NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ NHA TRANG TỈNH KHÁNH HÒA

Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu về tội phạm trộm cắp ở Nha Trang, được tiếp xúc với các tài liệu, số liệu thực tế, cũng như ý thức được vai trò của nghiên cứu khoa học tội phạm học

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

DƯƠNG KIỀU VÂN

NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ NHA TRANG

TỈNH KHÁNH HÒA

LUẬN VĂN THẠC SĨ TỘI PHẠM HỌC VÀ PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM

Hà Nội, năm 2019

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

DƯƠNG KIỀU VÂN

NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ NHA TRANG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đúng quy định

Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của Luận văn này

Tác giả luận văn

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tôi bày tỏ lòng biết ơn đối với Ban giám hiệu Học viện Khoa học xã hội, các giảng viên đã tham gia quản lý, giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập tại Học viện

Tôi cũng xin bày tỏ sự biết ơn đặc biệt đến PGS.TS.Hoàng Thị Minh Sơn – giảng viên trường Đại học Luật Hà Nội đã nhiệt tình hướng dẫn, giúp đỡ về kiến thức, tài liệu và phương pháp để tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn ban lãnh đạo, và các đồng chí, anh chị em cán bộ công nhân viên của Tòa án nhân dân Thành phố Nha Trang, Viện kiểm sát nhân dân Thành phố Nha Trang, Công an Thành phố Nha Trang đã nhiệt tình hướng dẫn, truyền đạt kinh nghiệm, tạo điều kiện giúp đỡ, cung cấp số liệu, tài liệu để tôi thực hiện hoàn thành Luận văn này

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong suốt quá trình thực hiện luận văn, song có thể còn có những mặt hạn chế, thiếu sót, tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp và

sự chỉ dẫn của các thầy cô giáo nhằm bổ sung và hoàn thiện các kiến thức của mình

Học viên

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI TRỘM CẮP 6

1.1 Khái niệm, đặc điểm của nhân thân người phạm tội trộm cắp 6 1.2 Ý nghĩa của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội trộm cắp 15 1.3 Cơ cấu và các yếu tố tác động đến việc hình thành nhân thân tiêu cực của người phạm tội trộm cắp 18

Chương 2: THỰC TRẠNG NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ NHA TRANG, TỈNH KHÁNH HÒA 27

2.1 Khái quát tình hình phạm tội trộm cắp ở thành phố Nha Trang giai đoạn

2014 – 2018 27 2.2 Thực trạng cơ cấu của tình hình tội phạm theo đặc điểm nhân thân của người phạm tội trộm cắp ở thành phố Nha Trang 37 2.3 Thực trạng các yếu tố tác động đến việc hình thành nhân thân tiêu cực của người phạm tội trộm cắp trên địa bàn thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa 46

Chương 3: CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM TRỘM CẮP TÀI SẢN TỪ KHÍA CẠNH NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI53

3.1 Dự báo tình hình tội phạm sở hữu trên địa bàn thành phố Nha Trang 53 3.2 Nội dung các giải pháp tăng cường phòng ngừa tội phạm trộm cắp tài sản từ

khía cạnh nhân thân người phạm tội 55

KẾT LUẬN 67 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Bảng 2.4 Cơ cấu tội phạm trộm cắp ở Nha Trang năm 2018 theo từng đơn vị hành

chính dưới góc độ cơ số tội phạm và mật độ tội phạm 32

Bảng 2.5 Cơ cấu tội phạm trộm cắp ở Nha Trang năm 2018 dưới góc độ mức độ

nguy hiểm xét theo đơn vị hành chính 34

Bảng 2.6 Cơ cấu người phạm tội trộm cắp tài sản theo phương diện độ tuổi và giới

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Sơ đồ tình hình số vụ trộm cắp tài sản ở thành phố Nha Trang theo

năm 28

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thành phố Nha Trang nằm ở tỉnh Khánh Hòa, là một trong những thành phố

du lịch phát triển nhất Việt Nam Năm 2018, Nha Trang đón gần 4,5 triệu lượt khách du lịch trong và ngoài nước[40], bên cạnh việc mở ra nhiều cơ hội phát triển hoạt động kinh doanh và dịch vụ, đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ và điều kiện cho hoạt động tội phạm, trong đó có tội phạm trộm cắp diễn ra Trong những năm qua, các ban ngành chức năng có liên quan đã có nhiều cố gắng trong công tác đấu tranh chống tội phạm, cũng như quản lý nhân thân người phạm tội trộm cắp ở thành phố Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu về tội phạm trộm cắp ở Nha Trang, được tiếp xúc với các tài liệu, số liệu thực tế, cũng như ý thức được vai trò của nghiên cứu khoa học tội phạm học về nhân thân người phạm tội trộm cắp trong công tác đấu tranh và ngăn ngừa tội phạm này đối với thành phố, do đó tác giả đã

chọn đề tài: “Nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố

Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa” làm đề tài nghiên cứu khoa học tội phạm học của

mình Thông qua đề tài, tác giả hi vọng góp một phần nhỏ bé vào công tác nghiên cứu khoa học về tội phạm học nói chung và nghiên cứu về nhân thân người phạm tội nói riêng, nhằm thúc đẩy công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm trong tình hình mới hiện nay Do hiểu biết còn hạn chế, tác giả đề tài rất mong nhận được sự đóng góp, chỉ bảo của các thầy cô, các chuyên gia nhằm hoàn thiện tốt hơn đề tài nghiên cứu của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm qua, do sự phát triển của khoa học nghiên cứu về tội phạm học, cùng với sự ra đời của Bộ Luật Hình sự năm 2015 và các văn bản pháp luật có liên quan, và do yêu cầu thực tế từ công cuộc đấu tranh chống tội phạm trộm cắp,

mà đã có nhiều nghiên cứu, sách báo, bài viết học thuật về nghiên cứu nhân thân người phạm tội nói chung và nhân thân người phạm tội trộm cắp nói riêng Trong

đó phải kể đến những công trình tiêu biểu sau:

- Nguyễn Thị Thanh Thủy (2005), với Luận văn Nhân thân người phạm tội

trong luật hình sự Việt Nam, thuộc Viện Nhà nước và Pháp luật Đề tài đã tập trung

nghiên cứu các vấn đề lý thuyết về nhân thân người phạm tội trong pháp luật hình

sự Việt Nam [27]

- Chu Thị Quỳnh (2015), Luận văn Vai trò nhân thân người phạm tội, dấu

hiệu quy định trách nhiệm hình sự Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội Luận văn

đã đi sâu vào phân tích vai trò nhân thân của người phạm tội trong vấn đề quy định trách nhiệm hình sự, là vấn đề mấu chốt trong việc giải quyết các vụ án hình sự

- Hồ Thanh Lam (2016), Luận văn Nhân thân người phạm tội xâm phạm sở

hữu trên địa bàn thành phố Nha Trang, Viện Hàn Lâm Khoa học xã hội Việt Nam

Luận văn đã tập nghiên cứu về nhân thân người phạm tội trong nhóm tội xâm phạm

sở hữu trên địa bàn thành phố Nha Trang [15]

- Nguyễn Thị Cẩm Nhung (2018), Luận văn Nhân thân người phạm tội trộm

cắp tài sản trên địa bàn tỉnh Bình Dương, Viện Hàn Lâm Khoa học xã hội Việt

Nam Luận văn đã trình bày vấn đề nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản trên địa bàn tỉnh Bình Dương trong những năm qua [20]

- Đỗ Tiến Dũng (2018), Luận án tiến sĩ Nhân thân người phạm tội sở hữu từ

thực tiễn các tỉnh, thành miền Đông Nam Bộ Luận án đã nghiên cứu về nhân thân

người phạm tội sở hữu trên thực tiễn tất cả các tỉnh thành miền Đông Nam Bộ trong những năm qua [9]

Các công trình nghiên cứu về tội phạm học kể trên đều đi sâu vào nghiên cứu các khía cạnh của nhân thân người phạm tội trong khoa học về tội phạm học ở Việt Nam, từ đó góp phần hoàn thiện ngành khoa học này, cũng như là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu trong giai đoạn tiếp theo Đặc biệt trong 5 năm trở lại đây,

số lượng các công trình nghiên cứu ngày càng nhiều cho thấy nhu cầu nghiên cứu, hoàn thiện khoa học về tội phạm học và nhân thân người phạm tội càng trở nên cần thiết Tuy nhiên, tội phạm học nói chung và nhân thân người phạm tội nói riêng là một nội dung có phạm vi rộng, đồng thời do diễn biến tội phạm trộm cắp đang ngày càng phức tạp, từ đó đặt ra yêu cầu cần tiếp tục đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu này

nhằm góp phần hỗ trợ cho công tác đấu tranh chống tội phạm trong xã hội hiện nay Nhìn chung, các công trình nghiên cứu kể trên còn chưa đi sâu vào tất cả các khía cạnh của nhân thân người phạm tội, hoặc mới chỉ nghiên cứu về một số tội tiêu biểu như giết người, tham nhũng, hoặc tập trung vào 1 vài địa bàn như Bình Dương, thành phố Hồ Chí Minh Số lượng các nghiên cứu về tội phạm trộm cắp nói riêng còn ít, đồng thời chưa có nghiên cứu nào về vấn đề nhân thân người phạm tội trộm

cắp trên một địa bàn phức tạp như thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở xác định các đặc điểm nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố Nha Trang, tác giả đề tài tiền hành phân tích nguyên nhân hình thành các đặc điểm nhân thân xấu của những người phạm tội trộm cắp tài sản

Từ đó, đưa ra các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình tội phạm trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố Nha Trang từ góc độ nhân thân người phạm tội

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để hoàn thành mục đích nghiên cứu chúng tôi thực hiện các nhiệm vụ dưới đây:

- Khái quát những vấn đề lý luận về nhân thân người phạm tội, từ đó hiểu rõ

về nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản ở thành phố Nha Trang;

- Tổng hợp và nghiên cứu đặc điểm nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố Nha Trang trong giai đoạn 2014 - 2018;

- Dự báo tình hình tội phạm trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa;

- Đề xuất các giải pháp tăng cường phòng, chống tình hình tội phạm trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố Nha Trang, từ khía cạnh nhân thân người phạm tội

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về nhân thân người

phạm tội trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố Nha Trang Để hiểu rõ nhân thân người phạm tội trộm cắp trên địa bàn thành phố Nha Trang, đề tài dựa trên các số liệu thống kê chủ yếu từ Tòa án nhân dân thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu thân nhân người phạm tội trộm cắp dưới khía cạnh tội phạm học và phòng ngừa tội phạm, từ những số liệu thực tế thông kê của Tòa án nhân dân thành phố Nha Trang

Về thời gian, số liệu nghiên cứu được dựa trên số liệu thống kê của các cơ quan tiến hành tố tụng trên địa bàn thành phố Nha Trang giai đoạn 2014 – 2018 cũng như kết quả nghiên cứu của một số bản án xét xử sơ thẩm tội trộm cắp tài sản của Tòa án nhân dân thành phố Nha Trang giai đoạn 2014 – 2018 Luận văn sẽ không nghiên cứu những vụ án xảy ra ở thành phố Nha Trang nhưng được tỉnh Khánh Hòa, các huyện khác xét xử sơ thẩm

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, những quan điểm chính trị của Đảng Cộng sản Việt Nam để làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản cũng như các quy định pháp luật về tội phạm trộm cắp trong Bộ Luật Hình sự Việt Nam năm

2015 và các văn bản pháp luật có liên quan

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Thông qua các phương pháp thống kê, tổng hợp, quy nạp, phân tích, so sánh, đối chiếu, luận văn muốn làm rõ các vấn đề về nhân thân người phạm tội trộm cắp cũng như đưa ra những đánh giá của tác giả đề tài trên cơ sở thông tin, dữ liệu thu thập được về vấn đề nghiên cứu của Luận văn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài Yếu tố mới cần đạt được

Ý nghĩa về mặt lý luận: Việc nghiên cứu luận văn sẽ góp phần hoàn thiện lý

luận tội phạm học và lý luận phòng, chống tội phạm trộm cắp

Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn đưa ra những giải pháp để phân tích và vận dụng

nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động phòng, chống tội phạm trộm cắp trên địa bàn thành phố Nha Trang

7 Kết cấu luận văn

Luận văn “Nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản trên địa bàn thành

phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa”, có 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về nhân thân người phạm tội trộm cắp tài

sản;

Chương 2: Thực trạng nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản trên địa

bàn thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa;

Chương 3: Các giải pháp tăng cường phòng ngừa tội phạm trộm cắp tài sản

ở thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa từ khía cạnh nhân thân

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN

1.1 Khái niệm, đặc điểm của nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản

1.1.1 Khái niệm nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản

Hiện nay, chưa có một tài liệu nào trình bày cụ thể khái niệm nhân thân

người phạm tội trộm cắp tài sản Trước hết, “nhân thân” là một khái niệm được

nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực như triết học, xã hội học, tâm lý học, luật dân sự, luật hình sự Tuy nhiên trong khuôn khổ đề tài, tác giả đề tài sẽ nghiên cứu khái niệm nhân thân trên cơ sở các luận điểm của triết học Mác – Lênin cùng với lý thuyết khoa học pháp lý của pháp luật hình sự hiện nay

Theo tác giả Võ Khánh Vinh, bản chất của con người bao gồm những nội dung về sinh học và xã hội Nhân thân con người gồm các đặc tính xã hội và đặc tính sinh học, trong đó đặc tính xã hội có vai trò quyết định, nhưng đặc tính sinh học cũng có vai trò riêng Chính quá trình đáp ứng được các nhu cầu sinh học chiếm

vị trí quan trọng trong ý thức và lợi ích cũng như khuynh hướng phát triển của con người [46, tr.39]

Giáo trình Tội phạm học của trường Đại học Luật Hà Nội đã chỉ rõ, “nhân

thân con người là tất cả các đặc điểm sinh học, tâm lý và xã hội có liên quan đến một con người, thể hiện bản chất riêng của họ” Bên cạnh đó, nhân thân con người

còn là những biểu hiện bản chất của con người tham gia vào các mối quan hệ xã hội Đối tượng nghiên cứu của tội phạm học là con người phạm tội, là người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội mà luật hình sự quy định là tội phạm

Nhân thân người phạm tội là các đặc điểm của nhân thân con người và cả những đặc điểm tiêu biểu của nhân thân người phạm tội, có tính nguy hiểm cho xã hội Đặc điểm nhận dạng trong nhân thân người phạm tội khác với nhân thân con người bình thường là trong nhân thân người phạm tội đã gồm có tất cả các dấu hiệu

về chủ thể của tội phạm mà luật hình sự quy định Tức là, tại thời điểm thực hiện tội phạm họ có năng lực trách nhiệm hình sự, đạt độ tuổi theo luật định và đã thực hiện

hành vi nguy hiểm cho xã hội Ngoài ra, nhân thân người phạm tội còn có dấu hiệu, đặc điểm liên quan đến sự việc phạm tội như tâm lí, tính cách, thói quen, sở thích, quan điểm, thái độ đối với xã hội, ý thức pháp luật [41, tr.48] Như vậy, kết hợp các

lý luận về nhân thân con người và người phạm tội, nhân thân người phạm tội bao gồm hệ thống các đặc điểm tâm, sinh lý phụ thuộc vào những điều kiện sống, của sự giáo dục, của những mối quan hệ nhất định Tất cả những điều đó cùng với sự tác động của các điều kiện và hoàn cảnh bên ngoài đã tạo thành động lực thúc đẩy việc thực hiện tội phạm

Tương đồng với quan điểm này là quan điểm của Giáo trình tội phạm học của trường Đại học Huế Giáo trình này đã chỉ ra nhân thân người phạm tội là những đặc điểm, dấu hiệu thể hiện bản chất xã hội của con người và kết hợp với các điều kiện, hoàn cảnh nhất định đã dẫn đến con người đó thực hiện hành vi phạm tội [45, tr.26]

Theo quy định của pháp luật, nhân thân người phạm tội tuy không phải là một trong những yếu tố cấu thành tội phạm nhưng các đặc điểm của nhân thân người phạm tội có ý nghĩa quan trọng trong việc truy cứu trách nhiệm hình sự, quyết định hình phạt, yếu tố định tội hoặc định khung hình phạt Theo Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam phần chung thì nhân thân người phạm tội được hiểu là tổng thể tất cả các đặc điểm có ý nghĩa về mặt xã hội của người thực hiện tội phạm được cân nhắc để giải quyết những vấn đề của trách nhiệm hình sự [44, tr.256]

Qua nghiên cứu các khái niệm nhân thân người phạm tội trên có thể thấy vẫn còn có những vấn đề khác nhau về cách thể hiện và chưa có sự thống nhất với nhau

về nội hàm khái niệm Tuy nhiên, theo tác giả thì nhân thân của người phạm tội là tổng hợp các đặc điểm sau: i) Đặc điểm nhân chủng học xã hội; ii) Đặc điểm tâm lý

xã hội; iii) Đặc điểm pháp lý hình sự Các đặc điểm này kết hợp với các điều kiện khách quan dẫn đến người đó thực hiện hành vi phạm tội

Do đó, nhân thân của người phạm tội là tập hợp các đặc điểm, dấu hiệu biểu

hiện bản chất của con người Các đặc điểm, dấu hiệu này kết hợp với các điều kiện, hoàn cảnh nhất định đã dẫn đến người đó thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội

Tội trộm cắp tài sản là hành vi lén lút chiếm đoạt tài sản đang có người quản

lý do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp xâm phạm đến quan hệ sở hữu, quyền sở hữu tài sản của nhà nước, cơ quan, tổ chức và

cá nhân Hành vi trộm cắp tài sản của người khác được hiểu là hành vi lén lút chiếm đoạt tài sản đang có người quản lý hay hành vi chuyển dịch một cách trái pháp luật tài sản của người khác thành của mình một cách lén lút Hành vi này khiến cho chủ

sở hữu tài sản hoặc người quản lý tài sản không thể thực hiện được các quyền hợp pháp đối với tài sản của họ hoặc tài sản được giao quản lý Hành vi chiếm đoạt được thực hiện một cách lén lút, bí mật Việc lén lút, bí mật là nhằm che dấu hành

vi phạm tội để chủ sở hữ, người quản lý tài sản hoặc người khác không biết việc chiếm đoạt đó [3, tr.223]

Trộm cắp tài sản là một tội trong nhóm tội phạm sở hữu, được quy định từ điều 168 – 180 Bộ Luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 của Việt Nam Dựa trên lý luận về nhân thân người phạm tội đã trình bày ở trên, có thể đưa ra khái niệm nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản như sau:

Nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản là tổng hợp những đặc điểm, dấu hiệu thể hiện bản chất của con người và các đặc điểm, dấu hiệu này kết hợp với các điều kiện, hoàn cảnh nhất định đã dẫn đến người đó thực hiện hành vi lén lút chiếm đoạt tài sản đang có người quản lý, xâm phạm đến quan hệ sở hữu, quyền sở hữu tài sản của nhà nước, cơ quan, tổ chức và cá nhân

1.1.2 Đặc điểm nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản

Ngoài những đặc điểm nhân thân người phạm tội nói chung, nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản cũng có những đặc điểm riêng Cụ thể là:

1.1.2.1 Các đặc điểm nhân chủng học - xã hội của người phạm tội trộm cắp tài sản

Tác giả Võ Khánh Vinh đã đưa ra các đặc điểm về nhân chủng học - xã hội của người phạm tội xâm phạm sở hữu, bao gồm: giới tính, lứa tuổi, nơi cư trú, dân tộc, địa vị xã hội, nghề nghiệp, quốc tịch, hoàn cảnh gia đình, trình độ học vấn Về bản chất những đặc điểm này không đặc trưng cho con người phạm tội, bởi chúng

tồn tại trong bất kỳ nhân thân nào Nhưng các đặc điểm nhân chủng học xã hội có mối quan hệ với các điều kiện hình thành nhân cách con người Bên cạnh đó, nhu cầu và lợi ích, vị trí và mối quan hệ giao tiếp của người đó trong xã hội sẽ giúp chúng ta hiểu trọn vẹn về nhân thân người phạm tội và có ý nghĩa quan trọng trong việc đề ra và thực hiện các biện pháp quản lý, giáo dục, cải tạo người phạm tội nói

chung và tội trộm cắp nói riêng

Đặc điểm lứa tuổi

Tìm hiểu về lứa tuổi của người phạm tội trộm cắp tài sản để xác định tính chất, mức độ, đặc điểm tội phạm của từng lứa tuổi và ảnh hưởng của lứa tuổi đến việc thực hiện tội phạm Mỗi lứa tuổi có những đặc điểm riêng về sự phát triển thể chất, tinh thần, tâm, sinh lý, hiểu biết xã hội… Từ đó, ta có người phạm tội trộm cắp tài sản chia thành 03 nhóm: Dưới 18 tuổi, từ 18 đến 30 tuổi, từ trên 30 tuổi Những năm gần đây, người phạm nhóm tội trộm cắp đang có xu hướng trẻ hóa về

độ tuổi Tìm hiểu đặc điểm lứa tuổi giúp ích cho việc sắp xếp thứ tự ưu tiên trong đấu tranh phòng ngừa tội trộm cắp đối với từng lứa tuổi cho thích hơp

Đặc điểm giới tính

Tìm hiểu đặc điểm giới tính của người phạm tội trộm cắp giúp chúng ta biết được tỷ lệ người phạm tội trộm cắp tài sản giữa nam và nữ, ảnh hưởng của giới tính đến việc thực hiện các tội trộm cắp Trên thực tế, tỷ lệ nam giới phạm tội nói chung

và tội trộm cắp nói riêng đều cao hơn so với nữ giới Bởi nam giới dễ bị tác động bởi các yếu tố tiêu cực của môi trường sống như tệ nạn xã hội, thói hư tật xấu, và dễ phát sinh tâm lý tiêu cực hơn so với nữ giới Tuy nhiên, theo Giáo trình Tội phạm học của trường Đại học Luật Hà Nội, trong những năm gần đây số liệu về cơ cấu giới tính của người phạm tội trộm cắp đang có sự thay đổi Tỷ lệ nữ giới phạm tội trộm cắp trong tổng số tội trộm cắp đang có khuynh hướng tăng lên và các loại tội trộm cắp do họ thực hiện ngày càng đa dạng [41, tr.148]

Đặc điểm trình độ học vấn

Trình độ học vấn là yếu tố phản ánh trình độ nhận thức, hiểu biết về thế giới,

xã hội và môi trường sống xung quanh, ngoài ra còn có sự hiểu biết về các mối quan

hệ xã hội, khả năng tuân thủ pháp luật của con người Bên cạnh đó, nó ảnh hưởng rất lớn đến cách thức lựa chọn hành vi ứng xử của con người trong các mối quan hệ

xã hội và hành vi phạm tội Không giống với một số nhóm tội đòi hỏi phải có học vấn nhất định thì nhóm tội trộm cắp, trình độ học vấn không ảnh hưởng đến việc một người có thể thực hiện được hành vi phạm tội Dựa trên nghiên cứu của các nhà tội phạm học cho thấy, trình độ học vấn của người phạm tội trộm cắp thường thấp hơn so với những người không phạm tội cùng lứa tuổi và những người phạm tội ở mỗi loại tội phạm trộm cắp khác nhau cũng có trình độ học vấn khác nhau Dựa vào đặc điểm trình độ học vấn, người phạm tội trộm cắp được chia thành 04 nhóm: Người không biết chữ, người có trình độ tiểu học và trung học cơ sở, người có trình

độ trung học phổ thông, người có trình độ trung cấp trở lên

Đặc điểm địa vị xã hội và nghề nghiệp

Nghiên cứu địa vị xã hội và nghề nghiệp cho biết được nhóm người làm việc

ở những ngành, lĩnh vực nào trong xã hội dễ thực hiện tội phạm và loại tội phạm họ thường thực hiện Phần lớn người phạm tội trộm cắp tài sản là người thất nghiệp hoặc nghề nghiệp không ổn định, nên địa vị trong xã hội của họ rất thấp Dựa vào đặc điểm nghề nghiệp, người phạm tội trộm cắp được chia làm 03 nhóm: thất nghiệp, nghề nghiệp không ổn định, nghề nghiệp ổn định Dựa vào địa vị xã hội, có thể chia thành 2 nhóm: địa vị xã hội cao và địa vị xã hội thấp

Đặc điểm hoàn cảnh gia đình

Tác giả Võ Khánh Vinh (2014) đã chỉ ra, đặc điểm và những chuyển biến trong hoàn cảnh gia đình thường có ảnh hưởng sâu sắc đến sự hình thành nhân cách của con người, ở một mức nhất định cũng sẽ tác động đến tính định hướng và tâm lý kiên định thực hiện tội phạm Tìm hiểu đặc điểm hoàn cảnh gia đình trong nhân thân người phạm tội trộm cắp là tìm hiểu ở các gốc độ: Quan hệ gia đình và hoàn cảnh kinh tế gia đình với những tác động của chúng tới người phạm tội trộm cắp tài sản

Quan hệ gia đình là tình trạng gia đình của người phạm tội (chưa kết hôn, đã kết hôn, ly hôn) và số lượng, đặc điểm thành viên khác trong gia đình (ông, bà, cha,

mẹ, anh chị em, con) Kết quả nghiên cứu hiện nay đã chứng minh những người đã kết hôn và sống trong gia đình êm ấm, hòa thuận, hạnh phúc thường khó thực hiện hành vi phạm tội trộm cắp hơn những người chưa kết hôn hoặc có gia đình, có cơ cấu không hoàn thiện (cha hoặc mẹ chết, ly hôn) hoặc không hạnh phúc Mối quan

hệ giữa các thành viên trong gia đình có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến cách thức xử sự của con người Quan hệ gia đình có vai trò kiểm soát, định hướng hành

vi của con người đồng thời gia đình cũng hạn chế đến mức thấp nhất các hiện tượng tiêu cực của họ Đa số người phạm tội trộm cắp xuất thân từ những gia đình có cuộc sống không hòa thuận, các thành viên sống không có trách nhiệm, thiếu sự quan tâm chăm sóc lẫn nhau Từ các đặc điểm quan hệ gia đình, người phạm tội trộm cắp được chia thành: Chưa kết hôn và đã kết hôn; hoặc gia đình có cơ cấu hoàn thiện và gia đình có cơ cấu không hoàn thiện

Hoàn cảnh kinh tế gia đình là những điều kiện kinh tế gia đình của người phạm tội bao gồm: thu nhập, chỗ ở, điều kiện sinh hoạt, phương tiện đi lại Hoàn cảnh kinh tế có ý nghĩa quan trọng đối với việc hình thành động cơ, mục đích phạm tội trộm cắp và tác động trực tiếp đến phương thức xử sự của con người Hoàn cảnh kinh tế khó khăn là nguyên nhân khiến cho con người bức xúc và dao động, từ đó

dễ nảy sinh tâm lý phạm tội Ở nhiều loại tội phạm trong đó có tội phạm trộm cắp tài sản, hành vi phạm tội được thực hiện nhằm thỏa mãn nhu cầu vật chất của người phạm tội Dựa vào đặc điểm hoàn cảnh kinh tế gia đình, người phạm tội trộm cắp tài sản được chia thành hai nhóm: người sống trong gia đình có hoàn cảnh kinh tế thuận lợi, người sống trong gia đình có hoàn cảnh kinh tế khó khăn

Ngoài các đặc điểm nhân chủng học xã hội của nhân thân người phạm tội trộm cắp nói trên, còn có các đặc điểm khác như: dân tộc, quốc tịch, nơi cư trú, nơi sinh, cũng có vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách con người Dựa vào đặc điểm dân tộc và phân bố dân cư ở nước ta, người phạm tội trộm cắp được chia thành 02 nhóm: người dân tộc kinh, người dân tộc thiểu số Dựa vào các đặc điểm quốc tịch, người phạm tội trộm cắp được chia thành các nhóm: người Việt Nam, người nước ngoài và người không quốc tịch Dựa vào đặc điểm nơi cư trú,

người phạm tội trộm cắp được chia thành các nhóm: nơi cư trú ổn định, nơi cư trú không ổn định, không có nơi cư trú

1.1.2.2 Các đặc điểm tâm lý, đạo đức của người phạm tội trộm cắp

Các đặc điểm tâm lý xã hội của người phạm tội trộm cắp gồm có: (i) thái độ, nhận thức đối với pháp luật và đạo đức xã hội; (ii) nhu cầu, sở thích, thói quen cá nhân hoặc cộng đồng; (iii) động cơ, mục đích phạm tội; (iv) quan điểm tôn giáo, tín ngưỡng Cụ thể là:

Các giá trị đạo đức xã hội và pháp luật

Nghiên cứu thái độ, nhận thức đối với pháp luật và xã hội của con người là nghiên cứu các quan điểm, thái độ, nhận thức đối với tổ quốc, đối với nghĩa vụ công dân, đối với các mối quan hệ trong xã hội và với chính bản thân Nghiên cứu quan điểm, thái độ, nhận thức đối với pháp luật và đạo đức xã hội của người phạm tội trộm cắp tài sản là cách lý giải vì sao trong những điều kiện hoàn cảnh nhất định một con người lại thực hiện hành vi phạm tội trộm cắp Nghiên cứu về người phạm tội trộm cắp cho thấy phần lớn quan niệm của họ về nhân sinh quan, thế giới quan thường bị bóp méo, lệch lạc Đối với người phạm tội thì lợi ích cá nhân là trên hết, không quan tâm đến quyền lợi của cộng đồng hay của người khác Do đó, họ chỉ lựa chọn thực hiện những hành vi có thể đem lại lợi ích cho bản thân, nhất là các lợi ích vật chất, kể cả điều đó có thể xâm phạm đến lợi ích hợp pháp của người khác [36, tr.121]

Theo tài liệu của Viện nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật (2000) thì đặc điểm tâm lý - pháp luật của người phạm tội trộm cắp là quan điểm, thái độ, nhận thức của người đó đối với pháp luật, thực tiễn áp dụng pháp luật Người phạm tội trộm cắp

có hiểu biết rất ít về pháp luật, có thái độ thờ ơ, coi thường pháp luật và các cơ quan bảo vệ pháp luật, tâm lý hám lợi, đua đòi, lười lao động nhưng thích hưởng thụ, mong muốn kiếm tiền bằng mọi giá Một số người nghĩ rằng thông qua cách thức, thủ đoạn phạm tội tinh vi họ có thể tránh né được sự trừng phạt của pháp luật hoặc

hy vọng rằng hành vi phạm tội của mình không bị phát hiện Trong trường hợp đặc biệt, người phạm tội trộm cắp còn có xu hướng chống đối xã hội và chống đối pháp

luật [38, tr.13]

Nhu cầu, sở thích, thói quen

Những đặc điểm nhu cầu, sở thích, thói quen ở mỗi người là khác nhau, nhưng

ở những người phạm tội trộm cắp tài sản thì đa số đều có nhu cầu, sở thích tiêu cực, không lành mạnh Họ sẵn sàng thực hiện mọi cách kể cả là phạm tội để thoả mãn nhu cầu, sở thích đó Nhu cầu, sở thích, thói quen ảnh hưởng trực tiếp đến việc hình thành động cơ, mục đích phạm tội Đối với người phạm tội trộm cắp tài sản thường

có nhu cầu, sở thích vật chất không chính đáng, coi trọng vật chất, có thái độ lười biếng, tư tưởng không làm mà hưởng, có thói quen tiêu tiền phóng túng vào những

sở thích không chính đáng, thói quen rượu chè, cờ bạc, sử dụng các chất kích thích

Động cơ, mục đích phạm tội

Động cơ, mục đích phạm tội thường cho thấy trạng thái tâm lý của người phạm tội đối với hành vi phạm tội và hậu quả do hành vi đó gây ra Động cơ phạm tội được quyết định bởi các nhu cầu và sở thích đã chuyển biến thành nhận thức thúc đẩy người phạm tội thực hiện tội phạm Mục đích phạm tội là mục tiêu được đặt ra và quyết định ý chí chủ quan của người phạm tội, thúc đẩy họ đến việc thực hiện tội phạm Khi thực hiện hành vi phạm tội, nếu động cơ phạm tội càng mãnh liệt, mục đích phạm tội càng rõ ràng thì tính chất của tội phạm càng manh động, nguy hiểm và hậu quả của tội phạm càng nặng nề hơn Do đó, nghiên cứu động cơ, mục đích phạm tội trộm cắp không chỉ xác định nguyên nhân thực hiện tội phạm trộm cắp, đồng thời là cơ sở cho việc đánh giá chính xác tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, từ đó giúp cho việc tìm ra những biện pháp tác động tích cực nhằm bài trừ động cơ và mục đích phạm tội, hạn chế đến mức thấp nhất hậu quả mà người phạm tội trộm cắp có thể gây ra cho xã hội Điều đó giúp giảm bớt việc phạm tội, ngăn chặn người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội ngay từ đầu

Bên cạnh đó, những đặc điểm về tôn giáo, tín ngưỡng cũng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hình thành nhân cách con người Dựa vào đặc điểm tôn giáo, người phạm tội trộm cắp được chia thành: người theo tôn giáo, người không theo

tôn giáo Hầu hết các tôn giáo hiện nay đều khuyên con người làm điều thiện và điều tốt, do đó những người theo tôn giáo, thường xuyên tham gia các hoạt động tôn giáo thường ít có khả năng phạm các tội, trong đó có tội trộm cắp hơn người không theo tôn giáo nào Tuy nhiên cũng có trường hợp người theo tôn giáo xấu, tà giáo thì vẫn có khả năng bị dụ dỗ, lôi kéo thực hiện các hành vi phạm tội

Như vậy, nghiên cứu những đặc điểm về đạo đức - tâm lý của người phạm tội trộm cắp giúp xác định nguyên nhân thực hiện tội trộm cắp, từ đó giúp tìm ra những biện pháp tác động phù hợp với từng loại đối tượng phạm tội trộm cắp khác nhau Mặt khác, nghiên cứu tâm lý đạo đức - tâm lý người phạm tội trộm cắp cũng phục vụ đắc lực cho hoạt động điều tra, xử lý người phạm tội trộm cắp được nhanh chóng, chính xác và có biện pháp giáo dục, cải tạo người phạm tội đạt hiệu quả cao

1.1.2.3 Các đặc điểm pháp lý hình sự của người phạm tội trộm cắp tài sản Các đặc điểm pháp lý hình sự của người phạm tội trộm cắp bao gồm những đặc điểm của nhân thân người phạm tội trộm cắp và có vai trò quan trọng trong việc định tội, định khung và quyết định hình phạt Các đặc điểm pháp lý hình sự trong nhân thân người phạm tội trộm cắp bao gồm: (i) phạm tội lần đầu; (ii) tái phạm; (iii) tái phạm nguy hiểm Nghiên cứu đặc điểm pháp lý hình sự trong nhân thân người phạm tội là nghiên cứu nhân thân của con người ít nhất đã một lần phạm tội Hành

vi phạm tội do người đã từng có tiền án, tiền sự bao giờ cũng gây nguy hiểm cho xã hội cao hơn nhiều so với người mới phạm tội lần đầu, bởi vì họ đã có ý thức về tội phạm của mình, có kinh nghiệm trong việc thực hiện tội phạm cũng như đối phó với các cơ quan bảo vệ pháp luật, cho nên trách nhiệm hình sự mà người phạm tội trộm cắp phải chịu cũng phải nặng hơn người mới phạm tội lần đầu Tiền án, tiền sự, tái phạm, tái phạm nguy hiểm là những dấu hiệu có xu hướng chống đối xã hội, coi thường pháp luật, sự cố ý xâm phạm lợi ích của nhà nước, của xã hội và của cá nhân… Do đó, nghiên cứu những đặc điểm tái phạm, tái phạm nguy hiểm giúp nhận thức đúng tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, đồng thời giúp cơ quan chức năng hiểu rõ nguyên nhân phát sinh tội phạm cũng như là cơ sở đưa ra các giải pháp phòng ngừa hiệu quả Ví dụ như: (i) Động cơ và mục đích tư lợi là

yếu tố định tội của tội trộm cắp tại điều 173 của Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017; (ii) Đặc điểm tái phạm nguy hiểm được quy định là yếu tố định khung của tội trộm cắp (điểm g khoản 2 Điều 173 Bộ Luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017); (iii) Đặc điểm tái phạm tội là yếu tố định tội được quy định tại điểm b khoản 1 Điều 173 Bộ Luật Hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017; (iv) Tính chất chuyên nghiệp là yếu tố định tội được quy định tại Điểm b khoản 2 Điều 173 Bộ Luật Hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017

Những đặc điểm trên thể hiện ý thức phạm tội của người phạm tội Phạm tội

có tính chất chuyên nghiệp là người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội của mình

từ năm lần trở lên trong cùng một tội phạm (nếu chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chưa được xoá án tích) và người phạm tội dùng hành vi phạm tội làm nghề sinh sống (tội phạm chuyên nghiệp), lấy kết quả của việc phạm tội để đáp ứng nhu cầu sống Người phạm tội sử dụng thủ đoạn xảo quyệt, có những mánh khóe, cách thức gian dối, thâm hiểm làm cho người bị hại và những người khác khó lường trước để đề phòng Do đó, nghiên cứu các đặc điểm này nhằm hiểu rõ được ý thức của người phạm tội và nguyên nhân phát sinh tội phạm, trên cơ sở đó đưa ra các giải pháp phòng ngừa hiệu quả

Tóm lại, nghiên cứu các đặc điểm nhân thân người phạm tội trộm cắp phải nghiên cứu các nhóm đặc điểm nêu trên trong mối quan hệ hữu cơ để có cái nhìn tổng thể, hệ thống về nhân thân người phạm tội trộm cắp Từ đó đề ra các giải pháp phòng ngừa tội phạm tội trộm cắp một cách thống nhất, rõ ràng, hợp lý và hiệu quả

1.2 Ý nghĩa của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản

Thứ nhất, nghiên cứu nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản góp phần

đề ra các biện pháp phòng ngừa tội trộm cắp tài sản nói riêng và tội phạm nói chung;

Việc xác định nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản giúp đề ra các biện pháp phòng ngừa tội trộm cắp tài sản Nhóm tác giả Nguyễn Văn Cảnh và Phạm Văn Tỉnh (2013) có quan điểm rằng hành vi phạm tội là kết quả không mong đợi

của quá trình tương tác giữa các yếu tố tiêu cực thuộc môi trường sống với các yếu

tố tâm – sinh lý tiêu cực bên trong cá nhân chủ thể hành vi đã dẫn tới việc thực hiện hành động hoặc không hành động mà pháp luật hình sự coi là phạm tội [4 Tr 19] Nghiên cứu nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản có thể xác định đặc điểm nhân thân của người phạm tội và những ảnh hưởng tiêu cực từ môi trường xã hội trong sự tác động qua lại với nhau hình thành nguyên nhân của tội trộm cắp tài sản

Từ đó, có những giải pháp phòng ngừa tội trộm cắp tài sản hiệu quả bằng cách loại trừ các tác động tiêu cực từ môi trường sống Qua đó góp phần hạn chế các đặc điểm nhân thân tiêu cực của con người trong phòng ngừa tội phạm trộm cắp tài sản cho xã hội

Thứ hai, nghiên cứu nhân thân người phạm tội trộm cắp góp phần vào việc xác định nguyên nhân và điều kiện phạm tội trộm cắp tài sản;

Việc nghiên cứu làm rõ nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản, giúp xác định nguyên nhân và điều kiện hình thành tội trộm cắp tài sản (nguyên nhân chủ quan do người phạm tội và nguyên nhân khách quan từ phía xã hội) Việc phân tích các nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội trộm cắp tài sản bao gồm việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản, bản chất, các đặc điểm và quá trình hình thành nó Tác giả Võ Khánh Vinh (2014) cho rằng việc phân tích các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm cụ thể chỉ ra rằng không thể nhận thức, hiểu biết được các nguyên nhân và điều kiện đó nếu thiếu việc cân nhắc nhân thân người phạm tội Nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản với tổng thể các đặc điểm có tác động chi phối hành vi phạm tội và cũng chính là kết quả của sự tác động qua lại giữa người phạm tội và môi trường xã hội của người phạm tội trộm cắp tài sản Bằng những nghiên cứu tổng quan và các dữ liệu về nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản Từ đó góp phần xác định những tác động tiêu cực của môi trường gia đình, nhà trường, môi trường kinh tế, văn hóa, xã hội đến sự hình thành các đặc điểm nhân thân tiêu cực của người phạm tội trộm cắp tài sản Phân tích các đặc điểm và những yếu tố tác động đến quá trình hình thành các đặc điểm tiêu cực của nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản sẽ cho thấy rõ những nguyên nhân và

điều kiện làm phát sinh hành vi phạm tội trộm cắp tài sản

Thứ ba, nghiên cứu, xác định nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản sẽ góp phần làm cho quá trình định tội, định khung và quyết định hình phạt được chính xác

Hiên nay trong pháp luật tố tụng hình sự quy định, các đặc điểm nhân thân người phạm tội phải được các cơ quan tiến hành tố tụng thể hiện trong Kết luận điều tra của Cơ quan điều tra, Cáo trạng của Viện kiểm sát và Bản án của Tòa án Các đặc điểm nhân thân người phạm tội trộm cắp giúp xác định tội danh và định khung hình phạt đối với tội phạm trộm cắp, như:

- Động cơ và mục đích là yếu tố định tội của tội trộm cắp tại điều 173 của Bộ luật hình sự 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017;

- Đặc điểm tái phạm nguy hiểm được quy định là yếu tố định khung của tội trộm cắp (điểm g khoản 2 Điều 173 Bộ Luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017)

- Đặc điểm tái phạm tội là yếu tố định tội được quy định tại điểm b khoản 1 Điều 173 Bộ Luật Hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017

- Tính chất chuyên nghiệp là yếu tố định tội được quy định tại Điểm b khoản

2 Điều 173 Bộ Luật Hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017

Khi đã định tội và định khung một cách chính xác sẽ giúp cơ quan chức năng quyết định hình phạt đối với người phạm tội trộm cắp một cách chính xác, đúng đắn, phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm do hành vi phạm tội gây ra, từ đó ngăn chặn, xử lý người phạm tội đúng người đúng tội, đồng thời góp phần giáo dục

và cải tạo có hiệu quả người phạm tội trộm cắp, ngăn ngừa phạm tội mới và giáo dục, răn đe con người trong xã hội

Thứ tư, nghiên cứu làm rõ nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản góp

phần đề ra các biện pháp giáo dục, cải tạo người phạm tội trộm cắp tài sản nói

riêng và tội phạm nói chung;

Nghiên cứu nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản để có các hình thức, phương pháp giáo dục, quản lý người phạm tội trộm cắp tài sản một cách phù hợp

và hiệu quả Cần phải dựa vào đặc điểm nhân thân của người phạm tội trộm cắp tài sản để đưa các biện pháp giáo dục, cải tạo phù hợp với từng nhóm đối tượng có đặc điểm nhân thân khác nhau nhằm cải thiện hoặc loại trừ các đặc điểm nhân thân tiêu cực Đồng thời nghiên cứu nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản đóng vai trò quan trọng đối với việc ngăn ngừa phát sinh tội trộm cắp tài sản, từ đó có biện pháp giáo dục, cải tạo họ thành người tốt, không tái phạm tội Nghiên cứu các đặc điểm nhân thân người phạm tội cũng hỗ trợ việc tư vấn học nghề cho các phạm nhân trong thời gian cải tạo, chuẩn bị tốt nhất cho quá trình tái hòa nhập Đồng thời nghiên cứu xác định nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản còn góp phần cung

cấp những thông tin hữu ích cho Tố tụng hình sự, Điều tra hình sự Cụ thể là:

- Tố tụng hình sự dựa vào các đặc điểm về nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản như độ tuổi, giới tính, dân tộc, tiền án, tiền sự, nghề nghiệp, trình độ học vấn, để nghiên cứu đưa ra những quy phạm pháp luật quy định về trình tự, thủ tục tiến hành các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án đối với người phạm tội trộm cắp nhằm nhanh chóng ngăn chặn và xét xử tội phạm, đồng thời cũng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người phạm tội

- Điều tra hình sự dựa trên những thông tin về nhân thân người phạm tội trộm cắp như các căn cứ để lên kế hoạch, xác định phương án, phương hướng, cách thức điều tra nhằm thu thập chứng cứ, chứng minh tội phạm và tìm kiếm người phạm tội Trong hoạt động điều tra vụ án, thông tin phản ánh về nhân thân người phạm tội trộm cắp giúp sàng lọc đối tượng một cách nhanh chóng, xác định chính xác tội phạm và người phạm tội, sử dụng các biện pháp ngăn chặn cho phù hợp với từng đối tượng phạm tội, khám xét thu giữ vật chứng và sử dụng những biện pháp tác động tâm lý, cảm hoá đối tượng trong quá trình lấy lời khai phục vụ công tác điều tra xét xử

1.3 Cơ cấu và các yếu tố tác động đến việc hình thành nhân thân tiêu cực của người phạm tội trộm cắp tài sản

1.3.1 Cơ cấu của tình hình tội phạm theo đặc điểm nhân thân người phạm tội

Cơ cấu của tình hình tội phạm trộm cắp tài sản là tỷ trọng và tương quan của các tội phạm trộm cắp tài sản trong số lượng chung của chúng trong một khoảng thời gian nhất định và ở một khu vực nhất định Các chỉ số về cơ cấu của tình hình tội phạm trộm cắp tài sản chỉ rõ đặc điểm lượng - chất của tính nguy hiểm cho xã hội của tình hình tội phạm trộm cắp tài sản, xác định chỉ số các đặc điểm của tội phạm trộm cắp tài sản; Cơ cấu tình hình tội phạm theo đặc điểm nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản có ý nghĩ quan trọng đối với việc tổ chức phòng ngừa tội phạm, là cơ sở áp dụng các biện pháp pháp luật hình sự Cơ cấu của tình hình tội phạm cũng chỉ rõ định hướng chính của công tác đấu tranh với tình hình tội phạm cho phù hợp với tình hình tội phạm, điều kiện của địa bàn nơi xảy ra tội phạm Có nhiều cách xác định cơ cấu của tội phạm trộm cắp tài sản, tuy nhiên trong nội dung

đề tài, tác giả sẽ đề cập đến cơ cấu của tình hình tội phạm trộm cắp tài sản theo đặc điểm nhân thân của người phạm tội Theo đó bao gồm những nội dung như: (i) Đặc điểm về vị trí địa lý; (ii) Độ tuổi của các bị cáo phạm tội về trộm cắp theo số liệu tổng điều tra dân số, tính cơ số trên 100.000 dân; (iii) Những đặc điểm nhân thân đặc thù khác tác động đến quá trình kế hoạch hóa hành vi phạm tội về trộm cắp; (iv) Tội phạm ẩn có lý do xuất phát từ loại nhân thân người phạm tội; (v) Người phạm tội tái phạm và tái phạm nguy hiểm

Đặc điểm về độ tuổi

Khi nghiên cứu về đặc điểm độ tuổi của người phạm tội cần đặt độ tuổi đó trong một tổng thể các đặc điểm khác như: giới tính, tâm lý, đạo đức, nhu cầu, lợi

ích và khả năng đáp ứng chúng Ở độ tuổi khác nhau, tâm sinh lý của con người cũng có sự thay đổi và tác động mạnh mẽ đến nhận thức, hành vi mà họ thực hiện Việc phân tích đặc điểm về độ tuổi đã làm rõ phần nào cơ cấu của tình hình tội phạm trộm cắp tài sản, từ đó xây dựng biện pháp phòng người từng nhóm tuổi cụ thể

Những đặc điểm nhân thân đặc thù khác

Khi nghiên cứu về đặc điểm về giới tính cho biết nam giới hay nữ giới chiểm

tỷ lệ phạm tội cao trong cơ cấu của tình hình tội phạm Từ đó cho biết đặc điểm tâm sinh lý, đặc điểm xã hội của từng giới tính đã tác động như thế nào đến hành vi phạm tội của mình Qua đó, tác động đến cơ cấu của tình hình tội phạm theo đặc điểm nhân thân người phạm tội

Đặc điểm về nghề nghiệp, thành phần kinh tế của người phạm tội trộm cắp tài sản, cho thấy thái độ tiêu cực hoặc thiêú trách nhiệm của người phạm tội đối với việc thực hiện nghĩa vụ công dân, trong đó có nghĩa vụ lao động, tôn trọng trật tự an toàn xã hội, quyền được bảo vệ về tài sản của công dân Thái độ tiêu cực đó được tích tụ từ các điều kiện, hoàn cảnh, nhân tố xã hội tiêu cực khác nhau, trong đó tình trạng thất nghiệp, công việc không ổn định, thu nhập thấp, thiếu thốn về kinh tế Những điều này cần được quan tâm khi đề cặp đến cơ cấu của tình hình tội phạm trộm cắp tài sản theo đặc điểm nhân thân người phạm tội

1.3.2 Các yếu tố tác động đến việc hình thành nhân thân tiêu cực của người phạm tội trộm cắp tài sản

1.3.2.1 Yếu tố khách quan

Môi trường gia đình

Gia đình là một phần quan trọng trong hệ thống xã hội, là môi trường quan trọng hình thành và giáo dục nhân cách của con người Nhân cách con người là kết quả của quá trình giáo dục từ gia đình đến nhà trường và xã hội, trong đó vai trò của gia đình là vô cùng quan trọng vì gia đình là nơi đầu tiên hình thành nhân cách con người Quá trình hình thành và phát triển nhân cách của con người là khác nhau, tùy thuộc vào hoàn cảnh, điều kiện gia đình Môi trường gia đình yêu thương quan tâm

chăm sóc lẫn nhau thì sẽ tác động tích cực đến mỗi cá nhân Ngược lại, môi trường gia đình thiếu sự quan tâm chia sẻ, cha mẹ quá nuông chiều hay quá nghiêm khắc, gia đình có nhiều thành viên phạm tội hoặc phạm tội nhiều lần đều là căn cứ để hình thành các đặc điểm nhân thân tiêu cực đối với mỗi thành viên trong gia đình, đặc biệt là đối với đối tượng thanh thiếu niên Các yếu tố tiêu cực từ môi trường gia đình tác động đến việc hình thành đặc điểm nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản bao gồm:

Thứ nhất, gia đình không có nhiều thời gian quan tâm đến trẻ Có nhiều

trường hợp cha mẹ có đủ kiến thức, điều kiện nhưng không có thời gian gần gũi trẻ, hoặc chú ý đến việc giáo dục trẻ Điều này dẫn đến việc làm cho trẻ không muốn chia sẻ, xa lánh mọi người và căm ghét cha mẹ Sự nghiêm khắc của cha mẹ nhiều khi làm cho trẻ không dám nói lên nhu cầu về vật chất của mình, từ đó dần hình thành những khát khao về vật chất Nếu gặp những tình huống thuận lợi, những khát vọng này rất dễ nảy sinh hành vi phạm tội trộm cắp tài sản

Thứ hai, gia đình quá chiều theo mọi nhu cầu của trẻ Hành vi ứng xử này sẽ

hình thành ở trẻ những đặc điểm nhân thân xấu như tính ỷ lại, sống ích kỷ, quen được phục vụ, hưởng thụ Đến một lúc nào đó, khi gia đình không thỏa mãn mọi nhu cầu của trẻ thì trẻ trở nên bất mãn, thậm chí thù ghét bố mẹ, chúng thường bỏ nhà đi bụi, tụ tập với bạn bè hư Nhiều trẻ trộm cắp tài sản của chính bố mẹ mình hoặc của người khác để thỏa mãn những nhu cầu không chính đáng của chính mình

Thứ ba, gia đình không có cha, không có mẹ hoặc không có cả cha và mẹ

(gia đình khuyết thiếu) Sống trong môi trường gia đình khuyết thiếu, trẻ thường thiếu sự dạy dỗ và tình thương của cha mẹ, nên trẻ sẽ có tâm lý lệch lạc, tự do ngang bướng, dễ sa ngã Ngoài ra, gia đình khuyết thiếu khi cũng rơi vào hoàn cảnh kinh tế khó khăn Nếu không được giáo dục đầy đủ, trẻ sẽ dễ hình thành sự ham muốn vật chất, coi trọng đồng tiền, khát khao có tiền bằng mọi giá Trong hoàn cảnh đó trẻ dễ bị kẻ xấu lôi kéo thực hiện những hành vi phạm tội, trong đó có tội trộm cắp tài sản

Thứ tư, gia đình có kinh tế khó khăn cũng tác động lớn đến việc hình thành

nhân cách của trẻ Trẻ sống trong gia đình có kinh tế khó khăn, nếu không được giáo dục cẩn thận sẽ dễ làm phát sinh tâm lý mặc cảm, từ đó xuất hiện những ham muốn, khát khao có tiền, mong muốn kiếm tiền bằng mọi giá, kể cả vi phạm pháp luật để trở nên giàu có, thoát khỏi đói nghèo

Thứ năm, gia đình không hạnh phúc, các thành viên thường xuyên đánh, chửi

nhau Những mâu thuẫn, lục đục trong gia đình đã đẩy nhiều trẻ em rơi vào tình trạng hụt hẫng về mọi phương diện, nhiều em không đủ ý chí để vượt qua khó khăn

đã rơi vào trạng thái trầm cảm, rối loạn tâm lý hoặc bỏ nhà đi lang thang Để có tiền trang trải cuộc sống khi bỏ nhà đi, trẻ dễ thực hiện hành vi phạm tội trộm cắp tài sản

Môi trường giáo dục

Nhà trường là môi trường giáo dục có vai trò quan trọng trong việc giáo dục

và rèn luyện nhân cách con người khi trưởng thành Nhà trường không chỉ là nơi truyền thụ kiến thức cho học sinh mà còn có vai trò quan trọng để rèn luyện đạo đức, pháp luật, kỹ năng sống và giáo dục thế hệ trẻ trở thành những con người sống

có hoài bão, có lý tưởng tốt đẹp Tương tự như gia đình, nhà trường và môi trường giáo dục cũng có ảnh hưởng lớn đến việc hình thành và phát triển nhân cách của con người Khi nhà trường làm tốt nhiệm vụ của mình thì sẽ đào tạo được những thế

hệ trẻ tương lai có đủ tài và đức để giúp ích cho đất nước Ngược lại, khi nhà trường không hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục sẽ hình thành ở trẻ em các đặc điểm nhân thân xấu, từ đó khi gặp tình huống tiêu cực chúng dễ vi phạm pháp luật Các yếu tố tiêu cực từ môi trường giáo dục tác động đến việc hình thành đặc điểm nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản bao gồm:

Thứ nhất, nhà trường chưa quan tâm đến giáo dục đạo đức, pháp luật và kỹ

năng sống cho học sinh Trẻ khi không được giáo dục tốt dễ hình thành đặc điểm nhân thân xấu như coi thường pháp luật, coi thường lợi ích và tài sản của người khác Khi gặp những tình huống thuận lợi như có bạn bè sơ ý để quên tài sản, trẻ sẽ thực hiện hành vi trộm cắp tài sản để thỏa mãn nhu cầu hoặc đơn giản là chiếm đoạt tài sản của người khác làm của mình

Thứ hai, thái độ phân biệt đối xử của các thầy cô giáo, chương trình học tập

nặng nề, phương pháp không phù hợp Những nguyên nhân này sẽ hình thành các đặc điểm nhân thân xấu ở trẻ như: xem thường tri thức, thiếu tôn trọng thầy cô giáo, căm hận bạn bè, từ đó trẻ dễ chán học, tụ tập bạn xấu và nghe theo sự lôi kéo của bạn bè tham gia vào các thói hư tật xấu như ma túy, cờ bạc, chơi games,… Để có tiền thỏa mãn các sở thích đó, trẻ dễ thực hiện hành vi phạm tội trộm cắp tài sản

Thứ ba, sự phối hợp giữa nhà trường với gia đình, xã hội trong việc giáo dục

trẻ em không hiệu quả Gia đình thường ỷ lại, phó mặc việc quản lý và giáo dục trẻ cho nhà trường, còn nhà trường lại chỉ thực hiện chức năng truyền thụ kiến thức mà không chú ý giáo dục toàn diện cho học sinh Nhiều trường hợp học sinh có những biểu hiện tiêu cực như thường xuyên trốn học, đánh nhau, chơi games, thậm chí sử dụng ma túy nhưng nhà trường và gia đình không kịp thời phát hiện và uốn nắn, dẫn đến trẻ càng phạm nhiều sai lầm, rơi vào các tệ nạn xã hội và nghe theo sự lôi kéo của bạn bè xấu tham gia vào các băng nhóm phạm tội để có tiền tiêu xài, thỏa mãn nhu cầu lệch lạc của chính các em

Môi trường bạn bè

Bạn bè cũng có ảnh hưởng lớn trong việc hình thành các đặc điểm nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản Đặc biệt là bạn bè đồng trang lứa là những người gần gũi và có những đặc điểm về tâm sinh lí lứa tuổi tương đồng Do đó, bạn bè ảnh hưởng lớn đến các quan điểm, quan niệm, nhận thức lối sống, thậm chí đến thói quen, cách cư xử của thanh thiếu niên, học sinh sinh viên Nếu kết bạn với bạn bè tốt, các em sẽ dễ hình thành các đặc điểm nhân thân tích cực như chăm chỉ học tập,

lễ phép, có nhiều kỹ năng sống Nhưng khi chơi với những người bạn xấu, các em cũng rất dễ nhiễm những thói hư, tật xấu của bạn bè như lười học, uống rượu, đua xe, hay thậm chí là nghiện ma túy, nghiện games, cờ bạc, và để có tiền thỏa mãn

sở thích lệch lạc đó chúng sẵn sàng phạm tội, trong đó có phạm tội trộm cắp tài sản

Môi trường kinh tế, xã hội

Hiện nay, nền kinh tế - xã hội trong nước đang có những chuyển biến mạnh

mẽ, cùng với xu thế hội nhập, giao lưu văn hóa với các quốc gia, dân tộc trên thế

giới Điều đó làm thay đổi dần chất lượng cuộc sống, bộ mặt xã hội và văn hóa của con người Tuy nhiên bên cạnh những yếu tố tích cực thì cũng xuất hiện một số vấn

đề tiêu cực như khoảng cách giàu nghèo tăng, tỷ lệ thất nghiệp cao, tâm lý tham lợi, ích kỷ, tôn sùng vật chất Trong khi đó các chủ trương, chính sách và pháp luật còn nhiều hạn chế, chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến sự phát triển kinh tế và đời sống còn những khó khăn nhất định Vấn đề đảm bảo phúc lợi xã hội đặc biệt là các chính sách bảo vệ trẻ em, phụ nữ, người già, người tàn tật chưa đáp ứng đầy đủ, trở thành những nguyên nhân phát sinh nhiều đặc điểm nhân thân tiêu cực, như sự thất vọng, lòng tham, sự quá đề cao giá trị đồng tiền thậm chí là thái độ tiêu cực, chống đối với các chủ trương chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước Đây là điều kiện lý tưởng để các loại tội phạm, trong đó có tội phạm trộm cắp tài sản phát sinh ngày càng nhiều trong xã hội

Môi trường văn hóa, tư tưởng, đạo đức

Nhiều chuẩn mực văn hóa, đạo đức mới được hình thành trong đời sống văn hóa của nhân dân ta qua quá trình hội nhập quốc tế như hiện nay Tuy nhiên, cùng với đó là tình trạng tiếp thu thiếu chọn lọc những sản phẩm văn hóa không phù hợp

từ nước ngoài Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong xã hội có chiều hướng gia tăng Các giá trị đạo đức truyền thống bị xói mòn Bên cạnh

đó, công tác giáo dục đạo đức, lối sống ở địa phương, trong cộng đồng dân cư chưa cao và cùng với tác động tiêu cực từ nền kinh tế thị trường đã hình thành một bộ phận không nhỏ người dân có tư tưởng hám lợi, tham lam, ích kỷ, coi trọng vật chất, lười lao động Người phạm tội lao vào các hoạt động tệ nạn xã hội như cờ bạc, nghiện ma tuý, nghiện rượu, mại dâm và để có tiền tiêu xài, thỏa mãn sở thích lệch lạc một số đối tượng đã lựa chọn đi vào con đường phạm tội, trong đó có phạm tội trộm cắp tài sản

1.3.2.2 Yếu tố chủ quan

Yếu tố chủ quan từ môi trường bên ngoài đã ảnh hưởng đến các cá nhân với

tư cách là chủ thể của xã hội luôn nhận thức các hiện tượng, quá trình xã hội phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của mình để hình thành những quan điểm, tính cách

hay lối sống riêng của mình Điều đó lí giải cho việc trong môi trường sống tiêu cực nhưng không phải ai cũng hình thành các đặc điểm nhân thân xấu Đó là vì các đặc điểm nhân thân được hình thành thông qua nhận thức, hiểu biết của từng cá nhân cụ thể Những đặc điểm nhân thân tiêu cực được hình thành là do sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các yếu tố tiêu cực thuộc môi trường sống và các yếu tố tiêu cực thuộc cá nhân con người Do đó, cần hướng đến việc hạn chế các yếu tố tiêu cực từ môi trường sống cũng như các yếu tố tiêu cực từ cá nhân, có vai trò quyết định đến việc hình thành các đặc điểm nhân cách xấu của từng cá nhân cụ thể

Các yếu tố chủ quan thuộc về người phạm tội trộm cắp gồm: (i) trí tuệ; (ii) sai lệch về sở thích; (iii) sai lệch về nhu cầu và cách thức thỏa mãn nhu cầu; (iv) sai lệch trong ý thức pháp luật Cụ thể là:

- Sự hiểu biết của mỗi cá nhân cụ thể sẽ có sự khác biệt, điều này tùy thuộc

về giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn,… Một người có hiểu biết tốt thì sẽ có khả năng phân tích các yếu tố của môi trường sống một cách chính xác, từ đó chọn lọc được các yếu tố tích cực để tiếp thu, học hỏi và loại bỏ các yếu tố tiêu cực Phần lớn người phạm tội trộm cắp tài sản là người có trình độ học vấn hạn chế nên không có khả năng đánh giá được những hậu quả, hệ lụy do hành vi phạm tội của mình đem lại, cộng thêm sự lười biếng, hám lợi, muốn kiếm tiền một cách nhanh chóng mà không phải bỏ công sức lao động và để thỏa mãn nhu cầu vật chất của bản thân mà các đối tượng đã thực hiện hành vi trộm cắp tài sản của người khác

- Sở thích là những thói quen đem lại cho con người sự vui vẻ, tâm lý tích cực trong cuộc sống Cá nhân có sở thích không lành mạnh như tụ tập ăn chơi, rượu chè, sử dụng chất kích thích,… sẽ hình thành ở cá nhân đó nhân cách lệch lạc như sống thực dụng, coi trọng vật chất, thích hưởng thụ, Đến một lúc nào đó, gặp những hoàn cảnh, tình huống cụ thể họ sẽ không kiềm chế, kiểm soát được hành vi của mình và lựa chọn cách xử sự không đúng đắn để thỏa mãn nhu cầu ích kỷ của bản thân trong đó có việc trộm cắp tài sản

- Mỗi cá nhân trong xã hội đều có nhu cầu rất khác nhau và thể hiện trong tất

cả các mặt của đời sống, như nhu cầu về kinh tế, chính trị, văn hóa, Nếu cá nhân

có nhu cầu sai lệch thì trong điều kiện, hoàn cảnh nhất định, cá nhân bắt đầu hướng vào việc tìm kiếm các phương thức khác nhau, để thỏa mãn nhu cầu không chính đáng và từ đó sẽ lựa chọn phương thức không đúng đắn Phần lớn những cá nhân có nhu cầu xa xỉ, vượt quá khả năng đáp ứng của bản thân, gia đình thì họ rất dễ lựa chọn cách thức thỏa mãn nhu cầu là xâm phạm đến tài sản, lợi ích của người khác

Ngoài ra, những sai lệch trong nhận thức pháp luật cũng là một trong những yếu tố tác động trong cơ chế phát sinh tội phạm Mỗi cá nhân đều có quan điểm đối với pháp luật, nhận thức áp dụng pháp luật, thái độ đối với cơ quan bảo vệ pháp luật Người phạm tội trộm cắp tài sản thường là không hiểu biết hoặc hiểu biết rất ít, hiểu biết mơ hồ về pháp luật (phần lớn người phạm tội có trình độ học vấn thấp); có thái độ thờ ơ, coi thường pháp luật và các cơ quan bảo vệ pháp luật; có xu hướng chống đối , căm ghét hệ thống pháp luật và cơ quan, tổ chức, lực lượng bảo vệ pháp luật (đặc biệt là các trường hợp tái phạm, tái phạm nguy hiểm)

- Trình bày cơ cấu của tình hình tội phạm trộm cắp tài sản theo đặc điểm nhân thân của người phạm tội và các yếu tố tác động đến việc hình thành nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản, bao gồm các yếu tố khách quan và chủ quan

Các lý luận này sẽ là cơ sở quan trọng để đi vào phân tích, đánh giá thực trạng nhân thân người phạm tội trộm cắp trên địa bàn thành phố Nha Trang sẽ được trình bày trong chương 2 của đề tài

Chương 2 THỰC TRẠNG NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI TRỘM CẮP TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ NHA TRANG, TỈNH KHÁNH HÒA 2.1 Tình hình phạm tội trộm cắp tài sản ở thành phố Nha Trang giai đoạn 2014 – 2018

2.1.1 Khái quát tình hình tội phạm trộm cắp tài sản ở thành phố Nha Trang giai đoạn 2014 - 2018

Tội phạm trộm cắp tài sản ở thành phố Nha Trang giai đoạn 2014 – 2018 nhìn chung có nhiều diễn biến phức tạp, biểu hiện ở cả số vụ trộm cắp xảy ra và số người tham gia thực hiện hành vi trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố trong thời gian này Đồng thời tình hình phạm tội trộm cắp tài sản ở thành phố Nha Trang còn được thể hiện ở hai khía cạnh đó là: (i) Số lượng vụ trộm cắp tài sản và số người phạm tội trộm cắp tài sản đã bị xét xử bằng một bản án kết tội của Tòa án có trong thống kê hình sự (được gọi là tội phạm rõ); (ii) Số lượng các tội trộm cắp đã xảy ra

mà chưa bị phát hiện, chưa bị xử lý về hình sự, chưa có trong thống kê hình sự (được gọi là tội phạm ẩn) Tuy nhiên dưới góc độ nghiên cứu về nhân thân người phạm tội trộm cắp tài sản, tác giả đề tài chỉ tiến hành phân tích và đánh giá tình hình trộm cắp tài sản đã được phát hiện xử lý thông qua các thống kê của Tòa sán nhân dân thành phố Nha Trang, Viện Kiểm sát và cơ quan cảnh sát điều tra thành phố Nha Trang

Trước hết, để làm rõ thực trạng tình hình phạm tội trộm cắp tài sản ở thành phố Nha Trang giai đoạn 2014 – 2018, có thể xem xét thống kê số vụ trộm cắp tài sản trên địa bàn qua các năm bằng bảng 2.1 và hình 2.1 dưới đây:

Bảng 2.1 Tình hình số vụ trộm cắp tài sản ở thành phố Nha Trang theo năm

Nội dung Năm

Nguồn: Tòa án nhân dân thành phố Nha Trang

Biểu đồ 2.1 Sơ đồ tình hình số vụ trộm cắp tài sản ở thành phố Nha Trang theo năm

Nguồn: Tòa án nhân dân thành phố Nha Trang

Như vậy, thông qua bảng 2.1 và biểu đồ 2.1, có thể đưa ra một số nhận xét sau:

Về cơ bản, tình hình phạm tội trộm cắp tài sản ở thành phố Nha Trang có dấu hiệu gia tăng theo năm cả về số vụ lẫn số người trong giai đoạn 2014 – 2018 Cả thành phố đã xảy ra 493 vụ trộm cắp tài sản, với 678 người tham gia phạm tội Điều này cho thấy tội phạm trộm cắp tài sản không hề có chiều hướng giảm mà còn ngày càng tăng Cụ thể là năm 2014 toàn thành phố có 72 vụ trộm cắp tài sản, thì đến năm

2018 đã tăng lên 127 vụ, tăng 176,3% so với năm 2014 Về số người phạm tội cũng tăng từ 95 người năm 2014 lên đến 194 người năm 2018, tăng 204,2% gấp đôi so với năm 2014

Trong đó đáng chú ý là tỷ lệ người phạm tội so với số vụ phạm tội Nếu như năm 2014, tỷ lệ phạm tội là 95 người/72 vụ tương đương với cứ 1 vụ thì có 1,3 người phạm tội thì đến năm 2018, con số này đã là 194 người/127 vụ tương đương với 1,5 người phạm tội mỗi vụ Điều này chứng tỏ tội phạm có tổ chức đang ngày càng tăng, người phạm tội trộm cắp tài sản không còn đơn độc thực hiện tội phạm

72

112

127 95

mà còn có người hỗ trợ, tham gia cùng phạm tội

2.1.2 Cơ số tội phạm trộm cắp tài sản ở thành phố Nha Trang giai đoạn

Bảng 2.2 Cơ số tội phạm nói chung và tội phạm trộm cắp tài sản ở Nha Trang giai đoạn 2014 – 2018

Dân số

Cơ số tội phạm chung

Cơ số tội trộm cắp tài sản

Nguồn: Tòa án nhân dân thành phố Nha Trang

Qua bảng 2.2, có thể thấy một số điểm chính sau:

Từ năm 2014 đến năm 2018, toàn thành phố có 2431 người phạm tội bị xét

xử, trong đó có 678 người mắc tội trộm cắp tài sản Trong đó, năm 2014, toàn thành phố có 415 người phạm tội bị xét xử, có 95 người phạm tội trộm cắp tài sản Thì đến năm 2018, con số này đã tăng lên 552 người phạm tội nói chung, và 194 người phạm tội trộm cắp tài sản nói riêng Điều này cho thấy tình hình tội phạm nhìn chung có dấu hiệu tăng và diễn biến phức tạp trong đó tội phạm trộm cắp tài sản chiếm một tỷ lệ không nhỏ

Nếu như năm 2014, cơ số tội phạm chung ở thành phố Nha Trang có 82 người phạm tội Bên cạnh đó cơ số tội phạm trộm cắp tài sản là cứ 100.000 dân cư

thì có 18 người phạm tội, tỷ lệ là 18/82 Điều này cho thấy số tội phạm trộm cắp tài sản chiếm tỉ lệ không nhỏ trong số người phạm tội nói chung (chiếm khoảng 21%) Đến năm 2018, cơ số tội phạm chung đã tăng lên 103 người phạm tội trên 100.000 dân cư Bên cạnh đó, cơ số tội phạm trộm cắp cũng tăng lên 24 người trên 100.000 dân cư, tương đương với cứ 103 người phạm tội thì có 24 người phạm tội trộm cắp, bằng gần ¼ tổng số người phạm tội nói chung Điều đó cho thấy tội trộm cắp đang

có chiều hướng tăng nhanh Thực tế thì đây mới chỉ là số liệu thống kê người phạm tội trộm cắp bị xét xử, còn chưa tính đến tội phạm ẩn chưa bị xét xử Từ đó đặt ra yêu cầu đối với các ban ngành chức năng cần phải tăng cường công tác quản lý, đấu tranh chống tội phạm, trong đó có tội phạm trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố

2.1.3 Cơ cấu của tội phạm trộm cắp tài sản ở thành phố Nha Trang giai đoạn 2014 – 2018

Cơ cấu tội phạm trộm cắp là một trong những biểu hiện của tình hình trộm cắp tài sản ở thành phố Nha Trang giai đoạn 2014 – 2018 Cơ cấu tội phạm trộm cắp được biểu hiện trên nhiều khía cạnh khác nhau, như thông qua mối tương quan giữa tội phạm trộm cắp với tình hình phạm tội nói chung trên địa bàn, hoặc về phân

bố tội phạm trộm cắp theo từng đơn vị hành chính trên địa bàn Trước hết, để xem xét cơ cấu tội phạm trộm cắp tài sản ở Nha Trang có thể theo dõi bảng 2.3 dưới đây:

Bảng 2.3 Cơ cấu tội phạm trộm cắp ở thành phố Nha Trang giai đoạn

Tỷ lệ tội phạm trộm cắp/tội phạm chung (đơn vị %)

Số vụ án Số bị cáo Số vụ án Số bị cáo Số vụ án Số bị cáo

Thông qua bảng 2.3, có thể nhận thấy một số điểm chính sau:

Nhìn chung, tình hình tội phạm trộm cắp tài sản nói riêng và tội phạm nói chung có chiều hướng gia tăng trong giai đoạn 2014 – 2018 Trong đó, tội phạm trộm cắp ngày càng chiếm tỷ lệ cao trong tổng số tội phạm, cơ cấu tội phạm biểu hiện trên cả 2 điểm là số vụ phạm tội và số người phạm tội

Năm 2014, số vụ phạm tội trộm cắp tài sản chiếm 24,6% tổng số vụ phạm tội, còn số người phạm tội trộm cắp chiếm tỷ lệ 22,9% số người phạm tội trên địa bàn thành phố Điều này cho thấy tội phạm trộm cắp là tội phạm phổ biến trong các loại tội phạm, với số người phạm tội đông đảo Tuy nhiên đến năm 2018, tình hình này ngày càng diễn biến phức tạp hơn Số vụ phạm tội trộm cắp năm 2018 đã tăng lên 30,1% tổng số vụ phạm tội Trong khi đó số người phạm tội cũng tăng lên 35,1% Điều này còn cho thấy trong những năm gần đây, tội phạm trộm cắp tài sản không chỉ gia tăng về số vụ mà còn số người phạm tội, chứng tỏ rằng tội phạm trộm cắp tài sản đang ngày càng tinh vi, chuyên nghiệp với nhiều đối tượng cùng tham gia một vụ trộm, đóng vai trò khác nhau và hỗ trợ nhau phạm tội Điều này gây khó khăn lớn cho các cơ quan điều tra trong việc điều tra, phát hiện và xử lý tội phạm trộm cắp trên địa bàn

Nhằm hiểu rõ về tình hình phạm tội trộm cắp ở thành phố Nha Trang trong những năm qua, cần phải xem xét cả về cơ cấu tội phạm từng đơn vị hành chính trên địa bàn Cơ cấu tội phạm trộm cắp phản ánh mức độ của tình hình tội trộm cắp, được tính toán một cách chính xác trên cơ sở số dân và diện tích của các đơn vị hành chính là các phường nội thành (18 phường) và các xã ngoại thành (9 xã ngoại thành) của thành phố Nha Trang năm 2018 Cơ cấu này được thể hiện qua bảng 2.4 dưới đây:

Bảng 2.4 Cơ cấu tội phạm trộm cắp tài sản ở Nha Trang năm 2018 theo từng đơn vị hành chính dưới góc độ cơ số tội phạm và mật độ tội phạm

Diện tích (km2)

Số người phạm tội trộm cắp

Cơ số tội phạm/100.000 dân

Mật độ tội phạm/km