Tại nước ta, phong tục tập quán mỗi vùng lại khác nhau trong những ngày Tết. Ngày lễ cúng hóa vàng hết tết có nơi được thực hiện vào ngày mùng 2 Tết nhưng cũng có nơi thực hiện vào ngày mùng 3, mùng 4, mùng 5 hoặc ngày mùng 7 – ngày hạ bàn thờ. Nhưng hầu như mọi người thực hiện hóa vàng hết tết vào ngày mùng 3 tết. Vì thế văn khấn mùng 3 tết cũng chính là văn khấn hóa vàng ngày tết. Ý nghĩa của lễ hóa vàng dịp Tết đó chính là hóa hương vàng, quần áo, vàng mã tiễn ông bà tổ tiên về với âm cảnh sau 3 ngày Tết sum họp với gia đình. Ngày này còn có tên gọi khác là ngày “tạ âm cảnh” hoặc “ngày hóa vàng”. Bài cúng hóa vàng hết tết có ý nghĩa quan trọng, thể hiện tấm lòng thành kính của người đang sống và cầu mong ông bà tổ tiên, các vị Chư Thần phù hộ độ trì một năm mới vạn sự tốt lành. Tài liệu này sẽ giúp mọi người nám rõ hơn về thủ tục, trình tự làm cơm cúng, văn khấn ngày tết
Trang 1Cúng mùng 3 Tết và lễ hoá vàng tiễn tổ tiên
Cúng mùng 3 Tết nguyên đán và lễ hoá vàng tiễn tổ tiên đều là những tập tục, nghi lễ quan trọng trong văn hoá lễ Tết của người Việt ta Tuy nhiên,
vẫn còn nhiều người còn chưa nắm rõ, hiểu cụ thể về ý nghĩa, tầm quan trọng cũng như cách thức, thủ tục tiến hành về cúng ngày mùng 3 Tết cũng như lễ hoá vàng tiễn các vị tổ tiên
Theo truyền thống xưa, hầu hết từ ngày 29- 30 Tết, các gia đình Việt đã làm
lễ cúng mời Tổ tiên về dự 3 ngày Tết Trong những ngày Tết, các bậc gia thần, tổ tiên luôn ngự trên bàn thờ Do vậy, đèn hương không bao giờ được tắt, các đồ dâng cúng như hoa quả, mâm ngũ quả và bánh kẹo phải đợi đến “ngày hóa vàng” mới được hạ xuống
Đến ngày mùng 3 Tết hoặc ngày khai hạ mồng bảy Tết, là ngày cuối cùng, tiệc xuân đã mãn, các gia đình lại cáo lễ để tiễn đưa Tổ tiên trở về âm cảnh
Do mỗi vùng miền có một phong tục khác nhau, nên một số nơi chỉ cúng đến ngày mùng 2 Tết (tức là chỉ có 2 ngày Tết), nhưng theo một số quan điểm vùng miền khác, như thế là chưa đúng, chưa phù hợp
Bởi lẽ, ngày mùng 3 Tết theo quan niệm dân gian vẫn là ngày Tết thầy, nên các gia đình vẫn phải làm cơm mời ông bà tổ tiên ở lại ăn Tết với con cháu Mùng
4 và mùng 5 mới là ngày làm cơm cúng tiễn các cụ
1 Ý nghĩa lễ hóa vàng ngày mùng 3 Tết
Tại nước ta, phong tục tập quán mỗi vùng lại khác nhau trong những ngày Tết Ngày lễ cúng hóa vàng hết tết có nơi được thực hiện vào ngày mùng 2 Tết nhưng cũng có nơi thực hiện vào ngày mùng 3, mùng 4, mùng 5 hoặc ngày mùng 7 – ngày hạ bàn thờ Nhưng hầu như mọi người thực hiện hóa vàng hết tết vào ngày mùng 3 tết Vì thế văn khấn mùng 3 tết cũng chính là văn khấn hóa vàng ngày tết
Ý nghĩa của lễ hóa vàng dịp Tết đó chính là hóa hương vàng, quần áo, vàng
mã tiễn ông bà tổ tiên về với âm cảnh sau 3 ngày Tết sum họp với gia đình Ngày này còn có tên gọi khác là ngày “tạ âm cảnh” hoặc “ngày hóa vàng” Bài cúng hóa vàng hết tết có ý nghĩa quan trọng, thể hiện tấm lòng thành kính của người đang
Trang 2sống và cầu mong ông bà tổ tiên, các vị Chư Thần phù hộ độ trì một năm mới vạn
sự tốt lành
Lễ hóa vàng của người Việt
Sau những ngày cúng Tết, lễ hóa vàng được người Việt Nam rất chú trọng Tùy theo hoàn cảnh mỗi gia đình mà cách chuẩn bị khác nhau Đó được gọi là lễ tạ gia tiên gia thần và chư vị thánh thần, phật Theo quan niệm dân gian, có lễ tạ thì tấm lòng của chủ nhà mới được người âm chứng giám
Sau khi lễ, các gia chủ sẽ hóa vàng Phần tiền, vàng của gia thần phải hóa trước, tiền vàng, đồ dùng của tổ tiên hóa sau Tục xưa, tại nơi đốt vàng mã, người
ta thường đặt vài cây mía dài Dân gian cho rằng đây là đòn gánh để các linh hồn dùng làm gậy chống, hay mang hàng hóa
2 Cúng mùng 3 Tết
Đa phần các lễ vật cúng hóa vàng ( cúng mùng 3 tết năm 2020) như hương hoa, đèn nến, vàng mã đều đã được chuẩn bị từ trước Tết Chỉ duy nhất mâm cỗ cúng là cần chuẩn bị mới Đây là cỗ cúng mặn cuối cùng trong dịp Tết Canh Tý, cần được chuẩn bị thịnh soạn, tươm tất hơn Cỗ cúng cần có các món chủ yếu như
gà luộc, xôi, canh, rau xào, thịt đông, giò,…
Ngoài ra, mỗi gia đình trước khi hóa vàng còn cần chuẩn bị một bạt gạo và một bát muối, rải từ nhà ra ngõ để bố thí cho tảo sinh tảo lạc để hương vàng mà gia
Trang 3đình hóa đốt thì ông bà tổ tiên sẽ được hưởng hết, có lệ phí về với âm cảnh, sống đầy đủ ở thế giới bên kia Khi đốt hóa vàng thì cần hóa vàng bên bàn thờ Thổ công thần linh trước, sau đó mới đến bàn thờ gia tiên
Phần sắm lễ hóa vàng
Lễ vật dâng cúng trong lễ tạ năm mới (lễ hóa vàng) gồm: Nhang, hoa, ngũ quả,
trầu cau, rượu, đèn nến, bánh kẹo, mâm lễ mặn hoặc chay cùng các món ăn ngày Tết đầy đủ, tinh khiết
Mâm cúng hoá vàng gồm những gì
Mâm cỗ hóa vàng thường được gia chủ cúng vào ngày mùng 3 Tết Đây chính là bữa cỗ mặn cuối cùng có tính nghi lễ thờ cúng Tổ tiên
Trong mâm cơm, phải có đầy đủ gà, các món luộc, xào, canh, miến, rượu và mâm ngũ quả, bánh kẹo, cau trầu Đặc biệt, vàng mã, tiền âm phải được chuẩn bị chu đáo để Tổ tiên có đủ lệ phí về trời
Cách chuẩn bị lễ cúng hóa vàng cũng giống như lễ cúng gia tiên gồm: Mâm ngũ quả, hương hoa, giấy tiền vàng mã, đèn nến, trầu cau, rượu, trà, bánh chưng (hoặc bánh tét)
Mâm cỗ mặn hoặc chay cũng đầy đủ các món đặc trưng của mâm cúng ngày Tết như món luộc, xào, canh, miến, rượu Nếu cúng mặn thì mâm cơm không thể thiếu con gà trống
Từ xa xưa, tại nơi đốt hóa vàng người ta đặt vài cây mía dài để làm “phương tiện” cho các linh hồn mang hàng hóa theo
Tục hoá vàng dựa trên tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, vật hoá vàng thường gắn với đời sống thường nhật, để thấy con người ở thế giới bên kia sống gần với dương gian Tục này nhằm cung cấp cho người đã khuất tiền, quần áo (giấy), gậy đi đường (cây mía)
Trang 4Mâm cơm cúng Tết của người Việt
3 Văn khấn hóa vàng mùng 3 Tết
(Dùng khi đốt vàng mã, làm lễ hóa vàng)
- Nam mô A-di-đà Phật (3 lần)
- Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương
- Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, Long Mạch, Táo Quân, chư vị tôn thần
- Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ Chư vị Tôn thần
- Con kính lạy Ngài Đương niên hành khiển, ngài Bản cảnh Thành Hoàng, các ngài Thổ địa, Táo quân, Long mạch Tôn thần
- Con kính lạy các cụ Tổ khảo, Tổ tỷ, nội ngoại tiên linh
Hôm nay là ngày mùng 3 tháng giêng năm
Chúng con là: tuổi
Hiện cư ngụ tại
Thành tâm sửa biện hương hoa phẩm vật, phù tửu lễ nghi, cung bày trước
án Kính cẩn thưa trình: tiệc xuân đã mãn, Nguyên đán đã qua, nay xin thiêu hóa kim ngân, lễ tạ Tôn thần, rước tiễn âm linh trở về âm cảnh
Trang 5Kính xin lưu phúc, lưu ân, phù hộ độ trì dương cơ âm trạch, mọi chỗ tốt lành, con cháu được bách sự như ý, vạn sự bình an, tài lộc song toàn, gia đạo hưng vượng
Lòng thành kính cẩn, lễ bạc tiến dâng, lượng cả xét soi, cúi xin chứng giám Nam mô A-di-đà Phật (3 lần)
(Theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam)
4 Văn khấn lễ tạ năm mới (lễ hóa vàng)
Nam mô a di Đà Phật! (3 lần)
Kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn Thần
Ngài Đương niên, Ngài Bản cảnh Thành Hoàng, các Ngài Thổ Địa, Táo Quân, Long mạch, Tôn thần
Các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ nội ngoài tiên linh
Hôm nay là ngày mồng… tháng Giêng năm
Tín chủ chúng con………
Ngụ tại………
Thành tâm sửa biện hương hoa phẩm vật phù tửu lễ nghi, cung trần trước án Kính cẩn thưa trình: tiệc xuân đã mãn, Nguyên đán đã qua, nay xin thiêu hóa kim ngân, lễ tạ Tôn Thần, rước tiễn tiên linh trở về âm giới
Kính xin: Lưu phúc lưu ân, phù hộ độ trì dương cơ âm mộ, mọi chỗ tốt lành Cháu con được giữ bình an, gia đạo hưng long thịnh vượng Lòng thành kính cẩn
lễ bạc tiễn dâng, lượng cả xét soi Cúi xin chứng giám
Cẩn cáo!
5 Bài cúng hóa vàng ngày Tết
Hôm nay ngày
Tức năm thứ năm mươi Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Tại: Thôn xã huyện tỉnh
Tín chủ là: cùng toàn gia kính bái
Nay nhân ngày lễ tạ
Kính cẩn sắm một lễ gồm
Trang 6Gọi là lễ mọn lòng thành, kính dâng lên:
Đông trù Tư mệnh Táo phủ thần quân, bản gia tiên sư, bản viên thổ công, liệt vị tôn thần
Trước linh vị của:
Hiển:
Hiển:
Hiển:
Và các vị tổ bá, tổ thúc, tổ cô, cùng các vong linh phụng thờ theo tiên tổ
Kính cẩn thưa rằng:
Tiệc xuân đã mãn
Lễ tạ kính trình
Rước tiễn tiên linh
Lại về âm giới
Buổi đầu năm mới
Toàn gia mong đợi
Lưu phúc lưu ân
Kính cáo tôn thần
Phù trì phù hộ
Dương cơ âm mộ
Mọi chỗ tốt lành
Con cháu an ninh
Vận hành khang thái
Cẩn cáo!
Ghi chú:
- Đối với bàn thờ chung cho cả gia thần và gia tiên thì khấn gia thần trước, gia tiên sau Nếu thờ gia thần ở bàn thờ riêng thì tách riêng ra hoặc thắp hương trước, rồi khấn chung một lượt ở gian chính thờ gia tiên