực, Đảng và nhà nước ta đã luôn phấn đấu đưa Việt Nam ngày cànghội nhập sâu rộng hơn, có thể nhận thấy rõ sự phát triển đó thông qua các kì đạihội Ngay từ đại hội IX đã phát triển phương châm của đại hội VII “ Việt Nammuốn làm bạn với các nước trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hòa bình, độclập và phát triển” thành “ Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của cácnước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển Việcgạt bỏ rào cản “ý thức hệ” có cái nhìn mới hơn về quan hệ đối tác thêm “bạn”bớt “thù” đã giúp Việt Nam ngày càng khẳng định được vị thế của mình trêntrường quốc tế Trở lại những năm 1975- 1978 do quan niệm về “ý thức hệ” củangười Việt Nam về hình ảnh đối với các nước đế quốc đã quá sâu đậm nên tronggiai đoạn này, dù có cơ hội cho một bước ngoặt về mặt ngoại giao nhưng ViệtNam đã đánh mất nó, vụt mất cơ hội bình thường hóa quan hệ với Mỹ cuốinhững năm 1977- 1978, đây có thể xem là một bài học lịch sử quan trọng đốivới ta vì sự việc đã dẫn tới những hậu quả đáng tiếc như việc Mỹ bao vây cấmvận ngay sau đó Có thể thấy trong giai đoạn 1975-1978 Việt Nam luôn coi Mỹ

là kẻ thù số một, coi các nước đế quốc là những tên tay sai, bọn phản động vàchính quyền Thiệu là bọn bù nhìn thân Mỹ, việc phân định ranh giới “bạn” và

“thù” được Việt Nam vạch ra đều thông qua cái nhìn “ý thức hệ” và bị “ý thứchệ” chi phối một cách trầm trọng

1.1 Xét về định lượng

Biểu đồ số lượng báo viết về kẻ thù d ưới i

Thông qua quá trình tổng hợp và thống kê, nhóm đã tính toán và trình bày

số liệu trong biểu đồ tròn, từ biểu đồ chúng ta có thể thấy Mỹ chiếm số lượngbáo viết về kẻ thù nhiều nhất (51%) tiếp đó là chính quyền Sài Gòn có số lượngbáo viết về kẻ thù nhiều thứ hai (38%) còn các nước Tư bản chủ nghĩa khácchiếm tỷ lệ ít hơn (11%) Mỹ có số lương báo viết về kẻ thù gấp 51/11 lần sốlượng báo viết về kẻ thủ của các nước Tư bản chủ nghĩa khác, gấp 51/38 lần sốlượng báo viết về kẻ thù của chính quyền Thiệu Qua những con số trên có thểthấy rằng Mỹ luôn là kẻ thù được báo chí Việt Nam, đặc biệt trong báo nhândân – nguồn báo được nhóm lựa chọn để nghiên cứu, nhắc đến nhiều nhất vàtiếp đó là chính quyền Thiệu - tay sai của Mỹ, đối với các nước Tư bản chủnghĩa khác do sự đối lập nhau về ý thức hệ tức có cùng ý thức hệ với Mỹ nênViệt Nam cũng luôn coi họ là kẻ thù như Mỹ

Chính quyền Sài Gòn

BIỂU ĐỒ CỘT THỂ HIỆN SỐ LƯỢNG CHỮ “THÙ” THEO Ý THỨC

HỆ TRÊN BÁO NHÂN DÂN VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1975-1978

Ở biểu đồ này cho chúng ta thấy được rất rõ số lượng chữ “thù” giảm quacác năm từ 1975-1978, từ gần 280 chữ “thù” xuống còn khoảng 80 chữ đối với

Mỹ, từ 60 tới khoảng 10 chữ “thù” đối với các nước Tư bản chủ nghĩa khác vàcuối cùng từ 124 từ giảm xuống còn không từ trong năm 1978 đối với chínhquyền Sài Gòn, và hơn thế nữa năm 1978 sau khi giải phóng miền Nam, thốngnhất đất nước, chính quyền Sài Gòn bị lật đổ, một kẻ thù lớn của chúng ta đã bịloại bỏ còn lại là các nước thuộc phe Tư bản chủ nghĩa trái ngược ý thức hệ vớiViệt Nam và đặc biệt nhấn mạnh kẻ thù chung của các nước Xã hội chủ nghĩa là

Mỹ, tuy nhiên cũng có thể thấy rằng số lượng chữ “thù” đối lập về ý thức hệ này

đã giảm hơn qua bốn năm cho thấy được phần nào về việc nhìn nhận kẻ thù qualăng kính ý thức hệ cũng giảm dần theo

1.2 Về định tính

Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ của toàn thể nhân dân Việt Nam đã kếtthúc trong thắng lợi vẻ vang bằng hiệp định Pari được kí kết vào năm 1973 thìcho đến đầu những năm 1975, đất nước vẫn chưa thống nhất hoàn toàn, non

sông vẫn chưa về một mối, theo hiệp định Pari, miền nam Việt Nam sẽ tạm thờitồn tại 2 chính quyền là Cộng Hòa miền Nam Việt Nam và Việt Nam Cộng Hòasau đó một thời gian sẽ đi đến tổng tuyển cử thống nhất theo nguyện vọng củanhân dân và Mỹ phải rút hết mọi dính líu và can thiệp vào đất nước Việt Nam.Tuy nhiên, qua những trang báo Nhân dân từ giai đoạn 1975- 1978 lại phản ánhrất rõ thực tại tình hình nước ta lúc bấy giờ, đất nước vẫn xảy ra chiến tranh vàonhững tháng đầu năm 1975 và mãi đến 30 tháng 4 năm 1975 thì mới hoàn toàngiải phóng được Việt Nam, việc kéo dài lâu như vậy nguyên nhân phần lớn là

do chính quyền Sài Gòn liên tiếp có những hành động đi ngược lại hiệp định đã

ký kết và Mỹ vẫn còn dính líu phần lớn vào nội bộ nước ta Trước những hànhđộng phản động, phá hoại của chính quyền Mỹ cũng như Chính quyền Sài Gòncùng đường lối đối ngoại hiện thời của Đảng và Nhà nước ta đã tác động trựctiếp về hình thức, số lượng cùng nội dung các bài đăng về “kẻ thù” hoặc nhữngbài báo dù là của những quốc gia khác lên tiếng vì “kẻ thù” chung của toàn dântộc đều được đăng tải lên báo Nhân dân, giúp cho người đọc nhận thức và địnhhình về “kẻ thù” của cách mạng Việt Nam, không chỉ là một chính quyền Thiệu

mà đằng sau đó còn là một đế quốc sừng sỏ, hùng mạnh như nước Mỹ, một tên

đế quốc đầu têu can thiệp vào chủ quyền, quyền độc lập, quyền tự chủ, tự quyếtcủa dân tộc

Năm 1975 Mỹ Chính quyền Sài Gòn Các nước Tư bản

sự kiện nào vắng bóng chính quyền Thiệu trong những cuộc đấu tranh của nhândân miền Nam, mà ẩn sau đó là một “ông trùm đế quốc” hay còn được coi như

là một nhà viện trợ giàu có cho chính quyền Sài Gòn.

Năm Mỹ Chính quyền Sài Gòn Các nước Tư bản

Bước vào giai đoạn 1975 cho đến 1978, bạn đọc báo Nhân dân sẽ dễ dàng

tiếp cận được với rất nhiều thông tin về các sự kiện có thể khái quát là : “ ra sức

tranh thủ những điều kiện quốc tế thuận lợi để nhanh chóng hàn gắn những vết thương chiến tranh, khôi phục và phát triển kinh tế , phát triển văn hóa, khoa học kỹ thuật, củng cố quốc phòng, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội ở nước ta, đồng thời tiếp tục kề vai sát cánh với các nước xã hội chủ nghĩa, anh em và tất cả các dân tộc trên thế giới đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc dân chủ và chủ nghĩa xã hội, chống đế quốc và đứng đầu là đế quốc Mỹ”2 Qua đây, nhóm nghiên cứu nhận thấy rằng, dù chính quyền Sài Gòn là kẻthù trực tiếp và nguy hiểm của nhân dân ta, nhưng đó chỉ là những năm đầu

1975 , đến 30/4/1975 sau khi giải phóng miền nam thống nhất đất nước thìchính quyền Thiệu đã ngày càng ít đi trên các mặt báo Nhân dân, xét về tổngthể, không có một lực lượng nào có thể so sánh được với Mỹ, một kẻ thù dướigóc độ ý thức hệ rất quan trọng, xuất hiện hầu như trên các trang báo, trải dài vàxuyên suốt qua cả một giai đoạn Vì vậy, nhóm nghiên cứu xin tập trung phầnlớn vào hình ảnh của đế quốc Mỹ khi nghiên cứu về kẻ thù mang tính ý thức hệgiai đoạn 1975-1978

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng, Toàn tập, tập 43, Nxb Chính tri Quốc

gia, H,2006, tr.53

1.2.1 Kẻ thù giai đoạn đầu năm 1975 đến lúc thống nhất đất nước

Vào năm 1975, sau gần 2 năm đấu tranh thi hành hiệp định Pari về ViệtNam, được coi là hai năm đấu tranh gay gắt quyết liệt, cũng là 2 năm thắng lợiquan trọng về mọi mặt, trên các mặt báo Nhân dân là hàng ngàn bài báo viết vềviệc chống lại đường lối của đế quốc Mỹ và chính quyền Nguyễn Văn Thiệuđang cố gắng phá hoại hiệp định hòng thực hiện chủ nghĩa thực dân mới của Mỹ

ở toàn miền nam Việt Nam, trong bài báo “hai năm đấu tranh thi hành hiệp địnhPari về Việt Nam” (Báo cáo của Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ ngoại giaoViệt Nam dân chủ Cộng Hòa Nguyễn Duy Trinh trước kì họp thứ năm của Quốchội khóa bốn ) có viết: “ Theo sự chỉ đạo của Mỹ , tập đoàn Nguyễn Văn

Thiệu ra sức phá hoại hiệp định, chống lại hòa bình, độc lập dân chủ và hòa hợpdân tộc… Đối với hiệp định Pari, Mỹ và chính quyền Nguyễn Văn Thiệu không

từ một thủ đoạn nào để phá hoại… Để làm thất bại âm mưu và cách hành độngcủa Mỹ và tập đoàn tay sai hiếu chiến ở Sài Gòn…tố cáo mọi âm mưu và hànhđộng của Mỹ- Thiệu phá hoại hiệp định, tố cáo những tội ác của chúng , đập tanmọi luận điệu vu cáo , đe dọa và thủ đoạn lừa bịp…”3

Báo Nhân dân với tư cách là một phương tiện thông tin đã thực thi nhiệm

vụ truyền tải các tin tức quan trọng theo sự định hướng, kiểm duyệt của Đảngđến người dân Việt Nam Tường thuật khá sâu và sát các sự kiện, diễn biếncũng như những ý kiến, quan điểm của các vấn đề trong nước cũng như quốc tếnày, các nội dung của các tờ báo hầu như chỉ đích danh rõ ràng Mỹ và Thiệu là

kẻ thù chính trong mọi hoạt động của toàn thể đất nước Điều này được phảnánh qua rất nhiều bài báo, điển hình là một số bài báo như bài báo được viết vớitiêu đề “Thiệu, tên hiếu chiến láo xược”- được đăng trên báo Nhân dân tháng1/1975, trong đó trích các lời lẽ của Thiệu và qua bài viết, ta nhận định Thiệu làmột tên hiếu chiến, láo xược, là một “thằng tay sai” của Mỹ, hay trong bài

“Kiên quyết chống kế hoạch bình định của Mỹ - Thiệu” có ghi : “ Chống địch

3“Hai năm đấu tranh thi hành hiệp định Pari về Việt Nam”, báo Nhân dân số 7568 ngày

21/1/1978

“bình định” là một cuộc đấu tranh quyết liệt, lâu dài, gian khổ và phức tạp”4.Qua đó có thể thấy rõ vào đầu năm 1975, kẻ thù ý thức hệ lúc này được xác định

rõ ràng và xuất hiện tràn trên các đầu báo là Mỹ và Chính quyền Sài Gòn

Bên cạnh đó, từ đầu tháng 1 năm 1975 đến tháng 4 năm 1975, vì nhândân miền nam Việt Nam vẫn phải tiếp tục kháng chiến chống chính quyền SàiGòn nên việc cập nhật thông tin về một miền nam toàn diện lúc này là rất cầnthiết, một phần để cho người đọc nắm bắt được tình hình diễn biến xảy ra ở cáctỉnh miền nam, ví dụ như: Còn bao nhiêu đồn địch và quân lính của chính quyềnSài Gòn ở các tỉnh miền nam?, một phần để nhấn mạnh và làm rõ những thủđoạn của chính quyền Thiệu, nêu được âm mưu xấu xa của chúng hay sâu xahơn là Mỹ và báo Nhân dân vào thời điểm này đã cập nhật rất sát sườn về tìnhhình tại miền nam, đã giúp người đọc có một cái nhìn rất toàn cảnh về nó, cácthông tin về những sự kiện đấu tranh, quân lính, bắn địch được đặt trong các bàibáo với tiêu đề rất rõ ràng : “MIỀN NAM” , “ san bằng, bức rút, loại khỏi vòngchiến đấu, tiêu diệt hàng ngàn tên địch…”

4“ Kiên quyết chống kế hoạch bình định của Mỹ- Thiệu”, Lưu Phương Thanh, báo Nhân dân

số 7456, ngày 9/1/1975

HÌNH ẢNH MINH HỌA CHO BÀI VIẾT TRÊN BÁO NHÂN DÂN KHI

ĐƯA TIN VỀ TÌNH HÌNH MIỀN NAM VIỆT NAM

Diễn biến tình hình ở Miền Nam Việt Nam đã được báo Nhân dân truyềntải rất chân thật và đầy đủ Với những nội dung như thế, ta hoàn toàn có thể thấyđược một bộ mặt của bọn phản động tay sai thân Mỹ - Chính quyền Thiệu,chúng đã không chấp hành nghiêm chỉnh hiệp định Pari, chống phá quyết liệt,vẫn tiếp tục khơi mào chiến tranh và giết hại rất nhiều nhân dân miền nam ViệtNam, một chính quyền như thế, không khó hiểu vì sao “chúng” vẫn luôn luôn là

kẻ thù trong mắt người dân Việt Nam, một kẻ thù điển hình về ý thức hệ củatoàn dân tộc

Bên cạnh chính quyền Thiệu, không thể không nhắc đến chính quyềnPho, bởi vì chính sự hiện diện của Mỹ tại Việt Nam mới là cơ sở cho sự hung

hăng và hiếu chiến của Chính quyền Thiệu, nguồn vũ khí, nguồn kinh phí củaThiệu là từ đâu? Theo như người Mỹ, thì chỉ có chính quyền Pho của Mỹ mớithực hiện được chính sách “cha chiều con mù quáng” với Thiệu Trong bài báo

vào tháng 1/1975 “Chính quyền Pho tiếp tay cho Thiệu gây tội ác” có viết: “Rõ

ràng Mỹ đang tiếp tục nhúng bàn tay tộc ác vào miền Nam nước ta Bằng chứng không thể chối cãi là chính quyền Pho đang tìm cách tăng cường dính líu

và can thiệp, tiếp tay cho bọn Thiệu kéo dài và đẩy mạnh chiến tranh, chà đạp thô bạo hiệp định Pari Rõ ràng Mỹ phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về tình hình nghiêm trọng ở miền Nam do chúng ngoan cố tiếp tục chính sách “Việt Nam hóa chiến tranh” hòng áp đặt chủ nghĩa thực dân mới ở miền Nam nước ta…Mỹ phải chấm dứt ngay, hoàn toàn và triệt để mọi dính líu quân sự và can thiệp vào công việc nội bộ miền nam Việt Nam, thi hành nghiêm chỉnh hiệp định Pari.”5 Theo như điều 4 chương II Hiệp định về chấm dứt chiến tranh lập lại

hòa bình ở Việt Nam được kí kết giữa 4 bên có ghi: “Hoa Kỳ sẽ không tiếp tục

dính líu quân sự hoặc can thiệp vào công việc nội bộ của miền Nam Việt Nam”6

Dù đã kí kết như thế nhưng đế quốc Mỹ vẫn tiếp tục tiếp tay cho chính quyềnThiệu, ngăn cả, phá hoại hiệp định Pari, nhưng “nhân dân Việt Nam có một lòngnồng nàn yêu nước” nhân dân ta vẫn đoàn kết, vẫn kiên cường đấu tranh, vẫncùng nhau chống kẻ thù xâm lược Báo Nhân dân đã thể hiện rất tốt sự ủng hộcủa mình đối với cách mạng miền nam Việt Nam, đã vạch trần, lên án, chỉ tríchcác hoạt động câu kết, phá hoại giữa Mỹ và Chính quyền Sài Gòn, cụ thể như:Báo Nhân dân số 7572 ngày 25/1/1975 có đăng trong bài “Đằng sau những con

số này là máu, mồ hôi, nước mắt nhân dân”, ghi rằng: “Chúng đã ném vào ngân

sách chiến tranh năm 1975: dự chi 993 tỷ, chúng vét thuế năm 1975: dự thu 372 tỷ”7 Bằng cách công bố và đăng tải những con số cụ thể như vậy, báo Nhân dân

đã vạch trần được âm mưu chiến tranh cũng như thủ đoạn tàn bạo của

5“Chính quyền Pho tiếp tay cho Thiệu gây ra tội ác”, báo Nhân dân số 7558 ngày 11/1/1975 6“Hiệp định về chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở Việt Nam”, NXb Chính trị quốc gia

sự thật, 2012

7“Đằng sau những con số này là máu, mồ hôi, nước mắt nhân dân”, báo Nhân dân số 7572

ngày 25/1/1975

chính quyền Thiệu, vơ vét, moi tiền từ nhân dân , khiến cho nhân dân miền namViệt Nam ngày càng có cuộc sống khổ cực

Báo nhân dân số 7585 ngày 7/2/1975 với tiêu đề: “Lên án Mỹ và tập đoàn

Nguyễn Văn Thiệu tăng cường chiến tranh” viết “ Mấy ngày qua, tổng thống

Mỹ Giê-rôn Pho và bộ trưởng Bộ ngoại giao Mỹ kít-xing-giơ đã ra sức vu cáo Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa và Chính Phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền nam Việt Nam vi phạm hiệp định Pari nhằm phục vụ chiến dịch lừa bịp dư luận, thúc ép quốc hội Mỹ tăng thêm viện trợ quân sự cho tập đoàn Nguyễn Văn Thiệu để đẩy mạnh và kéo dài chiến tranh ở miền nam Việt Nam Ngày 5/2, người phát ngôn Bộ ngoại giao Viêt Nam Dân chủ Cộng hòa miền nam Việt Nam ra tuyên bố nghiêm khắc lên án những hành động tăng cường chiến tranh nói trên của Mỹ và tập đoàn Nguyễn Văn Thiệu, đòi chính phủ Mỹ phải chấm dứt hoàn toàn dính líu quân sự và can thiệp vào công việc nội bộ của miền nam Việt Nam, chấm dứt ngay mọi viện trợ quân sự cho tập đoàn Nguyễn Văn Thiệu, phải chấm dứt ngay mọi hành động chiến tranh phá hoại hiệp định, chấm dứt việc bắt lính , đôn quân và mọi hành động đàn áp đối với báo chí”8

Báo nhân dân số 7586 ngày 8/2/1975 “Lên án Mỹ- Thiệu tăng cường

chiến tranh” viết “ Người phát ngôn Bộ ngoại giao Cộng hòa miền Nam Việt

Nam ra tuyên bố tố cáo tổng thống Mỹ Giê-rôn Pho chính thức yêu cầu quốc hội Mỹ thông qua 300 triệu đô la viện trợ quân sự bổ sung tài khóa 1974-1975

và đưa ra dự luật viện trợ quân sự 1,3 tỷ đô la tài khóa 1975- 1976 cho chính quyền Thiệu.”9

Qua những bài báo trên ta thấy rằng đế quốc Mỹ đang xen chân vào tìnhhình Việt Nam, còn viện trợ về mặt tài chính cho chính quyền Sài Gòn để có thểthực hiện được những mục đích, âm mưu và ý đồ xấu xa của chúng đối vớinước ta Báo Nhân dân bằng cách tường thuật lại đơn giản những sự việc ấycũng đã góp phần vào việc vạch trần rõ bộ mặt xấu xa của chính quyền Pho-

8“Lên án Mỹ và tập đoàn Nguyễn Văn Thiệu tăng cường chiến tranh”, báo Nhân dân số

7585 ngày 7/2/1975

9“Lên án Mỹ- Thiệu tăng cường chiến tranh”, báo Nhân dân số 7586 ngày 8/2/1975

chính là kẻ tiếp tay, luôn ngoan cố theo đuổi chính sách Việt Nam hóa chiếntranh, luôn có âm mưu chiến tranh và dính líu lâu dài ở miền nam Việt Nam.Bên cạnh đó, bằng việc đăng tải những thông tin đáng tin cậy như vậy, báo nhândân còn góp phần vào việc tăng thêm dư luận tố cáo đế quốc Mỹ và bè lũ taysai, góp phần vào việc kêu gọi sự đồng tình, ủng hộ của các nước xã hội chủnghĩa cũng như các nước khác vào công cuộc ủng hộ Việt Nam chống Mỹ, bảo

vệ đất nước

Ngoài ra, báo Nhân dân cũng đăng tải những phát ngôn chính thức của

Bộ ngoại giao nước ta đối với những sự kiện này, trong bài viết “Bộ Ngoại giao

ta nghiêm khắc lên án hành động của Mỹ tăng cường chiến tranh, đưa trái phépnhân viên không quân Mỹ vào miền nam Việt Nam” báo Nhân dân số ngày

9/2/1975 có viết “Đây là một bước phá hoại mới, cực kỳ nghiêm trọng của Mỹ

đối với Hiệp định Pari về Việt Nam, đặc biệt là điều 5 và điều 7 của hiệp định

đã nghiêm cấm việc đưa nhân viên quân sự Mỹ và dụng cụ chiến tranh vào miền Nam Việt Nam Hành động này của Mỹ thách thức trắng trợn nhân dân Việt Nam…Chính phủ Mỹ phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về mọi hậu quả do những hành động phá hoại hiệp định của họ gây ra.” 10 Bằng việc đưa ngay

tuyên bố của Bộ ngoại giao nước ta lên tiêu đề báo, báo Nhân dân đã nhấn mạnhhơn nữa quan điểm của Đảng và Nhà nước ta trước hành động của chính quyềnPho, nhận định một nước đế quốc Mỹ vi phạm trắng trợn hiệp định Pari, từ đóđưa ra sự lên án, phản đối mạnh mẽ

Bên cạnh những bài báo luận tội, lên án của báo Nhân dân thì trong giaiđoạn này, Báo Nhân dân cũng đã trích các bài báo của các quốc gia khác cùng làmục đích phản đối, đòi lại sự công bằng cho đất nước ta, lên án và chỉ trích hànhđộng xâm lược của đế quốc Mỹ, lên tiếng phản đối, đề nghị Mỹ ngừng ngaynhững hành động của mình ở miền nam Việt Nam Trong đó có cả báo của Mỹ

về những phản đối trong dư luận của người Mỹ, những phản đối gay gắt của

10 “Bộ Ngoại giao ta nghiêm khắc lên án hành động của Mỹ rang cường chiến tranh, đưa trái phép nhân viên không quân Mỹ vào miền nam Việt Nam”, báo Nhân dân số 7587

ngày 9/2/1975

công dân Mỹ về hành động của chính quyền Mỹ mà ở đây là chính quyền Pho.Bằng việc liệt kê cụ thể các bài báo từ nhiều nguồn, nó càng thể hiện đượcnhững hành động của chính quyền Pho là hoàn toàn sai trái, đi ngược lại với ýkiến, dư luận thế giới Nó được thể hiện rất rõ qua những bài báo như: BáoNhân dân số 7581 ngày 3/2/1975 “ Thế giới ủng hộ nhân dân ta đấu tranh đòiMỹ-Thiệu thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định Pari”, báo Nhân dân số 7583 ngày5/2/1975 “Thế giới đoàn kết với Việt Nam chống Mỹ-Thiệu phá hoại hiệp địnhPari”, báo Nhân dân số 7590 ngày 13/2/1975 “82 nghị sĩ Mỹ gửi thư đòi tổngthống Pho chấm dứt viện trợ quân sự cho Thiệu là Lon Non”, báo Nhân dân số

7551 ngày 4/1/1975 “Phong trào nhân dân Mỹ chống chiến tranh chuẩn bị họpđại hội để đấu tranh đòi chính quyền Pho thi hành nghiêm chỉnh hiệp định Paris

về Việt Nam” …

Song song với những bài viết, không thể không nhắc đến tranh biếm họa

mà báo Nhân dân đăng tải khi nói về “kẻ thù” Mỹ hay chính quyền Sài Gòn doNguyễn Văn Thiệu cầm đầu

Đây là một số bức ảnh của các tác giả Nguyễn Mạnh Hùng, Phạm TrungMiên và Lương Khôi được đăng trên báo Nhân dân với những nhan đề khácnhau nhưng nhìn chung, nội dung của các bức ảnh đều phản ánh “quan hệ” giữa

Mỹ và Thiệu trong cuộc đấu tranh ở miền nam Việt Nam, cả 3 bức ảnh đều làhình ảnh về Pho, riêng bức thứ 3 thì có thêm Kít-xing-giơ, là những người đangđứng đầu bộ trong cơ quan chính phủ, chính quyền Mỹ lúc bấy giờ, với hìnhảnh một người luôn hò hét kêu gọi viện trợ cho Thiệu, những bức ảnh đều muốnchỉ ra rằng đế quốc Mỹ mới chính là tên đạo diễn đằng sau những hành độngcủa chính quyền Thiệu, chính quyền Pho mới là kẻ xúi giục và đang vi phạmtrắng trợn những điều khoản họ đã ký ở hiệp định Pari

Ngoài những bức tranh biếm họa, báo Nhân dân giai đoạn này còn cóthêm rất nhiều thể loại, hình thức đăng tin khác để lên án và phản ánh ý nghĩcủa người dân về vấn đề miền nam Việt Nam, về cách họ nhìn nhận “kẻ thù”dân tộc- chính quyền Sài Gòn và đế quốc Mỹ

Gây chú ý nhất là chuyên mục chuyện thời sự được đăng ở cuối mỗi tờbáo Nhân dân, nó được viết theo dạng những mẩu chuyện nhỏ nhưng rất thâmthúy và làm bật lên được ai là kẻ thù ý thức hệ giai đoạn này một cách rất rõràng

Ngoài ra, còn có những bài thơ được đăng lên báo Nhân dân, cũng thể hiện hình ảnh kẻ thù mang tính ý thức hệ của nhân dân ta, cụ thể như:

NHỮNG BÀI THƠ ĐĂNG TRÊN BÁO NHÂN DÂN VỀ KẺ THÙ

1.2.2 Kẻ thù từ sau khi thống nhất đất nước đến hết năm 1978

Sau khi giải phóng miền nam ngày 30/4/1975 , chính quyền Nguyễn VănThiệu bị xóa sổ, đất nước thống nhất, Việt Nam bước vào thời kỳ xây dựng chủnghĩa xã hội trên phạm vi cả nước Bắt đầu từ thời điểm này, chỉ còn Mỹ là kẻthù mang tính ý thức hệ xuất hiện trên mặt báo Nhân dân

Sau khi thống nhất đất nước, tập trung xây dựng và phát triển kinh tế,Việt Nam cố gắng và nỗ lực, tham gia vào các tổ chức quốc tế, tiêu biểu là LiênHợp Quốc Báo Nhân dân thời kì này đã tập trung đưa tin, phản ánh chân thậtnhất sự khó khăn của ta khi gia nhập vào Liên Hợp Quốc trước sự chống đối của

đế quốc Mỹ Trong một bài xã luận được đăng trên báo Nhân dân số 8828 ngày17/11/1976 “Càng ngoan cố đế quốc Mỹ càng cô lập và thất bại” có viết:

“Trong cuộc bỏ phiếu ngày 15/11, Mỹ lại một lần nữa lạm dụng quyền phủ

quyết chống lại ý muốn của 14 thành viên khác của hội đồng bảo an, ngăn cản nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam trở thành hội viên Liên hợp Quốc… Dân tộc Việt Nam là một dân tộc anh hùng Sự nghiệp của nhân dân

Việt Nam sáng ngời chính nghĩa…chống lại đế quốc Hoa Kỳ, kẻ thù chung của nhân loại Thật là trơ tráo và thảm hại cho đại sứ Mỹ ở Liên hợp quốc dám mở miệng nói Việt Nam không đủ tiêu chuẩn nhân đạo để vào Liên hợp quốc! Giữa chúng ta, những người hy sinh chiến đấu để giải phóng mình và góp phần giải phóng các dân tộc khỏi ách chủ nghĩa thực dân và bè lũ cướp nước Hoa Kỳ, ai nhân đạo, ai dã man…Hỡi những kẻ ngồi ở Nhà trắng và Lầu năm góc đang cả gan tự xưng là “văn minh” và chớ quên rằng từ sau bọn Đức quốc xã ở Nua- răm-be, bè lũ các người là những kẻ duy nhất vì cuộc chiến tranh ăn cướp ở Việt Nam, đã bị nhân dân thế giới liên tiếp lôi ra trước tòa án dư luận xét xử tội phạm chiến tranh…”11

Qua những bài viết được đăng tải trên báo Nhân dân như trên ta càng thấy

rõ được kẻ thù đối với đất nước ta lúc bấy giờ vẫn là đế quốc Mỹ Mỹ tìm mọicách ngăn cản ta tham gia Liên Hợp Quốc và luôn sử dụng quyền phủ quyết đốivới Việt Nam Bằng cách đăng tải những bài báo như trên, báo Nhân dân đãphần nào thể hiện được sự bức xức của Việt Nam,Việt Nam coi Hoa Kỳ là “kẻthù chung” của nhân loại, là “lũ cướp nước” là “những kẻ ngồi ở Nhà trắng vàLầu năm góc”

Bên cạnh những bài xã luận, báo Nhân dân cũng đăng tải những bài viếtcủa người dân như bài viết trên báo Nhân dân số 8229 ngày 18/11/1976 củaPhạm Giảng, một luật gia với tiêu đề “Thái độ sai trái của Mỹ”, trong bài có viết

như sau: “…Như vậy, về mặt chính trị cũng như về mặt pháp lý Việt Nam thật

có đầy đủ điều kiện để gia nhập Liên Hợp Quốc dư luận chung tại Liên hợp quốc một lần nữa, lên án mạnh mẽ chính quyền Mỹ đã lạm dụng quyền phủ quyết chống lại việc gia nhập của Việt Nam…Đế quốc Mỹ thêm một lần nữa bị

cô lập và thất bại thảm hại Tuy nhiên, họ đã lạm dụng quyền phủ quyết một cách trắng trợn và tạm thời ngăn chặn Việt Nam vào Liên hợp quốc Đây là món nợ mà đế quốc Mỹ sớm muộn phải thanh toán cho Việt Nam Trước sau Việt Nam nhất định cũng giành được địa vị xứng đáng của mình tại tổ chức

11 “Càng ngoan cố đế quốc Mỹ càng thất bại”, báo Nhân dân số 8828 ngày 17/11/1976

Liên hợp quốc”12 Báo Nhân dân đã cho ta cái nhìn toàn diện hơn về việc nhìn

nhận của người dân về vấn đề giữa ta và Mỹ, bằng cách đăng tải những bài báonhư vậy thể hiện rõ ý thức của nhân dân ta lúc này, cách nhìn nhận của ngườidân Việt Nam đối với hành động của đế quốc Mỹ Qua đó, chúng ta càng có thểthấy rõ hơn kẻ thù mang tính ý thức hệ giai đoạn này hiển nhiên không ai khácngoài Mỹ

Trong các bài báo được thống kê dựa vào tiêu chí đánh giá theo ý thức hệvào giai đoạn 1975-1978 này, toàn bộ các bài đều chứa từ khóa “Bọn xâmlược”, “Kẻ thù”, “Bè lũ Mỹ- Ngụy”, “Chính quyền tay sai Nguyễn Văn Thiệu”,

“Đế quốc Mỹ và tay sai”, “Tập đoàn tay sai phát xít hiếu chiến Nguyễn VănThiệu” Qua đó, báo Nhân dân đã phần nào phản ánh được hình ảnh kẻ thùmang tính ý thức hệ giai đoạn 1975-1978 Sự phản ánh hình ảnh của kẻ thùtrong giai đoạn này trên báo Nhân dân khiến cho nhóm nghiên cứu nhận ra haivấn đề: thứ nhất, về góc độ thông tin sự thật được phản ánh, hình ảnh kẻ thù tậptrung vào hầu hết là Mỹ, xuyên suốt trong cả giai đoạn, Mỹ luôn nổi lên với mộthình ảnh là một tên đế quốc hiếu chiến, với dã tâm xấu xa, hành động phá hoạiđối nghịch lại với hiệp định Pari, can thiệp trắng trợn vào tình hình nước ta Tuynhiên, ở góc độ thứ hai, đó là về vấn đề tuyên truyền báo chí Báo Nhân dân đãphản ánh quan điểm của Đảng và nhà nước ta khi nhìn nhận kẻ thù Và khôngkhó để nhận ra rằng, ý thức hệ vẫn chi phối phần lớn tư duy phân định bạn thùcủa chúng ta

1.2.3 Có hay không cơ hội bình thường hóa quan hệ giữa Mỹ với Việt Nam dựa trên thông tin của báo Nhân dân giai đoạn 1975-1978

Giai đoạn 1975-1978 là một giai đoạn quan trọng về mặt quan hệ ngoạigiao giữa Việt Nam với các nước có cùng ý thức hệ và các nước tư bản chủnghĩa vì trong năm 1975 Việt Nam đã đánh đuổi được đế quốc Mỹ ra khỏi bờcõi và ngay sau đó ba tháng là giành chính quyền từ tay Thiệu, giải phóng miềnNam thống nhất đất nước, từ đó đem lại độc lập hoàn toàn cho nhân dân ta Cả

12 “Thái độ sai trái của Mỹ”, báo Nhân dân số 8229 ngày 18/11/1976

trong thời kì chiến tranh của hai nước cũng như trong thời bình, nhân dân tiến

bộ Mỹ cho đến các quan chức của Mỹ vẫn luôn có những thái độ và hành độngủng hộ Việt Nam 13Năm 1977, Jimmy Carter lên làm Tổng thống đã có ý muốn

mở ra quan hệ với ta Ông cứ đặc phái viên Leonard Woodcock đi Hà Nội gặplãnh đạo ta và Thứ trưởng ngoại giao hai nước đã ba lần gặp nhau ở Paris bànviệc bình thường hóa quan hệ Ngay trong cuộc gặp lần thứ nhất vào tháng5/1977, trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ về Đông Nam Á – Thái Bình DươngRichard Holdbrooke đã đưa ra đề nghị hai nước bình thường hóa quan hệ khôngđiều kiện14 Tuy nhiên trong giai đoạn này, Việt Nam đang bị chi phối sâu sắcbởi ranh giới ý thức hệ về quan niệm một bên là Xã hội chủ nghĩa và một bên là

Tư bản chủ nghĩa, do vậy ta vẫn cho Mỹ là kẻ thù trực tiếp và nguy hiểm nhấtvẫn luôn có ý đồ muốn thôn tính nước ta và không quan tâm đến việc bìnhthường hóa quan hệ với Mỹ, ta luôn đòi hỏi điều kiện về việc Mỹ phải thi hànhđiều 21 của hiệp định Paris về Việt Nam, thực chất là đòi Mỹ bồi thường chiếntranh, một điều mà một siêu cường không thể nào chấp nhận được.Vì vậy ta đã

bỏ lỡ cơ hội bình thường hóa quan hệ với Mỹ năm 1977, cho đến tháng 10/1978khi ta rút bỏ điều kiện thi hành điều 21, hai nước thỏa thuận về nguyên tắc vàchuẩn bị thiết lập quan hệ thì nhân tố Trung Quốc xen vào, từ đó quá trình đi tớithiết lập quan hệ ngoại giao Việt – Mỹ càng trở nên phức tạp và khó khăn hơn

Đi sâu vào vấn đề Việt Nam đã bỏ lỡ cơ hội bình thường hóa quan hệ với

Mỹ như thế nào, nhóm nghiên cứu đã dựa trên báo nhân dân Việt Nam giaiđoạn 1975-1978 để phân tích cụ thể đi lần lượt trên các bài viết tiêu biểu quacác năm

Ở trong cả hai giai đoạn, thời chiến và sau khi đánh đuổi Mỹ thì chúng tađều nhận thấy rằng nhân dân tiến bộ nước Mỹ lại ủng hộ nước ta và luôn phêphán hành động đưa quân xâm lược Việt Nam cụ thể là trong một bài viết trên

13 Chính sách đối ngoại Việt Nam tập II 1975-2006, Học viện quan hệ quốc tế, T.S Nguyễn

Vũ Tùng

14 Xem Brother Enemy của Nayan Chanda và Second Chance của Frederick Z Brown; những tin tức tôi nghe được từ những người bộ trưởng trong Bộ phù hợp những thông tin này.

báo nhân dân có tựa đề “Giúp đỡ Việt Nam” trích “ Những người Mỹ tiến bộ

trước đây nhiệt tình ủng hộ cuộc chiến đấu của nhân dân ta chống đế quốc Mỹ xâm lược, nay lại nhiệt tình giúp đỡ ta hàn gắn vết thương chiến tranh, xây dựng cuộc sống mới Dưới khẩu hiệu chúng ta đã làm đau khổ quá nhiều trong một thời gian dài, tổ chức giúp đỡ y tế cho Việt Nam ở Mỹ đã phát truyền đơn ( ảnh dưới ) tố cáo tội ác của đế quốc Mỹ ở Việt Nam và kêu gọi nhân dân giúp

đỡ nạn nhân chiến tranh Năm 1972, sau khi giặc Mỹ dùng máy bay B.52 ném bom Hà Nội, hưởng ứng lời kêu gọi nhân dân giúp đỡ khẩn cấp cho bệnh viện Bạch Mai để cứu chữa những nạn nhân của “ cuộc ném bom nhục nhã” trong ngày lễ Noel 1972 Nhân dân ta cảm ơn những người Mỹ đã nhiệt tình giúp đỡ Việt Nam.” 15

HÌNH ẢNH TRUYỀN ĐƠN CỦA TỔ CHỨC GIÚP ĐỠ Y TẾ VỚI KHẨU HIỆU KHẨU HIỆU CHÚNG TA ĐÃ LÀM ĐAU KHỔ QUÁ NHIỀU

TRONG MỘT THỜI GIAN DÀI

15 Báo Nhân dân Việt Nam năm 1976