skkn LỒNG GHÉP GIÁO dục KỸ NĂNG PHÒNG TRÁNH BỆNH CAO HUYẾT áp và BỆNH TIỂU ĐƯỜNG vào dạy HỌC bài 20 cân BẰNG nội môi SINH HỌC 11, cơ BẢN

Thực trạng về giáo dục kiến thức kỹ năng phòng tránh bệnh cao huyết áp và bệnh tiểu đường cho học sinh ở trường phổ thông.. Hiện nay toàn ngành giáo dục đang thực hiện đổi m

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI TRƯỜNG THPT LƯU HOÀNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI

“ LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KỸ NĂNG PHÒNG TRÁNH BỆNH CAO

HUYẾT ÁP VÀ BỆNH TIỂU ĐƯỜNG VÀO DẠY HỌC BÀI 20: CÂN

BẰNG NỘI MÔI - SINH HỌC 11, CƠ BẢN”

Lĩnh vực/ Môn: Sinh Học Cấp học : THPT

Tác giả: Đoàn Văn Lợi Đơn vị công tác: Trường THPT Lưu Hoàng - Ứng Hòa Chức vụ: Giáo viên

Năm học: 2019-2020 Năm học 2019- 2020

MỤC LỤC

9 II Thực trạng trước khi thực hiện các biện pháp đề tài 5

10 1 Thực trạng về giáo dục kiến thức kỹ năng phòng tránh bệnh

cao huyết áp và bệnh tiểu đường cho học sinh ở trường phổ

thông

5

11 2 Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện đề tài 5

12 3 Điều tra thực tế kỹ năng phòng tránh bệnh cao huyết áp và

bệnh tiểu đường

6

13 III Các giải pháp và tổ chức thực hiện khi thực hiện đề tài 7

Đoàn Văn Lợi - Trường THPT Lưu Hoàng - Ứng Hòa

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Sách giáo khoa sinh học 11ban CB và KHTN

2 Sách giáo viên sinh học 11 ban CB và KHTN

3 Sách bài tập chọn lọc sinh học 11, NXB giáo dục

4 Tài liệu chủ đề tự chọn sinh học 11nâng cao, NXB giáo dục

5 Sách tham khảo: Giải phẫu sinh lý người và động vậy Tác giả: Võ Văn Toán,

Lê Thị Phượng

6 Sử dụng tư liệu trên các trang mạng: kienthuctieuduong.vn, tanghuyetap.vn, https/ sức khỏe và đời sống, thư viện sinh học Com.vn

ĐỀ THI KHẢO SÁT

Họ và tên: Lớp Thời gian: 15 phút Câu 1: Để phòng tránh mắc bệnh tiểu đường chúng ta cần bảo vệ những cơ quan

chính nào?

A Tim, gan B Tim, thận C Tụy, gan D Tụy, mạch máu Câu 2: Để phòng tránh mắc phải bệnh cao huyết áp chúng ta cần thực hiện các biện

pháp nào sau đây?

A Hạn chế vận động, ăn nhiều chất béo và các đồ chiên rán

B Thường xuyên vận động, sử dụng đồ ăn nhanh và lên ăn nhiều muối thường

xuyên để duy trì áp suất máu

C Hạn chế vận động, ăn nhiều chất sơ và lên ăn nhiều chất béo từ động vật

D Hạn chế sử dụng mỡ động vật, ăn uống khoa học và thể dục tăng cường sức

khỏe

Câu 3: Vì sao ở người già, khi huyết áp cao dễ bị xuất huyết não?

A Vì mạch bị xơ cứng, máu bị ứ đọng, đặc biệt các mạch ở não, khi huyết áp cao

dễ làm vỡ mạch

B Vì mạch bị xơ cứng, tính đan đàn hồi kém, đặc biệt các mạch ở não, khi huyết áp

cao dễ làm vỡ mạch

C Vì mạch bị xơ cứng nên không co bóp được, đặc biệt các mạch ở não, khi huyết

áp cao dễ làm vỡ mạch

D Vì thành mạch dày lên, tính đàn hồi kém đặc biệt là các mạch ở não, khi huyết

áp cao dễ làm vỡ mạch

Câu 4: Chứng huyết áp cao biểu hiện khi:

A Huyết áp cực đại lớn quá 130mmHg và kéo dài

B Huyết áp cực đại lớn quá 160mmHg và kéo dài

C Huyết áp cực đại lớn quá 140mmHg và kéo dài

D Huyết áp cực đại lớn quá 150mmHg và kéo dài

Câu 5: Bệnh tiểu đường nguyên nhân chủ yếu là:

A Tuyến mật bị mất chức năng hay chức năng bị tiêu giảm

B Tuyến gan bị mất chức năng hay chức năng bị tiêu giảm

C Tuyến trên thận bị mất chức năng hay chức năng bị tiêu giảm

D Tuyến tụy bị mất chức năng hay chức năng bị tiêu giảm

Câu 6: Bệnh tiểu đường là bệnh mà:

A Hàm lượng đường trong máu luôn cao hơn 0,1%

B Hàm lượng đường mà người ăn quá nhiều

Đoàn Văn Lợi - Trường THPT Lưu Hoàng - Ứng Hòa

C Nước tiểu của người bệnh thải ra ngoài có hàm lượng glucozơ cao

D Hàm lượng đường trong máu luôn thấp hơn 0,1%

Câu 7: Trong các biến chứng tiểu đường sau đây, biến chứng nào là nguy hiểm

nhất và dễ gây tử vong nhất?

A Thần kinh B Tim mạch C Thị giác D Thận

Câu 8: Vì sao ta có cảm giác khát nước?

A Do áp suất thẩm thấu trong máu tăng B Do áp suất thẩm thấu trong máu giảm

C Vì nồng độ glucôzơ trong máu tăng D Vì nồng độ glucôzơ trong máu giảm

Câu 9: Trong các trường hợp sau đây trường hợp nào là hậu quả biến chứng của

bệnh cao huyết áp là đúng nhất?

A Đột quỵ, tai biến B Đột quỵ, mất trí

C Đột quỵ, mù lòa D Đột quỵ, Alzheimer

Câu 10: Tuỵ tiết ra những hoocmôn tham gia vào cơ chế cân bằng thành phần nào trong các thành phần dưới đây?

A Điều hoà hấp thụ nước ở thận B Điều hòa nồng độ glucôzơ trong máu

C Điều hoá hấp thụ Na+ ở thận D Điều hoà pH máu

HẾT

ĐÁP ÁN: ĐỀ THI KHẢO SÁT

TÊN ĐỀ TÀI

“ LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KỸ NĂNG PHÒNG TRÁNH BỆNH CAO

HUYẾT ÁP VÀ BỆNH TIỂU ĐƯỜNG VÀO DẠY HỌC BÀI 20: CÂN BẰNG

NỘI MÔI - SINH HỌC 11, CƠ BẢN”

A ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lí do chọn đề tài

Hưởng ứng thực hiện đổi mới phương pháp, đổi mới trương trình giáo dục các

cấp học nói chung và cấp trung học phổ thông nói riêng Với quan điểm đào tạo ra những con Người có đầy đủ trình độ, năng lực, sức khỏe, phẩm chất đạo đức tốt và biết vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết công việc trong cuộc sống Hiện nay toàn ngành giáo dục đang thực hiện đổi mới về phương pháp giáo dục lấy học sinh làm trung tâm, với phương trâm “ Trò” là người tự lĩnh hội và khai phá tri thức, “ Thầy” chỉ là người định hướng, cố vấn và khích lệ để các em thực hiện Phương pháp đó đã đem lại hiệu quả tích cực về giáo dục trong những năm gần đây Tuy nhiên trong kế hoạch đổi mới về chương trình giáo dục hiện nay, theo quan điểm xây dựng chương trình với mục tiêu đào tạo ra những con Người toàn diện hội tụ đầy đủ những phẩm chất như trình độ, năng lực, sức khỏe, phẩm chất đạo đức tốt

và có năng lực thực hành vận dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống một cách linh hoạt, để giải quyết những vấn đề trong cuộc sống Với quan điểm các em sau khi học song thì các em sẽ hiểu được gì? Và làm được gì?

Trong những năm gần đây đã có nhiều chương trình nghiên cứu ứng dụng các biện pháp, phương pháp khác nhau nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục như: phương pháp dạy học tích cực, tích hợp liên môn, lồng ghép các chương trình vào giảng dạy đã đem lại nhiều kết quả tốt trong giáo dục Tuy nhiên những thay đổi đó chủ yếu xoay quanh vấn đề phương pháp mà chưa đưa ra được mục tiêu cần thiết nhất

là đào tạo ra những con Người hiểu biết những gì? Vận dụng và làm được những

những gì? Sau khi học là vấn đề cấp thiết Liên quan đến môn học thì bộ môn Sinh học là một môn học thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên mà chương trình giáo dục

chủ yếu nghiên cứu về sự sống và xoay quanh sự sống mà trong đó con Người Theo quan điểm về xây dựng và đổi mới về phương pháp và chương trình giáo dục

thì mục tiêu về “Năng lực thể chất” là một mục tiêu vô cùng quan trọng Nhưng

thực tế trong cuộc sống thì sức khỏe của toàn bộ cộng đồng loài Người của Đất Nước Việt Nam nói riêng và toàn thế giới nói chung đang bị ảnh hưởng rất nghiêm

Đoàn Văn Lợi – Trường THPT Lưu Hoàng-Ứng Hòa

Trang 2/15

trọng do rất nhiều các yếu tố khác nhau như: ảnh hưởng xấu của điều kiện môi trường, thói quen sinh hoạt không tốt và rất nhiều các tác nhân gây bệnh khác nhau Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, nhằm tạo hứng thú cho học sinh, nâng cao chất lượng dạy học và giúp các em có thêm kiến thức tự chăm sóc và bảo vệ sức khỏe của bản thân và tuyên truyền cho mọi người Tôi mạnh dạn đưa ra cho mình

một phương pháp giảng dạy riêng thông qua đề tài nghiên cứu “lồng ghép giáo dục kỹ năng phòng tránh bệnh cao huyết áp và bệnh tiểu đường vào dạy học bài 20: cân bằng nội môi - sinh học 11, cơ bản”

2 Thời gian, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

a Thời gian và đối tượng nghiên cứu

- Đề tài được nghiên cứu trong năm học 2019 - 2020

- Học sinh lớp 11 ban cơ bản gồm bốn lớp: 11A2, 11A5 hai lớp đối chứng, hai lớp 11A1, 11A9 lớp thực nghiệm là học sinh trường trung học phổ thông Lưu Hoàng

b Phạm vi nghiên cứu

- Phương pháp giảng dạy bài 20: Cân bằng nội môi - Sinh học 11 ban cơ bản

- Phương pháp lồng ghép một số kỹ năng phòng tránh bệnh: ”Cao huyết áp, Tiểu đường” cho học sinh THPT

- Kiến thức về nguyên nhân, cơ chế phát sình, hậu quả và một số biện pháp phòng

tránh bệnh: Cao huyết áp, tiểu đường thông qua bài học

3 Mục đích nghiên cứu của đề tài

- Giúp tăng hứng thú cho học sinh từ đó tạo tiền đề cho việc nâng cao chất lượng giảng dạy

- Kết hợp giáo dục kiến thức chuyên nghành với giáo dục kiến thức thực tế giúp học sinh có thêm kiến thức, kỹ năng để nhận biết và phòng tránh sự phát sinh một số bệnh mà do chính thói quen sinh hoạt của các em gây lên, làm cơ sở để giáo dục

và đào tạo sinh ra những con Người hội tụ đầy đủ các phẩm chất như: Đức Trí Thể - Mỹ

-B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN

1 Cơ sở lí luận

- Thực hiện chương trình dạy học theo quan điểm dạy học: ”Lấy học sinh làm trung tâm” thì hoạt động của trò là trung tâm, thầy làm người cố vấn, định hướng

và khích lệ cho các em tự lĩnh hội tri thức:

* Trò khai phá tri thức, tự nghiên cứu - Thầy là người định hướng, là cố vấn, là trọng tài và cung cấp thông tin để các em tự chiếm lĩnh những tri thức đó

* Trò tự trả lời thắc mắc do chính mình đặt ra, tự kiểm tra mình - Thầy là trọng tài

* Trò tự hành động, tự kiểm tra, tự điều chỉnh - Thầy làm cố vấn, là trọng tài để điều chỉnh và khẳng định những nội dung đúng đắn nếu các em hiểu sai vấn đề của bài học

- Để thực hiện được quá trình dạy học theo quan điểm lấy học sinh làm trung tâm, người thầy phải làm gì?

Vai trò của người thầy không thể bị mờ nhạt mà trái lại còn rõ nét hơn, người

thầy vẫn là "linh hồn" của giờ học sinh động và sáng tạo Người thầy phải nắm

vững bản chất và các quy luật của quá trình dạy học để có thể tìm ra những phương pháp dạy học phù hợp với từng đối tượng của mình nhất hoặc tùy vào từng tình huống, hoàn cảnh hay bài học mà có biện pháp tiếp lửa cho học trò

- Cần nhấn mạnh rằng: vai trò hoạt động của học sinh trong mỗi giờ học là hết sức quan trọng, học sinh chủ động vào quá trình nhận thức, thông qua:

+ Nhu cầu nhận thức, khao khát tìm hiểu kiến thức mới trong mỗi bài học

+ Tham gia vào hoạt động hợp tác, thảo luận theo nhóm, giúp nhau , cùng nhau tìm tòi, phát hiện kiến thức

+ Khuyến khích nêu thắc mắc, phát hiện vấn đề và tham gia giải đáp

+ Tự đánh giá và tham gia nhận xét đánh giá, tự bổ sung và hoàn thiện kiến thức cho nhau

- Để việc học tập đạt kết quả tốt các em cần có sức khỏe tốt Sức khỏe là vô cùng quý giá đối với mỗi chúng ta, “có sức khỏe là có tất cả, không có sức khỏe là không

có gì” Nhưng trong thực tế không phải ai cũng biết cách chăm sóc và bảo vệ sực khỏe của bản thân, và biết phòng tránh mắc phải một số bệnh trong cuộc sống, nhất

là các em học sinh vì hiểu biết về vốn sống của các em còn hạn chế Đa số các em

có thói quen ăn uống, vui chơi, học tập, làm việc một cách bốc đồng, ngẫu hứng không có kiến thức, mà bản thân không lường trước được hậu quả có thể mắc phải một số căn bệnh có ảnh hưởng đến sức khỏe, cuộc đời và tương lai của các em như các bệnh: cao huyết ap, tiểu đường, suy tim, suy thận hay sơ vữa động mạch và gây tắc nghẽn mạch máu Những tác nhân gây ra những căn bệnh trên có rất nhiều yếu tố, trong các tác nhân gây bệnh ở trên có cả những nguyên nhân mà do chính thói quen sinh hoạt, làm việc và ăn uống của chính các em gây lên Đây có thể nói là thói quen tự đầu độc cơ thể, đầu độc chính bản thân mình

Để giúp các em có được sức khỏe tốt để học tập và làm việc để cống hiến cho xã hội, phục vụ cho tương lại, ngoài mục tiêu chinh phục tri thức của nhân loại thì vấn đề chăm sóc, bảo vệ sức khỏe và phòng tránh mắc phải một số căn bệnh nếu bản

Đoàn Văn Lợi – Trường THPT Lưu Hoàng-Ứng Hòa

Trang 4/15

thân các em hiểu biết thì sẽ hạn chế rất nhiều khả năng mắc bệnh Đây là một vấn đề rất cấp thiết cần được giáo dục

2 Cơ sở thực tiễn

Trong nội dung bài 20: ”Cân bằng nội môi” kiến thức liên quan mật thiết đến cơ thể con người, kiến thức lí thuyết nhiều, tranh ảnh còn hạn chế, kiến thức ứng dụng vào thực tế còn ít Nếu việc soạn giảng của giáo viên còn nặng về phương pháp truyền thống học sinh rất rễ dẫn đến nhàm chán, khó nhớ hay không có được những kiến thức của bài để vận dụng vào thực tế cuộc sống Nhiều giáo viên cũng đã đề cập đến các phương pháp tích cực như hoạt động nhóm, đóng vai vào những giờ học mà sử dụng chưa có sáng tạo thì cũng khó tạo sự hứng thú cho học sinh Đặc biệt học sinh sẽ không biết vận dụng những kiến thức liên quan đến bài học để vận dụng những kiến thức đó nhằm phòng tránh được một số bệnh liên quan đến thói quen sống của con Người Trong đó hai căn bệnh ”cao huyết áp và tiểu đường” thoạt nghe ban đầu đa số chúng ta luôn nhầm và nghĩ rằng đây là hai bệnh thông

thường Tuy nhiên hai căn bệnh này còn được ví như hai ”kẻ giết người thầm lặng” Thực tế

* Bệnh tiểu đường:

Theo tổ chức y tế thế giới (WHO) số người mắc bệnh đái tháo đường hay còn gọi là bệnh tiểu đường đang có xu hướng gia tăng ở tất cả các khu vực trên thế giới và đặc biệt là các nước đang phát triển như Việt Nam Theo thống kê hiện nay trên thế gới có khoảng 425 triệu người đang sống chung với bệnh tiểu đường, tại Việt Nam theo thống kê năm 2017 có khoảng 3,54 triệu người mắc bện đái tháo đường và hiện tai có khoảng 5 triệu người đang sống chung với bệnh tiểu đường Bệnh tiểu đường khi đã biến chứng thì vô cùng đa dạng, phức tạp và gây hậu quả

vô cùng nghiêm trọng như: biến chứng tim mạch gây bệnh cao huyết áp, đột quỵ và tai biến, biến chứng thần kinh gây mất cảm giác, biến chứng thị giác có thể gây mù lòa, biến chứng thận gây suy thận mà nguyên nhân gây bệnh phần lớn có liên quan đến thói quen sống và sinh hoạt của người bệnh Năm 2017 ước tính có khoảng 29 000 người tử vong có liên quan đến bệnh tiểu đường, trung bình mỗi ngày có khoảng 80 người Đến nay số người tử vong do biến chứng tiểu đường đang có xu hướng tăng lên đặc biệt là ở quốc gia Việt Nam

với bệnh tiểu đường, nhanh dẫn đến tử vong gây ra ra hậu quả vô cùng nghiêm trọng và là ghánh nặng tro gia đình và xã hội Theo ước tính của tổ chức y tế thế giới (WHO) trên toàn thế giới hiện nay có khảng 1,5 tỷ người mác bệnh cao huyết

áp, hàng năm có khoản 9,4 triệu người chết do biến chứng của bệnh cao huyết áp, con số này cao gấp 3-4 lần so với số ca tử vong do ba căn bệnh HIV/AIDS, sốt rét

và lao phổi gây lên Tại Việt Nam có khoảng 25% dân số mắc phải các chứng bệnh về tim, mạch và cao huyết áp, đặc biệt có khoảng 60% số người mắc bệnh chưa được phát hiện và điều trị Qua những kiến thức trên chúng ta thấy hai căn bệnh

”cao huyết áp và bệnh tiểu đường” được gọi là hai ”kẻ giết người thầm lặng” là hoàn toàn toàn chính xác Bởi vậy việc giáo dục cho học sinh và toàn thể người dân biết được nguyên nhân gây bệnh và biết được các biện pháp phòng tránh mắc phải hai căn bệnh trên là vô cùng cấp thiết

II THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP ĐỀ TÀI

1 Thực trạng về giáo dục kiến thức kỹ năng phòng tránh bệnh cao huyết áp và bệnh tiểu đường cho học sinh ở trường phổ thông

Ở trong trường phổ thông nói chung và toàn thể các cấp học việc giáo dục kỹ năng chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho bản thân vẫn còn rất hạn chế, chưa có nhiều đề tài nghiên cứu về những lĩnh vực này Cụ thể ở trường THPT Lưu Hoàng chưa

có đề tài nào nghiên cứu về giáo dục kỹ năng phòng tránh bệnh cao huyết áp và bệnh tiểu đường để bảo vệ sức khỏe cho các em vào giảng dạy

Một thực tế là trong cộng đồng loài Người trên thế giới nói chung và người dân

Việt Nam nói riêng đang phải gánh chịu những hậu quả vô cùng nặng nề từ hai căn bệnh kể trên Chính vì vậy theo tôi việc nghiên cứu thực hiện các đề tài để giúp các

em, những chủ nhân của đất nước trong tương lai và toàn thể mọi người nói chung

có kiến thức để phòng tránh mắc phải những bệnh như ”cao huyết áp và bệnh tiểu đường” có được sức khỏe tốt là vô cùng cần thiết

2 Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện đề tài

a Thuận lợi.

- So với các bộ môn khác môn sinh là bộ môn có nhiều kiến thức, tranh ánh xinh động, là môn học liên quan đến sự sống, tới giáo dục chăm sóc và bảo vệ sức khỏe của con người nói riêng và toàn bộ sinh vật nói chung

- Ứng dụng CNTT trong giảng dạy cho phép cặp nhật nhiều thông tin cũng như hình ảnh minh họa cho bài dạy