Vai trò của viện kiểm sát trong điều tra, thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự (trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh thái nguyên)”

Để giúp Cơ quan điều trakịp thời phát hiện ra những sai sót, đồng thời hỗ trợ, giám sát quá trình thuthập chứng cứ, Bộ luật tố tụng hình sự sau đây viết tắt là Bộ luật TTHS quyđịnh Viện

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

PHAN ĐÌNH KIÊN

VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT TRONG HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA, THU THẬP CHỨNG CỨ TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ (TRÊN CƠ

SỞ THỰC TIỄN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2019

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

PHAN ĐÌNH KIÊN

VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT TRONG HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA, THU THẬP CHỨNG CỨ TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ (TRÊN CƠ

SỞ THỰC TIỄN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN)

Chuyên ngành:Luật hình sự và tố tụng hình sự

Mã số: 8380101.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Duy Giảng

HÀ NỘI - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Những thông tin, số liệu, tài liệu trong luận văn là trung thực, khách quan và những kết quả nghiên cứu của luận văn là công trình nghiên cứu trung thực của bản thân.

Tác giả luận văn

Phan Đinh Kiên

KSNDTC Kiểm sát nhân dân tối caoTCĐTHS Tổ chức điều tra hình sựTTATXH Trật tự an toàn xã hội

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

LỜI CAM ĐOAN i

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC BẢNG BIỂU vi

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA THU THẬP CHỨNG CỨ TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ 8

1.1 Chủ thể thu thập chứng cứ trong điều tra vụ án hình sự 8

1.2 Một số vấn đề lí luận về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân đối với hoạt động điều tra thu thập chứng cứ trong điều tra vụ án hình sự 9

1.2.1 Vị trí của Viện kiểm sát nhân dân đối với hoạt động điều tra thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra 9

1.2.2 Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc bảo đảm giá trị chứng minh của chứng cứ được thu thập trong giai đoạn điều tra 11

1.2.3 Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc bảo đảm tính kịp thời, toàn diện, đầy đủ của hoạt đông thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra 15

Kết luận chương 1 18

Chương 2 TÌNH HÌNH CÓ LIÊN QUAN VÀ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA THU THẬP CHỨNG CỨ TRONG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN 19

2.1 Các đặc điểm có liên quan và tình hình điều tra các vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 19

2.2 Thực trạng hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân đối với hoạt động điều tra thu thập chứng cứ trong điều tra các vụ án hình sự trên địa bàn

tỉnh Thái Nguyên 26

2.2.1 Thực trạng tổ chức lực lượng của Viện kiểm sát nhân dân hai cấp của tỉnh Thái Nguyên để thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra vụ án hình sự 26

2.2.2 Thực trạng hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân các cấp của tỉnh Thái Nguyên đối với hoạt động điều tra thu thập chứng cứ trong điều tra các vụ án hình sự 28

2.3 Nhận xét, đánh giá chung 34

2.3.1 Những kết quả đạt được 34

2.3.2 Một số hạn chế, thiếu sót 35

2.3.3 Nguyên nhân của những hạn chế, thiếu sót 39

Kết luận chương 2 46

Chương 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA THU THẬP CHỨNG CỨ TRONG ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN 48

3.1 Hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động điều tra thu thập chứng cứ 48

3.2 Hoàn thiện tổ chức bộ máy Viện kiểm sát nhân dân hai cấp của tỉnh Thái Nguyên và đội ngũ Kiểm sát viên, Kiểm tra viên đáp ứng yêu cầu của cải cách tư pháp 51

3.3 Tăng cường công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành, phối hợp giữa các lực lượng trong thực hành quyền công tố và kiển sát điều tra các vụ án hình sự 55

3.4 Nâng cao chất lượng, thực hiện có hiệu quả các biện pháp thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình khởi tố, điều tra vụ án hình sự 62

3.5 Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, kỹ thuật cho hoạt động thực hànhquyền công tố, kiểm sát các hoạt động điều tra thu thập chứng cứ trong các vụ

án hình sự 66

KẾT LUẬN 68 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 70

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Bảng thống kê số liệu án Cơ quan điều tra Công an tỉnh Tháinguyên đã xử lý từ năm 2015 đến tháng 6 năm 2019 75Bảng 2.2 Bảng thống kê số liệu án Viên kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên

đã xử lý từ năm 2015 đến tháng 6 năm 2019 76Bảng số: 2.3 Thống kê số lượng, trình độ cán bộ kiểm sát của Viện KSND cáccấp tỉnh Thái Nguyên đến tháng 6 năm 2019 77Bảng 2.4 Bảng thống kê thực hành quyền công tố trong quá trình điều tra thuthập chứng cứ của Viện KSND hai cấp của tỉnh Thái Nguyên từ năm 2015đến tháng 6 năn 2019 78Bảng 2.5 Bảng thống kê kết quả kiểm sát việc thu thập chứng cứ của Viện KSNDhai cấp tỉnh Thái Nguyên từ năm 2015 đến tháng 6 năn 2019 79Bảng 2.6 Các kiến nghị, thông báo được ban hành trong quátrình kiểm sát thu thập chứng cứ của Viện KSND hai cấp tỉnhThái Nguyên đối với cơ quan điều tra và các cơ quan khác từnăm 2015 đến THÁNG 6 năn 2019 80Bảng 2.7 Các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ, thông báo rút kinh nghiệm vàtrả lời thỉnh thị của Viện KSND cấp huyện được Viện kiểm sát nhân tỉnhThái nguyên ban hành trong quá trình kiểm sát thu thập đánh giá chứng cứtrong giai đoạn điều tra từ năm 2015 đến năn 2019 81

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, hoạt động điều tra đóng vai tròquan trọng trong việc làm sáng tỏ sự thật của vụ án xảy ra, tạo cơ sở vữngchắc cho việc truy tố và xét xử vụ án hình sự được công minh, đúng người,đúng tội, đúng pháp luật, không làm oan người vô tội, không bỏ lọt tội phạm

Để điều tra, khám phá vụ án hình sự xảy ra, Cơ quan điều tra (sau đâyviết tắt là CQĐT) thường phải sử dụng nhiều lực lượng trong sự phối hợp chặtchẽ với nhau, phải sử dụng đồng bộ các lĩnh vực khoa học, vận dụng linhhoạt, sáng tạo những phương pháp, biện pháp, thủ thuật và các phương tiện kỹthuật vào việc phát hiện, thu thập chứng cứ

Trong quá trình điều tra vụ án, hàng ngày các Điều tra viên phải tiếp xúcvới các chứng cứ, người làm chứng, bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự,người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án, người bị tạm giữ, người bị

tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người phạm tội tự thú, đầu thú, người bịbắt, bị tạm giữ, người tố giác, báo tin về tội phạm, người chứng kiến, bị can,

bị cáo , cộng với sức ép từ thời hạn điều tra, yêu cầu của xã hội trong việcgiải quyết vụ án, nên sẽ không tránh khỏi bị tác động dẫn đến sai sót, nhữngnhận định mang tính chủ quan trong quá trình thu thập đánh giá chứng cứ.Bên cạnh đó, với lượng án nhiều, nếu không có sự kiểm tra chặt chẽ có thểdẫn đến bỏ bê, trì trệ trong việc thu thập chứng cứ Để giúp Cơ quan điều trakịp thời phát hiện ra những sai sót, đồng thời hỗ trợ, giám sát quá trình thuthập chứng cứ, Bộ luật tố tụng hình sự (sau đây viết tắt là Bộ luật TTHS) quyđịnh Viện kiểm sát nhân dân (sau đây viết tắt là Viện KSND) với hai chứcnăng thực hành quyền công tố và kiểm sát việc giải quyết vụ án hình sự cótrách nhiệm đảm bảo các chứng cứ thu thập được trong giai đoạn điều tra phảiđúng quy định của pháp luật, chính xác, nhanh chóng, kịp thời

Trong những năm gần đây, thực tiễn điều tra vụ án hình sự ở nước ta nói

chung và trên địa bàn tỉnh Thái nguyên nói riêng vẫn còn bộc lộ nhiều thiếu

sót, sai lầm về thu thập và đánh giá chứng cứ Số lượng án oan, sai vẫn còn và

có chiều hướng diễn biến phức tạp Đây là một vấn đề cần được quan tâmnghiên cứu để tìm ra nguyên nhân, đề xuất biện pháp khắc phục Mặt khác,tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên vẫn còn diễn biến phức tạp,đặc biệt đáng lưu ý là thủ đoạn gây án và che giấu tội phạm của người thựchiện hành vi phạm tội ngày càng tinh vi, xảo quyệt hơn Do đó, công tác điềutra khám phá án hình sự trở nên ngày càng khó khăn, phức tạp hơn, đòi hỏiViện KSND phải phát huy cao hơn vai trò của mình trong quá trình điều tra

vụ án nói chung, trong thu thập đánh giá chứng cứ nói riêng Với yêu cầu cảicách tư pháp, cần bảo đảm cho Viện KSND thực hiện tốt chức năng công tố

và kiểm sát các hoạt động tư pháp Trong tiến trình này đang đặt ra các yêucầu mà vai trò của Viện KSND cần phải thể hiện rõ nét hơn trong quá trìnhđiều tra vụ án hình sự Theo đó, cần phải nghiên cứu một cách toàn diện cả về

lí luận và thực tiễn của công tác này trên địa bàn tỉnh Thái nguyên để đúc rútnhững kinh nghiệm hay và tìm ra những giải pháp khắc phục những tồn tạihiện nay Trong thời gian qua, mặc dù có một số công trình khoa học đã nghiêncứu về vai trò của Viện KSND trong các hoạt động khác nhau của tố tụng hình

sự như áp dụng các biện pháp ngăn chặn, khởi tố vụ án hình sự , tuy nhiên,chưa có công trình nào trực tiếp nghiên cứu về vai trò của Viện KSND đối vớihoạt động thu thập chứng cứ trong điều tra vụ án hình sự và đặc biệt là chưa cómột công trình nào đề cập và giải quyết các vấn đề này của Tỉnh Thái Nguyên

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Vai trò của Viện

kiểm sát trong hoạt động điều tra, thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự (trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Thái Nguyên)” làm luận

văn thạc sĩ

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong những năm qua, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của ViệnKSND trong giải quyết vụ án hình sự đã có nhiều công trình khoa học nghiêncứu liên quan đến vai trò của Viện KSND, như:

- Sách chuyên khảo: Thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động

tư pháp trong giai đoạn điều tra, Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2005 do TS Lê Hữu

Thể Chủ biên;

- Quyền công tố ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ, Khoa Luật - Đại học Quốc

gia Hà Nội, năm 2002 của tác giả Lê Thị Tuyết Hoa ;

- Vai trò của Viện kiểm sát trong việc áp dụng các biện pháp ngănchặn: bắt, tạm giữ, tạm giam trong luật tố tụng hình sự Việt Nam, luậnvăn thạc sĩ, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2010 của tác giảNguyễn Bá Phùng;

- Vai trò của Viện kiểm sát trong khởi tố vụ án hình sự, luận văn thạc

sĩ, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2014 của tác giả NguyễnKhắc Quang

Về vấn đề thu thập chứng cứ cũng đã có một số công trình đề cập đếnvấn đề này nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống,toàn diện hoặc chưa nghiên cứu dưới góc độ vai trò của Viện KSND đối vớihoạt động này trong giai đoạn điều tra, đồng thời cũng chưa có nghiên cứunào tìm hiểu một cách sâu sắc cụ thể trên địa bản tỉnh Thái Nguyên

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích: Luận văn được nghiên cứu nhằm mục đích hoàn thiện cơ

sở lý luận và đưa ra giải pháp nâng cao vai trò của Viện KSND đối vớihoạt động thu thập chứng cứ trong điều tra các vụ án hình sự (sau đây viếttắt là VAHS) trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Nhiệm vụ: Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, nhiệm vụ của luậnvăn tập trung giải quyết những vấn đề cụ thể sau đây:

+ Nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện những vấn đề lí luận về

hoạt động điều tra thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra và vai trò củaViện KSND đối với hoạt động này.

+ Khảo sát đánh giá tình hình điều tra vụ án hình sự trên địa bàn tỉnhThái Nguyên từ năm 2014 đến 6 tháng đầu năm 2019; đánh giá thực trạngthực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động thu thập chứng cứ của các cơquan điều tra trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên; tìm ra những tồn tại, hạn chế vànguyên nhân, điều kiện của những tồn tại, hạn chế đó trong hoạt động thựchành quyền công tố và kiểm sát hoạt động thu thập chứng cứ trên địa bàn tỉnhThái Nguyên

+ Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của Viện KSND đốivới hoạt động điều tra, thu thập chứng cứ trong điều tra các vụ án hình sự

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của luận văn là nhữngvấn đề lý luận và thực tiễn có liên quan đến vai trò của Viện KSND đối vớihoạt động thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra VAHS

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Phạm vi về nội dung: Luận văn nghiên cứu vị trí, vai trò Viện KSNDđối với hoạt động thu thập chứng cứ từ khi khởi tố vụ án hình sự đến kết thúcđiều tra;

+ Phạm vi về chủ thể tiến hành: Hoạt động điều tra thu thập chứng cứcủa các Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an nhân dân và Viện KSND hai cấpthuộc tỉnh Thái Nguyên;

+ Phạm vi về địa bàn: Luận văn được nghiên cứu trên phạm vi tỉnhThái Nguyên;

+ Thời gian nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu tình hình, diễnbiến tội phạm và hoạt động của Viện KSND đối với hoạt động thu thập chứng

cứ trong điều tra các vụ án hình sự từ năm 2014 đến 6 tháng đầu năm 2019

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận: Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phép biệnchứng duy vật và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Viện KSND tối cao về hoạtđộng tư pháp

- Trên cơ sở phương pháp luận khoa học, luận văn sử dụng các phươngpháp nghiên cứu cụ thể sau:

+ Phương pháp phân tích, tổng hợp: Được sử dụng để nghiên cứu làm rõcác vấn đề lí luận, trên cơ sở đó xác định các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

và đưa ra các quan điểm của tác giả về vấn đề cần giải quyết

+ Phương pháp thống kê khoa học: Phương pháp này được sử dụng đểthống kê tình hình tội phạm và các số liệu về thực trạng hoạt động của ViệnKSND đối với các hoạt động điều tra thu thập chứng cứ các vụ án hình sự của

Cơ quan điều tra, qua đó đánh giá sự biến động, thay đổi, diễn biến của cácyếu tố liên quan đến vấn đề nghiên cứu của luận văn

+ Phương pháp so sánh: Được sử dụng để đối chiếu giữa giữa lí luận vớithực tiễn để xác định những vấn đề cần phải sửa đổi, bổ sung nhằm đảm bảotính phù hợp của pháp luật với yêu cầu của thực tiễn

+ Phương pháp khảo sát thực tế: Trên cơ sở khảo sát điển hình thực tếhoạt động của Viện KSND đối với hoạt động thu thập chứng cứ, trong điềutra một số vụ án nhằm rút ra những ưu điểm, nhược điểm của quy trình tiếnhành các hoạt động này trong thực tiễn nhằm rút ra những kinh nghiệm hay

và phát hiện các nhược điểm để có những kiến nghị phù hợp

+ Phương pháp tọa đàm, trao đổi: Thông qua tọa đàm trao đổi với cáccán bộ làm công tác thực tiễn như Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quanđiều tra, Điều tra viên, Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện KSND, Kiểmsát viên để nắm bắt được những thuận lợi và khó khăn, vướng mắc trong

thực tiễn hoạt động thu thập chứng điều tra vụ án hình sự tác động củaViện KSND đối với hoạt động này.

+ Phương pháp chuyên gia: Thông qua đội ngũ chuyên gia nghiên cứu

về tội phạm học, khoa học luật hình sự, luật tố tụng hình sự nhằm xem xét,nhận định và giải quyết những vấn đề có tính học thuật, hàn lâm của cácnội dung liên quan đến luận văn, luận giải điều kiện thực tiễn để có những

dự báo khoa học nhằm tìm ra một giải pháp tối ưu cho hoạt động thu thậpchứng cứ trong điều tra các vụ án hình sự trong thời gian tới

6 Những đóng góp mới của luận văn

- Lần đầu tiên đề tài vai trò của Viện kiểm sát nhân dân đối với hoạtđộng thu thập chứng cứ trong hoạt động điều tra vụ án hình sự trên địa bàntỉnh Thái Nguyên được nghiên cứu, xem xét một cách có hệ thống, sâu sắc vàtoàn diện dưới góc độ khoa học luật tố tụng hình sự

- Luận văn hệ thống và làm rõ những vấn đề lí luận của hoạt động thuthập chứng cứ trong điều tra vụ án hình sự, nội dung, phương pháp hoạt độngcủa Viện kiểm sát, chủ thể thực hiện các hoạt động này ở Viện KSND hai cấpcủa tỉnh Thái Nguyên

- Trên cơ sở đánh giá tình hình thu thập chứng cứ trong điều tra vụ ánhình sự của các Cơ quan điều tra Công an tỉnh Thái Nguyên, luận văn đánhgiá thực trạng hoạt động của Viện KSND trên hai chức năng thực hành quyềncông tố và kiểm sát điều tra của Viện KSND hai cấp ở tỉnh Thái Nguyện, từ

đó rút ra được những kinh nghiệm hay có tính đặc thù ở địa bàn, đúc kếtthành cẩm nang, quy trình để nghiên cứu phục vụ hoạt động của Viện kiểmsát đối với hoạt động điều tra vụ án hình sự của cơ quan điều tra trong thờigian tới

- Xây dựng, đề xuất các giải pháp nâng cao vai trò của Viện KSND đốivới hoạt động thu thập chứng cứ trong điều tra vụ án hình sự trong thời giantới trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

7 Ý nghĩa khoa học của Luận văn

- Ý nghĩa lí luận của luận văn: Luận văn được hình thành trên cơ sở kháiquát lí luận và đánh giá thực tiễn hoạt động của Viện KSND trên địa bàn tỉnhThái Nguyên trong thời gian qua, nên kết quả nghiên cứu sẽ góp phần hoànthiện hệ thống lí luận về hoạt động tư pháp nói chung và hoạt động của ViệnKSND nói riêng trong giai đoạn hiện nay Luận văn là một tài liệu tham khảodùng cho nghiên cứu, giảng dạy học tập chuyên ngành tư pháp hình sự.

- Ý nghĩa thực tiễn của luận văn: Các giải pháp nêu trong luận văn có thểgiúp cho Viện KSND các cấp nghiên cứu áp dụng trong thực tiễn để nâng caovai trò của Viện KSND đối với hoạt động điều tra thu thập chứng cứ trongđiều tra các vụ án hình sự

Những kết luận, đề xuất của luận văn được đúc rút từ việc nghiên cứu líluận về vai trò của Viện KSND trong điều tra các VAHS có thể được áp dụngtrong thực tế nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của ViệnKSND trong thời gian tới

8 Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, đề tài được kết cấu thành 3 chương, 7 tiết.Chương 1: Một số vấn đề chung về vai trò của Viện kiểm sát nhân dânđối với hoạt động thu thập chứng cứ trong điều tra vụ án hình sự

Chương 2: Tình hình có liên quan và thực trạng hoạt động của Việnkiểm sát nhân dân đối với hoạt động điều tra thu thập chứng cứ trong giaiđoạn điều tra vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện kiểm sátnhân dân đối với hoạt động thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra các vụ

án hình sự trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ VAI TRÒ CỦA VIỆN KIỂM SÁT ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG THU THẬP, ĐÁNH GIÁ CHỨNG CỨ TRONG

GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

1.1 Chủ thể thu thập chứng cứ trong điều tra vụ án hình sự

Với phạm vi nghiên cứu của luận văn là vai trò của Viện KSND đối vớihoạt động thu thập chứng cứ trong điều tra các vụ án hình sự thuộc thẩmquyền Cơ quan Cảnh sát điều tra hai cấp ở tỉnh Thái Nguyên, vì vậy, trongnội dung này, tác giả luận văn chỉ nêu về cơ sở pháp lý của việc tổ chức vàphân định thẩm quyền điều tra thu thập chứng cứ giữa hai cấp điều tra và các

cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra ở cấptỉnh và cấp huyện

- Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh: Theo quy định tại Điều 20Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự 2015, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công

an cấp tỉnh có thầm quyền tiến hành điều tra vụ án hình sự về các tội phạmquy định tại các chương từ Chương XIV đến Chương XXIV của Bộ luật hình

sự 2015 khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dâncấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hoặc các tội phạm thuộc thẩmquyền điều tra của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện xảy ra trênđịa bàn nhiều huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộcthành phố trực thuộc trung ương, phạm tội có tổ chức hoặc có yếu tố nướcngoài nếu xét thấy cần trực tiếp điều tra

- Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện: Theo quy định tạiĐiều 21 Luật tổ chức Điều tra Hình sự, trong điều tra vụ án hình sự, Cơ quanCSĐT công an cấp huyện có thẩm quyền tiến hành điều tra vụ án hình sự vềcác tội phạm quy định tại các chương từ Chương XIV đến Chương XXIV của

Bộ luật hình sự khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhândân cấp huyện, trừ các tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan điềutra Viện KSND tối cao và Cơ quan An ninh điều tra của Công an nhân dân.

- Các cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt độngđiều tra các vụ án thuộc thẩm quyền của Cơ quan Cảnh sát điều tra công ancấp tỉnh: Các cơ quan của Công an nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hànhmột số hoạt động điều tra gồm có Phòng Cảnh sát giao thông; Phòng Cảnh sátphòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; Phòng Cảnh sát phòng, chống tộiphạm về môi trường; Phòng Cảnh sát phòng, chống tội phạm sử dụng côngnghệ cao; Cảnh sát phòng cháy và chữa cháy tỉnh, thành phố trực thuộc trungương; Trại giam Các cơ quan này, nếu khi đang làm nhiệm vụ phát hiện thấy

sự việc có dấu hiệu tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan Cảnh sátđiều tra thì tiến hành khởi tố vụ án hình sự và tiến hành các hoạt động điều traban đầu trong thời hạn 07 ngày, sau đó phải chuyển vụ án và các tài liệu cóliên quan cho Cơ quan Cảnh sát điều tra có thẩm quyền

Trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự, các cơ quan điều tra tiến hànhcác hoạt động điều tra theo luật định để thu thập chứng cứ

1.2 Một số vấn đề lí luận về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân đối với hoạt động thu thập chứng cứ trong điều tra vụ án hình sự

1.2.1 Vị trí của Viện kiểm sát nhân dân đối với hoạt động thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra

Trong các cơ quan tiến hành tố tụng, Viện KSND có vai trò rất quan trọngtrong việc bảo vệ công lý và trật tự chung trong xã hội, được Đảng và Nhà nướcgiao cho chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp Với

vị trí, vai trò độc lập đó, Viện KSND là cơ quan có nhiệm vụ bảo vệ quyền và lợiích hợp pháp của công dân, bảo vệ pháp chế XHCN Chức năng hiến định củaViện KSND được quy định tại Điều 107, Hiến pháp 2013: “Viện kiểm sát nhân

dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp” và được cụ thể hóatại khoản 1, Điều 2, Luật tổ chức Viện KSDN năm 2014 “Viện kiểm sát nhândân là cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp của nướcCộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.”

Với tư cách là một cơ quan tiến hành tố tụng, Viện KSND trực tiếp thamgia đấu tranh chống tội phạm Thông qua hoạt động của mình, Viện KSND cótrách nhiệm đảm bảo mọi hành vi phạm tội đều được phát hiện, xử lý kịp thời,việc truy tố đúng người, đúng tội, đúng pháp luật không để lọt tội phạm,không làm oan sai người vô tội, đảm bảo mọi hoạt động thu thập chứng cứtrong giai đoạn điều tra đều phải tuân thủ đúng quy định của pháp luật Vìvậy, Viện KSND có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo các vụ ánphải thu thập chứng cứ khách quan toàn diện và đầy đủ

Hoạt động của Viện KSND xuyên suốt quá trình điều tra, thông qua việcthực hiện chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra Vai trò của ViệnKSND trong hoạt động thu thập chứng cứ được thể hiện thông qua các hoạtđộng trực tiếp trong quá trình điều tra như tham dự các hoạt động điều tra của

Cơ quan Điều tra, đề ra yêu cầu điều tra, trực tiếp tiến hành các hoạt động điềutra, xác định tư cách của người tiến hành tố tụng trong giai đoạn điều tra… Như vậy, Viện KSND không phải là chủ thể chính, trực tiếp đối với hoạtđộng thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra nhưng là cơ quan có vị trí rấtquan trọng trong việc đảm bảo cho các chứng cứ thu thập trong giai đoạn điềutra bảo đảm khác quan, toàn diện, đầy đủ Viện KSND vừa có vai trò kiểm tragiám sát hoạt động thu thập đánh giá chứng cứ của Cơ quan điều tra để đảmbảo giá trị chứng minh của chứng cứ, vừa có vai trò đốc thúc hoạt động thuthập chứng cứ để bảo đảm thu thập chứng cứ kịp thời, đầy đủ, lại vừa có vaitrò trực tiếp thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra để đảm bảo tính đầy đủcủa chứng cứ

Viện KSND giữ một vị trí rất quan trọng đối với hoạt động thu thập chứng

cứ trong giai đoạn điều tra, là một trong những công cụ hữu hiệu để bảo vệpháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ

nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá

nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thốngnhất

Hoạt động thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra của Cơ quan Cảnhsát điều tra chính là việc tiến hành các hoạt động điều tra và xem xét kết luận

về các vấn đề cần phải chứng minh trong vụ án hình sự Với vị trí của mình,Viện KSND có trách nhiệm phải bảo đảm giá trị chứng minh của chứng cứ,bảo đảm tính kịp thời, toàn diện trong thu thập đánh giá chứng cứ và bảo đảmtính đấy đủ của chứng cứ

1.2.2 Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc bảo đảm giá trị chứng minh của chứng cứ được thu thập trong giai đoạn điều tra

1.2.2.1 Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động điều tra thu thập chứng cứ

Các hoạt động điều tra thu thập chứng cứ chỉ được tiến hành sau khi cóquyết định khởi tố vụ án hình sự Quyết định khởi tố vụ án hình sự chính là cơ

sở pháp lý cho các hoạt động điều tra Chính vì vậy, vai trò của Viện KSNDtrong vấn đề này thể hiện ở các nhiệm vụ, quyền hạn đối với việc khởi tố vụ

án hình sự Vai trò đó thể hiện:

- Yêu cầu CQĐT khởi tố hoặc thay đổi quyết định khởi tố VAHS; Hủy

bỏ các quyết định khởi tố, quyết định thay đổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố

vụ án, quyết định không khởi tố vụ án trái pháp luật: Viện KSND yêu cầuCQĐT khởi tố VAHS khi nhận được kiến nghị khởi tố hình sự của cơ quannhà nước và khi vụ án đang được điều tra Viện KSND yêu cầu CQĐT thayđổi hoặc bổ sung quyết định khởi tố VAHS nếu trong quá trình tiến hành điều

tra hoặc khi đã kết thúc điều tra, có căn cứ xác định tội phạm đã khởi tốkhông đúng với hành vi phạm tội xảy ra hoặc còn có tội phạm khác Khi thấyquyết định khởi tố vụ án hình sự của các các cơ quan có thẩm quyền không cócăn cứ theo quy định tại Điều 143 Bộ luật TTHS 2015 thì Viện KSND ra quyếtđịnh hủy quyết định khởi tố đó Khi xác định quyết định không khởi tố vụ án củaCQĐT, cơ quan khác được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều trakhông có căn cứ quy định tại Điều 157 Bộ luật TTHS thì Viện KSND hủy bỏquyết định đó

- Quyết định khởi tố VAHS: Điều 153 Bộ luật TTHS 2015 quy định cáctrường hợp Viện KSND ra quyết định khởi tố VAHS trong ba trường hợp:Khi hủy quyết định không khởi tố của cơ quan điều tra; Khi Hội đồng xét xửyêu cầu Viện KSND khởi tố vụ án; Khi xác định hành vi của Điều tra viên códấu hiệu tội phạm Để Viện KSND khởi tố vụ án, phải căn cứ vào quy định tạiĐiều 100 Bộ luật TTHS Tuy nhiên, nếu yêu cầu khởi tố vụ án của Hội đồngxét xử không có căn cứ khởi tố và có các căn cứ không được khởi tố VAHSquy định tại điều Điều 107 Bộ luật TTHS, thì Viện KSND còn có quyền raquyết định không khởi tố VAHS

Vai trò của Viện KSND trong việc khởi tố vụ án là quan trọng Theo quyđịnh tại khoản 3 Điều 153 Bộ luật TTHS, mọi quyết định khởi tố VAHS củacác cơ quan có thẩm quyền khởi tố chỉ thực sự có giá trị sau khi đã được ViệnKSND xem xét, quyết định việc điều tra hay quyết định việc khởi tố Điều đó

có nghĩa là, xét đến cùng việc khởi tố hay không khởi tố vụ án là do ViệnKSND quyết định

Những hoạt động trên của Viện KSND sẽ tạo cơ sở cho các hoạt độngđiều tra thu thập chứng cứ Thông tin thu thập được chỉ có giá trị chứng minhkhi các hoạt động điều tra được tiến hành sau khi có quyết định khởi tố vụ ánhình sự

1.2.2.2 Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc bảo đảm tính đúng đắn cho hoạt động điều tra thu thập chứng cứ

- Phê chuẩn, không phê chuẩn hoặc hủy bỏ các lệnh, quyết định tiếnhành các hoạt động điều tra của CQĐT: Viện KSND ra quyết định phê chuẩnhoặc không phê chuẩn các quyết định của CQĐT như lệnh khám xét, quyếtđịnh thu giữ thư tín điện tín Đối với các quyết định tố tụng khác, nếu xácđịnh cơ quan điều tra ra quyết định không có căn cứ thì Viện KSND có quyềnhủy bỏ

Viện KSND hủy bỏ các quyết định trái pháp luật của CQĐT là quyềnnăng quan trọng mà pháp luật quy định cho Viện KSND, thể hiện sự nghiêmminh của pháp luật, là phương tiện bảo đảm cho các hoạt động điều tra thuthập chứng cứ thực hiện theo pháp luật TTHS, tránh tùy tiện

- Yêu cầu Thủ trưởng CQĐT thay đổi Điều tra viên: Khi phát hiện thấyĐiều tra viên thuộc một trong những trường hợp quy định tại Điều 51 Bộ luậtTTHS, Kiểm sát viên có quyền đề nghị Thủ trưởng CQĐT xem xét để thayđổi Điều tra viên hoặc đề nghị Viện trưởng Viện KSND cấp mình xem xét đểyêu cầu Thủ trưởng CQĐT thay đổi Điều tra viên

Quyền năng này của Viện KSND nhằm đảm bảo sự vô tư trong quá trìnhthu thập chứng cứ của Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều traviên, cán bộ điều tra

- Kiểm sát các hoạt động điều tra trong quá trình điều tra vụ án:

+ Kiểm sát khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi: Để kiểm sátkhám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, bắt buộc Kiểm sát viên phải

có mặt tại buổi khám nghiệm Khi kiểm sát khám nghiệm hiện trường, Kiểmsát viên cần chú ý việc đảm bảo các yêu cầu pháp lý của việc khám nghiệmhiện trường như phải có người chứng kiến, các nhà chuyên môn trong lĩnhvực cụ thể để tham gia việc khám nghiệm Khi phát hiện các dấu vết, vật

chứng có ý nghĩa đối với vụ án cần thu giữ, Kiểm sát viên phối hợp vớiĐiều tra viên để xác nhận kết quả, đảm bảo tính khách quan cho những gìthu thập được Kiểm sát viên cũng cần phải bảo đảm những nội dung củabuổi khám nghiệm phải được thể hiện đầy đủ trong biên bản khám nghiệmhiện trượng, đảm bảo giá trị pháp lý cho biên bản khám nghiệm.

+ Kiểm sát hoạt động khám xét, thu giữ, tạm giữ đồ vật tài liệu và kêbiên tài sản: Khi kiểm sát hoạt động này, Viện KSND phải bảo đảm các nộidung cơ bản sau: Chỉ khi có căn cứ theo quy định của pháp luật TTHS thì mớiđược khám xét Phải đảm bảo mọi cuộc khám xét đều có lệnh của người cóthẩm quyền Khi khám xét phải đảm bảo các trình tự thủ tục theo luật định vàphải bảo đảm tôn trọng các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, khôngđược lợi dụng khám xét mà xâm phạm một cách trái pháp luật các quyền, lợiích đó Trong trường hợp CQĐT tiến hành khám xét khẩn cấp, nếu qua kiểmtra báo cáo của CQĐT thấy rằng việc khám xét không có căn cứ và khônghợp pháp thì Viện KSND yêu cầu CQĐT khắc phục hậu quả ngay, đồng thời

ra quyết định huỷ bỏ kết quả khám xét đó Khi khám xét nếu CQĐT tiến hànhtạm giữ các đồ vật tài liệu, cần kiểm tra đảm bảo giữa biên bản và các đồ vậttài liệu tạm giữ phù hợp với nhau Đối với những đồ vật, tài liệu theo quyđịnh phải niêm phong thì cần xem xét chúng có được niêm phong đúng yêucầu và dấu niêm phong còn nguyên vẹn hay không

+ Kiểm sát hoạt động hỏi cung bị can: Cơ sở pháp lý để Viện KSNDthực hiện kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc hỏi cung bị can đó là

Bộ luật TTHS năm 2015, Điều 15 Luật Tổ chức Viện KSND năm 2014 vàĐiều 16 quy chế công tác kiểm sát điều tra Để kiểm sát hoạt động hỏi cung bịcan, Kiểm sát viên có thể trực tiếp tham gia các buổi hỏi cung của Điều traviên hoặc nghiên cứu biên bản hỏi cung Kiểm sát hoạt động hỏi cung bị canphải bảo đảm được ba yếu tố, đó là khách quan, trung thực và đúng pháp luật

Kết quả lời khai của bị can phù hợp với các chứng cứ khác của vụ án đã thuthập được thì được coi là chứng cứ Nếu lời khai của bị can không trung thực,không khách quan thì lời khai đó không có giá trị chứng minh tội phạm ViệnKSND phải bảo đảm các bản cung mà CQĐT tiến hành hỏi bị can phải làm rõđược hành vi phạm tội của bị can đã bị khởi tố, những mâu thuẫn trong lờikhai của bị can cần phải được phân tích làm rõ Bảo đảm hoạt động hỏi cung

bị can phải do Điều tra viên được phân công điều tra vụ án thực hiện

+ Kiểm sát các hoạt động điều tra khác: Đối với các hoạt động điều trakhác như lấy lời người làm chứng, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơndân sự; đối chất; nhận dạng; xem xét dấu vết trên thân thể; thực nghiệm điềutra; trưng cầu giám định, định giá tài sản, Bộ luật TTHS trao quyền chủ độngcho CQĐT Luật TTHS cũng cho phép Viện KSND được tiến hành nhữnghoạt động này nhưng việc tiến hành các hoạt động đó là nội dung mang tínhchất thực hành quyền công tố hơn là kiểm sát hoạt động điều tra Vì vậy, việckiểm sát các hoạt động điều tra này chủ yếu được thực hiện gián tiếp quanghiên cứu hồ sơ, xem xét kết quả các hoạt động đó của CQĐT

1.2.3 Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc bảo đảm tính kịp thời, toàn diện, đầy đủ của hoạt đông thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra

1.2.3.1 Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc bảo đảm tính kịp thời của việc thu thập chứng cứ

Để đảm bảo kịp thời của hoạt động thu thập chứng cứ trong giai đoạnđiều tra, Viện KSND có quyền đề ra yêu cầu điều tra và yêu cầu CQĐT, cơquan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thực hiện việcđiều tra để làm rõ tội phạm, người phạm tội, áp dụng biện pháp điều tra tốtụng đặc biệt

Để đảm bảo thu thập chứng cứ nhanh chóng, kịp thời, có hiệu quả, pháp

luật quy định Viện KSND có quyền đề ra yêu cầu điều tra Yêu cầu điều tra lànhững yêu cầu về những vấn đề cần điều tra làm rõ, tài liệu chứng cứ cần phảithu thập Ngay sau khi vụ án được khởi tố, Viện KSND có thể đề ra yêu cầuđiều tra cho CQĐT để xác định chứng cứ về hành vi phạm tội của bị can hay

mở rộng điều tra vụ án Việc đề ra yêu cầu điều tra do Kiểm sát viên tiếnhành Kiểm sát viên có thể đề ra yêu cầu điều tra bằng lời nói hoặc bằng vănbản trong quá trình trực tiếp kiểm sát khám nghiệm hiện trường, khám xét,hỏi cung bị can, lấy lời khai người làm chứng, người bị hại, đối chất, thựcnghiệm điều tra

Đối với các trường hợp khác, khi đề ra yêu cầu điều tra, Kiểm sát viênphải có văn bản yêu cầu điều tra, nêu rõ những vấn đề cần điều tra để thuthập, củng cố chứng cứ; hoàn thiện các thủ tục tố tụng hoặc để làm rõ nhữngtình tiết liên quan đến những vấn đề phải chứng minh trong vụ án hình sựđược quy định tại Điều 85 Bộ luật TTHS 2015

Bên cạnh những biện pháp điều tra thu thập chứng cứ truyền thống ViệnKSND yêu cầu CQĐT áp dụng các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt như ghi

âm, ghi hình bí mật, thu dữ liệu điện tử bí mật, nghe điện thoại bí mật CQĐT

có trách nhiệm thực hiện các yêu cầu này của Viện KSND

1.2.3.2 Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong việc bảo đảm tính toàn diện, đầy đủ của việc thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra

- Khi phát hiện việc điều tra không đầy đủ, vi phạm pháp luật thì Việnkiểm sát yêu cầu CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạtđộng điều tra thực hiện các hoạt động:

+ Tiến hành hoạt động điều tra đúng pháp luật;

+ Kiểm tra việc điều tra và thông báo kết quả cho Viện KSND;

+ Cung cấp tài liệu liên quan đến hành vi, quyết định tố tụng có vi phạmpháp luật trong việc điều tra

- Tiến hành các hoạt động điều tra: Viện KSND cần trực tiếp tiến hànhđiều tra trong các trường hợp, khi có yêu cầu của CQĐT hoặc qua kiểm sátviệc hỏi cung phát hiện thấy bị can kêu oan, lời khai của bị can trước saukhông thống nhất; bị can có khiếu nại về việc điều tra; có căn cứ để nghi ngờ

về tính xác thực của lời khai bị can; trường hợp bị can bị khởi tố về tội đặcbiệt nghiêm trọng thì Viện KSND có thể trực tiếp gặp, hỏi cung bị can Saukhi nhận hồ sơ vụ án, nếu có nghi ngờ về tài liệu, chứng cứ; các chứng cứquan trọng của vụ án có mâu thuẫn; trường hợp vụ án đặc biệt nghiêm trọng,

có nhiều tình tiết phức tạp khó thống nhất về tính chất vụ án hoặc để củng cốtài liệu chứng cứ phục vụ cho việc truy tố, thì Viện KSND có thể trực tiếp hỏicung bị can Kiểm sát viên khi hỏi cung bị can thì phải thực hiện theo đúngquy định tại các Điều 131 và Điều 132 Bộ luật TTHS

Để bảo đảm việc xét phê chuẩn các quyết định của CQĐT được chínhxác, Kiểm sát viên có thể triệu tập và lấy lời khai người làm chứng, người bịhại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quanđến vụ án, lấy lời khai người bị bắt, người bị tạm giữ, hỏi cung bị can

Kiểm sát viên chỉ tiến hành đối chất trong trường hợp có yêu cầu củaCQĐT hoặc thấy việc đối chất của Điều tra viên chưa làm rõ được mâu thuẫn.Khi cần phải đối chất Kiểm sát viên phải thông báo trước với Điều tra viên vàthực hiện việc đối chất theo đúng quy định tại Điều 138 Bộ luật TTHS

Kết luận chương 1

Chứng cứ là phương tiện để xác định sự thật của vụ án Chứng cứ phảiđược thu thập bằng các biện pháp và theo trình tự luật định, phải được ghinhận, phản ánh ánh trong các nguồn do Bộ luật TTHS quy định Trong điềutra vụ án hình sự trách nhiệm và chủ thể của việc thu thập, sử dụng chứng cứ

là CQĐT mà trực tiếp là Điều tra viên được phân công điều tra vụ án Tuynhiên để đảm bảo các thông tin, tài liệu mà CQĐT, cơ quan khác được giaonhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có giá trị chứng minh và đảmbảo khách quan, toàn diện, đầu đủ thì vai trò của Viện KSND là hết sức quantrọng

Khi tiến hành các biện pháp điều tra thu thập chứng cứ, CQĐT với nhiềuyếu tố tác động khác nhau có thể có những lúc, những nơi, những thời điểmchưa thể tiến hành đúng đắn các hoạt động của mình trong thu thập chứng cứ

Vì vậy cần phải có một cơ quan đồng hành để giám sát, kiểm tra, đồng thờichế ước những sai lầm, sai phạm trong thu thập chứng cứ Vai trò, tráchnhiệm đó thuộc về Viện KSND

Với chứng năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tưpháp đối với hoạt động thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra, ViệnKSND đóng vai trò là cơ quan kiểm tra, giám sát, đốc thúc đảm bảo cho cáchoạt động đó được tiến hành nhanh chóng, kịp thời, khách quan, toàn diện vàđầy đủ, đồng thời chế ước hoạt động của CQĐT để đảm bảo các sai lầm, viphạm được phát hiện, xử lý kịp thời

Chương 2 TÌNH HÌNH CÓ LIÊN QUAN VÀ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA THU THẬP CHỨNG CỨ TRONG GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA VỤ ÁN

HÌNH SỰ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THÁI NGUYÊN

2.1 Các đặc điểm có liên quan và tình hình điều tra các vụ án hình

sự trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

2.1.1 Các đặc điểm có liên quan đến hoạt động điều tra vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.

Thái Nguyên là một trung tâm kinh tế - xã hội lớn của khu vực ĐôngBắc, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc thủ đô Hà Nội Thái Nguyênđược coi là một trung tâm đào tạo nguồn nhân lực lớn thứ 3 sau Hà Nội vàthành phố Hồ Chí Minh Thái Nguyên cũng là một địa bàn chiến lược về quốcphòng, là nơi đóng trụ sở Bộ tư lệnh, cùng nhiều cơ quan khác của Quânkhu I Tỉnh Thái Nguyên có diện tích 3.562,82 km² phía Bắc tiếp giáp vớitỉnh Bắc Kạn, phía Tây giáp với các tỉnh Vĩnh Phúc, Tuyên Quang, phíaĐông giáp với các tỉnh Lạng Sơn, Bắc Giang và phía Nam tiếp giáp với thủ

đô Hà Nội Với vị trí địa lý là một trong những trung tâm chính trị, kinh tế,giáo dục của khu Việt Bắc nói riêng, của vùng trung du miền núi phía Bắc nóichung, Thái Nguyên là cửa ngõ giao lưu kinh tế - xã hội giữa vùng trung dumiền núi với vùng đồng bằng Bắc Bộ Việc giao lưu được thực hiện thôngqua hệ thống đường bộ, đường sắt, đường sông hình rẻ quạt mà thành phốThái Nguyên là đầu nút

Theo điều tra dân số ngày 1/4/2019, dân số tỉnh Thái Nguyên là1.286.751 người, trong đó nam có 629.197 người và nữ là 657.554 người.Dân cư Thái Nguyên phân bố không đều, vùng cao và vùng núi dân cư rấtthưa thớt, trong khi đó ở thành thị và đồng bằng dân cư lại dày đặc Mật độ

dân số thấp nhất là huyện Võ Nhai 72 người/km², cao nhất là thành phố TháiNguyên với mật độ 1.627 người/km Thái Nguyên có nền kinh tế phát triển,trong đó công nghiệp đóng vai trò chủ yếu Những thành tựu quan trọng cóthể kể đến là Thái Nguyên đứng thứ 2 cả nước về tăng trưởng, thứ ba cả nước

về giá trị kim ngạch xuất khẩu GDP bình quân đầu người và giá trị sản xuấtcông nghiệp lần lượt đứng thứ 4 và thứ 3 trong số 10 tỉnh thuộc vùng Thủ đô.Hiện Thái Nguyên đã và đang triển khai các khu công nghiệp sau: Khu côngnghiệp Sông Công I; Khu công nghiệp Sông Công II thuộc thành phố SôngCông; Khu công nghiệp Yên Bình I, Khu công nghiệp Nam Phổ Yên, Khucông nghiệp Tây Phổ Yên thuộc thị xã Phổ Yên; Khu công nghiệp ĐiềmThuỵ thuộc huyện Phú Bình và Khu công nghiệp Quyết Thắng thuộc thànhphố Thái Nguyên, đều tập trung ở khu vực Trung-Nam của tỉnh Thái Nguyên

có tài nguyên khoáng sản phong phú về chủng loại, là một lợi thế so sánh lớntrong việc phát triển các ngành công nghiệp luyện kim, khai khoáng TỉnhThái Nguyên có trữ lượng than lớn thứ hai trong cả nước, than mỡ trữ lượngtrên 15 triệu tấn, than đá trữ lượng khoảng 90 triệu tấn; kim loại màu

có thiếc, chì, kẽm, vonfram, vàng, đồng, niken, thuỷ ngân… Khoáng sản vậtliệu xây dựng cũng là tiềm năng nguyên liệu rất lớn để sản xuất xi măng, sảnxuất đá ốp lát các loại và sản xuất vật liệu xây dựng Riêng mỏ Núi Pháo trênđịa bàn các xã phía Đông của huyện Đại Từ được các cơ quan chuyên mônđánh giá có trữ lượng Vonfram khoảng 21 triệu tấn, lớn thứ 2 trên thế giới saumột mỏ tại Trung Quốc, ngoài ra mỏ còn có trữ lượng Flo lớn nhất thế giớikhoảng 19,2 triệu tấn và trữ lượng đáng kể bismuth, đồng, vàng và một sốkim loại khác

Những đặc điểm và các yếu tố về địa lý, kinh tế, dân số, nêu trên đã vàđang ảnh hưởng lớn tới hoạt động của Viện KSND trong thực hiện chức năngcủa mình

- Những ảnh hưởng tích cực:

Là một trong những trong tâm kinh tế, văn hóa của đất nước, do đólực lượng Công an nhân dân, Viện KSND, Tòa án nhân dân hai cấp củatỉnh có biên chế đông, được trải nghiệm thực tiễn nhiều nên có nhiều kinhnghiệm trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm Hơn nữa, vì làtrung văn hóa giáo dục lớn thứ 3 của cả nước nên công tác giáo dục, tuyêntruyền các chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước ở Thái Nguyên luônđảm bảo kịp thời và sâu rộng; công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm,bảo vệ trật tự pháp luật, đảm bảo an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hộiluôn được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của các cấp ủy, Đảng và chínhquyền Đây là nguyên nhân không nhỏ làm cho công tác của Viện KSNDcác cấp ở Thái Nguyên trong thời gian qua đạt hiệu quả tương đối cao.

- Những ảnh hưởng tiêu cực

Với địa bàn có nhiều thuận lợi cho sự phát triển của nền kinh tế, văn hóa,

xã hội, Thái Nguyên cũng là địa bàn có nhiều điều kiện cho các loại tội phạmphát sinh và phát triển Những năm qua, cùng với sự phát triển và tăng trưởngcủa nền kinh tế, văn hóa, xã hội, là đầu mối giao thông, giao thương, do đó,tình hình tội phạm tại địa bàn Thái Nguyên diễn ra hết sức phức tạp Nhiềuloại tội phạm hình sự, nhất là các tội phạm về ma túy và tội phạm xâm phạmtrật tự an toàn xã hội như giết người, cướp tài sản ngày càng có chiều hướnggia tăng và đa dạng cả về số lượng lẫn tính chất, mức độ với quy mô ngàycàng lớn, các thủ đoạn ngày càng tinh vi, xảo quyệt, hậu quả ngày càng nặng

nề Cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh kéo theo hệ quả là một số lượng đôngđảo những người nông dân mất ruộng, mất rừng thất nghiệp, nền kinh tế thịtrường dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo giữa dân cư nông thôn và dân cưthành thị ngày càng tăng Sự phát triển của các khu công nghiệp, dịch vụ ởThái Nguyên đã thu hút một lực lượng lớn người lao động từ tỉnh ngoài vềThái Nguyên làm ăn, sinh sống mà phần đông trong số họ có trình độ văn hóathấp, nhận thức pháp luật hạn chế lại không có công việc làm, chỗ ở ổn định

Trong khi đó công tác quản lý nhà nước của chính quyền các cấp ở TháiNguyên chưa theo kịp, còn nhiều yếu kém và sơ hở đã tạo điều kiện cho cáchành vi vi phạm pháp luật và tội phạm phát triển Đây cũng là một khó khănkhông nhỏ đối với công tác của các cơ quan bảo vệ pháp luật.

Lực lượng đấu tranh phòng, chống tội phạm có trình độ không đồngđều, mặc dù các cơ quan Công an, Viện kiểm sát và Tòa án luôn chú trọngcông tác đào tạo cho cán bộ chiến sĩ, công chức nhưng do áp lực của công tácđấu tranh phòng, chống tội phạm nên vẫn còn nhiều cán bộ chiến sĩ, côngchức chưa được đào tạo chính trị, pháp luật và nghiệp vụ một cách bài bản.Những yếu tố về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh TháiNguyên nêu trên đã tác động không nhỏ đến tình hình tội phạm và hoạt độngcủa Viện KSND trong thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt độngđiều tra thu thập chứng cứ của các Cơ quan Cảnh sát điều tra trên địa bànTỉnh Thái Nguyên

2.1.2 Tình hình hoạt động điều ra của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thái Nguyên

2.1.2.1 Tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển nhanh về các lĩnh vực:kinh tế, chính trị, văn hóa… thì tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh TháiNguyên cũng có sự biến đổi về số lượng, phạm vi, tính chất và mức độ, gâyảnh hưởng xấu đến an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và ảnh hưởngkhông tốt đến cuộc sống của nhân dân, môi trường đầu tư, kinh doanh Mặc

dù Đảng và Nhà nước có nhiều biện pháp tích cực, nhưng tình hình tội phạmtrong cả nước nói chung và Tỉnh Thái Nguyên nói riêng vẫn có diễn biếnphức tạp và vẫn có xu hướng sẽ gia tăng, thành phần tội phạm biến đổi theohướng đa dạng chứ không chỉ tập trung vào các đối tượng lưu manh, chuyênnghiệp, các đối tượng phạm tội có kiến thức, có chức vụ gia tăng

Tình hình tội phạm trong 5 năm từ năm 2015 đến 6 tháng đầu năm 2019 trên

địa bàn tỉnh Thái Nguyên diễn ra như sau:

Năm 2015: 1761 vụ án với 2577 bị can

Năm 2016: 1626 vụ án với 2342 bị can (giảm 135 vụ (8%) và 235 bị can (9,1%) so với năm 2015);

Năm 2017: Khởi tố 1634 vụ, 2592 bị can tăng 8 vụ (1,3%) và tăng 250 bị can (10/7%) so với năm 2016);

Năm 2018: Khởi tố 1843 vụ, 2934 bị can (tăng 209 vụ (12,8%) và 342 bị can (13,3%) so với năm 2017);

6 tháng đầu năm 2019: Khởi tố 1277 vụ, 2046 bị can đã bằng 69% cả năm

2018 về số vụ 69,7% số bị can so với năm 2018;

Theo số liệu nêu trên, tình hình tội phạm trên địa bàn Tỉnh Thái Nguyêntrong thời gian qua có lúc tăng, có lúc giảm, nhưng nhìn chung tăng nhiềuhơn giảm Trong đó, Năm 2016 có giảm về số vụ là do sửa đổi BLHS năm

2015, năm 2018 và 2019 là tăng đột biến cả về số vụ án và số bị can và tìnhhình tội phạm lại diễn biến phức tạp, tăng cao cả số vụ lẫn số bị can sau khi

Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi năm 2017 bắt đầu có hiệu lực

Đánh giá chung: Với số lượng án lớn, tình hình tội phạm diễn biến phứctạp; tính chất, mức độ của tội phạm tội ngày càng nghiêm trọng, thủ đoạn ngàycàng tinh vi đã đã tạo sức ép không nhỏ cho hoạt động điều tra của Cơ quanCSĐT và hoạt động của Viện KSND hai cấp của tỉnh Thái Nguyên trong việc

thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tố tụng hình sự nói chung

và hoạt động điều tra thu thập chứng cứ nói riêng

2.1.2.2 Tình hình điều tra các vụ án hình sự của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thái Nguyên

Nghiên cứu từ góc độ của chủ thể thực hành quyền công tố và kiểm sátđiều tra, có thể đánh giá về hoạt động điều tra của Cơ quan CSĐT hai cấp củaCông an tỉnh Thái Nguyên trong thời gian từ năm 2015 đến 6 tháng đầu năm

2019 một số vấn đề như sau:

Cơ quan Cảnh sát điều tra hai cấp của Công an tỉnh Thái Nguyên có lựclượng cán bộ làm công tác điều tra có nhiều kinh nghiệm, cơ bản nắm vữngpháp luật và các yêu cầu nghiệp vụ Điều này được thể hiện qua thực tiễn điềutra Mặc dù lượng án hằng năm thuộc thẩm quyền của Cơ quan Cảnh sát điềutra xảy ra trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên là rất lớn (Bảng phụ lục số 2.1), nhưng

cơ bản đã được Cơ quan Cảnh sát điều tra hai cấp của Công an tỉnh TháiNguyên tiến hành điều tra và xử lý Nhiều vụ án phức tạp tưởng chừng như bếtắc nhưng đều được Cơ quan Cảnh sát điều tra làm rõ để đưa người phạm tội ratrước pháp luật, như vụ án vợ chồng Võ Khánh Dương và Nguyễn Thị QuỳnhAnh đã lừa đảo hàng trăm tỷ đồng của gần 30 người, vụ án Nguyễn Thị KiềuHạnh (SN 1976), trú tại tổ 6, phường Sông Cầu, TP Bắc Kạn (Bắc Kạn) giảdanh Công an lừa đảo hơn 2.7 tỉ đồng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên Các vụ

án giết người đặc biệt nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đượcđiều tra làm rõ với tỉ lệ 89,9% Trong quá trình điều tra, trình tự, thủ tục, các tàiliệu điều tra và các hoạt động tố tụng khác cơ bản được Điều tra viên thực hiệnđúng pháp luật

Tuy nhiên, qua khảo sát thực tiễn điều tra của Cơ quan CSĐT hai cấpCông an tỉnh Thái Nguyên trong thời gian qua cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề

dẫn đến các hoạt động thu thập chứng cứ chưa đảm bảo yêu cầu của pháp luật

3 tháng thì vào một thời điểm, một điều tra viên phải tiến hành điều tra 4 vụ

án Điều này cho thấy sự quá tải của Điều tra viên trong điều tra vụ án hình

sự Chính thực trạng này cho nên trong quá trình điều tra, rất nhiều hoạt độngĐiều tra viên không trực tiếp thực hiện mà do cán bộ điều tra tiến hành

Cơ quan CSĐT trong giai đoạn này đang tổ chức theo Luật tổ chức Điềutra hình sự năm 2015, vì vậy các đơn vị trong cơ quan Cảnh sát điều tra hoạtđộng tương đối độc lập Trong khi đó số lượng các vụ án phân bố không đều

Có những đơn vị có lượng vụ án điều tra hằng năm chiếm tỉ lệ cao so với cácđơn vị khác trong Cơ quan điều tra như Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm vềtrật tự xã hội, Đội Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội các thành phốThái Nguyên và Sông Công (Số vụ án xâm phạm trật tự xã hội hàng năm luônchiếm mức trên 50% tổng số vụ) Nhưng cũng có những đơn vị, số lượng vụ

án khởi tố điều tra hàng năm chiếm tỉ lệ rất thấp như Phòng Cảnh sát điều tratội phạm về tham nhũng, kinh tế và chức vụ; Đội Cảnh sát điều tra tội phạm

về kinh tế và chức vụ các huyện (Số vụ án về kinh tế chỉ chiếm xấp xỉ 3%tổng số vụ án khởi tố hàng năm) Ở các thành phố luôn có số lượng các vụ án

về trật tự xã hội chiếm tỉ lệ cao (Thành phố Thái Nguyên có số lượng vụ ánthường xuyên chiếm mức trên dưới 10% số lượng các vụ án toàn tỉnh) Cónhững huyện lượng các vụ án hàng năm rất thấp (như huyện Võ Nhai hàngnăm chỉ bằng 1% số lượng các vụ án toàn tỉnh) Điều này cho thấy, số lượngcác vụ án điều tra hàng năm tập trung chủ yếu vào các Điều tra viên thuộc các

phòng, đội điều tra tội phạm về trật tự xã hội và các thành phố, huyện trọngđiểm, còn các lĩnh vực kinh tế, chức vụ và một số huyện ngoại thành rất ít.

Từ năm 2015 đến 6 tháng đầu năm 2019, Cơ quan Cảnh sát điều tra cấptỉnh và cấp huyện của tỉnh Thái Nguyên đã kết thúc điều tra đề nghị truy tố

6101 vụ (đạt 74,9%) vụ án với 10304 bị can; đình chỉ 419 vụ án (chiếm 5,1%

%) Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến đình chỉ điều tra là hết thời hạn điều tranhưng không chứng minh được bị can phạm tội, đình chỉ theo khoản 1 Điều 25BLHS 1999 và khoản 2 Điều 29 BLHS 2015, bị can chết, bị hại rút yêu cầu đốivới các vụ án khởi tố theo yêu cầu của người bị hại Số vụ án tạm đình chỉ là

509 vụ (chiếm 6,3%), căn cứ chủ yếu dẫn đến tạm đình chỉ là do bị can bỏ trốn,hết thời hạn điều tra chưa bắt được hoặc hết thời hạn điều tra chưa xác địnhđược bị can

2.2 Thực trạng hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân đối với hoạt động thu thập chứng cứ trong điều tra các vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

2.2.1 Thực trạng tổ chức lực lượng của Viện kiểm sát nhân dân hai cấp của tỉnh Thái Nguyên để thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra

vụ án hình sự

Trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019, Viện KSND huyện và ViệnKSND tỉnh Thái Nguyên được tổ chức theo Luật tổ chức Viện KSND số63/2014/QH13 ngày 24 tháng 11 năm 2014

Cơ cấu tổ chức của Viện KSND tỉnh Thái Nguyên gồm 9 phòng nghiệp

vụ Trong đó, các đơn vị trực tiếp thực hiện chức năng thực hành quyền công tố

và kiểm sát điều tra vụ án hình sự bao gồm:

Phòng 1: Phòng thực hành quyền công tố, Kiểm sát điều tra, Kiểm sátxét xử sơ thẩm án hình sự về an ninh, ma túy Phòng 1 có chức năng giúpViện trưởng Viện KSND tỉnh Thái Nguyên tổ chức thực hiện nhiệm vụ thực

hành quyền công tố, Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động điềutra, xét xử sơ thẩm án hình sự do Cơ quan An ninh điều tra và Cơ quan Cảnhsát điều tra về tội phạm Ma túy Công an tỉnh Thái Nguyên trực tiếp điều tra;Thực hành quyền công tố Kiểm sát xét xử sơ thẩm các vụ án do Vụ 1 và Vụ 4Viện kiểm sát nhân dân tối cao ủy quyền xét xử; Giúp Viện trưởng ViệnKSND tỉnh Thái Nguyên theo dõi, hướng dẫn, chỉ đạo và kiểm tra nghiệp vụđối với các Viện KSND huyện, thị xã, thành phố về án hình sự thuộc các tộiphạm mà Phòng được phân công thực hành quyền công tố, Kiểm sát điều tra,Kiểm sát xét xử sơ thẩm

Phòng 2: Phòng thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét

xử sơ thẩm án hình sự về kinh tế, tham nhũng, chức vụ, trật tự xã hội; là đơn

vị nghiệp vụ thuộc Viện KSND tỉnh Thái Nguyên, có nhiệm vụ, quyền hạngiúp Viện trưởng Viện KSND tỉnh Thái Nguyên thực hiện nhiệm vụ thựchành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc tiếp nhận,giải quyết các tố giác, tin báo tội phạm, kiến nghị khởi tố, trong điều tra, truy

tố, xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự về kinh tế, tham nhũng, chức vụ, trật tự

xã hội

Như vậy, hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra vụ ánhình sự hiện nay của Viện KSND tỉnh Thái Nguyên được phân công cho 2phòng nghiệp vụ khác nhau

Ở cấp huyện, hiện nay tỉnh Thái Nguyên có 9 Viện KSND cấp huyện(trong đó có 2 Viện KSND thành phố, 01 Viện KSND thị xã, 6 Viện KSNDhuyện) Ở Viện KSND cấp huyện không tổ chức các đơn vị chuyên tráchthực hành quyền công tố và kiểm sát án hình sự mà có các Kiểm sát viênchuyên trách

Hiện nay, Viện KSND hai cấp Tỉnh Thái Nguyên có 234 biên chế, trong

đó có 125 Kiểm sát viên, 70 kiểm tra viên, 39 nhân viên hành chính và 1 nhânviên làm công tác cơ yếu cùng với 23 nhân viên hợp đồng.

Trong tổng 234 cán bộ thì tất cả đều có trình độ đại học và trên đại học.Chia theo cấp, trong tổng số 234 cán bộ, Viện KSND cấp tỉnh có 80 cán bộtrong đó có 44 Kiểm sát viên, 27 Kiểm tra viên, 9 nhân viên hành chính; ViệnKSND cấp huyện là 154 cán bộ, trong đó 81 Kiểm sát viên, 43 Kiểm tra viên

và 30 nhân viên hành chính

Nhìn vào lượng án hình sự hằng năm có thể thấy, đội ngũ cán bộ thựchành quyền công tố và kiểm sát hoạt động điều tra hình sự hiện nay là chưatương xứng

2.2.2 Thực trạng hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân các cấp của tỉnh Thái Nguyên đối vái hoạt động thu thập đánh giá chứng cứ trong điều tra các vụ án hình sự

Đánh giá đầy đủ, đúng đắn vai trò của Viện KSND trong thu thập đánhgiá chứng cứ là một vấn đề quan trọng để tìm ra nguyên nhân của nhữngthành tựu cũng như của những tồn tại, làm cơ sở cho việc xác định những giảipháp và đưa ra các kiến nghị nhằm nâng cao hơn nữa vai trò, chất lượng vàhiệu quả hoạt động của Viện KSND đối với công tác điều tra thu thập chứng

cứ của Cơ quan Điều tra nói chung và Cơ quan Cảnh sát điều tra nói riêngtrên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

Trong những năm gần đây, công tác thực hành quyền công tố củaViện KSND hai cấp của tỉnh Thái Nguyên đã có nhiều tiến bộ đáng kể.Mặc dù số lượng VAHS xảy ra hàng năm đều có chiều hướng gia tăngtheo tỷ lệ năm sau cao hơn và phức tạp năm trước, nhưng hoạt động công

tố vẫn đạt được những kết quả đáng khích lệ

2.2.2.1 Hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong việc bảo đảm cơ sở pháp lý cho hoạt động thu thập chứng cứ trong giai đoạn điều tra.

Thực hiện chức năng, thẩm quyền thực hành quyền công tố và kiểm sáthoạt động tư pháp theo quy định của Bộ luật TTHS, từ năm 2015 đến 6tháng đầu năm 2019, Viện KSND hai cấp của tỉnh Thái Nguyên đã đưa ra 35yêu cầu khởi tố, trực tiếp khởi tố 5 vụ án hình sự Trong số 35 yêu cầu khởi

tố của Viện KSND, chỉ có 2 yêu cầu sau đó Cơ quan điều tra đã phúc đápgiải trình và không khởi tố vụ án hình sự (bằng 5,7%)

Những trường hợp Viện KSND trực tiếp khởi tố vụ án có 03 trườnghợp Cơ quan điều tra đã ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự, nhưngkhi nghiên cứu tài liệu, Viện KSND xác định có dấu hiệu tội phạm và đủ căn

cứ để khởi tố vụ án hình sự nên Viện KSND đã hủy quyết định không khởi

tố của Cơ quan điều tra và ra quyết định khởi tố vụ án 02 trường hợp còn lại

do Hội đồng xét xử yêu cầu khởi tố do quá trình xét xử tại phiên tòa, Hộiđồng xét xử phát hiện thấy còn có đồng phạm khác trong vụ án nên đã yêucầu Viện kiểm sát khởi tố vụ án để điều tra

Trong thời điểm khảo sát, Viện KSND các cấp của tỉnh Thái Nguyên

đã trực tiếp hủy bỏ 12 quyết định khởi tố VAHS, 03 quyết định không khởi

cứ theo đúng quy định của pháp luật Kiểm sát viên phối hợp chặt chẽ vớiCQĐT để cùng đẩy nhanh tiến độ điều tra, bảo đảm hoạt động điều tra tuânthủ đúng các quy định của pháp luật TTHS trong việc thu thập và bảo quảnchứng cứ, đồng thời cũng hạn chế phải gia hạn thời hạn tạm giam và thời hạnđiều tra vụ án Để đảm bảo thực hành quyền công tố đối với vụ án có đủ căn

cứ và đúng pháp luật, Viện KSND hai cấp đã trả hồ sơ cho CQĐT để điều tra

bổ sung và nêu rõ yêu cầu điều tra đối với từng vụ án cụ thể Theo thống kêcủa Viện KSND tỉnh Thái Nguyên, từ năm 2015 đến 6 tháng đầu năm 2019,Viện KSND các cấp đã trả hồ sơ cho CQĐT điều tra bổ sung 50 vụ án, chiếm

tỷ lệ 0.83% trên tổng số 6012 vụ án được Viện KSND các cấp thụ lý, giảiquyết Trong đó, trả hồ sơ vì thiếu chứng cứ chiếm tỷ lệ cao nhất với 36 vụ;tiếp đến là trả hồ sơ vì có căn cứ khởi tố mới hoặc thay đổi tội danh đã khởi tố

Kiểm sát viên phải chủ động nắm tình hình bằng việc yêu cầu người chủ trìkhám nghiệm công bố danh tính, chức vụ, đơn vị công tác của từng thànhviên trong đoàn khám nghiệm Nếu hiện trường có tử thi thì nhất thiết phải cóbác sĩ pháp y và đại diện gia đình nạn nhân (nếu xác định được danh tính).Chủ trì buổi khám nghiệm phải thông báo cho Kiểm sát viên về diễn biến nộidung, tính chất, mức độ hậu quả của vụ việc, những việc cơ quan điều trahoặc chính quyền địa phương đã thực hiện Khi phát hiện thành phần khámnghiệm chưa đầy đủ hoặc không đúng thành phần, nội dung vụ việc không rõràng, Kiểm sát viên yêu cầu Điều tra viên bổ sung Nếu Điều tra viên khôngchấp nhận thì kiên quyết tạm dừng buổi khám nghiệm và báo cáo lãnh đạoViện KSND để xử lí Khi kiểm sát khám nghiệm, Kiểm sát viên phải ghi chépđầy đủ các hoạt động khám nghiệm vào sổ khám nghiệm và đề ra yêu cầukhám nghiệm để đảm bảo khám nghiệm được khách quan, toàn diện, đầy đủ.

Có thể nói việc ban hành quy trình kiểm sát khám nghiệm đã định hướng rấttốt cho Kiểm sát viên thực hiện nhiệm vụ của mình Từ khi có quy trình kiểmsát khám nghiệm đến nay đã hạn chế được nhiều thiếu sót, công tác khámnghiệm hiện trường ngày càng hiệu quả và thu được nhiều dấu vết, chứng cứphục vụ đắc lực công tác điều tra phá án Từ kinh nghiệm này, trong thời giantới Viện KSND tỉnh Thái Nguyên sẽ tiếp tục xây dựng và ban hành quy trìnhkiểm sát các hoạt động điều tra khác nhằm đưa việc kiểm sát các hoạt độngđiều tra đi vào quy trình thống nhất

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, Viện KSND đã có nhiều biệnpháp đổi mới nghiệp vụ công tác kiểm sát điều tra nhằm thực hiện tốt hơnchức năng kiểm sát Cụ thể đối với các vụ án trọng điểm và trọng án, cáccấp kiểm sát tiến hành tốt kiểm sát điều tra ngay từ đầu nên việc điều tracác vụ án loại này vừa bảo đảm chất lượng, vừa bảo đảm thời hạn và thủtục theo quy định của Bộ luật TTHS Do có những cố gắng trong kiểm sát

điều tra nên hoạt động điều tra, truy tố được nâng lên về số lượng và chấtlượng, số vụ án bị đình chỉ điều tra ngày một giảm Viện kiểm sát đã pháthiện nhiều lượt vi phạm trong việc hỏi cung, lập hồ sơ vụ án, vẽ sơ đồ hiệntrường không chính xác (nhất là các vụ án tai nạn giao thông) Trong nhiềutrường hợp, Viện kiểm sát đã kiên quyết trả hồ sơ để điều tra bổ sung, khắcphục thiếu sót, vi phạm Trong 4 năm rưỡi, Viện KSND hai cấp đã trả hồ

sơ cho CQĐT để điều tra bổ sung 50 vụ, chiếm tỷ lệ 5,97% trên tổng số

6012 vụ đã thụ lý

Ngoài ra, các đơn vị của Viện KSND tỉnh Thái Nguyên đã thường xuyên

tổ chức rút kinh nghiệm về công tác kiểm sát điều tra, nhất là kiểm sát việckhám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi trong các vụ án phức tạp, các

vụ án giết người không quả tang Qua công tác kiểm sát điều tra, các ViệnKSND phát hiện nhiều sai sót, vi phạm pháp luật của CQĐT cùng cấp đã banhành nhiều kiến nghị yêu cầu khắc phục Trong thời điểm khảo sát ViệnKSND tỉnh Thái Nguyên đã ban hành 46 kiến nghị yêu cầu khắc phục viphạm trong việc thực hiện, áp dụng pháp luật TTHS (Bảng phụ lục 2.6) Các

vi phạm chủ yếu của CQĐT là vi phạm về thời hạn và thủ tục tố tụng như:Không thông báo kết quả điều tra cho người tham gia tố tụng, vi phạm trong

xử lí vật chứng

Từ năm 2015 đến tháng 6 năm 2019, Viện KSND hai cấp tỉnh TháiNguyên đã quyết định phê chuẩn nhiều lệnh thu giữ thư tín, điện tín, bưu kiệnbưu phẩm tại bưu điện Qua thực hành quyền công tố đối với hoạt động nàycho thấy, tội phạm sử dụng con đường viễn thông để phạm tội ngày càngtăng Ví dụ, năm 2018, Viện KSND tỉnh Thái Nguyên chỉ phê chuẩn 18 lệnhthu giữ thư tín, điện tín tại bưu điện thì 6 tháng đầu năm 2019 đã có 43 lệnhđược phê chuẩn Điều này cho thấy, trong thời gian tới Viện KSND hai cấpcủa tỉnh Thái Nguyên cần chú ý hơn đến hoạt động này