skkn một số PHƯƠNG PHÁP GIÁO dục kĩ NĂNG SỐNG CHO học SINH THÔNG QUA TIẾT SINH HOẠT lớp của GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM thpt

SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO HÀ NỘI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA TIẾT SINH HOẠT LỚP CỦA GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM Lĩnh vực / Môn: Chủ nhiệ

SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO HÀ NỘI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG

CHO HỌC SINH THÔNG QUA TIẾT SINH HOẠT LỚP

CỦA GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM

Lĩnh vực / Môn: Chủ nhiệm Cấp học: THPT

Tên tác giả: Đoàn Thị Hiền Đơn vị công tác: Trường THPT Lưu Hoàng Chức vụ: Giáo Viên

NĂM HỌC 2019 -2020

A.ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Mục tiêu của giáo dục phổ thông ở nước ta đang được chuyển hướng từ

trang bị kiến thức sang trang bị năng lực cần thiết cho các em học sinh.Trong

tiến trình đổi mới ấy, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học

trong nhà trường phổ thông và trong chương trình xây dựng môn học

Hiện nay, đã có trên 155 nước và vùng lãnh thổ quan tâm đến việc đưa kĩ năng sống (KNS) vào nhà trường, trong đó có 143 quốc gia đã đưa vào chương chình chính khoá ở bậc tiểu học và trung học Việc giáo dục KNS ở các nước được đưa vào dạy học cho học sinh trong các trường phổ thông, dưới nhiều hình thức khác nhau Ở nước ta, giáo dục kĩ năng sống đã được định hướng triển khai trong nhà trường Công văn số 463/BGDĐT-GDTX ngày 28 tháng 01 năm 2015 của Bộ GDĐT về việc hướng dẫn triển khai thực hiện giáo dục KNS tại các cơ

sở GDMN, GDPT và GDTX yêu cầu “…đẩy mạnh hoạt động giáo dục KNS cho

học sinh theo định hướng phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực của học sinh gắn với định hướng nghề nghiệp…”

KNS giữ vai trò quan trọng đối với cá nhân và xã hội KNS chính là những nhịp cầu giúp con người biến kiến thức thành thái độ, hành vi, thói quen tích cực, lành mạnh Người có KNS phù hợp sẽ luôn vững vàng trước những khó khăn, thử thách; biết ứng xử, giải quyết vấn đề một cách tích cực và phù hợp; họ thường thành công hơn trong cuộc sống, luôn yêu đời và làm chủ cuộc sống của chính mình.Không những thúc đẩy sự phát triển của cá nhân, KNS còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của xã hội, giúp ngăn ngừa các tệ nạn xã hội và bảo vệ quyền con người Việc giáo dục KNS sẽ thúc đẩy những hành vi mang tính xã hội tích cực, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống xã hội và giảm các tệ nạn Mặt khác, thế hệ trẻ chính là những chủ nhân tương lai của đất nước, là những người sẽ quyết định sự phát triển của đất nước trong những năm tới Nếu không có KNS, các em sẽ không thể thực hiện tốt trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng và đất nước Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành giá trị nhân cách, giàu ước mơ, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá song còn thiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích động Vì vậy việc giáo dục KNS cho học sinh, thế hệ trẻ là rất cần thiết, giúp các em rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng

và Tổ quốc; giúp các em có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của

cuộc sống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích cực, chủ động, an toàn, hài hoà và lành mạnh Sau thời gian tìm tòi, nghiên cứu và áp dụng thực tiễn, tôi thực hiện sáng kiến: “ Một số phương pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua tiết sinh hoạt lớp của giáo viên chủ nhiệm”

II CƠ SỞ PHƯƠNG PHÁP LUẬN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1-Cơ sở phương pháp luận

Đề tài được nghiên cứu trên quan điểm tư tưởng của chủ nghĩa Mác –Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về vấn đề giáo dục

2-Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp logic khi nghiên cứu, sưu tầm ,chọn lọc tài liệu có liên quan đến đề tài, tiến hành thực nghiệm sư phạm

III-ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1-Đối tượng nghiên cứu

Các phương pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua tiết sinh hoạt lớp

2-Phạm vi nghiên cứu đề tài:

- Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua tiết sinh hoạt lớp của giáo

viên chủ nhiệm

- Đề tài được áp dụng vào thực tế lớp chủ nhiệm10A1 kì I năm học 2019 -

2020

IV.KHẢO SÁT THỰC TẾ TRƯỚC KHI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

Trong năm học 2019-2020, tôi được phân công chủ nhiệm lớp 10A1 Đầu năm học, tôi đã thực hiện phỏng vấn kết hợp điều tra qua phiếu sự quan tâm và hứng thú với tiết sinh hoạt của học sinh 2 lớp 10A1 và 10A2 thì thấy rằng còn nhiều em chưa hứng thú với tiết sinh

Trực tiếp phỏng vấn nhiều em ở khối 10, tôi nhận thấy các em vừa chuyển

từ cấp THCS lên THPT việc giao tiếp với bạn bè còn rụt rè, tự ti, ít nói, khả năng diễn đạt kém…Các em chưa thật sự hứng thú với tiết sinh hoạt lớp một

phần vì kĩ năng sống còn hạn chế, một phần vì chính sự nhàm chán về nội dung

và hình thức tổ chức các buổi sinh hoạt Chính điều này đã thúc đẩy tôi đổi mới tiết sinh hoạt lớp nhằm tăng cường giáo dục kĩ năng sống cho các em

có học sinh vi phạm thì giờ sinh hoạt lớp như vậy sẽ nhàm chán, nặng nề vì học sinh trong lớp cho rằng phải đối phó với những sai phạm trong tuần qua và tâm

lý chung sẽ là mắc cỡ, e ngại, tự ti Với những em thường xuyên vi phạm thì nảy sinh tâm lý bất cần các em có thể trở nên lì hơn, “cứng đầu” hơn, khó bảo hơn Thầy cô sẽ dễ dàng rơi vào trạng thái bực tức, nóng nảy và đẩy không khí lớp trở lên căng thẳng

Chính vì vậy cần thay đổi giờ sinh hoạt ở lớp chủ nhiệm sao cho tăng tính chủ động của học sinh nhiều hơn nữa, nâng cao vai trò của tập thể lớp chứ không phải vai trò của giáo viên chủ nhiệm, của một lớp trưởng hay bí thư chi đoàn Một buổi sinh hoạt mà trong đó các em đóng vai trò chính yếu, và giáo viên chỉ là người hỗ trợ, tư vấn và định hướng cho các em để không chệch mục tiêu Biến giờ sinh hoạt lớp thành một buổi chơi với nhiều trò chơi khác nhau mang đầy tính giáo dục mà ý định lồng ghép giáo dục KNS cho học sinh

đã được giáo viên chủ nhiệm chuẩn bị trước Các trò chơi này phải được lựa chọn và có chủ đích nhằm giáo dục KNS tương ứng cho học sinh Nhấn mạnh vai trò của tập thể, để học sinh thấy được và từ đó luôn ý thức được tinh thần cũng như kĩ năng làm việc nhóm trong quá trình giải quyết các vấn đề chung Tóm lại, Giáo dục KNS trong tiết sinh hoạt của chủ nhiệm sẽ đem đến nhiều hình thức sinh hoạt, tạo cho bầu khí buổi sinh hoạt chủ nhiệm trở nên hấp dẫn, sinh động; làm cho tiết sinh hoạt chủ nhiệm trở nên bổ ích, thiết thực với học sinh;giúp gia tăng sự hiểu biết giữa giáo viên và học sinh, cũng như giữa học sinh với nhau

II MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG

yêu cầu và thách thức của cuộc sống Đó cũng là khả năng của một cá nhân để duy trì một trạng thái khoẻ mạnh về mặt tinh thần, biểu hiện qua hành vi phù hợp và tích cực khi tương tác với người khác, với nền văn hóa và môi trường xung quanh.”

Theo UNICEF, giáo dục dựa trên KNS cơ bản là sự thay đổi trong hành vi hay một sự phát triển hành vi nhằm tạo sự cân bằng giữa kiến thức, thái độ và hành vi Ngắn gọn nhất đó là khả năng chuyển đổi kiến thức (phải làm gì) và thái độ (ta đang nghĩ gì, cảm xúc như thế nào, hay tin tưởng vào giá trị nào) thành hành động (làm gì và làm như thế nào)

KNS chính là những kĩ năng tinh thần hay những kĩ năng tâm lý, xã hội giúp cho cá nhân tồn tại và thích ứng trong cuộc sống KNS còn được xem như một biểu hiện quan trọng của năng lực tâm lý xã hội giúp cho cá nhân vững vàng trong cuộc sống có nhiều thách thức nhưng cũng nhiều cơ hội trong thực tại

- KN tư duy phê phán

- KN tư duy sáng tạo

- KN quản lí thời gian

- KN tìm kiếm và xử lí thông tin

2 Giáo dục kỹ năng sống là gì?

Giáo dục KNS là trang bị những kiến thức, thái độ, hành động giúp cho người học hình thành được những KNS cần thiết, phù hợp với từng lứa tuổi, điều kiện kinh tế-xã hội, môi trường sống, Giáo dục KNS cho học sinh là việc làm rất quan trọng, ảnh hưởng tới quá trình hình thành và phát triển nhân cách của các em Giáo dục KNS cần được tiến hành càng sớm càng tốt và có thể bắt đầu ngay từ bậc tiểu học, thậm chí còn có thể ở tuổi mầm non Bởi vì lứa tuổi này những hành vi cá nhân, tính cách và nhân cách đang dần được hình thành

3 Nguyên tắc giáo dục KNS

Năm nguyên tắc cơ bản của giáo dục kĩ năng sống:

- Tương tác: KNS không thể hình thành chỉ qua việc nghe giảng và tự đọc

tài liệu mà phải thông qua các hoạt động tương tác với người khác

- Trải nghiệm: KNS được hình thành khi người học được trải nghiệm quá

các tình huống thực tế Học sinh chỉ có kĩ năng khi các em được tự làm việc đó, chứ không chỉ nói về việc đó Kinh nghiệm có được khi học sinh được hành động trong các tình huống đa dạng giúp các em dễ dàng sử dụng và điều chỉnh các kĩ năng phù hợp với điều kiện thực tế

- Tiến trình: Giáo dục KNS không thể hình thành trong “ngày một, ngày

hai” mà đòi hỏi phải có cả quá trình: nhận thức - hình thành thái độ - thay đổi

hành vi

- Thay đổi hành vi: Mục đích cao nhất của giáo dục KNS là giúp người

học thay đổi hành vi theo hướng tích cực Giáo dục KNS thúc đẩy người học thay đổi hay định hướng lại các giá trị, thái độ và hành động của mình sao cho đúng chuẩn

- Môi trường giáo dục: Giáo dục KNS cần được thực hiện mọi nơi, mọi

lúc và thực hiện càng sớm càng tốt đối với trẻ em Được thực hiện trong gia đình, nhà trường và cộng đồng, người tổ chức giáo dục KNS có thể là bố mẹ, thầy cô hoặc bạn cùng học hay các thành viên khác trong cộng đồng

III Một số phương pháp giáo dục KNS trong tiết sinh hoạt lớp

Tiết sinh hoạt lớp theo chủ đề giáo dục kĩ năng sống bao gồm các bước cơ bản:

- Phần1: Sơ kết hoạt động tuần đã qua

- Phần 2: Xây dựng kế hoạch hoạt động tuần mới

Ở phần 1 và 2: cán bộ lớp tiến hành nhanh, tổng kết trên bảng tin của lớp

4 Nội dung 1: Đặt câu hỏi: ( 5 phút)

5 Nội dung 2: Xác định các kỹ năng giải quyết vấn đề

6 Nội dung 3: Thực hành vấn đề trên (15->20 phút)

7 Đúc kết các ý chính và gợi ý áp dụng ý nghĩa của chủ đề vào sinh hoạt lớp: (5 phút)

1.Phương pháp trò chơi:

Phương pháp tổ chức trò chơi cũng là một phương pháp hiệu quả, là sự tổ

chức cho học sinh chơi một trò chơi nào đó mà tìm hiểu một vấn đề, biểu hiện thái độ hay hành động, việc làm

Sử dụng phương pháp trò chơi trong khởi động tiết sinh hoạt:

-Mục đích nhằm tạo bầu khí tích cực, giúp học sinh tham gia nhiệt tình, chủ động vào chủ đề Hoạt động không nhất thiết đúng với chủ đề, nếu gần với chủ

Nghe và đoán tên bài hát, tác giả của những bài hát sau:

học……; Khi thầy viết bảng …

nhạc Bars and Melody – bộ đôi ngôi sao nhí của chương trình Britain’s Got

(cậu bé 14 tuổi đến từ Anh)

“Hopeful” có nội dung về chống bạo lực trong môi trường học đường và hướng tới niềm hi vọng âm nhạc sẽ làm xoa dịu tất cả Âm nhạc là thứ dễ đi vào lòng người, tạo cảm xúc,giúp người học dễ dàng liên tưởng đến nội dung tích cực Đoạn nhạc ngắn nhưng chuyển tải thông điệp sâu sắc, ý nghĩa

Sử dụng phương pháp trò chơi trong giới thiệu chủ đề-mục tiêu của tiết sinh hoạt

Thông điệp có thể từ trò chơi :từ khóa; hình ảnh; hoạt động mang ý nghĩa; GameShow, …

Các hoạt động nhằm tiếp cận vấn đề cách tự nhiên, người học cảm thấy thích thú

Trong quá trình khám phá, người học được mời gọi tham gia theo những cách thế khác nhau, giúp cho việc học mang tính chủ động

Sử dụng phương pháp trò chơi trong nêu vấn đề cần đề cập đến trong tiết sinh hoạt chủ đề:

Ví dụ nêu vấn đề qua trò chơi: Mỗi nhóm được phát cho 5 trái bóng bàn và

một số ống hút nhỏ, nhiệm vụ của nhóm là không dùng bất cứ vật nào tác động

vào những trái banh này, chỉ sử dụng ống hút, nhưng phải đưa được nó từ vị trí điểm A  điểm B là 3,5 mét Thời gian càng nhanh càng tốt

-Đặt câu hỏi:Hành động không dùng tay, hay bất cứ vật nào tác động để đưa vật về đích, cho ta suy nghĩ gì về sự tự lập?

Sử dụng phương pháp trò chơi trong giải quyết vấn đề& thực hành trong tiết sinh hoạt theo chủ đề:

- GV có thể sử dụng kết hợp phương pháp trò chơi, phương pháp hoạt động nhóm, phương pháp thuyết trình, phương pháp nghiên cứu tình huống…ở giải quyết vấn đề và thực hành trong tiết sinh hoạt theo chủ đề

-Đố vui : Đố vui ca dao tục ngữ, đoán ca dao tục ngữ bằng hình ảnh,đoán

từ khóa (Keyword),đoán và bổ sung từ khuyết

Ví dụ nhìn hình đoán ca dao tục ngữ trong sinh hoạt lớp chủ đề Văn hóa ứng xử học đường

Gợi ý: là một câu tục ngữ, hàm ý so sánh giá trị của lời nói

Ví dụ về đoán từ khoá trong sinh hoạt chủ đề Phòng chống bạo lực học đường:

Gợi ý đây là cụm gồm 14 chữ cái , chỉ về một hình thức bạo lực với học sinh?

• Giúp đỡ người gặp (4) _ _, bị nạn

• Tôn trọng tín (5) _ giao thông

• (6) bảo hiểm khi tham gia giao thông

Đáp án (1:Chạy); (2:dừng); (3:người già); (4:sự cố); (5:hiệu); (6:đội nón)

Ví dụ về trò chơi nhà mới

-Mỗi người nhận 1 phiếu A5

- Cách chơi: Mỗi lượt, giáo viên thổi còi, người chơi di chuyển ghép mỗi nhóm 3 người hình thành ngôi nhà, (Cha, Mẹ, Con) và họ có 1 phút tìm ra điểm chung giữa họ Ví dụ: cùng thích 1 loại nhạc, cùng thích ăn hải sản; cùng thích

đi du lịch, cùng thích đọc sách,

-Sau vài lượt, Giáo viên thổi còi, cho dừng lại, Giáo viên mời một người bất kỳ, họ cho biết gia đình của họ là những ai, có đặc điểm chung nào?

Ý nghĩa qua trò chơi :

- Rèn luyện kĩ năng lắng nghe, một trong những kĩ năng quan trọng nhất để làm việc nhóm hiệu quả, phản ánh sự tôn trọng hay xây dựng ý kiến lẫn nhau giữa các thành viên Khi chịu lắng nghe, chắc chắn bạn sẽ có nhiều thông tin để giải quyết vấn đề hiệu quả hơn

-Biết tìm ra chuỗi logic của nó và xâu chuỗi các sự kiện thành một vấn đề

- Qua trò chơi, HS được hình thành năng lực quan sát, rèn luyện kĩ năng nhận xét

2.Phương pháp thuyết trình

Phương pháp thuyết trình sử dụng có hiệu quả khi kết hợp với các phương pháp khác.Ví dụ phương pháp thuyết trình sử dụng trong tiết sinh hoạt chủ đề Xây dựng kế hoạch đường đời

Các em sau khi thực hiện bốc thăm chủ đề sẽ có thời gian tự chuẩn bị, người dẫn chương trình sẽ bốc thăm chọn ngẫu nhiên tên các bạn lên thuyết trình về những nội dung, ý tưởng, thái độ, cách hành động của mình GV có quy định về thời gian thuyết trình

Phiếu 3:

Hãy phác họa bản thân em trong

tương lai 10- 15 năm sau về hiểu biết,

về năng lực hay giá trị xã hội

Phiếu 4:

Hãy trình bày một số cách trải qua khó khăn trong học tập và cuộc sống

Ý nghĩa hoạt động thuyết trình: Thuyết trình được kết hợp với các

phương pháp khác Qua thuyết trình, giúp các em khả năng trình bày vấn đề, hình thành kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng đặt mục tiêu…

3.Phương pháp nghiên cứu tình huống

Nghiên cứu tình huống có thể kết hợp với thảo luận nhóm để đạt hiệu quả cao Tình huống có thể là đọc một câu chuyện có chọn lọc, xem một video… Thông qua hoạt động như: chuyện kể, nêu tình huống, trò chơi, … sau đó giáo viên sẽ đặt cho các em những câu hỏi làm nảy sinh nhiều ý tưởng, giả định

về một vấn đề Người dẫn chương trình nêu ra tình huống giả định, tình huống này gần với hoạt động của lớp, của trường Qua tình huống giả định, học sinh nhận ra vấn đề đang được đề cập đến

Ví dụ 1: tình huống xung đột trong giao thông nhằm cung cấp cho các em 1

sự kiện, qua đó cho thấy thái độ, cách hành xử của nhân vật trong câu chuyện Đặt vấn đề: Vậy đối với em, em có suy nghĩ và hành động thế nào nếu sự việc đó sảy ra với em?

Ví dụ 2 : về phương pháp nghiên cứu tình huống áp dụng trong sinh hoạt chủ đề Kỹ năng hỗ trợ bạn bè khi bị bạo lực

HS được cung cấp tình huống qua một đoạn video có nội dung như sau: Bắc là một bạn trai có lực học tốt và khá hiền lành nhưng hay bị các bạn trai nghịch ngợm khác ở lớp chế giễu là “đồ mọt sách” cũng như thường trở thành đối tượng cho mấy trò tiêu khiển oái oăm của chúng Trước hôm lớp có bài kiểm tra Toán một tiết, Bắc đã nhận được tin nhắn là hôm sau phải cho mấy cậu kia nhìn bài Bắc cảm thấy rất mệt mỏi, nhưng em nghĩ “Có một bài kiểm tra thôi, cho bọn nó nhìn một tí cho yên chuyện đi” Nhưng hôm đó, một bạn trong lớp bị ốm nên xin nghỉ, cô giáo bảo Bắc lên ngồi chỗ bạn vì chỗ của Bắc chật quá Cũng vì vậy mà Bắc tự nhiên được tách ra khỏi nhóm kia Đến chiều, trên đường đi học về, Bắc bất chợt bị nhóm kia chặn đánh Chúng chửi bới và bảo

em đã nói với cô giáo để được chuyển chỗ Chúng đá và thụi vào bụng em để

“cảnh cáo”, còn dọa nếu nói thêm điều gì với cô giáo thì sẽ tiếp tục bị đánh đau hơn để khỏi phải đi học nữa

Học sinh tự trả lời các câu hỏi và nộp lại phiếu trả lời, giáo viên bốc thăm một vài phiếu ngẫu nhiên để trao đổi trước lớp( giáo viên không nêu tên học sinh)

- Nếu chứng kiến Bắc bị đánh như vậy, em sẽ làm gì?

- Bắc đang phải chịu hình thức bạo lực gì? (Bạo lực tinh thần và bạo lực thân thể)

- Sự hỗ trợ (về thái độ hoặc hành động) của người bạn đang chứng kiến có

ý nghĩa gì đối với Bắc trong lúc này?(Sự hỗ trợ đó dù là thái độ (sự thông cảm với nạn nhân, sự bất bình, phản đối kẻ gây bạo lực; thái độ nhiệt tình, không nề

hà tìm hết cách này đến cách khác để giúp đỡ) hay hành động giúp đỡ cụ thể đều trở nên cực kỳ đáng quý trong lúc này Vì nếu được trợ giúp, nạn nhân sẽ cảm thấy mình không bị cô độc; có hy vọng sẽ thoát ra được khỏi tình trạng bạo lực; cảm thấy mình được trân trọng, đáng được chia sẻ, giúp đỡ và bảo vệ; nhận thấy rằng sự công bằng luôn tồn tại, có niềm tin vào những điều tốt đẹp trong quan hệ giữa mọi người với nhau

Ý nghĩa của phương pháp nghiên cứu tình huống:

-Hs hình thành tư duy phê phán, kĩ năng lựa chọn và đưa ra quyết định, kĩ năng thể hiện sự cảm thông…

Trong khi làm việc nhóm, có thể tích hợp việc thảo luận nhóm

Ví dụ câu hỏi thảo luận sinh hoạt chủ đề “Phòng chống bạo lực học đường” Các bước tiến hành:

Bước1: Chia lớp học thành các nhóm (5 đến 10 học sinh/nhóm, tùy theo sĩ

số của lớp học);