Đọc thông viết thạo làmột yêu cầu đặt ra với bất cứ học sinh Tiểu học nào, ngay từ những ngày đầutiên đến trường các em đã phải học đọc mặc dù ở giai đoạn này việc đọc của các em mới chỉ
Trang 1MỤC LỤC
PHẦN I – ĐẶT VẤN ĐỀ 1
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1
II THỜI GIAN, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG .2
III SỐ LIỆU KHẢO SÁT TRƯỚC KHI THỰC HIỆN GIẢI PHÁP 2
PHẦN II - GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 3
I CƠ SỞ LÝ LUẬN 3
II THỰC TRẠNG DẠY HỌC 3
1 Đối với giáo viên 3
2 Đối với học sinh 3
III MỘT SỐ BIỆN PHÁP 4
1 Biện pháp thứ nhất: Giáo viên cần chuẩn bị chu đáo cho tiết học………… 4
2 Biện pháp thứ hai: Giáo viên đọc mẫu diễn cảm 10
3 Biện pháp thứ ba: Hướng dẫn đọc đúng tiếng, từ khó trong bài thơ 12
4 Biện pháp thứ tư: Rèn kỹ năng đọc ngắt, nghỉ giọng đúng cho học sinh 15
5 Biện pháp thứ năm: Tổ chức linh hoạt trò chơi học tập: 16
VI KẾT QUẢ 27
PHẦN III - KẾT LUẬN 28
Trang 2PHẦN I – ĐẶT VẤN ĐỀ
Môn Tiếng Việt ở trường Tiểu học có nhiệm vụ vô vùng quan trọng đó là
hình thành 4 kỹ năng: Nghe – nói - đọc – viết cho học sinh Tập đọc là một phân
môn của chương trình Tiếng Việt bậc tiểu học Đây là phân môn có vị trí đặcbiệt trong chương trình vì nó đảm nhiệm việc hình thành và phát triển kỹ năngđọc, một kỹ năng quan trọng hàng đầu của học sinh ở bậc Tiểu học đầu tiên Kỹnăng đọc có nhiều mức độ: đọc đúng, đọc nhanh (lưu loát, trôi chảy), đọc có ýthức (thông hiểu được nội dung những điều mình đọc hay còn gọi là đọc hiểu)
và đọc diễn cảm Những kỹ năng này không phải tự nhiên mà có nên việc dạy họcphải có định hướng, có kế hoạch từ lớp 1 đến lớp 5 trong bậc Tiểu học
Bước vào lớp 1, cuộc sống của trẻ có nhiều biến đổi to lớn Thứ nhất trẻ phảilàm quen với môi trường mới, bạn bè mới, thầy cô giáo mới và đặc biết là nhữngmôn học mới đem lại những hiểu biết về tự nhiên, xã hội Việc dạy đọc ở lớp 1cũng quan trọng bởi từ chỗ các em còn phải đọc đánh vần từng tiếng đến việcđọc thông thạo được một văn bản là việc tương đối khó với các em Mục tiêucủa giờ dạy Tiếng Việt là phải hướng đến giáo dục học sinh yêu Tiếng Việt bằngcách nêu bật sức mạnh biểu đạt của Tiếng Việt, sự giàu đẹp của âm thanh, sựphong phú của ngữ điệu trong việc biểu đạt nội dung Thế nhưng hiện nay, ởtrường Tiểu học, mặt âm thanh của ngôn ngữ, đặc biệt ngữ điệu chưa được chú ýđúng mức Đó là một trong những lý do cho học sinh của chúng ta đọc và nóichưa tốt Đó cũng là ý do khiến cho trong nhiều trường hợp, học sinh khônghiểu đúng văn bản được đọc
Tập đọc là một môn học có vị trí quan trọng đặc biệt trong chương trìnhTiểu học Nó là công cụ để học tập những môn khác Nó tạo ra hứng thú vàđộng cơ học tập Nó tạo điều kiện để học sinh có khả năng tự học và tinh thầnhọc tập cả đời Nó là một khả năng không thể thiếu được của con người trongthời đại văn minh Như vậy, dạy đọc có một ý nghĩa vô cùng to lớn vì nó baogồm các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển
Thơ là một loại tác phẩm văn học được viết theo thể loại văn vần Ngay từnhỏ các em đã được tiếp xúc với những bài thơ, bài ca dao qua các bài hát ru
Do thể loại văn vần nên thơ dễ nghe và dễ nhớ Mặt khác, các câu thơ, các khổthơ không chỉ có hình ảnh, mà còn chứa nhạc điệu trong đó Vì vậy các bài thơthường được các em đón nhận một cách nhiệt tình Tuy nhiên, do mới tiếp xúcvới việc học chữ, nên việc đọc với các em còn khó khăn những đọc thơ chođúng vần điệu, đúng nhịp của câu thì cần phải có một có một quá trình rèn luyệnnhất định Trong chương trình Tiếng Việt lớp 1 có rất nhiều bài thơ được đưavào chương trình Ngay cuối học kỳ 1 đã có những bài thơ, câu thơ được đưa
Trang 3vào Sang học kỳ 2, học sinh bắt đầu làm quen với môn Tập đọc Trong đó cóđọc các đoạn văn, các bài thơ ngắn, nhưng nhìn chung chủ yếu là thơ.
Hiện nay, việc đọc các văn bản của học sinh còn sai rất nhiều nhất là đọcthơ các em thường không đọc đúng vần điệu, ngắt nhịp lấy hơi không đúng nênkhi nghe một bài thơ sẽ kém thuyết phục Việc giúp các em đọc đúng nhất là đọcđúng các bài thơ sẽ làm tăng nhận thức Tiếng Việt của các em Đồng thời khinghe một bài thơ đọc đúng các em sẽ cảm nhận được phần nào tâm hồn của bàithơ từ đó các em hứng thú hơn nữa trong việc học tập của mình
Vấn đề đặt ra là làm thế nào để giúp các em đọc đúng tiếng, đọc liền tiếngtrong từ, trong câu, đọc đúng ngữ điệu, biết cách ngắt nghỉ hơn trong văn bảnthơ, cũng như văn bản văn xuôi Những băn khoăn này chính là lý do tôi chọn
đề tài: “Một số biện pháp giúp học sinh đọc thơ đúng và tổ chức trò chơi
trong dạy học tập đọc lớp Một”.
II THỜI GIAN, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG
1 Thời gian nghiên cứu đề tài từ tháng 09 năm 2018 đến tháng 03 năm 2019
2 Phạm vi nghiên cứu: Học sinh lớp 1, trường Tiểu học
3 Đối tượng nghiên cứu: “Một số biện pháp giúp học sinh đọc thơ đúng và
tổ chức trò chơi trong dạy học tập đọc lớp Một”.
III SỐ LIỆU KHẢO SÁT
Khi bắt đầu vào học kỳ hai tôi đã tiến hành khảo sát khả năng đọc các bài thơcủa học sinh có trong chương trình sách giáo khoa Tiếng Việt - Lớp 1
Bảng 1: Mức độ hứng thú và yêu cầu cần đạt về kĩ năng đọc và mức độ hứng
thú với môn Tập đọc trước khi áp dụng sáng kiến (Số liệu lấy vào thời điểm tháng 9/2018)
Sĩ số Mức độ hứng thú Yêu cầu cần đạt về kĩ năng đọc
Trang 4PHẦN II - GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ LÝ LUẬN
Tập đọc là một phân môn có vị trí hết sức quan trọng trong môn TiếngViệt nhất là trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay Đọc thông viết thạo làmột yêu cầu đặt ra với bất cứ học sinh Tiểu học nào, ngay từ những ngày đầutiên đến trường các em đã phải học đọc mặc dù ở giai đoạn này việc đọc của các
em mới chỉ dừng lại ở mức độ nhận diện kí hiệu chữ viết và giải mã bằng âmthanh song đây là một giai đoạn rất quan trọng bởi đó là giai đoạn học sinh phảihọc để đọc và làm nền tảng cho những giai đoạn tiếp theo, giai đoạn đọc để học.Càng về sau yêu cầu đặt ra trong việc đọc càng được nâng cao, từ việc đọc đểhiểu được nội dung văn bản đến việc phát triển kĩ năng đọc diễn cảm Dạy họcTập đọc ở Tiểu học là một việc làm hết sức có ý nghĩa trong việc hình thành vàphát triển kĩ năng đọc cho học sinh, nó khẳng định sự cần thiết cho việc hìnhthành và phát triển một cách có hệ thống và có kế hoạch năng lực đọc cho họcsinh Thông qua phân môn Tập đọc mà trau dồi vốn Tiếng Việt, vốn học văn vàphát triển tư duy, mở rộng vốn hiểu biết của học sinh về cuộc sống Bồi dưỡng
tư tưởng tình cảm trong sáng, yêu cái đẹp, cái thiện, có thái độ ứng xử tốt trongcuộc sống, yêu Tiếng Việt
II THỰC TRẠNG DẠY HỌC
Qua nhiều năm giảng dạy và trao đổi với đồng nghiệp tôi đã có nhữngnhận xét chung về thực trạng dạy học như sau:
1 Đối với giáo viên
Nhìn chung giáo viên tiểu học đều rất coi trọng tiết tập đọc Giáo viên đãnghiên cứu phương pháp dạy Tập đọc để dạy tốt song chưa đi sâu lựa chọnphương pháp cho phù hợp để tiết dạy đạt kết quả cao nhất Bên cạnh đó một sốgiáo viên chưa chú ý và coi trọng tính luyện tập, thực hành của học sinh Tôithấy trách nhiệm của người giáo viên rất quan trọng trong sự nghiệp trồngngười Mục tiêu của giáo dục tiểu học là hình thành cho học sinh những cơ sởban đầu về môn Tiếng Việt trong đó có phân môn Tập đọc Tập đọc là phân mônthực hành vì vậy nhiệm vụ của nó là hình thành kĩ năng đọc cho học sinh Dạyđọc giáo dục lòng ham đọc sách cho học sinh giúp cho các em thấy được đâychính là con đường đặc biệt để tạo cho mình một cuộc sống trí tuệ phát triển.Tập đọc góp phần là giàu vốn kiến thức ngôn ngữ, bồi dưỡng cho học sinh lòngyêu cái thiện, cái đẹp, dạy cho các cách tư duy có hình ảnh Xuất phát từ nhiệm
vụ của môn học ,động cơ dạy học của môn học người giáo viên phải luôn nhiệttình trong giảng dạy Người giáo viên phải hiểu rõ nội dung bài tập đọc dểtruyền đạt cho học sinh kĩ năng đọc đúng Người giáo viên phải đọc tốt, đọc haythì mới rèn khả năng đọc cho học sinh
Trang 52 Đối với học sinh
Qua nắm bắt chất lượng đọc của học sinh trong những năm học trước đây,
tôi nhận thấy kĩ năng đọc của một số học sinh còn tồn tại Đó là hiện tượng đọcchậm so với yêu cầu tốc độ đọc, đọc ngọng thanh (hỏi, ngã, sắc) đọc ngọng vần(vần anh, inh, ach); phát âm sai phụ âm (tr/ch, s/x, l/n); đặc biệt ngọng nhiềunhất là l/n; n đọc là l)
Ví dụ :
- Sai vần: anh/ăn và ach/ăt
Tiếng “Anh” học sinh đọc là “ăn”
Từ “Anh em” học sinh đọc là “ăn em”
Từ “Tờ tranh” học sinh đọc là “ tờ trăn”
Từ “Có khách” học sinh đọc là “có khắt”
- Sai thanh: Thanh ngã và thanh sắc
Từ “Ăn cỗ” học sinh đọc là “ăn cố”
Từ “Lọ mỡ” học sinh đọc là “lọ mớ”
Từ “Hộp sữa” học sinh đọc là “hộp sứa”
Từ “Cũng” học sinh đọc là “cúng”
Từ “Anh dũng” học sinh đọc là “anh dúng”
Từ “Quên vở” học sinh đọc là “quên vợ”
- Sai phụ âm: tr/ch; s/x; l/n
Từ “Sáng nay” học sinh đọc là “xáng lay”
Từ “Lúc nào” học sinh đọc là “lúc lào”
Từ “Con trâu” học sinh đọc là “con châu”
Từ “Chói chang” học sinh đọc là “trói trang”
Chính vì sự phát âm sai nên tốc độ đọc và đọc hiểu văn bản của học sinh rấthạn chế Mặt khác theo yêu cầu học sinh còn phải đọc đúng Yêu cầu tiếp theo
đó là đọc nhanh, lưu loát cần có giọng đọc phù hợp với từng câu, từng đoạn,từng bài sao cho phù hợp với từng nhân vật đó là điều hết sức khó khăn với họcsinh lớp Một Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy tốc độ đọc và đọc đúng cácdòng thơ, đúng câu thơ của học sinh còn rất hạn chế Đọc đúng nhịp điệu, đọchay các bài thơ sao cho phù hợp là điều khó khăn với học sinh lớp Một
III MỘT SỐ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
Trước tình hình thực tế dạy học để luyện đọc thơ đúng cho học sinh trongcác tiết Tập đọc ở lớp Một Tôi xin mạnh dạn đưa ra một số biện pháp hướngdẫn học sinh luyện đọc để nâng cao chất lượng tiết học tập đọc đó là :
- Giáo viên cần chuẩn bị chu đáo cho tiết học
- Giáo viên cần đọc mẫu diễn cảm.
Trang 6- Rèn kỹ năng đọc ngắt, nghỉ giọng đúng chỗ cho học sinh.
- Tổ chức linh hoạt trò chơi học tập
1 Biện pháp thứ nhất: Giáo viên cần chuẩn bị chu đáo cho tiết học.
Mỗi tiết Tập đọc muốn đạt hiệu quả cao thì yêu cầu đối với người giáo viên
là phải có sự chuẩn bị bài chu đáo, lập kế hoạch dạy học chi tiết, chuẩn bị những
đồ dùng cần thiết Khi dạy bất kì một bài Tập đọc nào, bao giờ tôi cũng dànhmột khoảng thời gian nhất định để tìm hiểu về tác giả, hoàn cảnh sáng tác, tìmhiểu nội dung, ý nghĩa của bài mà tác giả muốn gửi gắm trong tác phẩm Đọcbài một vài lần để tìm hiểu cách đọc, dự đoán trước các tình huống có thể xảy ra
để lập kế hoạch dạy học phù hợp Đối với các bài Tập đọc học thuộc lòng ở lớp
1 thì chủ yếu là thơ, do vậy trước khi dạy tôi luôn tìm hiểu cách ngắt nhịp thơ,cách gieo vần, thể loại thơ, để từ đó xây dựng kế hoạch, lựa chọn hình thức tổchức sao cho đạt hiệu quả cao nhất Giáo viên có nghiên cứu kĩ bài trước thì mớicảm nhận được cái hay, cái đẹp, cái hồn của tác phẩm mà tác giả muốn gửi gắmtrong bài và phần giảng bài của giáo viên mới hấp dẫn, thu hút học sinh hứngthú với bài học
Để chuẩn bị cho việc đọc, trước hết giáo viên hướng dẫn học sinh ngồi đọcsao cho đúng tư thế Khi ngồi đọc cần phải ngồi ngay ngắn, khoảng cách tứ mắtđến sách nên nằm trong khoảng từ 30 - 35 cm, cổ và đầu thẳng, phải thở sâu vàthở ra chậm để lấy hơi, học sinh phải bình tĩnh, tự tin, không vội vàng đọc ngay.Học sinh cần đọc to, rõ ràng Khi đọc thành tiếng, học sinh có thể đọc cho mìnhhoặc cho người khác hoặc cả hai Đọc cùng với phát biểu trong lớp là hai hìnhthức giao tiếp trước đám đông đầu tiên của trẻ em nên giáo viên phải coi khâuchuẩn bị để đảm bảo sự thành công, tạo cho các em sự tự tin cần thiết Khi đọcthành tiếng, giáo viên cho các em hiểu rằng đọc không chỉ cho mình, cho côgiáo mà là cho tất cả Kĩ năng đọc là một kĩ năng phức tạp đòi hỏi quá trìnhluyện tập lâu dài Đối với học sinh lớp 1, việc rèn luyện kĩ năng kĩ năng phảitính từ điểm xuất phát đầu tiên: luyện đọc từng con chữ ghi âm, ghi vần tiến tớiluyện đọc từng tiếng, từng từ, từng câu…Ở lớp 1 giáo viên cần dành nhiều thờigian cho học sinh luyện tập đọc thông thạo văn bản trước khi kết hợp tìm hiểunội dung văn bản Song lưu ý nếu trình độ học của học sinh chưa tốt, các em đọcchưa lưu loát văn bản: Mục đích cuối cùng của việc đọc là để thông hiểu vănbản Có nhiều cấp độ tạo nên sự thông hiểu toàn bộ nội dung văn bản: hiểunghĩa của từ ngữ, nghĩa của câu, của đoạn, của toàn văn bản Ngay ở mức độđọc thầm việc phát lại các thông tin thành âm thanh ngôn ngữ vẫn được thựchiện trong trí não người đọc Vì thế người bên ngoài không thể nghe được các
âm thanh này Cơ chế trên cho ta thấy có thể dạy cho học sinh từ việc luyện đọcthành tiếng thành thạo chuyển dần sang tập đọc nhẩm và đọc thầm, đọc to cho
Trang 7các bạn cùng nghe nên cần đọc đủ lớn để cho tất cả những người này nghe rõ.Nhưng như thế không có nghĩa là đọc quá to hoặc gào lên Giáo viên nên chohọc sinh trên bảng để đối diện với những người nghe Tư thế đứng đọc phải vừađàng hoàng, vừa thoải mái, sách phải được mở rộng và cầm bằng hai tay.
Để giúp học sinh đọc tốt một bài Tập đọc, tôi thường hướng dẫn học sinhchuẩn bị một cách chu đáo, cụ thể đó là:
- Đọc bài trước 1-2 lần
- Tìm xem bài tập đọc có mấy đoạn (khổ thơ), có mấy câu (dòng thơ)
- Tìm tiếng có vần mới trong bài
- Tập trả lời miệng các câu hỏi về tìm hiểu nội dung trong bài
Ví dụ: Khi dạy bài Cái Bống tôi đã hướng dẫn học sinh chuẩn bị như sau:
Cái Bống
Cái Bống là cái bống bang
Khéo sảy, khéo sàng cho mẹ nấu cơm
Mẹ Bống đi chợ đường trơn Bống ra gánh đỡ chạy cơn mưa ròng
- Đọc thành tiếng 1-2 lần, dùng bút chì ghi số dòng thơ đầu trong bài tậpđọc
- Nói câu chứa tiếng có vần anh hoặc ach
M: Nước chanh mát và bổ Quyển sách này rất hay
- Học sinh tập trả lời miệng các câu hỏi để tìm hiểu nội dung bài Phần tìmhiểu này giúp học sinh nhớ được nội dung bài
Trang 8+ Bống đã làm gì để giúp mẹ nấu cơm?
+ Bống đã làm gì khi mẹ đi chợ về ?
Việc chuẩn bị bài kỹ của học sinh như vậy nên ở trên lớp dưới sự gợi mở,dẫn dắt, hướng dẫn của giáo viên, học sinh sẽ đọc đúng, tiến tới đọc hay, các emchủ động trong việc nắm bắt nội dung bài đọc, phát huy được tính tích cực, chủđộng của học sinh trong tiết học
Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy rằng để dạy thành công một tiết Tậpđọc, truyền thụ được kiến thức một cách khoa học, sâu sắc giáo viên cần chuẩn
bị kỹ những việc sau:
+ Soạn bài cụ thể, chi tiết thể hiện rõ hoạt động của thầy, của trò Xây dựngđược các phương pháp dạy học truyền thống kết hợp với các phương pháp,phương tiện dạy học hiện đại một cách linh hoạt để giờ dạy nhẹ nhàng và đạthiệu quả
+ Nắm chắc yêu cầu rèn đọc ở từng bài Đọc kĩ bài tập đọc sắp dạy, trao đổihọc tập cách dạy của đồng nghiệp, dự kiến các tình huống học sinh sẽ mắc phải
và cách sửa các tình huống đó
+ Tìm hiểu kĩ nội dung bài để hiểu được các biện pháp nghệ thuật tác giả đãdùng, từ đó xác định cách đọc đối với từng đoạn, từng bài để thể hiện đúng tìnhcảm của từng bài
+ Nắm vững hệ thống câu hỏi trong bài tập đọc, đưa ra thêm những câu hỏidẫn dắt để giúp học sinh phân tích, khai thác nội dung
+ Soạn bài trên giáo án PowerPoint trình chiếu các slide phù hợp với nộidung bài học Tự quay hoặc tham khảo một số tư liệu phục vụ cho bài học
2 Biện pháp thứ hai: Giáo viên cần đọc mẫu diễn cảm bài thơ.
Đọc mẫu của giáo viên vô cùng quan trọng vì muốn học sinh đọc đúng, đọchay giáo viên phải giới thiệu mẫu đúng Lời đọc mẫu của giáo viên nhằm địnhhướng cho học sinh đọc đồng thời giúp học sinh nhận thức đúng nội dung bàihọc Nếu là văn bản nghệ thuật còn có tác dụng khơi gợi hứng thú và sự tưởngtượng của học sinh - giúp các em dễ đi vào thế giới của tác giả, tác phẩm dướimột ánh sáng hấp dẫn hơn Với văn bản nghệ thuật đọc mẫu của giáo viên là đọcdiễn cảm Còn văn bản thông thường đọc mẫu là đọc đúng Yêu cầu đọc diễncảm chưa đặt ra với học sinh lớp 1 nhưng việc đọc diễn cảm bài thơ của Giáoviên là cần thiết Giáo viên biết khích lệ động viên thì học sinh sẽ bắt chướcgiọng đọc của Giáo viên Người Giáo viên có giọng đọc tốt diễn cảm, chuẩnmực thì không có gì đáng ngại nếu như học sinh bắt chước thầy cô
* Đọc mẫu của GV bao gồm:
Trang 9- Đọc toàn bài: thường nhằm giới thiệu, gây xúc cảm, tạo hứng thú và tâm thếhọc đọc cho học sinh.
- Đọc câu, đoạn: Nhằm hướng dẫn, gợi ý hoặc “tạo tình huống” để học sinhnhận xét, giải thích nội dung bài đọc
- Đọc từ, cụm từ: nhằm sửa phát âm sai và rèn cách đọc đúng cho học sinhVấn đề đặt ra trước tiên, để đọc mẫu diễn cảm bài thơ, giáo viên cần tìm hiểu
và cảm thụ bài thơ, tìm hiểu bối cảnh lịch sử, hoàn cảnh sáng tác, vị trí của tácphẩm, tác giả tiếp đến là việc tìm hiểu nội dung, hình thức bài đọc: thể loại, bốcục, kết cấu, nghệ thuật Hiểu được nội dung cảm thụ: cảm thụ sâu sắc, tínhlôgic sẽ đọc diễn cảm tốt Giọng đọc mẫu diễn cảm hay sẽ bắt đầu từ cảm xúccủa lòng mình, người đọc phải nhập vai lúc đó khả năng truyền cảm người nghelớn hơn
Như yêu đất nước
Bốn mùa chim ca
+ Đối với từ : xao xuyến nở, lảnh lót, thơm phức Giáo viên gợi mở bằng hìnhảnh sau đó giải nghĩa từ Học sinh hiểu nghĩa của từ sẽ giúp các em đọc đúng,đọc lưu loát
Trang 10
hàng xoan hoa xao xuyến nở
Tóm lại, việc giáo viên đọc mẫu diễn cảm bài thơ là rất cần thiết vì muốn họcsinh đọc đúng phải giới thiệu cho các em mẫu đúng Lời đọc mẫu đúng và haycủa giáo viên có tác dụng định hướng cách đọc cho học sinh, đồng thời giúp các
em nhận thức đúng hơn nội dung bài đọc Nếu bài đọc là một văn bản nghệ thuậtthì lời đọc của giáo viên còn có ý nghĩa khơi gợi hứng thú và tưởng tượng củahọc sinh, làm cho các em dễ đi vào thế giới của tác phẩm và thấy tác phẩm dướimột ánh sáng hấp dẫn hơn Giáo viên cần hướng dẫn để học sinh đọc sao chophù hợp với nội dung chính của bài văn, bài thơ
Đọc mẫu diễn cảm bài thơ của giáo viên chính là cái đích, mẫu hình kĩ năngđọc mà học sinh cần đạt được Do đó yêu cầu đọc thành tiếng của giáo viên phảiđảm bảo chất lượng đọc chuẩn: đọc đúng, rõ ràng, trôi chảy, đọc đủ lớn, nhanhvừa phải và diễn cảm Giáo viên phải ổn định trật tự, tạo cho học sinh tâm thếngồi đọc, hứng thú nghe đọc và yêu cầu học sinh đọc thầm theo Khi đọc, giáoviên đứng ở vị trí bao quát được cả lớp, không nên đi lại trong khi đọc, cầm sách
mở rộng, đọc đủ lớn để em học sinh xa nhất cũng nghe rõ và thỉnh thoảng mắtphải rời sách nhìn lên học sinh nhưng không làm cho bài đọc bị gián đoạn
3 Biện pháp thứ ba: Hướng dẫn đọc đúng tiếng, từ khó.
Đọc đúng là sự tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác, không
có lỗi Đọc đúng là đọc không thừa, không sót từng âm, vần, tiếng Đọc đúngkhông phải thể hiện đúng ngữ âm chuẩn, tức là đọc chính âm Nói cách khác làkhông đọc theo cách phát âm địa phương lệch chuẩn Đọc đúng bao gồm việcđọc đúng các âm thanh (đúng các âm vị) ngắt nghỉ hơi đúng chỗ (đọc đúng ngữđiệu) Luyện đọc đúng phải rèn cho học sinh thể hiện chính xác các âm vị TiếngViệt cụ thể như sau:
Trang 11“S” đọc là “sờ” không đọc là “xờ”
“Su su” không đọc là “xu xu”
- Giáo viên phải đọc mẫu, phát âm thật chuẩn
X phát âm nhẹ
S phát âm nặng, đọc cong lưỡi( phụ âm đầu lưỡi – răng)
Ví dụ: Trong bài tập đọc “Lũy tre” Giáo viên cần luyện cho học sinh luyệnphát âm “s” và “x”
* Học sinh đọc sai “tr” thành “ch”
Giáo viên hướng dẫn học sinh phát âm tiếng có âm “ch” thật rõ ràng Sau đóluyện cho các em phát âm một số tiếng như: cha, cho, chúng, chanh, chân ,chưa, chắc
Tiếp đó cho học sinh phát âm “t”( âm “t” làm âm trung gian, có cùng phươngthức phát âm và tiêu điểm cấu âm đầu lưỡi – lợi gần với vị trí của “ch” và “tr”.Giáo viên hướng dẫn học sinh đặt vị trí đầu lưỡi và lưỡi quặt Cho học sinh bậthơi mạnh để phát âm “tr” sau đó đưa âm về âm tiết như: “tra”, “trúng”, “tranh”,
“trâm”, “trưa” Tiếp đó giáo viên giúp học sinh đặt từ vào ngữ cảnh, vào hìnhảnh cụ thể :
Cha (mẹ) - Tra (hạt)
Chanh (quả) - Tranh (vẽ )
Chân (tay) - Trân (trọng)
Chưa (\xong) - Trưa (buổi trưa)
Từ đó giúp học sinh cần phát âm đúng để người nghe hiểu rõ mục đích nóiđúng và khi cần đọc cần phát âm đúng để người nghe hiểu rõ nội dung văn bản
* Học sinh đọc “r” thành “d”
Cho học sinh phát âm d Sau đó cho học sinh phát âm tiếng: da, do, danh, dung,dâu, dinh, dưỡng…Hướng dẫn học sinh giữ nguyên vị trí của lưỡi khi phát âm
“d” sau đó giữ nguyên mặt lưỡi Sau đó phát âm “r”( lưỡi rung) tiếp đó đưa về
âm tiết như : ra, rung, rinh Tiếp đến giúp học sinh đưa từ vào văn cảnh :
Ví dụ: Da (thịt) - Ra (vào)
Danh(dự) - Ranh (ma)
Dâu (quả) - Râu (chòm)
* Học sinh đọc “l” thành “n” và “n” thành “l”
Với học sinh việc phát âm sai l và n là phổ biến nên việc sửa l/n là việc làmcần thiết song không thể một sớm một chiều mà có kết quả ngay được Bởi vì trẻtiếp cận với quá nhiều người nói ngọng Muốn sửa cho học sinh phát âm chuẩnhai âm này đòi hỏi giáo viên phải kiên trì và sửa cho các em mọi lúc mọi nơi,phải có sự giúp đỡ lẫn nhau để cùng khắc phục, phải có phương pháp, cách thức
Trang 12luyện tập tốt nhất Trong thực tế, học sinh hay đọc (nói) ngọng âm l thành n vàngược lại
Trước tiên, phải cho học sinh biết bộ phận phát âm chủ yếu của người làkhoang miệng, lưỡi, lợi, môi, răng…Muốn phát âm đúng, trước hết cần thấy sựgiống nhau của hai âm này
- Điểm giống nhau: cả l và n đều là âm đầu lưỡi - lợi (hàm trên)
- Điểm khác nhau: l là âm khe bên (âm xát), n là âm tắc
Muốn phát âm đúng thì âm l thì phải nâng mặt lưỡi cong lên, chặn luồng khí
đi lên mũi, đồng thời hai bên lưỡi hạ xuống để luồng không khí từ phổi lên bênphải lách qua hai bên, cọ xát vào thành má, qua miệng mà thoát ra ngoài
Khi phát âm n, hai bên lưỡi phải áp sát vào hai bên miệng, đồng thời lưỡi con
hạ xuống làm cho không khí từ phổi lên không hoàn toàn qua đường miệng màphải có một phần qua mũi để thoát ra ngoài Có cảm giác lưỡi hơi thụt về sau, đèxuống
Giáo viên phát âm l - n để học sinh phân biệt qua thính giác Sau đó yêu cầuhọc sinh phát âm đúng l - n, phải tiến hành từng bước: từ luyện âm, luyện tiếngđến luyện câu, luyện đoạn, luyện bài
- Luyện phát âm từng âm l và n nhiều lần
- Luyện phát âm theo thứ tự: âm l trước, âm n sau, rồi đảo lại nhiều lần
- Tốc độ ban đầu phát âm chậm sau nhanh dần: n-ơ-nờ (nờ) na, no,nô, nơ …Tiếp
đó cho học sinh phát âm lo, la, lô, lơ…
- Giáo viên ghép từ vào văn cảnh để học sinh có ý thức đọc đúng, đọc hiểu
Ví dụ : Quả na - bao la
Ăn no - lo lắng
Nô nức - sông lô
- Sau đó, tìm tư liệu là những câu thơ có l - n để luyện cho học sinh
+ Lúa nếp là lúa nếp làng
Lúa lên lớp lớp lòng nàng lâng lâng
+ Lời nói chẳng mất tiền mua
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau
+ Lên non mới biết non cao
Nuôi con mới biết công lao mẹ hiền
+ Một cây làm chẳng lên non
Ba cây chụm lại lên hòn núi cao
+ Con cò, con vạc, con nông
Ba con cùng béo vặt lông con nào
Vặt lông con cốc cho tao
Trang 13Tao nấu, tao nướng, tao xào, tao ăn
b/ Đọc đúng phần vần.
- Học sinh ở lớp tôi chủ nhiệm nói riêng và học sinh khối Một nói chung hayphát âm sai các vần sau:
+ Anh đọc sai thành an
+ Ach đọc sai thành ăt
+ Ươu đọc sai thành ưu hoặc iêu
+ Ưu đọc sai thành iu
+ Ay đọc sai thành ây nhảy dây đọc sai thành nhẩy dây
+ Áo bẩn đọc sai thành áo bửn
- Thực tế khi học sinh đọc vần sai thì khi ghép vào tiếng cũng sai, vậy thìmuốn học sinh đọc đúng tiếng có vần hay sai thì đòi hỏi giáo viên phải hướngdẫn học sinh đọc vần đúng Việc làm đầu tiên giáo viên cần sử dụng phươngpháp luyện theo mẫu để rèn cho học sinh theo đúng chuẩn chữ viết Sau đó dùngkiến thức ngữ âm học để phân tích sự khác nhau cơ bản lỗi phát âm và chuẩn
âm Có thể sửa lỗi này bằng cách khi phát âm phải kết thúc bằng yếu tố ngậmmiệng ở phụ âm cuối kèm theo tốc độ phát âm nhanh Trong các nguyên âm đôi,yếu tố đầu bao giờ cũng rõ hơn Ta có thể sử dụng điều này để sửa lỗi: đọc lướt,chuyển từ nguyên âm đôi thành nguyên âm đơn
Ví dụ: “ Rượu” là phát âm đúng đối lập với “rựu” giáo viên cho học sinhphát âm “ư” trước sau đó tạo nên sự đối lập giữa các âm tròn môi và không trònmôi bằng cách cho một loạt từ như mười- rươi-dưới-rựu-rượu Sự tương đối nàygiúp học sinh nhanh nhận biết và dễ phát âm
Trâu nằm nhai bóng râm”
Giáo viên giúp học sinh từ đúng từ “những” Như chúng ta biết thanh ngã
có âm vực cao, độ cao bắt đầu gần ngang thanh huyền Đường nét vận động
bị gãy giữa do quá trình phát âm có hiện tượng tắc thanh hầu Nên người ta
có thể dùng thanh huyền để tạo mức độ cao tương tắc thanh hầu Nên người
ta có thể dùng thanh huyền để tạo mức độ cao lúc bắt đầu Kết hợp với thanhnặng có yếu tố tắc ngậm giống hiện tượng tắc tương hầu của thanh ngã Cuốicùng dùng thanh sắc để tạo đường nét vút cao
Trang 14Cụ thể giáo viên hướng dẫn học sinh nối các thanh trong một phát âm: Má.Cho học sinh luyện tập và làm thao tác này nhanh hơn nhưng phải giữ đúng quytắc: độ dài từ huyền đến nặng luôn dài hơn từ nặng đến sắc Thanh ngã (~) sẽđược tạo thành Sau đó cho học sinh phát âm chắc các tiếng có cùng thanh ngãcùng vần với tên gọi thanh Bã, đã, giã, xã, hã
Rồi đến chắp tiếng cùng thanh, cùng loại âm tiết với tên gọi thanh
Giáo viên giúp học sinh đọc đúng bao gồm cả đúng tiết tấu, ngắt hơi, nghỉ
hơi, ngữ điệu câu Ngữ điệu là hiện tượng phức tạp, có thể tách ra thành nhữngyếu tố cơ bản có quan hệ với nhau: chỗ nghỉ, trọng tâm, âm điệu, âm nhịp và âmsắc Dạy đọc đúng ngữ điệu là dạy cho học sinh làm chủ những yếu tố ấy Đọcđúng ngữ điệu nói chung, ngắt giọng đúng nói riêng vừa là mục đích của dạyđọc thành tiếng vừa là phương tiện giúp học sinh chiếm lĩnh nội dung dạy học
Ở khâu này, giáo viên dựa vào nghĩa, vào quan hệ ngữ pháp giữa các tiếng đểhướng dẫn học sinh ngắt hơi cho đúng Lưu ý khi đọc không được hướng dẫntách từ ra làm hai
Ví dụ: Bài Ngưỡng cửa- Sách Tiếng Việt 1- Tập 2- trang 109
Không được đọc như sau:
“ Nơi/ này/ ai cũng/ quen
Ngay từ/ thời /tấm bé”
- Không tiếng “là” như câu thơ:
Ví dụ: Bài : Quà của bố- Tiếng Việt 1- Tập 2- trang 121
Không đọc: Bố em là/ bộ đội
Như vậy, các ví dụ về lỗi đã nêu ra ở trên đều là những chỗ cần ngắt giọng.Nên trước khi dạy một bài tập đọc cụ thể giáo viên cần dự tính những chỗ họcsinh ngắt giọng sai để xác định được điểm cần luyện ngắt giọng
Ví dụ : Bài “Cái Bống”
Cái Bống là cái bống bang
Khéo sảy, khéo sàng cho mẹ nấu cơm
- Theo dự tính học sinh sẽ ngắt nhịp
Cái Bống/ là/ cái bống bang
Khéo sảy,/ khéo sàng cho mẹ /nấu cơm
Trang 15- Trong khi đó xét về mặt ngữ nghĩa và lý thuyết trọng âm hai dòng thơ này phảingắt nhịp như sau:
Cái Bống/ là cái/ bống bang //
Khéo sảy,/ khéo sàng/ cho mẹ nấu cơm//
Bên cạnh hướng dẫn học sinh cách ngắt giọng thể hiện đúng ngữ pháp Giáoviên còn cần phải dạy cách ngắt giọng biểu cảm, là chỗ ngừng lâu hơn bìnhthường hoặc chỗ ngừng không do loogic ngữ nghĩa mà do dụng ý người đọcnhằm gây ấn tượng về cảm xúc nhằm tạo những chỗ ngừng gây ấn tượng, tậptrung sự chú ý của người nghe vào những từ ngữ sau chỗ ngừng Những từ ngữmang trọng âm ngữ nghĩa dạy ngắt nghỉ đúng giáo viên còn cần phải hướng dẫnhọc sinh ngắt hơi phù hợp với dấu câu: nghỉ hơi ít ở dấu phẩy, nghỉ hơi nhiều ởdấu chấm Đọc đúng các ngữ điệu câu, lên giọng ở cuối câu có dấu hỏi, hạ giọng
ở cuối câu kể, thay đổi giọng cho phù hợp với tình cảm diễn đạt trong câu cảm,với câu cầu khiến khi cần nhấn giọng cho phù hợp để thấy rõ các nội dung cầukhiến khác Ngoài ra giáo viên còn hướng dẫn đọc đúng tốc độ bằng cách khicác em đã đọc đúng rồi yêu cầu các em đọc nhanh theo tốc độ, lớp 1 cần phảiđọc to được một bài ngắn khoảng 30 chữ trong thời gian 1-2 phút
Khi hướng dẫn học sinh đọc đúng tôi đưa các từ khó, tôi đọc mẫu cho các
em đọc kém, đọc ngọng đọc theo ví dụ : nơ, cá, lá, ca nô Hướng dẫn học sinhphân biệt cách đọc từ: “ lá mạ”, “ca nô” khác với đọc tiếng: “nơ, lá” là các emphải đọc liền hai tiếng để tạo thành từ Hoặc khi hướng dẫn học sinh luyện đọctôi thường chú ý hướng dẫn các em cách đọc ở những câu thơ sau:
Ví dụ: Bài Đi học- Sách Tiếng Việt 1- Tập 2- trang 130
Hôm qua/ em tới trường//
Cô giáo em/ tre trẻ
Dạy em/ hát rất hay.//
Để học sinh đọc đúng tôi hướng dẫn các em ngắt nhịp theo đúng dòng thơ,cách ngắt nhịp theo đúng dòng thơ, cách nhấn giọng ở những từ đã gạch chân,nhờ hướng dẫn tỉ mỉ, chu đáo các em đã đọc lưu loát, rõ ràng, mạch lạc
Học sinh lớp 1 chủ yếu mắc lỗi phát âm sai l- n, gi- r, s- x, ch- tr vàngọng dấu thanh (thanh ngã, thanh sắc); vần (anh/ăn, ach/ăt) Đối với mỗi bài
Trang 16phù hợp với nội dung tranh Sau đó học sinh phát âm tiếng, đánh vần, phân tíchtiếng, từ mà học sinh hay mắc lỗi Giáo viên nên cho học sinh tìm các cặp tiếng,
từ như : lòng tốt- nòng súng; nước non- lon giã cua hoặc nói câu có cả tiếng có
âm l và n như: Bác thợ nề đang ăn một quả lê/ Bé nói năng thật là lễ phép
Ngoài ra, giáo viên còn sưu tầm thêm một số hình ảnh để học sinh tìm từ
Trang 17
Thầy giáo dạy học bé nhảy dây
Để phát âm các tiếng có thanh ngã giáo viên hướng dẫn các em lấy hơi ranhẹ hơn những tiếng có thanh ngã, lưỡi hơi cong, ban đầu để lưỡi gần ngạccứng, môi hơi tròn đọc hơi kéo dài giọng để phát ra tiếng đó Ngoài việc hướngdẫn cho các em biết cách phát âm giáo viên cần tạo cho học sinh sự tự tin,thường xuyên động viên khuyến khích học sinh, yêu cầu những học sinh kháckhông được trêu đùa khi các bạn này đọc bài
bà đưa võng ru bé ngủ ngon cô bé trùm khăn đỏ đã nhớ lời mẹ dặn
Ngoài việc đọc sai lỗi ở âm đầu, một số học sinh còn đọc sai vần, giáo viêngiúp học sinh phân biệt sự khác nhau đó thông qua những ví dụ cụ thể
cái bát vòng bạc
Trang 18quyển sách viên gạch
chong chóng cải xoong
Để sửa cách phát âm sai cho học sinh phải mất nhiều thời gian đòi hỏi cảgiáo viên và học sinh đều phải kiên trì và cố gắng Không chỉ luyện đọc cho họcsinh trong các giờ tập đọc mà phải kết hợp luyện trong tất cả các môn khác.Ví
dụ tích hợp với các môn học khác: Khi học môn Đạo đức, Tự nhiên và Xã hội,Toán giáo viên thường gọi những học sinh đọc chậm đứng lên đọc yêu cầu củađầu bài nhằm giúp các em mạnh dạn, ghi nhớ mặt chữ qua đó sẽ giúp các emđọc đúng, đọc nhanh trong môn Tập đọc Ngoài ra ngay cả trong lúc giao tiếp,ngoài ra giáo viên cần tạo cho học sinh sự tự tin vì thực tế những em này rấtngại đọc bài trước lớp Giáo viên phân công những em học sinh đọc tốt kèm họcsinh này giúp các em tập phát âm trong những lúc ra chơi Giáo viên cần kết hợpvới phụ huynh, hướng dẫn phụ huynh giúp con sửa những lỗi phát âm sai
4 Biện pháp thứ tư: Rèn kĩ năng đọc ngắt, nghỉ giọng đúng cho học sinh Thơ là tiếng nói của tình cảm, là sự phản ánh con người và thời đại một cách
cao đẹp, thơ rất giàu chất trữ tình Vì vậy khi đọc thơ cần thể hiện được tình cảmcủa tác giả gửi gắm trong từ, từng dòng thơ, nhịp thơ để truyền cảm xúc đếnngười nghe Vì vậy đọc thơ phải đọc đúng dòng thơ, vần thơ, thể thơ để thể hiệnsắc thái, tình cảm Khi dạy bài tập đọc là thơ thì một công việc không thể thiếuđược đối với giáo viên và học sinh đó là ngắt nhịp câu thơ Thực tế cho thấy họcsinh mắc lỗi ngắt nhịp Học sinh tìm được trong bài có những dấu câu thì ngắtnhịp ra sao Do vậy khi dạy những bài đọc thơ ở giai đoạn đầu tôi thường xuyên